快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 婆羅門相應 Brāhmaṇasaṃyuttaṃ

本經目錄七、婆羅門相應一、阿羅漢品一、陀然尼經二、辱罵經三、阿修羅因陀迦經四、賓耆迦經五、不害經六、纏結經七、蘇提迦經八、事火經九、孫陀利迦經十、多女經阿羅漢品第一。二、優婆塞品一、耕田·婆羅墮婆闍經二、優陀夷經三、提婆希多經四、大富經五、慢心剛強經六、違逆經七、營造者經八、拾柴者經九、奉養母親者經十、乞者經十一、僧迦羅婆經十二、可摩兜色經優婆塞品第二。《婆羅門相應》完畢。

已對照

七、婆羅門相應

7. Brāhmaṇasaṃyuttaṃ
已對照

一、阿羅漢品

1. Arahantavaggo
已對照

一、陀然尼經

1. Dhanañjānīsuttaṃ
187PTS 1.160緬 1.162已對照

一百八十七、如是我聞——一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。那時,某位婆羅墮婆闍種(bhāradvājagotta)婆羅門有一位名叫陀然尼(Dhanañjānī)的婆羅門女,對佛、法、僧有淨信。那時,陀然尼婆羅門女為婆羅墮婆闍種婆羅門端上飯時,絆了一下,三次發出感嘆——

“禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者;

禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者;

禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者。”

這樣說時,婆羅墮婆闍種婆羅門對陀然尼婆羅門女這樣說——“這賤女(vasalī)正是這樣,無論何時何處,總在稱讚那個剃光頭的沙門。賤女,現在我要去論破你那位導師的論。”“婆羅門,我不見在有天、有魔、有梵天的世間,在有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,有誰能論破那位世尊、阿羅漢、正等正覺者的論。然而,婆羅門,你去吧,去了就會知道。”

於是婆羅墮婆闍種婆羅門惱怒、不悅,來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的婆羅墮婆闍種婆羅門以偈對世尊說——

“斷何者而臥安?斷何者而不憂?

喬達摩,你讚許殺何者一法?”

“斷忿(kodha)而臥安,斷忿而不憂;

婆羅門,忿是毒之根、是甜梢,

諸聖者讚許[其]被殺,因為斷了它便不憂。”

這樣說時,婆羅墮婆闍種婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。尊者,我皈依世尊喬達摩、法與比丘僧團。願我能在喬達摩尊師座下得出家,得具足戒。”

婆羅墮婆闍種婆羅門便在世尊座下得了出家,得了具足戒。而具壽婆羅墮婆闍受具足戒不久,獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。

187. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa dhanañjānī [dhānañjānī (pī. sī. aṭṭha.)] nāma brāhmaṇī abhippasannā hoti buddhe ca dhamme ca saṅghe ca. Atha kho dhanañjānī brāhmaṇī bhāradvājagottassa brāhmaṇassa bhattaṃ upasaṃharantī upakkhalitvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi –
‘‘Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa;
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti.
Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo dhanañjāniṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘evamevaṃ panāyaṃ vasalī yasmiṃ vā tasmiṃ vā tassa muṇḍakassa samaṇassa vaṇṇaṃ bhāsati. Idāni tyāhaṃ, vasali, tassa satthuno vādaṃ āropessāmī’’ti. ‘‘Na khvāhaṃ taṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yo tassa bhagavato vādaṃ āropeyya arahato sammāsambuddhassa. Api ca tvaṃ, brāhmaṇa, gaccha, gantvā vijānissasī’’ti [gantvāpi jānissasīti (syā. kaṃ.)].
Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;
Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti.
‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;
Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa brāhmaṇa;
Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.
Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
Alattha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.
已對照

二、辱罵經

2. Akkosasuttaṃ
188PTS 1.162已對照

一百八十八、一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。辱罵者·婆羅墮婆闍(Akkosaka Bhāradvāja)婆羅門聽說:“據說婆羅墮婆闍種婆羅門已在沙門喬達摩座下從家出家、成為無家者。”[他]惱怒、不悅,來到世尊之處;到了之後,以不敬、粗惡的言語辱罵、誹謗世尊。

188. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho akkosakabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto kira brāhmaṇo samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati.
緬 1.164已對照

這樣說時,世尊對辱罵者·婆羅墮婆闍婆羅門這樣說——“婆羅門,你認為怎樣?你的朋友、同僚、親族血親、客人們會來[你這裡]嗎?”“喬達摩尊師,我的朋友、同僚、親族血親、客人們有時會來。”“婆羅門,你認為怎樣?你會給他們嚼食、啖食或嘗食嗎?”“喬達摩尊師,我有時會給他們嚼食、啖食或嘗食。”“婆羅門,可是如果他們不接受,那是屬於誰的?”“喬達摩尊師,如果他們不接受,那就只是屬於我們的。”“婆羅門,正是如此,你辱罵不辱罵[你]的我們,觸惱不觸惱[你]的我們,爭罵不爭罵[你]的我們,那[些]我們不接受。婆羅門,這正是你的;婆羅門,這正是你的。”

Evaṃ vutte, bhagavā akkosakabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, api nu kho te āgacchanti mittāmaccā ñātisālohitā atithiyo [atithayo (?)]’’ti? ‘‘Appekadā me, bho gotama, āgacchanti mittāmaccā ñātisālohitā atithiyo’’ti. ‘‘‘Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, api nu tesaṃ anuppadesi khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sāyanīyaṃ vā’’’ti? ‘‘‘Appekadā nesāhaṃ, bho gotama, anuppademi khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā sāyanīyaṃ vā’’’ti. ‘‘‘Sace kho pana te, brāhmaṇa, nappaṭiggaṇhanti, kassa taṃ hotī’’’ti? ‘‘‘Sace te, bho gotama, nappaṭiggaṇhanti, amhākameva taṃ hotī’’’ti. ‘‘Evameva kho, brāhmaṇa, yaṃ tvaṃ amhe anakkosante akkosasi, arosente rosesi, abhaṇḍante bhaṇḍasi, taṃ te mayaṃ nappaṭiggaṇhāma. Tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti; tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti’’.
已對照

“婆羅門,凡對辱罵者回罵、對觸惱者反過來觸惱、對爭罵者回爭者,婆羅門,這稱為‘共食、交換’。我們既不與你共食,也不[與你]交換。婆羅門,這正是你的;婆羅門,這正是你的。”“含王之眾這樣認識喬達摩尊師:‘沙門喬達摩是阿羅漢。’然而喬達摩尊師卻發怒了。”

‘‘Yo kho, brāhmaṇa, akkosantaṃ paccakkosati, rosentaṃ paṭiroseti, bhaṇḍantaṃ paṭibhaṇḍati, ayaṃ vuccati, brāhmaṇa, sambhuñjati vītiharatīti. Te mayaṃ tayā neva sambhuñjāma na vītiharāma. Tavevetaṃ, brāhmaṇa, hoti; tavevetaṃ, brāhmaṇa, hotī’’ti. ‘‘Bhavantaṃ kho gotamaṃ sarājikā parisā evaṃ jānāti – ‘arahaṃ samaṇo gotamo’ti. Atha ca pana bhavaṃ gotamo kujjhatī’’ti.
已對照

“對無忿者,哪裡有忿?[他是]已調伏者、平正而活者;

‘‘Akkodhassa kuto kodho, dantassa samajīvino;
已對照

以正智解脫者、寂止的如如者。

Sammadaññā vimuttassa, upasantassa tādino.
已對照

“誰對發怒者反過來發怒,那[人]便由此更惡;

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
已對照

對發怒者不反過來發怒,[才是]戰勝了難勝之陣。

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
已對照

“行於雙方之利,自己的與他人的;

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;
已對照

[是]那知他人已被激怒、具念而寂止者。

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.
已對照

“對醫治雙方者,[即]自己的與他人的,

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;
已對照

不通曉法的人們認為[他是]‘愚人’。”

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.
PTS 1.163已對照

這樣說時,辱罵者·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……我皈依喬達摩尊師、法與比丘僧團。尊者,願我能在喬達摩尊師座下得出家,得具足戒。”

Evaṃ vutte, akkosakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ, bhante, bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
緬 1.165已對照

辱罵者·婆羅墮婆闍婆羅門便在世尊座下得了出家,得了具足戒。而具壽辱罵者·婆羅墮婆闍受具足戒不久,獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。

Alattha kho akkosakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā akkosakabhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.
已對照

三、阿修羅因陀迦經

3. Asurindakasuttaṃ
189已對照

一百八十九、一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。阿修羅因陀迦·婆羅墮婆闍(Asurindaka Bhāradvāja)婆羅門聽說:“據說婆羅墮婆闍種婆羅門已在沙門喬達摩座下從家出家、成為無家者。”[他]惱怒、不悅,來到世尊之處;到了之後,以不敬、粗惡的言語辱罵、誹謗世尊。這樣說時,世尊默然。於是阿修羅因陀迦·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“沙門,你被戰勝了!沙門,你被戰勝了!”

189. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho asurindakabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto brāhmaṇo kira samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ asabbhāhi pharusāhi vācāhi akkosati paribhāsati. Evaṃ vutte, bhagavā tuṇhī ahosi. Atha kho asurindakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘jitosi, samaṇa, jitosi, samaṇā’’ti.
已對照

“愚人以言語說粗惡[話]時,確實以為[那是]勝利;

‘‘Jayaṃ ve maññati bālo, vācāya pharusaṃ bhaṇaṃ;
已對照

勝利正是屬於他的——凡了知者的堪忍。

Jayañcevassa taṃ hoti, yā titikkhā vijānato.
已對照

“誰對發怒者反過來發怒,那[人]便由此更惡;

‘‘Tasseva tena pāpiyo, yo kuddhaṃ paṭikujjhati;
已對照

對發怒者不反過來發怒,[才是]戰勝了難勝之陣。

Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
已對照

“行於雙方之利,自己的與他人的;

‘‘Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca;
已對照

[是]那知他人已被激怒、具念而寂止者。

Paraṃ saṅkupitaṃ ñatvā, yo sato upasammati.
已對照

“對醫治雙方者,[即]自己的與他人的,

‘‘Ubhinnaṃ tikicchantānaṃ, attano ca parassa ca;
已對照

不通曉法的人們認為[他是]‘愚人’。”

Janā maññanti bāloti, ye dhammassa akovidā’’ti.
PTS 1.164已對照

這樣說時,阿修羅因陀迦·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……證知。而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。”

Evaṃ vutte, asurindakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已對照

四、賓耆迦經

4. Bilaṅgikasuttaṃ
190緬 1.166已對照

一百九十、一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。賓耆迦·婆羅墮婆闍(Bilaṅgika Bhāradvāja)婆羅門聽說:“據說婆羅墮婆闍種婆羅門已在沙門喬達摩座下從家出家、成為無家者。”[他]惱怒、不悅,來到世尊之處;到了之後,默然站在一旁。於是世尊以心了知賓耆迦·婆羅墮婆闍婆羅門心中的思慮,以偈對賓耆迦·婆羅墮婆闍婆羅門說——

“凡是侵害無所侵害之人、

侵害清淨無垢之人者,

那惡[報]正回到這愚人自身,

猶如逆風所揚的細塵。”

這樣說時,賓耆迦·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……證知。而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。”

190. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Assosi kho bilaṅgikabhāradvājo brāhmaṇo – ‘‘bhāradvājagotto kira brāhmaṇo samaṇassa gotamassa santike agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti kupito anattamano yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā bilaṅgikassa bhāradvājassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya bilaṅgikaṃ bhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,
Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;
Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,
Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti.
Evaṃ vutte, vilaṅgikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已對照

五、不害經

5. Ahiṃsakasuttaṃ
191PTS 1.165已對照

一百九十一、因緣在舍衛城。那時,不害·婆羅墮婆闍(Ahiṃsaka Bhāradvāja)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的不害·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“喬達摩尊師,我是不害者;喬達摩尊師,我是不害者。”

191. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahiṃsakāhaṃ, bho gotama, ahiṃsakāhaṃ, bho gotamā’’ti.
已對照

“如名那樣,願[你]也那樣,願你確是不害者;

‘‘Yathā nāmaṃ tathā cassa, siyā kho tvaṃ ahiṃsako;
已對照

凡以身、語、意都不傷害者,

Yo ca kāyena vācāya, manasā ca na hiṃsati;
已對照

他確是不害者——那不加害他人者。”

Sa ve ahiṃsako hoti, yo paraṃ na vihiṃsatī’’ti.
已對照

這樣說時,不害·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……證知。而具壽不害·婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。”

Evaṃ vutte, ahiṃsakabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā ahiṃsakabhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已對照

六、纏結經

6. Jaṭāsuttaṃ
192緬 1.167已對照

一百九十二、因緣在舍衛城。那時,纏結·婆羅墮婆闍(Jaṭā Bhāradvāja)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的纏結·婆羅墮婆闍婆羅門以偈對世尊說——

192. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho jaṭābhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jaṭābhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已對照

“內有纏結,外有纏結,眾生為纏結所纏;

‘‘Antojaṭā bahijaṭā, jaṭāya jaṭitā pajā;
已對照

喬達摩,我就此問你:誰能解開此纏結?”

Taṃ taṃ gotama pucchāmi, ko imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti.
已對照

“有慧之人安住於戒,修習心與慧;

‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;
已對照

熱勤(ātāpī)而審慎(nipaka)的比丘,他能解開此纏結。

Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭaṃ.
已對照

“凡貪、瞋與無明已被離卻者,

‘‘Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā;
已對照

[即]諸漏已盡的阿羅漢,他們的纏結已解開。

Khīṇāsavā arahanto, tesaṃ vijaṭitā jaṭā.
已對照

“凡於何處,名與色無餘而止息,

‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;
已對照

[及]對礙[想]與色想[止息]——此纏結即於此處被斷。”

Paṭighaṃ rūpasaññā ca, etthesā chijjate jaṭā’’ti.
已對照

這樣說時,纏結·婆羅墮婆闍對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。”

Evaṃ vutte, jaṭābhāradvājo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已對照

七、蘇提迦經

7. Suddhikasuttaṃ
193PTS 1.166已對照

一百九十三、因緣在舍衛城。那時,蘇提迦·婆羅墮婆闍(Suddhika Bhāradvāja)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的蘇提迦·婆羅墮婆闍婆羅門在世尊面前說了這首偈——

193. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho suddhikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho suddhikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavato santike imaṃ gāthaṃ ajjhabhāsi –
已對照

“世間沒有任何婆羅門得清淨,縱然持戒、行苦行;

‘‘Na brāhmaṇo [nābrāhmaṇo (?)] sujjhati koci, loke sīlavāpi tapokaraṃ;
已對照

明行具足者,他得清淨,其餘眾人則不然。”

Vijjācaraṇasampanno, so sujjhati na aññā itarā pajā’’ti.
已對照

“縱然唸誦許多空言,不因出身而成為婆羅門;

‘‘Bahumpi palapaṃ jappaṃ, na jaccā hoti brāhmaṇo;
已對照

內含汙穢、雜染,依止詭詐。

Antokasambu saṅkiliṭṭho, kuhanaṃ upanissito.
緬 1.168已對照

“剎帝利、婆羅門、吠舍,首陀羅、旃陀羅、補羯娑;

‘‘Khattiyo brāhmaṇo vesso, suddo caṇḍālapukkuso;
已對照

發起精進、自策勵,恆常堅固勇猛,

Āraddhavīriyo pahitatto, niccaṃ daḷhaparakkamo;
已對照

[便]得達最上的清淨——婆羅門,你當如是了知。”

Pappoti paramaṃ suddhiṃ, evaṃ jānāhi brāhmaṇā’’ti.
已對照

這樣說時,蘇提迦·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。”

Evaṃ vutte, suddhikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已對照

八、事火經

8. Aggikasuttaṃ
194PTS 1.167緬 1.169已對照

一百九十四、一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。那時,事火·婆羅墮婆闍(Aggika Bhāradvāja)婆羅門的乳粥已與熟酥備置妥當,[心想]:“我要祭火,我要奉事火祭(aggihutta)。”

那時,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入王舍城乞食。在王舍城次第乞食時,來到事火·婆羅墮婆闍婆羅門的住處;到了之後,站在一旁。事火·婆羅墮婆闍婆羅門看見世尊為乞食而站著。看見之後,以偈對世尊說——

“具足三明[即三吠陀]、出身純正、多有所聞,

明行具足者,他可食這乳粥。”

“縱然唸誦許多空言,不因出身而成為婆羅門;

內含汙穢、雜染,為詭詐所圍繞。

“誰知宿住,並見天界與苦界,

又已達生之滅盡,是以證智完成的牟尼。

“由這三明,成為三明婆羅門;

明行具足者,他可食這乳粥。”

“請喬達摩尊師食用。尊師是婆羅門。”

“以偈歌誦而得的,我不應食,

婆羅門,對於正觀者,這不是法;

以偈歌誦而得的,諸佛拒斥;

婆羅門,法存在之時,這是活命之道。

“而以別的[資具],對圓滿者、大仙、

諸漏已盡、躁動已寂止者,

你當以食物與飲料奉侍,

因為那是求福者之田。”

這樣說時,事火·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……而具壽事火·婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。”

194. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa sappinā pāyaso sannihito hoti – ‘‘aggiṃ juhissāmi, aggihuttaṃ paricarissāmī’’ti.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena aggikabhāradvājassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvāna bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Tīhi vijjāhi sampanno, jātimā sutavā bahū;
Vijjācaraṇasampanno, somaṃ bhuñjeyya pāyasa’’nti.
‘‘Bahumpi palapaṃ jappaṃ, na jaccā hoti brāhmaṇo;
Antokasambu saṃkiliṭṭho, kuhanāparivārito.
‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedī, saggāpāyañca passati;
Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.
‘‘Etāhi tīhi vijjāhi, tevijjo hoti brāhmaṇo;
Vijjācaraṇasampanno, somaṃ bhuñjeyya pāyasa’’nti.
‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Brāhmaṇo bhava’’nti.
‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,
Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;
Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,
Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.
‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,
Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;
Annena pānena upaṭṭhahassu,
Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.
Evaṃ vutte, aggikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā aggikabhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已對照

九、孫陀利迦經

9. Sundarikasuttaṃ
195PTS 1.168緬 1.170已對照

一百九十五、一時,世尊住在憍薩羅國(Kosala)孫陀利迦河(Sundarikā)岸。那時,孫陀利迦·婆羅墮婆闍(Sundarikabhāradvāja)婆羅門在孫陀利迦河岸獻火、奉事火祀(aggihutta)。於是孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門獻火、奉事火祀之後,從座而起,向四方環視:“誰會吃這祭餘呢?”孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門看見世尊在某棵樹下連頭覆蓋著而坐。看見之後,左手拿著祭餘(habyasesa),右手拿著水瓶,來到世尊之處。於是世尊因孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門的腳步聲而露出了頭。於是孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門[想]:‘這位尊師是剃了頭的,這位尊師是個禿頭’,想就從那裡再折回去。於是孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門這樣想:‘因為此中有些婆羅門也是剃了頭的;我何不去到他那裡問[他的]出身。’

於是孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門來到世尊之處;到了之後,對世尊這樣說——“尊師是什麼出身?”

“莫問出身,而問其行,

火確實從木柴而生;

縱是出身卑下家族者,具堅毅的牟尼,

以慚遮止[不善],便成為良種者。

“以真實而調伏,具足調伏,

已達吠陀之終,已行梵行圓滿;

備辦了祭祀者,應當召請他,

適時[召請],他便是獻供於應奉施者。”

“我的這[祭祀]確實是善祭、善獻的,

因為我見到了這樣的達吠陀者(vedagū);

因為由於未見到像您們這樣的[人],

其他人[才]吃了祭餘。”

“請喬達摩尊師享用。尊師是婆羅門。”

“以偈歌誦而得的,我不應食,

婆羅門,對於正觀者,這不是法;

以偈歌誦而得的,諸佛拒斥;

婆羅門,法存在之時,這是活命之道。

“而以別的[資具],對圓滿者、大仙、

諸漏已盡、躁動已寂止者,

你當以食物與飲料奉侍,

因為那是求福者之田。”

“那麼,喬達摩尊師,我該把這祭餘給誰呢?”“婆羅門,我確實不見:在有天、有魔、有梵天的世間,在有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,有誰吃了這祭餘而能被正確地消化——婆羅門,除了如來或如來的弟子。那麼,婆羅門,你把那祭餘丟棄在無青草處,或沉入無生物的水中。”

於是孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門把那祭餘沉入無生物的水中。於是那祭餘被投入水中,吱吱作響、嗤嗤作響,冒煙、大冒煙。猶如整日被燒熱的犁頭投入水中,吱吱作響、嗤嗤作響,冒煙、大冒煙;正是這樣,那祭餘被投入水中,吱吱作響、嗤嗤作響,冒煙、大冒煙。

於是孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門悚懼、身毛豎立,來到世尊之處;到了之後,站在一旁。世尊以諸偈對站在一旁的孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門說——

“婆羅門,莫在添置木柴時,

以為[那是]清淨,因為這是在外的;

因為善巧者不說由那[可得]清淨,

[於]凡以外在[之事]希求遍淨的人。

“婆羅門,我捨棄了燒木柴,

唯於內在燃起火光;

常燃火者、心常等持者,

我是阿羅漢,我行梵行。

“婆羅門,慢確是你的[肩挑]重擔,

忿是煙,虛妄語是灰;

舌是祭勺,心是火光之處,

善調伏的自己,是人的火光。

“婆羅門,法是湖,戒是渡口,

不濁,由善人稱讚於諸善人之中;

諸達吠陀者確在那裡沐浴,

身體不溼便渡到彼岸。

“真實、法、自制、梵行,

婆羅門,梵之達到,依止於中[道];

你當向那些正直者致敬,

我稱這樣的人為‘以法為衣者’。”

這樣說時,孫陀利迦·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。”

195. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sundarikāya nadiyā tīre. Tena kho pana samayena sundarikabhāradvājo brāhmaṇo sundarikāya nadiyā tīre aggiṃ juhati, aggihuttaṃ paricarati. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo aggiṃ juhitvā aggihuttaṃ paricaritvā uṭṭhāyāsanā samantā catuddisā anuvilokesi – ‘‘ko nu kho imaṃ habyasesaṃ bhuñjeyyā’’ti? Addasā kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle sasīsaṃ pārutaṃ nisinnaṃ. Disvāna vāmena hatthena habyasesaṃ gahetvā dakkhiṇena hatthena kamaṇḍaluṃ gahetvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Atha kho bhagavā sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa padasaddena sīsaṃ vivari. Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo ‘muṇḍo ayaṃ bhavaṃ, muṇḍako ayaṃ bhava’nti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho sundarikabhāradvājassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘muṇḍāpi hi idhekacce brāhmaṇā bhavanti; yaṃnūnāhaṃ taṃ upasaṅkamitvā jātiṃ puccheyya’nti.
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘kiṃjacco bhava’nti?
‘‘Mā jātiṃ puccha caraṇañca puccha,
Kaṭṭhā have jāyati jātavedo;
Nīcākulīnopi muni dhitimā,
Ājānīyo hoti hirīnisedho.
‘‘Saccena danto damasā upeto,
Vedantagū vusitabrahmacariyo;
Yaññopanīto tamupavhayetha,
Kālena so juhati dakkhiṇeyye’’ti.
‘‘Addhā suyiṭṭhaṃ suhutaṃ mama yidaṃ,
Yaṃ tādisaṃ vedagumaddasāmi;
Tumhādisānañhi adassanena,
Añño jano bhuñjati habyasesa’’nti.
‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Brāhmaṇo bhava’’nti.
‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,
Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;
Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,
Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.
‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,
Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;
Annena pānena upaṭṭhahassu,
Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.
‘‘Atha kassa cāhaṃ, bho gotama, imaṃ habyasesaṃ dammī’’ti? ‘‘Na khvāhaṃ, brāhmaṇa, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yasseso habyaseso bhutto sammā pariṇāmaṃ gaccheyya aññatra, brāhmaṇa, tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā. Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, taṃ habyasesaṃ appaharite vā chaḍḍehi appāṇake vā udake opilāpehī’’ti.
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo taṃ habyasesaṃ appāṇake udake opilāpesi. Atha kho so habyaseso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati. Seyyathāpi nāma phālo [loho (ka.)] divasaṃsantatto [divasasantatto (sī. syā. kaṃ. pī.)] udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati; evameva so habyaseso udake pakkhitto cicciṭāyati ciṭiciṭāyati sandhūpāyati sampadhūpāyati.
Atha kho sundarikabhāradvājo brāhmaṇo saṃviggo lomahaṭṭhajāto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho sundarikabhāradvājaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Mā brāhmaṇa dāru samādahāno,
Suddhiṃ amaññi bahiddhā hi etaṃ;
Na hi tena suddhiṃ kusalā vadanti,
Yo bāhirena parisuddhimicche.
‘‘Hitvā ahaṃ brāhmaṇa dārudāhaṃ
Ajjhattamevujjalayāmi [ajjhattameva jalayāmi (sī. syā. kaṃ. pī.)] jotiṃ;
Niccagginī niccasamāhitatto,
Arahaṃ ahaṃ brahmacariyaṃ carāmi.
‘‘Māno hi te brāhmaṇa khāribhāro,
Kodho dhumo bhasmani mosavajjaṃ;
Jivhā sujā hadayaṃ jotiṭhānaṃ,
Attā sudanto purisassa joti.
‘‘Dhammo rahado brāhmaṇa sīlatittho,
Anāvilo sabbhi sataṃ pasattho;
Yattha have vedaguno sinātā,
Anallagattāva [anallīnagattāva (sī. pī. ka.)] taranti pāraṃ.
‘‘Saccaṃ dhammo saṃyamo brahmacariyaṃ,
Majjhe sitā brāhmaṇa brahmapatti;
Sa tujjubhūtesu namo karohi,
Tamahaṃ naraṃ dhammasārīti brūmī’’ti.
Evaṃ vutte, sundarikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosī’’ti.
已對照

十、多女經

10. Bahudhītarasuttaṃ
196已對照

一百九十六、一時,世尊住在憍薩羅國某處林叢中。那時,某位婆羅墮婆闍種(bhāradvājagotta)的婆羅門丟失了十四頭牛。於是婆羅墮婆闍種婆羅門尋找那些牛,來到那林叢;到了之後,看見世尊結跏趺、保持其身正直、使念現起於面前,坐在那林叢中。看見之後,來到世尊之處;到了之後,在世尊面前說了這些偈——

196. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa catuddasa balībaddā naṭṭhā honti. Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo te balībadde gavesanto yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā addasa bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
已對照

“這位沙門必定沒有十四頭牛;

‘‘Na hi nūnimassa [nahanūnimassa (sī. syā. kaṃ.)] samaṇassa, balībaddā catuddasa;
已對照

[算上]今天六日不見[蹤影],所以這位沙門快樂。

Ajjasaṭṭhiṃ na dissanti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已對照

“這位沙門必定沒有芝麻田裡的劣株;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, tilākhettasmi pāpakā;
已對照

一葉的、兩葉的,所以這位沙門快樂。

Ekapaṇṇā dupaṇṇā [dvipaṇṇā (sī. pī.)] ca, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已對照

“這位沙門必定沒有空倉裡的老鼠;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, tucchakoṭṭhasmi mūsikā;
已對照

興高采烈地跳舞,所以這位沙門快樂。

Ussoḷhikāya naccanti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已對照

“這位沙門必定沒有七個月的鋪墊;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, santhāro sattamāsiko;
已對照

被齧皮蟲覆滿,所以這位沙門快樂。

Uppāṭakehi sañchanno, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已對照

“這位沙門必定沒有七個守寡的女兒;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, vidhavā satta dhītaro;
已對照

一個兒子的、兩個兒子的,所以這位沙門快樂。

Ekaputtā duputtā [dviputtā (sī. pī.)] ca, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已對照

“這位沙門必定沒有黃褐色的、滿身斑點的[妻子];

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, piṅgalā tilakāhatā;
已對照

以腳喚醒熟睡的[他],所以這位沙門快樂。

Sottaṃ pādena bodheti, tenāyaṃ samaṇo sukhī.
已對照

“這位沙門必定沒有黎明時分的債主;

‘‘Na hi nūnimassa samaṇassa, paccūsamhi iṇāyikā;
已對照

催逼著‘拿來,拿來’,所以這位沙門快樂。”

Detha dethāti codenti, tenāyaṃ samaṇo sukhī’’ti.
緬 1.173已對照

“婆羅門,我確實沒有十四頭牛;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, balībaddā catuddasa;
已對照

[算上]今天六日不見[蹤影],所以,婆羅門,我快樂。

Ajjasaṭṭhiṃ na dissanti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
PTS 1.171已對照

“婆羅門,我確實沒有芝麻田裡的劣株;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, tilākhettasmi pāpakā;
已對照

一葉的、兩葉的,所以,婆羅門,我快樂。

Ekapaṇṇā dupaṇṇā ca, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已對照

“婆羅門,我確實沒有空倉裡的老鼠;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, tucchakoṭṭhasmi mūsikā;
已對照

興高采烈地跳舞,所以,婆羅門,我快樂。

Ussoḷhikāya naccanti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已對照

“婆羅門,我確實沒有七個月的鋪墊;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, santhāro sattamāsiko;
已對照

被齧皮蟲覆滿,所以,婆羅門,我快樂。

Uppāṭakehi sañchanno, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已對照

“婆羅門,我確實沒有七個守寡的女兒;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, vidhavā satta dhītaro;
已對照

一個兒子的、兩個兒子的,所以,婆羅門,我快樂。

Ekaputtā duputtā ca, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已對照

“婆羅門,我確實沒有黃褐色的、滿身斑點的[妻子];

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, piṅgalā tilakāhatā;
已對照

以腳喚醒熟睡的[我],所以,婆羅門,我快樂。

Sottaṃ pādena bodheti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī.
已對照

“婆羅門,我確實沒有黎明時分的債主;

‘‘Na hi mayhaṃ brāhmaṇa, paccūsamhi iṇāyikā;
已對照

催逼著‘拿來,拿來’,所以,婆羅門,我快樂。”

Detha dethāti codenti, tenāhaṃ brāhmaṇā sukhī’’ti.
已對照

這樣說時,婆羅墮婆闍種婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我皈依喬達摩尊師、法與比丘僧團。願我能在喬達摩尊師座下得出家,得具足戒。”

Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evameva bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ bhoto gotamassa santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
緬 1.174已對照

婆羅墮婆闍種婆羅門便在世尊座下得了出家,得了具足戒。而具壽婆羅墮婆闍受具足戒不久,獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽婆羅墮婆闍也成為阿羅漢之一。

Alattha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno panāyasmā bhāradvājo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bhāradvājo arahataṃ ahosīti.
已對照

阿羅漢品第一。

Arahantavaggo paṭhamo.
已對照

其攝頌——

陀然尼與辱罵、阿修羅因陀迦、賓耆迦;

不害與結髮,蘇提迦與事火;

孫陀利迦,連同多女,它們是十[經]。

Tassuddānaṃ –
Dhanañjānī ca akkosaṃ, asurindaṃ bilaṅgikaṃ;
Ahiṃsakaṃ jaṭā ceva, suddhikañceva aggikā;
Sundarikaṃ bahudhītarena ca te dasāti.
已對照

二、優婆塞品

2. Upāsakavaggo
已對照

一、耕田·婆羅墮婆闍經

1. Kasibhāradvājasuttaṃ
197PTS 1.172緬 1.175已對照

一百九十七、如是我聞——一時,世尊住在摩揭陀(Magadha)南山(Dakkhiṇāgiri)一那羅(Ekanāḷā)婆羅門村。那時,耕田·婆羅墮婆闍(Kasibhāradvāja)婆羅門在播種之時,套好了整整五百具犁。於是,世尊於上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到耕田·婆羅墮婆闍婆羅門的作業處。

那時,耕田·婆羅墮婆闍婆羅門[那裡]正在分發飲食。於是世尊來到分發飲食之處;到了之後,站在一旁。耕田·婆羅墮婆闍婆羅門看見世尊為乞食而站著;看見之後,對世尊這樣說——“沙門,我耕田又播種,耕田、播種之後才吃。沙門,你也該耕田又播種,耕田、播種之後再吃。”“婆羅門,我也耕田又播種,耕田、播種之後才吃。”我們看不見喬達摩尊師的軛,或犁,或犁頭,或刺棒,或耕牛,然而喬達摩尊師卻這樣說——“婆羅門,我也耕田又播種,耕田、播種之後才吃。”於是耕田·婆羅墮婆闍婆羅門以偈對世尊說——

“你自稱是耕田者,但我不見你的耕作;

耕田者被問了,請說:我們怎樣才能知道你的耕作?”

“信是種子,苦行是雨,慧是我的軛與犁;

慚是犁轅,意是繩索,念是我的犁頭與刺棒。

“身已守護、語已守護,於食物、於腹有節制;

我把真實作除草,柔和(soracca)是我的卸軛。

“精進是我的負軛之牛,載向瑜伽安穩(yogakkhema);

它前行而不退轉,去到那裡便不憂愁。

“這耕作就這樣耕成,它有不死之果;

耕了這耕作之後,便從一切苦解脫。”

“請喬達摩尊師吃吧!尊師是耕田者,因為喬達摩尊師所耕的,是有不死之果的耕作。”

“以偈歌誦而得的,我不應食,

婆羅門,對於正觀者,這不是法;

以偈歌誦而得的,諸佛拒斥;

婆羅門,法存在之時,這是活命之道。

“而以別的[資具],對圓滿者(kevalin)、大仙、

諸漏已盡、躁動已寂止者,

你當以食物與飲料奉侍,

因為那是求福者之田。”

這樣說時,耕田·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……從今日起,終生皈依。”

197. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā magadhesu viharati dakkhiṇāgirismiṃ ekanāḷāyaṃ brāhmaṇagāme. Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa [kasikabhāradvājassa (ka.)] brāhmaṇassa pañcamattāni naṅgalasatāni payuttāni honti vappakāle. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa kammanto tenupasaṅkami.
Tena kho pana samayena kasibhāradvājassa brāhmaṇassa parivesanā vattati. Atha kho bhagavā yena parivesanā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ piṇḍāya ṭhitaṃ. Disvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, samaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmi. Tvampi, samaṇa, kasassu ca vapassu ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjassū’’ti. ‘‘Ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti. Na kho mayaṃ passāma bhoto gotamassa yugaṃ vā naṅgalaṃ vā phālaṃ vā pācanaṃ vā balībadde vā, atha ca pana bhavaṃ gotamo evamāha – ‘‘ahampi kho, brāhmaṇa, kasāmi ca vapāmi ca, kasitvā ca vapitvā ca bhuñjāmī’’ti. Atha kho kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kassako paṭijānāsi, na ca passāmi te kasiṃ;
Kassako pucchito brūhi, kathaṃ jānemu taṃ kasi’’nti.
‘‘Saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhi, paññā me yuganaṅgalaṃ;
Hirī īsā mano yottaṃ, sati me phālapācanaṃ.
‘‘Kāyagutto vacīgutto, āhāre udare yato;
Saccaṃ karomi niddānaṃ, soraccaṃ me pamocanaṃ.
‘‘Vīriyaṃ me dhuradhorayhaṃ, yogakkhemādhivāhanaṃ;
Gacchati anivattantaṃ, yattha gantvā na socati.
‘‘Evamesā kasī kaṭṭhā, sā hoti amatapphalā;
Etaṃ kasiṃ kasitvāna, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.
‘‘Bhuñjatu bhavaṃ gotamo. Kassako bhavaṃ. Yañhi bhavaṃ gotamo amatapphalampi kasiṃ kasatī’’ti [bhāsatīti (ka.)].
‘‘Gāthābhigītaṃ me abhojaneyyaṃ,
Sampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo;
Gāthābhigītaṃ panudanti buddhā,
Dhamme sati brāhmaṇa vuttiresā.
‘‘Aññena ca kevalinaṃ mahesiṃ,
Khīṇāsavaṃ kukkuccavūpasantaṃ;
Annena pānena upaṭṭhahassu,
Khettañhi taṃ puññapekkhassa hotī’’ti.
Evaṃ vutte, kasibhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

二、優陀夷經

2. Udayasuttaṃ
198PTS 1.174緬 1.176已對照

一百九十八、因緣在舍衛城。那時,世尊於上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到優陀夷(Udaya)婆羅門的住處。那時,優陀夷婆羅門以飯盛滿了世尊的缽。第二次,世尊也於上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到優陀夷婆羅門的住處……乃至……第三次,優陀夷婆羅門也以飯盛滿了世尊的缽之後,對世尊這樣說——“這沙門喬達摩是個貪味者(pakaṭṭhaka),一再地來。”

198. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Atha kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṃ odanena pūresi. Dutiyampi kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena udayassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami…pe… tatiyampi kho udayo brāhmaṇo bhagavato pattaṃ odanena pūretvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘pakaṭṭhakoyaṃ samaṇo gotamo punappunaṃ āgacchatī’’ti.
已對照

“一再地播下種子,天王一再地降雨;

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;
已對照

耕田者一再地耕田,國土一再地得到穀物。

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.
已對照

“乞求者一再地乞求,施主一再地布施;

‘‘Punappunaṃ yācakā yācayanti, punappunaṃ dānapatī dadanti;
已對照

施主一再地布施之後,一再地去到天界之處。

Punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.
已對照

“擠奶者一再地擠奶,牛犢一再地走近母親;

‘‘Punappunaṃ khīranikā duhanti, punappunaṃ vaccho upeti mātaraṃ;
已對照

一再地疲累、掙動,愚鈍者一再地入胎。

Punappunaṃ kilamati phandati ca, punappunaṃ gabbhamupeti mando.
已對照

“一再地出生而死去,[人們]一再地抬往墓地;

‘‘Punappunaṃ jāyati mīyati ca, punappunaṃ sivathikaṃ [sīvathikaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] haranti;
已對照

而獲得趨向不再有之道,廣慧者便不再一再地出生。”

Maggañca laddhā apunabbhavāya, na punappunaṃ jāyati bhūripañño’’ti [punappunaṃ jāyati bhūripaññoti (syā. kaṃ. ka.)].
已對照

這樣說時,優陀夷婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte, udayo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

三、提婆希多經

3. Devahitasuttaṃ
199已對照

一百九十九、因緣在舍衛城。那時,世尊為諸風所苦(vātehābādhiko);具壽優波婆那(Upavāṇa)是世尊的侍者。於是世尊召喚具壽優波婆那:“來,優波婆那,你去為我尋些熱水。”“是,尊者。”具壽優波婆那應諾世尊之後,穿好[下衣],取了缽與衣,來到提婆希多(Devahita)婆羅門的住處;到了之後,默然站在一旁。提婆希多婆羅門看見具壽優波婆那默然站在一旁。看見之後,以偈對具壽優波婆那說——

199. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā vātehābādhiko hoti; āyasmā ca upavāṇo bhagavato upaṭṭhāko hoti. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ upavāṇaṃ āmantesi – ‘‘iṅgha me tvaṃ, upavāṇa, uṇhodakaṃ jānāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā upavāṇo bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya yena devahitassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Addasā kho devahito brāhmaṇo āyasmantaṃ upavāṇaṃ tuṇhībhūtaṃ ekamantaṃ ṭhitaṃ. Disvāna āyasmantaṃ upavāṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
PTS 1.175緬 1.177已對照

“尊師默然站著,剃了頭,披著僧伽梨;

‘‘Tuṇhībhūto bhavaṃ tiṭṭhaṃ, muṇḍo saṅghāṭipāruto;
已對照

希求什麼?尋求什麼?是來乞求什麼的?”

Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kiṃ nu yācitumāgato’’ti.
已對照

“世間的阿羅漢、善逝,牟尼為諸風所苦;

‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni;
已對照

婆羅門,若有熱水,請給牟尼。

Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.
已對照

“他受諸應受供養者供養,受諸應受恭敬者恭敬;

‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato;
已對照

受諸應受禮敬者禮敬,我想為他帶去[熱水]。”

Apacito apaceyyānaṃ [apacineyyānaṃ (sī. syā. kaṃ.) ṭīkā oloketabbā], tassa icchāmi hātave’’ti.
已對照

於是,提婆希多婆羅門令人挑著一擔熱水,並把一包糖蜜(phāṇita)交給了具壽優波婆那。於是,具壽優波婆那來到世尊之處;到了之後,以熱水為世尊沐浴,以熱水調和了糖蜜,奉給世尊。於是世尊的病平息了。

Atha kho devahito brāhmaṇo uṇhodakassa kājaṃ purisena gāhāpetvā phāṇitassa ca puṭaṃ āyasmato upavāṇassa pādāsi. Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ uṇhodakena nhāpetvā [nahāpetvā (sī. pī.)] uṇhodakena phāṇitaṃ āloletvā bhagavato pādāsi. Atha kho bhagavato ābādho paṭippassambhi.
已對照

於是,提婆希多婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的提婆希多婆羅門以偈對世尊說——

Atha kho devahito brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho devahito brāhmaṇo bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已對照

“在哪裡應施與可施之物?施於哪裡有大果?

‘‘Kattha dajjā deyyadhammaṃ, kattha dinnaṃ mahapphalaṃ;
已對照

祭祀者如何,奉施如何成就?”

Kathañhi yajamānassa, kathaṃ ijjhati dakkhiṇā’’ti.
已對照

“誰知宿住,並見天界與苦界,

‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedī, saggāpāyañca passati;
已對照

又已達生之滅盡,是以證智完成的牟尼。

Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni.
已對照

“在這裡應施與可施之物,施於這裡有大果;

‘‘Ettha dajjā deyyadhammaṃ, ettha dinnaṃ mahapphalaṃ;
已對照

祭祀者如此,奉施如此成就。”

Evañhi yajamānassa, evaṃ ijjhati dakkhiṇā’’ti.
已對照

這樣說時,提婆希多婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte, devahito brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

四、大富經

4. Mahāsālasuttaṃ
200PTS 1.176緬 1.178已對照

二百、因緣在舍衛城。那時,某位形容粗陋、身披粗陋外衣的大富婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。世尊對坐在一旁的那位大富婆羅門這樣說——“婆羅門,你為什麼形容粗陋、身披粗陋外衣?”“喬達摩尊師,在此,我有四個兒子。他們與妻子們商量之後,把我趕出家門。”“婆羅門,那麼,你學會這些偈之後,在會堂裡大群人聚集、諸子也都在座時,[把它們]說出來——

200. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho aññataro brāhmaṇamahāsālo lūkho lūkhapāvuraṇo [lūkhapāpuraṇo (sī. syā. kaṃ. pī.)] yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ brāhmaṇamahāsālaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kinnu tvaṃ, brāhmaṇa, lūkho lūkhapāvuraṇo’’ti? ‘‘Idha me, bho gotama, cattāro puttā. Te maṃ dārehi saṃpuccha gharā nikkhāmentī’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, brāhmaṇa, imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu bhāsassu –
已對照

“我曾因他們出生而歡喜,也曾希望他們興旺;

‘‘Yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ;
已對照

他們與妻子們商量,趕我如狗趕豬。

Te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.
已對照

“這些不善的卑劣者,口稱‘父親、父親’;

‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare;
已對照

是以兒子之相[出現]的羅剎,他們拋棄了年邁的[我]。

Rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.
已對照

“如衰老無用的馬,被撤去飼料;

‘‘Assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati;
已對照

愚兒們的老父親,在他人家中乞食。

Bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.
已對照

“據說我的杖更好,勝過不聽話的兒子;

‘‘Daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā;
已對照

它擋開兇猛的公牛,也擋開兇猛的狗。

Caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.
已對照

“在黑暗中走在前頭,在深處獲得立足;

‘‘Andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati;
已對照

憑藉杖的威力,失足之後又能站穩。”

Daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti.
已對照

於是,那位大富婆羅門在世尊座下學會了這些偈之後,在會堂裡大群人聚集、諸子也都在座時,說了——

Atha kho so brāhmaṇamahāsālo bhagavato santike imā gāthāyo pariyāpuṇitvā sabhāyaṃ mahājanakāye sannipatite puttesu ca sannisinnesu abhāsi –
已對照

“我曾因他們出生而歡喜,也曾希望他們興旺;

‘‘Yehi jātehi nandissaṃ, yesañca bhavamicchisaṃ;
已對照

他們與妻子們商量,趕我如狗趕豬。

Te maṃ dārehi saṃpuccha, sāva vārenti sūkaraṃ.
已對照

“這些不善的卑劣者,口稱‘父親、父親’;

‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare;
已對照

是以兒子之相[出現]的羅剎,他們拋棄了年邁的[我]。

Rakkhasā puttarūpena, te jahanti vayogataṃ.
緬 1.179已對照

“如衰老無用的馬,被撤去飼料;

‘‘Assova jiṇṇo nibbhogo, khādanā apanīyati;
已對照

愚兒們的老父親,在他人家中乞食。

Bālakānaṃ pitā thero, parāgāresu bhikkhati.
已對照

“據說我的杖更好,勝過不聽話的兒子;

‘‘Daṇḍova kira me seyyo, yañce puttā anassavā;
已對照

它擋開兇猛的公牛,也擋開兇猛的狗。

Caṇḍampi goṇaṃ vāreti, atho caṇḍampi kukkuraṃ.
已對照

“在黑暗中走在前頭,在深處獲得立足;

‘‘Andhakāre pure hoti, gambhīre gādhamedhati;
已對照

憑藉杖的威力,失足之後又能站穩。”

Daṇḍassa ānubhāvena, khalitvā patitiṭṭhatī’’ti.
PTS 1.177已對照

於是,諸子把那位大富婆羅門領回家,為他沐浴,各以一套衣服給他穿上。於是,那位大富婆羅門拿了一套衣服,來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的大富婆羅門對世尊這樣說——“喬達摩尊師,我們婆羅門是要為老師尋求師禮(ācariyadhana)的。願喬達摩尊師接受我的師禮。”世尊以悲憫而接受了。於是,那位大富婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Atha kho naṃ brāhmaṇamahāsālaṃ puttā gharaṃ netvā nhāpetvā paccekaṃ dussayugena acchādesuṃ. Atha kho so brāhmaṇamahāsālo ekaṃ dussayugaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho brāhmaṇamahāsālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mayaṃ, bho gotama, brāhmaṇā nāma ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesāma. Paṭiggaṇhatu me bhavaṃ gotamo ācariyadhana’’nti. Paṭiggahesi bhagavā anukampaṃ upādāya. Atha kho so brāhmaṇamahāsālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

五、慢心剛強經

5. Mānatthaddhasuttaṃ
201PTS 1.178緬 1.180已對照

二百零一、因緣在舍衛城。那時,名叫慢心剛強者(Mānatthaddha)的婆羅門住在舍衛城。他既不禮敬母親,也不禮敬父親,不禮敬老師,不禮敬長兄。那時,世尊為大會眾所圍繞而說法。於是慢心剛強者婆羅門這樣想——“這位沙門喬達摩為大會眾所圍繞而說法。我何不前往沙門喬達摩之處呢?如果沙門喬達摩跟我搭話,我也跟他搭話;如果沙門喬達摩不跟我搭話,我也不搭話。”於是慢心剛強者婆羅門來到世尊之處;到了之後,默然站在一旁。於是世尊沒有跟他搭話。於是慢心剛強者婆羅門[想]:‘這位沙門喬達摩什麼也不知道’,就想從那裡再回去。於是世尊以心了知慢心剛強者婆羅門心中的思慮,以偈對慢心剛強者婆羅門說——

“婆羅門,慢不是好的,對於在此有所求者,婆羅門;

為了什麼目的而來,就應當增長那個[目的]。”

於是慢心剛強者婆羅門[想]:“沙門喬達摩知道我的心”,就在那裡以頭俯伏於世尊雙足,以口親吻世尊雙足、以雙手撫摩[之],並自報其名:“喬達摩尊師,我是慢心剛強者;喬達摩尊師,我是慢心剛強者。”於是那會眾生起了未曾有之心:‘諸位,真是稀有啊!諸位,真是未曾有啊!這位慢心剛強者婆羅門既不禮敬母親,也不禮敬父親,不禮敬老師,不禮敬長兄;然而卻對沙門喬達摩作這樣最上的謙下之行。’於是世尊對慢心剛強者婆羅門這樣說——“夠了,婆羅門,起來,坐在自己的座位上,因為你的心已對我生起淨信。”於是慢心剛強者婆羅門坐在自己的座位上之後,以偈對世尊說——

“對哪些人不應起慢?對哪些人應當恭敬?

哪些人應受他禮敬?哪些人被他善加供養為好?”

“對母親、父親,還有長兄;

老師是第四,

對他們不應起慢;

對他們應當恭敬,

他們應受他禮敬;

他們被他善加供養為好。

“對阿羅漢、已清涼者,所作已辦、無漏者,

除滅了慢而不剛強,應當禮拜那些無上者。”

這樣說時,慢心剛強者婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

201. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena mānatthaddho nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. So neva mātaraṃ abhivādeti, na pitaraṃ abhivādeti, na ācariyaṃ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṃ abhivādeti. Tena kho pana samayena bhagavā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Atha kho mānatthaddhassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘ayaṃ kho samaṇo gotamo mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ deseti. Yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ. Sace maṃ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi taṃ ālapissāmi. No ce maṃ samaṇo gotamo ālapissati, ahampi nālapissāmī’’ti. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā tuṇhībhūto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā taṃ nālapi. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo – ‘nāyaṃ samaṇo gotamo kiñci jānātī’ti tatova puna nivattitukāmo ahosi. Atha kho bhagavā mānatthaddhassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Na mānaṃ brāhmaṇa sādhu, atthikassīdha brāhmaṇa;
Yena atthena āgacchi, tamevamanubrūhaye’’ti.
Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo – ‘‘cittaṃ me samaṇo gotamo jānātī’’ti tattheva bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati pāṇīhi ca parisambāhati, nāmañca sāveti – ‘‘mānatthaddhāhaṃ, bho gotama, mānatthaddhāhaṃ, bho gotamā’’ti. Atha kho sā parisā abbhutacittajātā [abbhutacittajātā (sī. syā. kaṃ. pī.), acchariyabbhutacittajātā (ka.)] ahosi – ‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho! Ayañhi mānatthaddho brāhmaṇo neva mātaraṃ abhivādeti, na pitaraṃ abhivādeti, na ācariyaṃ abhivādeti, na jeṭṭhabhātaraṃ abhivādeti; atha ca pana samaṇe gotame evarūpaṃ paramanipaccakāraṃ karotī’ti. Atha kho bhagavā mānatthaddhaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘alaṃ, brāhmaṇa, uṭṭhehi, sake āsane nisīda. Yato te mayi cittaṃ pasanna’’nti. Atha kho mānatthaddho brāhmaṇo sake āsane nisīditvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kesu na mānaṃ kayirātha, kesu cassa sagāravo;
Kyassa apacitā assu, kyassu sādhu supūjitā’’ti.
‘‘Mātari pitari cāpi, atho jeṭṭhamhi bhātari;
Ācariye catutthamhi,
Tesu na mānaṃ kayirātha;
Tesu assa sagāravo,
Tyassa apacitā assu;
Tyassu sādhu supūjitā.
‘‘Arahante sītībhūte, katakicce anāsave;
Nihacca mānaṃ athaddho, te namasse anuttare’’ti.
Evaṃ vutte, mānatthaddho brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

六、違逆經

6. Paccanīkasuttaṃ
202PTS 1.179已對照

二百零二、因緣在舍衛城。那時,名叫喜違逆者(Paccanīkasāta)的婆羅門住在舍衛城。於是喜違逆者婆羅門這樣想——“我何不前往沙門喬達摩之處,凡沙門喬達摩所要說的任何[話],我都要一一違逆他。”那時,世尊在露地經行。於是喜違逆者婆羅門來到世尊之處;到了之後,對正在經行的世尊這樣說:‘說沙門法吧!’

202. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena paccanīkasāto nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. Atha kho paccanīkasātassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ yena samaṇo gotamo tenupasaṅkameyyaṃ. Yaṃ yadeva samaṇo gotamo bhāsissati taṃ tadevassāhaṃ [tadeva sāhaṃ (ka.)] paccanīkāssa’’nti [paccanīkassanti (pī.), paccanīkasātanti (ka.)]. Tena kho pana samayena bhagavā abbhokāse caṅkamati. Atha kho paccanīkasāto brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ caṅkamantaṃ etadavoca – ‘bhaṇa samaṇadhamma’nti.
已對照

“喜違逆者不易了知善說;

‘‘Na paccanīkasātena, suvijānaṃ subhāsitaṃ;
已對照

心被染汙者、多有激憤者[亦然]。

Upakkiliṭṭhacittena, sārambhabahulena ca.
已對照

“而誰調伏了激憤、心的不淨信,

‘‘Yo ca vineyya sārambhaṃ, appasādañca cetaso;
已對照

捨棄了嫌恨,他就能了知善說。”

Āghātaṃ paṭinissajja, sa ve [sace (syā. kaṃ. ka.)] jaññā subhāsita’’nti.
已對照

這樣說時,喜違逆者婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte, paccanīkasāto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

七、營造者經

7. Navakammikasuttaṃ
203PTS 1.180緬 1.182已對照

二百零三、一時,世尊住在憍薩羅國某處林叢中。那時,營造者·婆羅墮婆闍(Navakammika Bhāradvāja)婆羅門在那林叢中令人做工。營造者·婆羅墮婆闍婆羅門看見世尊結跏趺、保持其身正直、使念現起於面前,坐在某棵娑羅樹下。看見之後,他這樣想——“我在這林叢中令人做工而喜樂。這沙門喬達摩令人做什麼而喜樂呢?”於是營造者·婆羅墮婆闍婆羅門來到世尊之處。到了之後,以偈對世尊說——

“比丘,在你的娑羅林中,所做的是什麼工事,

以致喬達摩獨自在林野中獲得喜樂?”

“我於林中無所應作,

我的林已斷根、已枯萎;

我於林中無林、無箭,

捨棄了不樂,獨自喜樂。”

這樣說時,營造者·婆羅墮婆闍婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

203. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena navakammikabhāradvājo brāhmaṇo tasmiṃ vanasaṇḍe kammantaṃ kārāpeti. Addasā kho navakammikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ aññatarasmiṃ sālarukkhamūle nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvānassa etadahosi – ‘‘ahaṃ kho imasmiṃ vanasaṇḍe kammantaṃ kārāpento ramāmi. Ayaṃ samaṇo gotamo kiṃ kārāpento ramatī’’ti? Atha kho navakammikabhāradvājo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Ke nu kammantā karīyanti, bhikkhu sālavane tava;
Yadekako araññasmiṃ, ratiṃ vindati gotamo’’ti.
‘‘Na me vanasmiṃ karaṇīyamatthi,
Ucchinnamūlaṃ me vanaṃ visūkaṃ;
Svāhaṃ vane nibbanatho visallo,
Eko rame aratiṃ vippahāyā’’ti.
Evaṃ vutte, navakammikabhāradvājo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

八、拾柴者經

8. Kaṭṭhahārasuttaṃ
204PTS 1.181緬 1.183已對照

二百零四、一時,世尊住在憍薩羅國某處林叢中。那時,某位婆羅墮婆闍種婆羅門的眾多拾柴的內住弟子青年來到那林叢;到了之後,看見世尊結跏趺、保持其身正直、使念現起於面前,坐在那林叢中。看見之後,來到婆羅墮婆闍種婆羅門之處;到了之後,對婆羅墮婆闍種婆羅門這樣說——“尊師,您應當知道!在某林叢中,有一位沙門結跏趺、保持其身正直、使念現起於面前而坐。”於是婆羅墮婆闍種婆羅門與那些青年一同來到那林叢。[他]看見世尊結跏趺、保持其身正直、使念現起於面前,坐在那林叢中。看見之後,來到世尊之處;到了之後,以偈對世尊說——

“在深邃的、多有怖駭的林中,

深入空寂、無人的林野;

以不動的、安住的、優美的[身],

比丘,你修禪真是非常優美。

“在既無歌唱、也無奏樂之處,

獨自在林野中依著林的牟尼;

這在我看來是稀有的,

你竟獨自心懷喜悅住在林中。

“我想[你是]為了與世間主共處,

希求無上的天界(tidiva);

尊師為什麼依止無人的林野,

在這裡修苦行,為了得梵?”

“凡是任何希冀或歡喜,

於諸多界中種種、恆常依著的;

以無知為根而生的諸渴望,

連根一起,全都已被我終盡。

“那樣的我無希冀、無依著、不趨近,

於一切法有清淨之見;

證得吉祥的無上正覺,

婆羅門,我修禪於隱處,是無怯者。”

這樣說時,婆羅墮婆闍種婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……從今日起,終生皈依。”

204. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati aññatarasmiṃ vanasaṇḍe. Tena kho pana samayena aññatarassa bhāradvājagottassa brāhmaṇassa sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā yena vanasaṇḍo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā addasaṃsu bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhāradvājagotto brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhāradvājagottaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yagghe, bhavaṃ jāneyyāsi! Asukasmiṃ vanasaṇḍe samaṇo nisinno pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’. Atha kho bhāradvājagotto brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṃ yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami. Addasā kho bhagavantaṃ tasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Gambhīrarūpe bahubherave vane,
Suññaṃ araññaṃ vijanaṃ vigāhiya;
Aniñjamānena ṭhitena vaggunā,
Sucārurūpaṃ vata bhikkhu jhāyasi.
‘‘Na yattha gītaṃ napi yattha vāditaṃ,
Eko araññe vanavassito muni;
Accherarūpaṃ paṭibhāti maṃ idaṃ,
Yadekako pītimano vane vase.
‘‘Maññāmahaṃ lokādhipatisahabyataṃ,
Ākaṅkhamāno tidivaṃ anuttaraṃ;
Kasmā bhavaṃ vijanamaraññamassito,
Tapo idha kubbasi brahmapattiyā’’ti.
‘‘Yā kāci kaṅkhā abhinandanā vā,
Anekadhātūsu puthū sadāsitā;
Aññāṇamūlappabhavā pajappitā,
Sabbā mayā byantikatā samūlikā.
‘‘Svāhaṃ akaṅkho asito anūpayo,
Sabbesu dhammesu visuddhadassano;
Pappuyya sambodhimanuttaraṃ sivaṃ,
Jhāyāmahaṃ brahma raho visārado’’ti.
Evaṃ vutte, bhāradvājagotto brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama abhikkantaṃ, bho gotama…pe… ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

九、奉養母親者經

9. Mātuposakasuttaṃ
205PTS 1.182已對照

二百零五、因緣在舍衛城。那時,奉養母親者(mātuposaka)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的奉養母親者婆羅門對世尊這樣說——“喬達摩尊師,我如法地尋求施食,如法地尋求施食之後,奉養父母。喬達摩尊師,我這樣做,是做了應做之事的人嗎?”“婆羅門,你這樣做,確實是做了應做之事的人。婆羅門,凡如法地尋求施食、如法地尋求施食之後奉養父母的人,他便生起許多福。”

205. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho mātuposako brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mātuposako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahañhi, bho gotama, dhammena bhikkhaṃ pariyesāmi, dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā mātāpitaro posemi. Kaccāhaṃ, bho gotama, evaṃkārī kiccakārī homī’’ti? ‘‘Taggha tvaṃ, brāhmaṇa, evaṃkārī kiccakārī hosi. Yo kho, brāhmaṇa, dhammena bhikkhaṃ pariyesati, dhammena bhikkhaṃ pariyesitvā mātāpitaro poseti, bahuṃ so puññaṃ pasavatī’’ti.
緬 1.184已對照

“凡如法地奉養母親或父親的人,

‘‘Yo mātaraṃ pitaraṃ vā, macco dhammena posati;
已對照

由於對父母的那種侍奉,諸智者

Tāya naṃ pāricariyāya, mātāpitūsu paṇḍitā;
已對照

就在此世稱讚他,死後[他]在天界歡喜。”

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti.
已對照

這樣說時,奉養母親者婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte, mātuposako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

十、乞者經

10. Bhikkhakasuttaṃ
206已對照

二百零六、因緣在舍衛城。那時,乞者(bhikkhaka)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的乞者婆羅門對世尊這樣說——“喬達摩尊師,我也是乞者,尊師也是乞者,在這裡我們有什麼差別?”

206. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho bhikkhako brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho bhikkhako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahampi kho, bho gotama, bhikkhako, bhavampi bhikkhako, idha no kiṃ nānākaraṇa’’nti?
已對照

“並不因向他人乞求,便由此成為乞者;

‘‘Na tena bhikkhako hoti, yāvatā bhikkhate pare;
已對照

受持臭穢之法(vissaṃ dhammaṃ),並不就此成為比丘。

Vissaṃ dhammaṃ samādāya, bhikkhu hoti na tāvatā.
已對照

“凡在此摒除了福與惡、[而行]梵行者,

‘‘Yodha puññañca pāpañca, bāhitvā brahmacariyaṃ;
已對照

以審慮而行於世間——他確實被稱為比丘。”

Saṅkhāya loke carati, sa ve bhikkhūti vuccatī’’ti.
已對照

這樣說時,乞者婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte, bhikkhako brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

十一、僧迦羅婆經

11. Saṅgāravasuttaṃ
207PTS 1.183緬 1.185已對照

二百零七、因緣在舍衛城。那時,有一位名叫僧迦羅婆(Saṅgārava)的婆羅門住在舍衛城,他是以水為清淨者(udakasuddhika),相信以水[得]遍淨,早晚住於入水之行。那時,具壽阿難在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入舍衛城乞食。在舍衛城乞食之後,飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——“尊者,在此,有一位名叫僧迦羅婆的婆羅門住在舍衛城,他是以水為清淨者,相信以水[得]清淨,早晚住於入水之行。善哉,尊者,願世尊出於悲憫而前往僧迦羅婆婆羅門的住處。”世尊以默然表示接受。

那時,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到僧迦羅婆婆羅門的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。那時,僧迦羅婆婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。世尊對坐在一旁的僧迦羅婆婆羅門這樣說——“婆羅門,據說你是以水為清淨者,相信以水[得]清淨,早晚住於入水之行,是真的嗎?”“是的,喬達摩尊師。”“婆羅門,那麼你是見到什麼義利(atthavasa),[才]是以水為清淨者,相信水之清淨,早晚住於入水之行呢?”“喬達摩尊師,在此,我白天所造的惡業,傍晚以沐浴把它沖走;夜裡所造的惡業,早上以沐浴把它沖走。喬達摩尊師,我正是見到這個義利,[才]是以水為清淨者,相信以水[得]清淨,早晚住於入水之行。”

“婆羅門,法是湖,戒是渡口,

不濁,由善人稱讚於諸善人之中;

諸達吠陀者確在那裡沐浴,

身體不溼便渡到彼岸。”

這樣說時,僧迦羅婆婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

207. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena saṅgāravo nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati udakasuddhiko, udakena parisuddhiṃ pacceti, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante, saṅgāravo nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati udakasuddhiko, udakena suddhiṃ pacceti, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Sādhu, bhante, bhagavā yena saṅgāravassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena saṅgāravassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho saṅgāravo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho saṅgāravaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, brāhmaṇa, udakasuddhiko, udakena suddhiṃ paccesi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ, brāhmaṇa, atthavasaṃ sampassamāno udakasuddhiko, udakasuddhiṃ paccesi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharasī’’ti? ‘‘Idha me, bho gotama [idha me bho gotama ahaṃ (pī. ka.)], yaṃ divā pāpakammaṃ kataṃ hoti, taṃ sāyaṃ nhānena [nahānena (sī. syā. kaṃ. pī.)] pavāhemi, yaṃ rattiṃ pāpakammaṃ kataṃ hoti taṃ pātaṃ nhānena pavāhemi. Imaṃ khvāhaṃ, bho gotama, atthavasaṃ sampassamāno udakasuddhiko, udakena suddhiṃ paccemi, sāyaṃ pātaṃ udakorohanānuyogamanuyutto viharāmī’’ti.
‘‘Dhammo rahado brāhmaṇa sīlatittho,
Anāvilo sabbhi sataṃ pasattho;
Yattha have vedaguno sinātā,
Anallagattāva [anallīnagattāva (ka.)] taranti pāra’’nti.
Evaṃ vutte, saṅgāravo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

十二、可摩兜色經

12. Khomadussasuttaṃ
208PTS 1.184緬 1.186已對照

二百零八、如是我聞——一時,世尊住在釋迦[國],[有]一座名叫可摩兜色(Khomadussa)的釋迦人市鎮。那時,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入可摩兜色市鎮乞食。那時,可摩兜色的婆羅門居士們因某件應做之事聚集在會堂,天也一點一滴地下著雨。那時,世尊來到那會堂。可摩兜色的婆羅門居士們看見世尊從遠處走來;看見之後,這樣說——“剃光頭的沙門之流是什麼人?他們又哪裡會懂得會堂之法?”那時,世尊以偈對可摩兜色的婆羅門居士們說——

“沒有善人之處,那不是會堂;

不說法者,他們不是善人;

舍斷了貪、瞋與痴,

說法者便是善人。”

這樣說時,可摩兜色的婆羅門居士們對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我們皈依喬達摩尊師、法與比丘僧團。願喬達摩尊師憶持我們為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

208. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati khomadussaṃ nāmaṃ sakyānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya khomadussaṃ nigamaṃ piṇḍāya pāvisi. Tena kho pana samayena khomadussakā brāhmaṇagahapatikā sabhāyaṃ sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena, devo ca ekamekaṃ phusāyati. Atha kho bhagavā yena sā sabhā tenupasaṅkami. Addasaṃsu khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna etadavocuṃ – ‘‘ke ca muṇḍakā samaṇakā, ke ca sabhādhammaṃ jānissantī’’ti? Atha kho bhagavā khomadussake brāhmaṇagahapatike gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Nesā sabhā yattha na santi santo,
Santo na te ye na vadanti dhammaṃ;
Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ,
Dhammaṃ vadantā ca bhavanti santo’’ti.
Evaṃ vutte, khomadussakā brāhmaṇagahapatikā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama; seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti, evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṃ gate’’ti.
已對照

優婆塞品第二。

Upāsakavaggo dutiyo.
已對照

其攝頌——

耕田、優陀夷、提婆希多,某大富;

慢心剛強、違逆,營造者與拾柴者;

奉養母親者、乞者,僧迦羅婆,連同可摩兜色,[共]十二[經]。

Tassuddānaṃ –
Kasi udayo devahito, aññataramahāsālaṃ;
Mānathaddhaṃ paccanīkaṃ, navakammikakaṭṭhahāraṃ;
Mātuposakaṃ bhikkhako, saṅgāravo ca khomadussena dvādasāti.
已對照

《婆羅門相應》完畢。

Brāhmaṇasaṃyuttaṃ samattaṃ.