快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 憍薩羅相應 Kosalasaṃyuttaṃ

本經目錄三、憍薩羅相應一、第一品一、年少經二、人經三、老死經四、可愛經五、自護經六、少數經七、斷事處經八、末利經九、祭祀經十、繫縛經第一品。二、第二品一、七結髮者經二、五王經三、一斗飯經四、第一戰陣經五、第二戰陣經六、末利經七、不放逸經八、善友經九、第一無子經十、第二無子經第二品。三、第三品一、補特伽羅經二、祖母經三、世間經四、射術經五、山喻經第三品。《憍薩羅相應》完畢。

已對照

三、憍薩羅相應

3. Kosalasaṃyuttaṃ
已對照

一、第一品

1. Paṭhamavaggo
已對照

一、年少經

1. Daharasuttaṃ
112PTS 1.68緬 1.68已對照

一百一十二、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,憍薩羅(Kosala)王波斯匿(Pasenadi)來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“喬達摩尊師也自稱‘已現正覺無上正等正覺’嗎?”“大王,凡若有人正確地說‘[他]已現正覺無上正等正覺’——正確地說時,那正是指我而說。大王,因為我已現正覺無上正等正覺。”

112. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhavampi no gotamo anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānātī’’ti? ‘‘Yañhi taṃ, mahārāja, sammā vadamāno vadeyya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti, mameva [mamaṃ (sabbattha)] taṃ sammā vadamāno vadeyya. Ahañhi, mahārāja, anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那些擁有僧團、擁有會眾、是會眾之師、知名而有聲譽、是一派的宗師(titthakara)、受眾人敬重的沙門婆羅門們,就是:富蘭那·迦葉(Pūraṇa Kassapa)、末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)、尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)、刪闍耶·毘羅胝子(Sañcaya Belaṭṭhaputta)、婆浮陀·迦旃延(Pakudha Kaccāyana)、阿耆多·翅舍欽婆羅(Ajita Kesakambala)——他們也被我問到‘你們自稱已現正覺無上正等正覺嗎’時,[卻]不自稱已現正覺無上正等正覺。那麼喬達摩尊師論生年既是年少,論出家又是新學,[又]怎麼[能自稱]呢?”

‘‘Yepi te, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa, seyyathidaṃ – pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, nigaṇṭho nāṭaputto, sañcayo belaṭṭhaputto, pakudho kaccāyano, ajito kesakambalo; tepi mayā ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānāthā’ti puṭṭhā samānā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti na paṭijānanti. Kiṃ pana bhavaṃ gotamo daharo ceva jātiyā navo ca pabbajjāyā’’ti?
PTS 1.69已對照

“大王,有這四[者],[雖]年少,不應輕視;[雖]年少,不應輕蔑。哪四[者]呢?大王,剎帝利[雖]年少,不應輕視;[雖]年少,不應輕蔑。大王,蛇[雖]年少,不應輕視;[雖]年少,不應輕蔑。大王,火[雖]年少,不應輕視;[雖]年少,不應輕蔑。大王,比丘[雖]年少,不應輕視;[雖]年少,不應輕蔑。大王,這就是那四[者],[雖]年少,不應輕視;[雖]年少,不應輕蔑。”

‘‘Cattāro kho me, mahārāja, daharāti na uññātabbā, daharāti na paribhotabbā. Katame cattāro? Khattiyo kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Urago kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Aggi kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Bhikkhu, kho, mahārāja, daharoti na uññātabbo, daharoti na paribhotabbo. Ime kho, mahārāja, cattāro daharāti na uññātabbā, daharāti na paribhotabbā’’ti.
緬 1.69已對照

世尊說了這[番話]。善逝說了這[番話]之後,導師又接著這樣說:

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已對照

“出身具足的剎帝利,勝族所生、有名望;

‘‘Khattiyaṃ jātisampannaṃ, abhijātaṃ yasassinaṃ;
已對照

[雖]年少,不應輕慢,人不應對之輕蔑。

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.
已對照

“因為有[這]可能:那人中之主,剎帝利得了王位之後,

‘‘Ṭhānañhi so manujindo, rajjaṃ laddhāna khattiyo;
已對照

他發怒時,以王的刑罰,對那[人]猛烈施加[手段];

So kuddho rājadaṇḍena, tasmiṃ pakkamate bhusaṃ;
已對照

所以應遠避之,護持自己的生命。

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.
已對照

“無論在村中或在林野,凡在何處見到蛇(bhujaṅgama),

‘‘Gāme vā yadi vā raññe, yattha passe bhujaṅgamaṃ;
已對照

[雖]年少,不應輕慢,人不應對之輕蔑。

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.
已對照

“以高低種種形相,具威力的蛇遊行;

‘‘Uccāvacehi vaṇṇehi, urago carati tejasī [tejasā (sī. ka.), tejasi (pī. ka.)];
已對照

它觸及之後,會咬那愚人——男人與女人,[總]有一時;

So āsajja ḍaṃse bālaṃ, naraṃ nāriñca ekadā;
已對照

所以應遠避之,護持自己的生命。

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.
已對照

“食量豐多、具火焰,行跡黝黑的火;

‘‘Pahūtabhakkhaṃ jālinaṃ, pāvakaṃ kaṇhavattaniṃ;
已對照

[雖]年少,不應輕慢,人不應對之輕蔑。

Daharoti nāvajāneyya, na naṃ paribhave naro.
已對照

“因為那火得了燃料,變成廣大之後,

‘‘Laddhā hi so upādānaṃ, mahā hutvāna pāvako;
已對照

它觸及之後,會燒那愚人——男人與女人,[總]有一時;

So āsajja ḍahe [dahe] bālaṃ, naraṃ nāriñca ekadā;
已對照

所以應遠避之,護持自己的生命。

Tasmā taṃ parivajjeyya, rakkhaṃ jīvitamattano.
已對照

“若火焚燒樹林,那行跡黝黑的火,

‘‘Vanaṃ yadaggi ḍahati [dahati (ka.)], pāvako kaṇhavattanī;
已對照

那裡會生出再生之苗,在諸晝夜過去之後。

Jāyanti tattha pārohā, ahorattānamaccaye.
已對照

“而凡戒具足的比丘以威力所燒者,

‘‘Yañca kho sīlasampanno, bhikkhu ḍahati tejasā;
已對照

他既無子女、牲畜,繼承人也得不到財產;

Na tassa puttā pasavo, dāyādā vindare dhanaṃ;
已對照

無後嗣、無繼承人,他們成為多羅樹樁。

Anapaccā adāyādā, tālāvatthū bhavanti te.
PTS 1.70已對照

“故有智之人觀見自己的利益,

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
已對照

對蛇與火,以及有名望的剎帝利,

Bhujaṅgamaṃ pāvakañca, khattiyañca yasassinaṃ;
已對照

以及戒具足的比丘,應完全正確地對待。”

Bhikkhuñca sīlasampannaṃ, sammadeva samācare’’ti.
緬 1.70已對照

這樣說時,憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,世尊以種種方式開顯了法。尊者,我皈依世尊、法與比丘僧團。尊者,願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi bhante, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (?)] vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ, bhante, bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

二、人經

2. Purisasuttaṃ
113已對照

一百一十三、因緣在舍衛城。那時,憍薩羅王波斯匿來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,人有多少法,於內生起時,是為了不利、為了苦、為了不安樂住而生起的呢?”

113. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti?
已對照

“大王,人有三法,於內生起時,是為了不利、為了苦、為了不安樂住而生起的。哪三[法]呢?大王,貪是人的[一]法,於內生起時,是為了不利、為了苦、為了不安樂住而生起的。大王,瞋是人的[一]法,於內生起時,是為了不利、為了苦、為了不安樂住而生起的。大王,痴是人的[一]法,於內生起時,是為了不利、為了苦、為了不安樂住而生起的。大王,這就是人的三法,於內生起時,是為了不利、為了苦、為了不安樂住而生起的。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“貪、瞋與痴,對心意邪惡之人,

‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
已對照

生於自身,便加害[他],如自結之果[加害]以皮為心材者。”

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti [sapphalanti (syā. kaṃ.)].
已對照

三、老死經

3. Jarāmaraṇasuttaṃ
114PTS 1.71緬 1.71已對照

一百一十四、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,已生者有離於老死的嗎?”“大王,已生者沒有離於老死的。大王,就是那些富裕、有大財富、大受用、有豐厚的金銀、豐厚的錢財資具、豐厚的錢財穀物的大富剎帝利(khattiyamahāsāla),他們已生者也沒有離於老死的。大王,就是那些大富婆羅門……乃至……大富居士,富裕、有大財富、大受用、有豐厚的金銀、豐厚的錢財資具、豐厚的錢財穀物,他們已生者也沒有離於老死的。大王,就是那些已是阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他們的這個身也是破壞之法、捨棄之法。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

“華美的王車確實會衰老,

身體也同樣趨向衰老;

而善人之法不趨向衰老,

諸善人確實與善人們宣說。”

114. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, jātassa aññatra jarāmaraṇā’’ti? ‘‘Natthi kho, mahārāja, jātassa aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, brāhmaṇamahāsālā…pe… gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā, tesampi jātānaṃ natthi aññatra jarāmaraṇā. Yepi te, mahārāja, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññāvimuttā, tesaṃ pāyaṃ kāyo bhedanadhammo nikkhepanadhammo’’ti. Idamavoca…pe…
‘‘Jīranti ve rājarathā sucittā,
Atho sarīrampi jaraṃ upeti;
Satañca dhammo na jaraṃ upeti,
Santo have sabbhi pavedayantī’’ti.
已對照

四、可愛經

4. Piyasuttaṃ
115PTS 1.72已對照

一百一十五、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,我在此獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘對哪些人來說自己是可愛的,對哪些人來說自己是不可愛的?’尊者,我這樣想:‘凡是以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行的人,對他們來說自己是不可愛的。’即使他們會這樣說:‘我們自己是可愛的’,然而對他們來說自己是不可愛的。這是什麼緣故呢?因為凡是不可愛者會對不可愛者所作的,他們自己就對自己作了;所以對他們來說自己是不可愛的。凡是以身行善行、以語行善行、以意行善行的人,對他們來說自己是可愛的。即使他們會這樣說:‘我們自己是不可愛的’,然而對他們來說自己是可愛的。這是什麼緣故呢?因為凡是可愛者會對可愛者所作的,他們自己就對自己作了;所以對他們來說自己是可愛的。”

115. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kesaṃ nu kho piyo attā, kesaṃ appiyo attā’ti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ye ca kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā’. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘appiyo no attā’ti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attā’’ti.
緬 1.72已對照

“正是這樣,大王,正是這樣,大王!大王,凡是以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行的人,對他們來說自己是不可愛的。即使他們會這樣說:‘我們自己是可愛的’,然而對他們來說自己是不可愛的。這是什麼緣故呢?大王,因為凡是不可愛者會對不可愛者所作的,他們自己就對自己作了;所以對他們來說自己是不可愛的。大王,凡是以身行善行、以語行善行、以意行善行的人,對他們來說自己是可愛的。即使他們會這樣說:‘我們自己是不可愛的’,然而對他們來說自己是可愛的。這是什麼緣故呢?大王,因為凡是可愛者會對可愛者所作的,他們自己就對自己作了;所以對他們來說自己是可愛的。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ appiyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṃ appiyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ appiyo attā. Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ piyo attā. Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ – ‘appiyo no attā’ti; atha kho tesaṃ piyo attā. Taṃ kissa hetu? Yañhi mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṃ te attanāva attano karonti; tasmā tesaṃ piyo attā’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“若知自己是可愛的,就不應以惡[業]繫縛它;

‘‘Attānañce piyaṃ jaññā, na naṃ pāpena saṃyuje;
已對照

因為作惡者,不易得到快樂。

Na hi taṃ sulabhaṃ hoti, sukhaṃ dukkaṭakārinā.
已對照

“對被終結者(antaka)所制服、捨棄人間之有者,

‘‘Antakenādhipannassa, jahato mānusaṃ bhavaṃ;
已對照

什麼才是他自己的?他帶著什麼而去?

Kiñhi tassa sakaṃ hoti, kiñca ādāya gacchati;
已對照

什麼是隨行於他的,如影不離?

Kiñcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī [anupāyinī (syā. kaṃ. ka.)].
已對照

“凡人在此所作的福與惡二者,

‘‘Ubho puññañca pāpañca, yaṃ macco kurute idha;
已對照

那才是他自己的,他帶著那個而去;

Tañhi tassa sakaṃ hoti, tañca [taṃva (?)] ādāya gacchati;
已對照

那是隨行於他的,如影不離。

Tañcassa [taṃvassa (?)] anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
已對照

“因此應當行善,[作]來世的積聚;

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
已對照

諸福在他世,是眾生的依止處。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已對照

五、自護經

5. Attarakkhitasuttaṃ
116PTS 1.73緬 1.73已對照

一百一十六、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,我在此獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘對哪些人來說自己是被守護的,對哪些人來說自己是未被守護的?’尊者,我這樣想:‘凡是以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行的人,對他們來說自己是未被守護的。即使象軍守護他們,或馬軍守護,或車軍守護,或步軍守護,然而對他們來說自己是未被守護的。這是什麼緣故呢?因為這守護是外在的,這守護不是內在的;所以對他們來說自己是未被守護的。凡是以身行善行、以語行善行、以意行善行的人,對他們來說自己是被守護的。即使既沒有象軍守護他們,也沒有馬軍守護,也沒有車軍守護,也沒有步軍守護,然而對他們來說自己是被守護的。這是什麼緣故呢?因為這守護是內在的,這守護不是外在的;所以對他們來說自己是被守護的。’”

116. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kesaṃ nu kho rakkhito attā, kesaṃ arakkhito attā’ti? Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ye kho keci kāyena duccaritaṃ caranti, vācāya duccaritaṃ caranti, manasā duccaritaṃ caranti; tesaṃ arakkhito attā. Kiñcāpi te hatthikāyo vā rakkheyya, assakāyo vā rakkheyya, rathakāyo vā rakkheyya, pattikāyo vā rakkheyya; atha kho tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attā’’’ti.
已對照

“正是這樣,大王,正是這樣,大王!大王,凡是以身行惡行……乃至……對他們來說自己是未被守護的。這是什麼緣故呢?大王,因為這守護是外在的,這守護不是內在的;所以對他們來說自己是未被守護的。大王,凡是以身行善行、以語行善行、以意行善行的人,對他們來說自己是被守護的。即使既沒有象軍守護他們,也沒有馬軍守護,也沒有車軍守護,也沒有步軍守護,然而對他們來說自己是被守護的。這是什麼緣故呢?大王,因為這守護是內在的,這守護不是外在的;所以對他們來說自己是被守護的。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṃ caranti…pe… tesaṃ arakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Bāhirā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā ajjhattikā; tasmā tesaṃ arakkhito attā. Ye ca kho keci, mahārāja, kāyena sucaritaṃ caranti, vācāya sucaritaṃ caranti, manasā sucaritaṃ caranti; tesaṃ rakkhito attā. Kiñcāpi te neva hatthikāyo rakkheyya, na assakāyo rakkheyya, na rathakāyo rakkheyya, na pattikāyo rakkheyya; atha kho tesaṃ rakkhito attā. Taṃ kissa hetu? Ajjhattikā hesā, mahārāja, rakkhā, nesā rakkhā bāhirā; tasmā tesaṃ rakkhito attā’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“以身防護為善,以語防護為善;

‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;
已對照

以意防護為善,於一切處防護為善;

Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;
已對照

於一切處已防護的知恥者,被稱為已守護者。”

Sabbattha saṃvuto lajjī, rakkhitoti pavuccatī’’ti.
已對照

六、少數經

6. Appakasuttaṃ
117PTS 1.74已對照

一百一十七、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,我在此獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘世間中,那些獲得了種種廣大的財貨之後,既不迷醉,也不放逸,也不陷入對諸欲的貪求,也不對眾生行邪行的眾生,是少數;而世間中,那些獲得了種種廣大的財貨之後,既迷醉又放逸,陷入對諸欲的貪求,對眾生行邪行的眾生,正是更多的。’”

117. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘appakā te sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā majjanti ceva pamajjanti, ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantī’’’ti.
緬 1.74已對照

“正是這樣,大王,正是這樣,大王!大王,世間中,那些獲得了種種廣大的財貨之後,既不迷醉,也不放逸,也不陷入對諸欲的貪求,也不對眾生行邪行的眾生,是少數;而世間中,那些獲得了種種廣大的財貨之後,既迷醉又放逸,陷入對諸欲的貪求,對眾生行邪行的眾生,正是更多的。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Appakā te, mahārāja, sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā na ceva majjanti, na ca pamajjanti, na ca kāmesu gedhaṃ āpajjanti, na ca sattesu vippaṭipajjanti. Atha kho eteva bahutarā sattā lokasmiṃ, ye uḷāre uḷāre bhoge labhitvā majjanti ceva pamajjanti ca kāmesu ca gedhaṃ āpajjanti, sattesu ca vippaṭipajjantī’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“染著於欲的受用,貪求諸欲而迷戀;

‘‘Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;
已對照

不覺察越界,猶如鹿[不覺]所設的陷阱;

Atisāraṃ na bujjhanti, migā kūṭaṃva oḍḍitaṃ;
已對照

後來對他們是苦澀的,因為它的異熟是惡的。”

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti.
已對照

七、斷事處經

7. Aḍḍakaraṇasuttaṃ
118已對照

一百一十八、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,我在此坐於斷事處(aḍḍakaraṇa)時,看見富裕、有大財富、大受用、有豐厚的金銀、豐厚的錢財資具、豐厚的錢財穀物的大富剎帝利、大富婆羅門、大富居士,以欲為因、以欲為因緣、以欲為緣由,明知而說妄語。尊者,我這樣想:‘如今我不必再[坐]斷事處了,如今賢面者(bhadramukha)將以斷事處而著稱。’”

118. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, aḍḍakaraṇe [atthakaraṇe (sī. syā. kaṃ. pī.)] nisinno passāmi khattiyamahāsālepi brāhmaṇamahāsālepi gahapatimahāsālepi aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsante. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘alaṃ dāni me aḍḍakaraṇena, bhadramukho dāni aḍḍakaraṇena paññāyissatī’’’ti.
已對照

“(正是這樣,大王,正是這樣,大王!)大王,就是那些富裕、有大財富、大受用、有豐厚的金銀、豐厚的錢財資具、豐厚的錢財穀物的大富剎帝利、大富婆羅門、大富居士,以欲為因、以欲為因緣、以欲為緣由,明知而說妄語;那將使他們長久不利、[長久]受苦。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘(Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ mahārāja!) [( ) sī. pī. potthakesu natthi] Yepi te, mahārāja, khattiyamahāsālā brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā aḍḍhā mahaddhanā mahābhogā pahūtajātarūparajatā pahūtavittūpakaraṇā pahūtadhanadhaññā kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ sampajānamusā bhāsanti; tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“染著於欲的受用,貪求諸欲而迷戀;

‘‘Sārattā kāmabhogesu, giddhā kāmesu mucchitā;
已對照

不覺察越界,猶如魚[不覺]所設的魚笱;

Atisāraṃ na bujjhanti, macchā khippaṃva oḍḍitaṃ;
已對照

後來對他們是苦澀的,因為它的異熟是惡的。”

Pacchāsaṃ kaṭukaṃ hoti, vipāko hissa pāpako’’ti.
已對照

八、末利經

8. Mallikāsuttaṃ
119PTS 1.75緬 1.75已對照

一百一十九、因緣在舍衛城。那時,憍薩羅王波斯匿與末利王后(Mallikā)一起在殊勝宮殿的上層。於是,憍薩羅王波斯匿對末利王后這樣說——“末利,你有沒有什麼別的[人]比自己更可愛的?”“大王,我沒有什麼別的[人]比自己更可愛的。大王,那麼你有沒有什麼別的[人]比自己更可愛的?”“末利,我也沒有什麼別的[人]比自己更可愛的。”

於是,憍薩羅王波斯匿從宮殿下來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,我在此與末利王后一起在殊勝宮殿的上層時,對末利王后這樣說:‘末利,你有沒有什麼別的[人]比自己更可愛的?’尊者,這樣說時,末利王后對我這樣說:‘大王,我沒有什麼別的[人]比自己更可愛的。大王,那麼你有沒有什麼別的[人]比自己更可愛的?’尊者,被這樣說時,我對末利王后這樣說:‘末利,我也沒有什麼別的[人]比自己更可愛的。’”

於是,世尊了知這件事之後,在那時說了這首偈——

“以心周遍巡歷一切方位,

任何地方都找不到比自己更可愛的;

同樣,對他人來說,各自的自己都是可愛的,

因此,愛自己者不應傷害他人。”

119. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo mallikaṃ deviṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho te, mallike, kocañño attanā piyataro’’ti? ‘‘Natthi kho me, mahārāja, kocañño attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthañño koci attanā piyataro’’ti? ‘‘Mayhampi kho, mallike, natthañño koci attanā piyataro’’ti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo pāsādā orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, mallikāya deviyā saddhiṃ uparipāsādavaragato mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ – ‘atthi nu kho te, mallike, kocañño attanā piyataro’ti? Evaṃ vutte, bhante, mallikā devī maṃ etadavoca – ‘natthi kho me, mahārāja, kocañño attanā piyataro. Tuyhaṃ pana, mahārāja, atthañño koci attanā piyataro’ti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, mallikaṃ deviṃ etadavocaṃ – ‘mayhampi kho, mallike, natthañño koci attanā piyataro’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Sabbā disā anuparigamma cetasā,
Nevajjhagā piyataramattanā kvaci;
Evaṃ piyo puthu attā paresaṃ,
Tasmā na hiṃse paramattakāmo’’ti.
已對照

九、祭祀經

9. Yaññasuttaṃ
120PTS 1.76緬 1.76已對照

一百二十、因緣在舍衛城。那時,憍薩羅王波斯匿的大祭祀已經備辦:五百頭公牛、五百頭小公牛、五百頭小母牛、五百頭山羊與五百頭公綿羊都已被牽至祭柱,以供祭祀。凡他那些稱為奴僕、僕役或傭工的人們,他們也受刑杖脅迫、受怖畏脅迫,淚流滿面地哭泣著做準備工作。

那時,眾多比丘在午前穿好[下]衣,取缽與衣,為乞食而入舍衛城。在舍衛城乞食之後,於食後從乞食[處]返回,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——“尊者,在此,憍薩羅王波斯匿的大祭祀已經備辦:五百頭公牛、五百頭小公牛、五百頭小母牛、五百頭山羊與五百頭公綿羊都已被牽至祭柱,以供祭祀。凡他那些稱為奴僕、僕役或傭工的人們,他們也受刑杖脅迫、受怖畏脅迫,淚流滿面地哭泣著做準備工作。”

於是,世尊了知這件事之後,在那時說了這些偈——

“馬祭(assamedha)、人祭(purisamedha),擲栓祭(sammāpāsa)、飲力祭(vājapeyya)、無閂祭(niraggaḷa);

這些大祭祀是大營作的,它們沒有大果報。

“山羊、綿羊與牛,種種[生類]在那裡被宰殺,

正行的諸大仙(mahesi)不趨近那樣的祭祀。

“而凡無營作的諸祭祀,[人們]恆常隨家而祭祀的,

山羊、綿羊與牛,種種[生類]在這裡不被宰殺,

正行的諸大仙趨近這樣的祭祀。

“有慧者應當祭祀這[祭祀],這祭祀有大果報;

因為對祭祀這[祭祀]者,是更好而不是更壞;

祭祀也會廣大,諸天神也會淨信。”

120. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karonti.
Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, rañño pasenadissa kosalassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, pañca ca usabhasatāni pañca ca vacchatarasatāni pañca ca vacchatarisatāni pañca ca ajasatāni pañca ca urabbhasatāni thūṇūpanītāni honti yaññatthāya. Yepissa te honti dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā, tepi daṇḍatajjitā bhayatajjitā assumukhā rudamānā parikammāni karontī’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Assamedhaṃ purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ vājapeyyaṃ niraggaḷhaṃ;
Mahāyaññā mahārambhā [vājapeyyuṃ; niraggaḷaṃ mahārambhā (ka.)], na te honti mahapphalā.
‘‘Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā yattha haññare;
Na taṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino.
‘‘Ye ca yaññā nirārambhā, yajanti anukulaṃ sadā;
Ajeḷakā ca gāvo ca, vividhā nettha haññare;
Etaṃ sammaggatā yaññaṃ, upayanti mahesino.
‘‘Etaṃ yajetha medhāvī, eso yañño mahapphalo;
Etañhi yajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo;
Yañño ca vipulo hoti, pasīdanti ca devatā’’ti.
已對照

十、繫縛經

10. Bandhanasuttaṃ
121PTS 1.77緬 1.77已對照

一百二十一、那時,憍薩羅王波斯匿(Pasenadi Kosala)令[人]把一大群人捆綁起來,有些用繩索,有些用腳鐐,有些用鎖鏈。

那時,眾多比丘在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入舍衛城乞食。在舍衛城乞食之後,飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——“尊者,在此,憍薩羅王波斯匿令[人]把一大群人捆綁起來,有些用繩索,有些用腳鐐,有些用鎖鏈。”

於是,世尊了知此義,在那時說了這些偈——

“堅固者們不說那是牢固的繫縛(bandhana)——

凡鐵所成的、木所成的與波羅婆草(pabbaja)所成的;

對摩尼、耳環染著而貪戀,

對子女與妻子的顧戀。

“堅固者們說這才是牢固的繫縛,

下拽的、鬆緩的、難以解脫的;

斷了這[繫縛]之後,他們便出家遊行,

無所顧戀,舍斷了欲樂。”

121. Tena kho pana samayena raññā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito hoti, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhi.
Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, raññā pasenadinā kosalena mahājanakāyo bandhāpito, appekacce rajjūhi appekacce andūhi appekacce saṅkhalikāhī’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,
Yadāyasaṃ dārujaṃ pabbajañca;
Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,
Puttesu dāresu ca yā apekkhā.
‘‘Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā,
Ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ;
Etampi chetvāna paribbajanti,
Anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyā’’ti.
已對照

第一品。

Paṭhamo vaggo.
已對照

其攝頌——

年少、人、老死,可愛、自護;

少數、斷事處,末利、祭祀、繫縛。

Tassuddānaṃ –
Daharo puriso jarā, piyaṃ attānarakkhito;
Appakā aḍḍakaraṇaṃ, mallikā yaññabandhananti.
已對照

二、第二品

2. Dutiyavaggo
已對照

一、七結髮者經

1. Sattajaṭilasuttaṃ
122PTS 1.78緬 1.78已對照

一百二十二、一時,世尊住在舍衛城東園鹿子母講堂(Pubbārāma Migāramātupāsāda)。那時,世尊在傍晚時分從靜坐中起身,坐在門屋外。於是,憍薩羅王波斯匿來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。

那時,七位結髮者(jaṭila)、七位尼乾陀、七位裸行者、七位一衣者(ekasāṭaka)、七位遊方者,腋毛、指甲、體毛長長,帶著種種擔具,從世尊不遠處走過。於是,憍薩羅王波斯匿從座而起,把上衣偏袒一肩,把右膝輪放在地上,向那七位結髮者、七位尼乾陀、七位裸行者、七位一衣者、七位遊方者合掌,三次報出名號——“尊者,我是憍薩羅王波斯匿……乃至……尊者,我是憍薩羅王波斯匿。”

於是,在那七位結髮者、七位尼乾陀、七位裸行者、七位一衣者、七位遊方者離去不久,憍薩羅王波斯匿來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,世間凡是阿羅漢或已入阿羅漢道者,這些[人]是他們當中的一些。”

“大王,對你這位在家者、受用諸欲者、住於兒女擁擠之床者、享用迦屍旃檀者、佩戴花鬘、香、塗香者、領受金銀者而言,這是難以了知的——‘這些是阿羅漢,或者這些已入阿羅漢道。’”

“大王,以共住而應知戒,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以言說而應知清淨,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,於災難中而應知力量,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以論議而應知慧,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。”

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊所說的這[話]是何等善說——‘大王,對你這位在家者、受用諸欲者、住於兒女擁擠之床者、享用迦屍旃檀者、佩戴花鬘、香、塗香者、領受金銀者而言,這是難以了知的——這些是阿羅漢,或者這些已入阿羅漢道。’大王,以共住而應知戒,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以言說而應知清淨,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,於災難中而應知力量,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。大王,以論議而應知慧,而且是以長時間,不是以短暫;是由作意者,不是由不作意者;是由有慧者,不是由劣慧者。”

“尊者,這些是我的人,是密探、潛探,他們探察地方之後回來。先由他們探察,之後我再加以裁定。尊者,現在他們將洗去那塵垢,善沐浴、善塗香,鬚髮修整,身著白衣,具足、具備五欲功德而嬉遊。”

於是,世尊了知此義,在那時說了這些偈——

“人不易以容色形貌而被善知,

不可以短暫一見而信任;

因為以善自制者的裝具,

不自制者們行於這世間。

“猶如仿造的泥耳環,

又如包金的銅半摩沙迦(lohaḍḍhamāsa);

有些人以隨從遮掩而行於世間,

內裡不淨,外表光鮮。”

122. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bahidvārakoṭṭhake nisinno hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
Tena kho pana samayena satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā parūḷhakacchanakhalomā khārivividhamādāya [khārividhaṃ ādāya (pī.) dī. ni. 1.280 tadaṭṭhakathāpi oloketabbā] bhagavato avidūre atikkamanti. Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā yena te satta ca jaṭilā satta ca nigaṇṭhā satta ca acelakā satta ca ekasāṭakā satta ca paribbājakā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ nāmaṃ sāvesi – ‘‘rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosalo…pe… rājāhaṃ, bhante, pasenadi kosalo’’ti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo acirapakkantesu tesu sattasu ca jaṭilesu sattasu ca nigaṇṭhesu sattasu ca acelakesu sattasu ca ekasāṭakesu sattasu ca paribbājakesu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ye te, bhante, loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā ete tesaṃ aññatarā’’ti.
‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena – ‘ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannā’’’ti.
‘‘Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena kho, mahārāja, soceyyaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya, kho, mahārāja, paññā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ bhante! Yāva subhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘dujjānaṃ kho etaṃ, mahārāja, tayā gihinā kāmabhoginā puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasantena kāsikacandanaṃ paccanubhontena mālāgandhavilepanaṃ dhārayantena jātarūparajataṃ sādiyantena – ime vā arahanto, ime vā arahattamaggaṃ samāpannā’ti. Saṃvāsena kho, mahārāja, sīlaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Saṃvohārena kho mahārāja, soceyyaṃ veditabbaṃ. Tañca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Āpadāsu kho, mahārāja, thāmo veditabbo. So ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññena. Sākacchāya kho, mahārāja, paññā veditabbā. Sā ca kho dīghena addhunā, na ittaraṃ; manasikarotā, no amanasikarotā; paññavatā, no duppaññenā’’ti.
‘‘Ete, bhante, mama purisā carā ocarakā janapadaṃ ocaritvā āgacchanti. Tehi paṭhamaṃ ociṇṇaṃ ahaṃ pacchā osāpayissāmi [oyāyissāmi (sī.), ohayissāmi (syā. kaṃ.)]. Idāni te, bhante, taṃ rajojallaṃ pavāhetvā sunhātā suvilittā kappitakesamassū odātavatthā [odātavatthavasanā (sī.)] pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāressantī’’ti.
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Na vaṇṇarūpena naro sujāno,
Na vissase ittaradassanena;
Susaññatānañhi viyañjanena,
Asaññatā lokamimaṃ caranti.
‘‘Patirūpako mattikākuṇḍalova,
Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;
Caranti loke [eke (sī. pī.)] parivārachannā,
Anto asuddhā bahi sobhamānā’’ti.
已對照

二、五王經

2. Pañcarājasuttaṃ
123PTS 1.80緬 1.80已對照

一百二十三、因緣在舍衛城。那時,以波斯匿為首、具足、具備五欲功德而嬉遊的五位國王之間,生起了這樣的談論:“究竟什麼是諸欲之中的最上?”對此,有些人這樣說:“色是諸欲之中的最上。”有些人這樣說:“聲是諸欲之中的最上。”有些人這樣說:“香是諸欲之中的最上。”有些人這樣說:“味是諸欲之中的最上。”有些人這樣說:“觸是諸欲之中的最上。”當那些國王未能彼此說服之時,

於是,憍薩羅王波斯匿對那些國王這樣說——“來吧,尊駕們,我們去世尊之處;去了之後,就此義請問世尊。世尊怎樣為我們解答,我們就那樣受持它。”“是的,尊駕。”那些國王應諾憍薩羅王波斯匿。

於是,以波斯匿為首的那五位國王來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,在此,我們五位具足、具備五欲功德而嬉遊的國王之間,生起了這樣的談論:‘究竟什麼是諸欲之中的最上?’有些人這樣說:‘色是諸欲之中的最上。’有些人這樣說:‘聲是諸欲之中的最上。’有些人這樣說:‘香是諸欲之中的最上。’有些人這樣說:‘味是諸欲之中的最上。’有些人這樣說:‘觸是諸欲之中的最上。’尊者,究竟什麼是諸欲之中的最上?”

“大王,我說:在五欲功德之中,以可意為極限者為最上。大王,那些色正是對某人是可意的,那些色正是對某人是不可意的。凡人因某些色而心悅、意願圓滿,他便不希求比那些色更上或更殊勝的其他色。那些色對他是最高的;那些色對他是無上的。

“大王,那些聲正是對某人是可意的,那些聲正是對某人是不可意的。凡人因某些聲而心悅、意願圓滿,他便不希求比那些聲更上或更殊勝的其他聲。那些聲對他是最高的;那些聲對他是無上的。

“大王,那些香正是對某人是可意的,那些香正是對某人是不可意的。凡人因某些香而心悅、意願圓滿,他便不希求比那些香更上或更殊勝的其他香。那些香對他是最高的;那些香對他是無上的。

“大王,那些味正是對某人是可意的,那些味正是對某人是不可意的。凡人因某些味而心悅、意願圓滿,他便不希求比那些味更上或更殊勝的其他味。那些味對他是最高的;那些味對他是無上的。

“大王,那些觸正是對某人是可意的,那些觸正是對某人是不可意的。凡人因某些觸而心悅、意願圓滿,他便不希求比那些觸更上或更殊勝的其他觸。那些觸對他是最高的;那些觸對他是無上的。”

那時,旃檀庵伽利迦(Candanaṅgalika)優婆塞正坐在那會眾中。於是,旃檀庵伽利迦優婆塞從座而起,把上衣偏袒一肩,向世尊合掌,對世尊這樣說——“世尊,我心中現起[一些話];善逝,我心中現起[一些話]。”“旃檀庵伽利迦,就讓它現起吧。”世尊說。

於是,旃檀庵伽利迦優婆塞在世尊面前以相應的偈讚歎——

“猶如芬芳的蓮花——紅蓮(kokanada),

清晨時會開放,香氣未散;

請看光輝照耀的鴦耆羅娑(aṅgīrasa),

猶如空中熾熱的太陽。”

於是,那五位國王以五件上衣披覆旃檀庵伽利迦優婆塞。於是,旃檀庵伽利迦優婆塞以那五件上衣披覆世尊。

123. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena pañcannaṃ rājūnaṃ pasenadipamukhānaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘kiṃ nu kho kāmānaṃ agga’’nti? Tatrekacce [tatreke (sī. pī.)] evamāhaṃsu – ‘‘rūpā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘saddā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘gandhā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘rasā kāmānaṃ agga’’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘‘phoṭṭhabbā kāmānaṃ agga’’nti. Yato kho te rājāno nāsakkhiṃsu aññamaññaṃ saññāpetuṃ.
Atha kho rājā pasenadi kosalo te rājāno etadavoca – ‘‘āyāma, mārisā, yena bhagavā tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etamatthaṃ paṭipucchissāma. Yathā no bhagavā byākarissati tathā naṃ dhāressāmā’’ti [dhāreyyāmāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. ‘‘Evaṃ, mārisā’’ti kho te rājāno rañño pasenadissa kosalassa paccassosuṃ.
Atha kho te pañca rājāno pasenadipamukhā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ pañcannaṃ rājūnaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitānaṃ samaṅgībhūtānaṃ paricārayamānānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘kiṃ nu kho kāmānaṃ agga’nti? Ekacce evamāhaṃsu – ‘rūpā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘saddā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘gandhā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘rasā kāmānaṃ agga’nti. Ekacce evamāhaṃsu – ‘phoṭṭhabbā kāmānaṃ agga’nti. Kiṃ nu kho, bhante, kāmānaṃ agga’’nti?
‘‘Manāpapariyantaṃ khvāhaṃ, mahārāja, pañcasu kāmaguṇesu agganti vadāmi. Teva [te ca (sī. pī. ka.), ye ca (syā. kaṃ.)], mahārāja, rūpā ekaccassa manāpā honti, teva [te ca (sī. pī. ka.)] rūpā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rūpehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rūpehi aññaṃ rūpaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rūpā paramā honti. Te tassa rūpā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, saddā ekaccassa manāpā honti, teva saddā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo saddehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi saddehi aññaṃ saddaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa saddā paramā honti. Te tassa saddā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, gandhā ekaccassa manāpā honti, teva gandhā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo gandhehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi gandhehi aññaṃ gandhaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa gandhā paramā honti. Te tassa gandhā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, rasā ekaccassa manāpā honti, teva rasā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo rasehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi rasehi aññaṃ rasaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa rasā paramā honti. Te tassa rasā anuttarā honti.
‘‘Teva, mahārāja, phoṭṭhabbā ekaccassa manāpā honti, teva phoṭṭhabbā ekaccassa amanāpā honti. Yehi ca yo phoṭṭhabbehi attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo, so tehi phoṭṭhabbehi aññaṃ phoṭṭhabbaṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na pattheti. Te tassa phoṭṭhabbā paramā honti. Te tassa phoṭṭhabbā anuttarā hontī’’ti.
Tena kho pana samayena candanaṅgaliko upāsako tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho candanaṅgaliko upāsako uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘paṭibhāti maṃ bhagavā, paṭibhāti maṃ sugatā’’ti. ‘‘Paṭibhātu taṃ candanaṅgalikā’’ti bhagavā avoca.
Atha kho candanaṅgaliko upāsako bhagavato sammukhā tadanurūpāya gāthāya abhitthavi –
‘‘Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ,
Pāto siyā phullamavītagandhaṃ;
Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ,
Tapantamādiccamivantalikkhe’’ti.
Atha kho te pañca rājāno candanaṅgalikaṃ upāsakaṃ pañcahi uttarāsaṅgehi acchādesuṃ. Atha kho candanaṅgaliko upāsako tehi pañcahi uttarāsaṅgehi bhagavantaṃ acchādesīti.
已對照

三、一斗飯經

3. Doṇapākasuttaṃ
124PTS 1.82緬 1.83已對照

一百二十四、因緣在舍衛城。那時,憍薩羅王波斯匿正在食用一斗[米]所煮的飯(doṇapākakura)。於是,憍薩羅王波斯匿食畢、大口喘息,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。

於是,世尊知道憍薩羅王波斯匿食畢、大口喘息,在那時說了這首偈——

“對常具唸的人,

於所得之食知量者,

諸受便微薄,

[食]徐徐消化,護持壽命。”

那時,善見學童(Sudassana māṇava)站在憍薩羅王波斯匿的身後。於是,憍薩羅王波斯匿召喚善見學童:“來吧,善見孩子,你在世尊面前學會這首偈,在我每次進食時念誦。我將每天[給]你一百、一百迦利沙槃(kahāpaṇa),[作為]常施。”“是的,陛下。”善見學童應諾憍薩羅王波斯匿之後,在世尊面前學會了這首偈,在憍薩羅王波斯匿進食時念誦——

“對常具唸的人,

於所得之食知量者,

諸受便微薄,

[食]徐徐消化,護持壽命。”

於是,憍薩羅王波斯匿漸次止於以一升飯為最多[的食量]。於是,憍薩羅王波斯匿後來肢體已善為削瘦,以手摩挲肢體,在那時說出這段感興語——“那位世尊確實以兩種利益悲憫了我——以現法的利益,也以來世的利益。”

124. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo doṇapākakuraṃ [doṇapākasudaṃ (sī.), doṇapākaṃ sudaṃ (pī.)] bhuñjati. Atha kho rājā pasenadi kosalo bhuttāvī mahassāsī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhuttāviṃ mahassāsiṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Manujassa sadā satīmato,
Mattaṃ jānato laddhabhojane;
Tanukassa [tanu tassa (sī. pī.)] bhavanti vedanā,
Saṇikaṃ jīrati āyupālaya’’nti.
Tena kho pana samayena sudassano māṇavo rañño pasenadissa kosalassa piṭṭhito ṭhito hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo sudassanaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, tāta sudassana, bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā mama bhattābhihāre (bhattābhihāre) [( ) sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu natthi] bhāsa. Ahañca te devasikaṃ kahāpaṇasataṃ (kahāpaṇasataṃ) [( ) sī. syā. kaṃ. potthakesu natthi] niccaṃ bhikkhaṃ pavattayissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho sudassano māṇavo rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ pariyāpuṇitvā rañño pasenadissa kosalassa bhattābhihāre sudaṃ bhāsati –
‘‘Manujassa sadā satīmato,
Mattaṃ jānato laddhabhojane;
Tanukassa bhavanti vedanā,
Saṇikaṃ jīrati āyupālaya’’nti.
Atha kho rājā pasenadi kosalo anupubbena nāḷikodanaparamatāya [nāḷikodanamattāya (ka.)] saṇṭhāsi. Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena susallikhitagatto pāṇinā gattāni anumajjanto tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘ubhayena vata maṃ so bhagavā atthena anukampi – diṭṭhadhammikena ceva atthena samparāyikena cā’’ti.
已對照

四、第一戰陣經

4. Paṭhamasaṅgāmasuttaṃ
125PTS 1.83已對照

一百二十五、因緣在舍衛城。那時,摩揭陀王阿闍世·韋提希子(Ajātasattu Vedehiputta)武裝了四支軍隊,向迦屍(Kāsi)進軍,攻打憍薩羅王波斯匿。憍薩羅王波斯匿聽說:“據說摩揭陀王阿闍世·韋提希子武裝了四支軍隊,向迦屍進軍來攻打我。”於是,憍薩羅王波斯匿武裝了四支軍隊,向迦屍進軍,迎擊摩揭陀王阿闍世·韋提希子。於是,摩揭陀王阿闍世·韋提希子與憍薩羅王波斯匿交戰。在那場戰陣中,摩揭陀王阿闍世·韋提希子打敗了憍薩羅王波斯匿。戰敗的憍薩羅王波斯匿退回自己的王都舍衛城。

125. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca rājā pasenadi kosalo sakameva [saṅgāmā (ka.)] rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsi [pāyāsi (sī. pī.)].
已對照

那時,眾多比丘在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入舍衛城乞食。在舍衛城乞食之後,飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
緬 1.84已對照

“尊者,在此,摩揭陀王阿闍世·韋提希子武裝了四支軍隊,向迦屍進軍,攻打憍薩羅王波斯匿。尊者,憍薩羅王波斯匿聽說:‘據說摩揭陀王阿闍世·韋提希子武裝了四支軍隊,向迦屍進軍來攻打我。’於是,尊者,憍薩羅王波斯匿武裝了四支軍隊,向迦屍進軍,迎擊摩揭陀王阿闍世·韋提希子。於是,尊者,摩揭陀王阿闍世·韋提希子與憍薩羅王波斯匿交戰。尊者,在那場戰陣中,摩揭陀王阿闍世·韋提希子打敗了憍薩羅王波斯匿。尊者,戰敗的憍薩羅王波斯匿退回自己的王都舍衛城。”

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ parājesi. Parājito ca, bhante, rājā pasenadi kosalo sakameva rājadhāniṃ sāvatthiṃ paccuyyāsī’’ti.
已對照

“諸比丘,摩揭陀王阿闍世·韋提希子是惡友者、惡伴者、惡隨從者;諸比丘,而憍薩羅王波斯匿是善友者、善伴者、善隨從者。諸比丘,憍薩羅王波斯匿就在今天這一夜戰敗而臥苦。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Rājā, bhikkhave, māgadho ajātasattu vedehiputto pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko; rājā ca kho, bhikkhave, pasenadi kosalo kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ajjeva [ajjatañca (sī. pī.), ajjevaṃ (syā. kaṃ.)], bhikkhave, rājā pasenadi kosalo imaṃ rattiṃ dukkhaṃ seti parājito’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“得勝者生出怨恨,戰敗者臥苦;

‘‘Jayaṃ veraṃ pasavati, dukkhaṃ seti parājito;
已對照

寂靜者臥安,捨棄了勝與敗。”

Upasanto sukhaṃ seti, hitvā jayaparājaya’’nti.
已對照

五、第二戰陣經

5. Dutiyasaṅgāmasuttaṃ
126PTS 1.84緬 1.85已對照

一百二十六、那時,摩揭陀王阿闍世·韋提希子(Ajātasattu Vedehiputta)武裝了四支軍隊,向迦屍(Kāsi)進軍,攻打憍薩羅王波斯匿。憍薩羅王波斯匿聽說:“據說摩揭陀王阿闍世·韋提希子武裝了四支軍隊,向迦屍進軍來攻打我。”於是,憍薩羅王波斯匿武裝了四支軍隊,向迦屍進軍,迎擊摩揭陀王阿闍世·韋提希子。於是,摩揭陀王阿闍世·韋提希子與憍薩羅王波斯匿交戰。在那場戰陣中,憍薩羅王波斯匿擊敗了摩揭陀王阿闍世·韋提希子,並將他生擒。那時,憍薩羅王波斯匿這樣想:“雖然這摩揭陀王阿闍世·韋提希子對不加害[他]的我加害,然而他卻是我的外甥。我何不盡取(pariyādiyitvā)摩揭陀王阿闍世·韋提希子的全部象軍、盡取全部馬軍、盡取全部車軍、盡取全部步軍之後,就讓他活著而放走他呢?”

126. [ettha ‘‘atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ abbhuyyāsī’’ti ādinā pāṭhena bhavitabbaṃ. aṭṭhakathāyaṃ hi ‘‘abbhuyyāsīti parājaye garahappatto…pe… vuttajayakāraṇaṃ sutvā abhiuyyāsī’’ti vuttaṃ] Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho rājā pasenadi kosalo – ‘‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhañca naṃ aggahesi. Atha kho rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘‘kiñcāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’’nti [ossajjeyyanti (sī. syā. kaṃ. pī.)].
已對照

於是,憍薩羅王波斯匿盡取了摩揭陀王阿闍世·韋提希子的全部象軍、盡取了全部馬軍、盡取了全部車軍、盡取了全部步軍之後,就讓他活著而放走了他。

Atha kho rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajji [ossaji (sī.), ossajji (syā. kaṃ. pī.)].
已對照

那時,眾多比丘於上午著衣持缽與衣,為行乞而入舍衛城。在舍衛城行乞、食後從行乞歸來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
PTS 1.85已對照

“尊者,在此,摩揭陀王阿闍世·韋提希子武裝了四支軍隊,向迦屍進軍,攻打憍薩羅王波斯匿。尊者,憍薩羅王波斯匿聽說:‘據說摩揭陀王阿闍世·韋提希子武裝了四支軍隊,向迦屍進軍來攻打我。’於是,尊者,憍薩羅王波斯匿武裝了四支軍隊,向迦屍進軍,迎擊摩揭陀王阿闍世·韋提希子。於是,尊者,摩揭陀王阿闍世·韋提希子與憍薩羅王波斯匿交戰。尊者,在那場戰陣中,憍薩羅王波斯匿擊敗了摩揭陀王阿闍世·韋提希子,並將他生擒。尊者,那時,憍薩羅王波斯匿這樣想:‘雖然這摩揭陀王阿闍世·韋提希子對不加害[他]的我加害,然而他卻是我的外甥。我何不盡取摩揭陀王阿闍世·韋提希子的全部象軍,以及全部馬軍、全部車軍、全部步軍,盡取之後,就讓他活著而放走他呢?’”

‘‘Idha, bhante, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ abbhuyyāsi yena kāsi. Assosi kho, bhante, rājā pasenadi kosalo – ‘rājā kira māgadho ajātasattu vedehiputto caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā mamaṃ abbhuyyāto yena kāsī’ti. Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo caturaṅginiṃ senaṃ sannayhitvā rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ paccuyyāsi yena kāsi. Atha kho, bhante, rājā ca māgadho ajātasattu vedehiputto rājā ca pasenadi kosalo saṅgāmesuṃ. Tasmiṃ kho pana, bhante, saṅgāme rājā pasenadi kosalo rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ parājesi, jīvaggāhañca naṃ aggahesi. Atha kho, bhante, rañño pasenadissa kosalassa etadahosi – ‘kiñcāpi kho myāyaṃ rājā māgadho ajātasattu vedehiputto adubbhantassa dubbhati, atha ca pana me bhāgineyyo hoti. Yaṃnūnāhaṃ rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ sabbaṃ rathakāyaṃ sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjeyya’’’nti.
緬 1.86已對照

“尊者,於是,憍薩羅王波斯匿盡取了摩揭陀王阿闍世·韋提希子的全部象軍、盡取了全部馬軍、盡取了全部車軍、盡取了全部步軍之後,就讓他活著而放走了他。”於是,世尊了知此事之後,在那時說了這些偈——

‘‘Atha kho, bhante, rājā pasenadi kosalo rañño māgadhassa ajātasattuno vedehiputtassa sabbaṃ hatthikāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ assakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ rathakāyaṃ pariyādiyitvā sabbaṃ pattikāyaṃ pariyādiyitvā jīvantameva naṃ osajjī’’ti. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已對照

“人便一味掠奪,只要於他可行;

‘‘Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati;
已對照

而當別人[來]掠奪時,那掠奪者便被掠奪。

Yadā caññe vilumpanti, so vilutto viluppati [vilumpati (sī. pī. ka.)].
已對照

“愚人以為[這]是有理的,只要惡[業]尚未成熟;

‘‘Ṭhānañhi maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;
已對照

而當惡[業]成熟時,他便遭受苦。

Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati.
已對照

“殺人者遇到殺[他]者,得勝者遇到勝[他]者;

‘‘Hantā labhati [labhati hantā (sī. syā. kaṃ.)] hantāraṃ, jetāraṃ labhate jayaṃ;
已對照

辱罵者得辱罵,激怒者遇到激怒[他]者;

Akkosako ca akkosaṃ, rosetārañca rosako;
已對照

於是由於業的迴轉,那掠奪者便被掠奪。”

Atha kammavivaṭṭena, so vilutto viluppatī’’ti.
已對照

六、末利經

6. Mallikāsuttaṃ
127PTS 1.86已對照

一百二十七、因緣在舍衛城。那時,憍薩羅王波斯匿來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。那時,有某人來到憍薩羅王波斯匿之處;到了之後,在憍薩羅王波斯匿耳邊稟告:“陛下,末利王后(Mallikā devī)生了一個女兒。”這樣說時,憍薩羅王波斯匿不悅。

127. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Atha kho aññataro puriso yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño pasenadissa kosalassa upakaṇṇake ārocesi – ‘‘mallikā, deva, devī dhītaraṃ vijātā’’ti. Evaṃ vutte, rājā pasenadi kosalo anattamano ahosi.
已對照

於是,世尊了知憍薩羅王波斯匿不悅之後,在那時說了這些偈——

Atha kho bhagavā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ anattamanataṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imā gāthāyo abhāsi –
已對照

“有些女人也確實比男人更好,人主啊;

‘‘Itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa;
已對照

聰敏、具戒,敬婆婆如天神、忠於丈夫。

Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā.
已對照

“她所生的男兒,成為勇士、諸方之主(disampati);

‘‘Tassā yo jāyati poso, sūro hoti disampati;
已對照

如此賢妻的兒子,也能治理王國。”

Tādisā subhagiyā [subhariyāputto (ka.)] putto, rajjampi anusāsatī’’ti.
已對照

七、不放逸經

7. Appamādasuttaṃ
128緬 1.87已對照

一百二十八、因緣在舍衛城。[憍薩羅王波斯匿]坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,是否有一法,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的[利益]?”

128. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti?
已對照

“大王,確實有一法,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的[利益]。”

‘‘Atthi kho, mahārāja, eko dhammo yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti.
已對照

“尊者,那麼哪一法,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的[利益]呢?”

‘‘Katamo pana, bhante, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti?
PTS 1.87已對照

“大王,不放逸就是一法,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的[利益]。大王,猶如凡陸行眾生的諸種足跡,那一切都歸入象足跡之中;象足跡被稱為它們之中最上的,即依其廣大。大王,正是這樣,不放逸是一法,能攝取兩種利益而住立——現法的利益與來世的[利益]。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Appamādo kho, mahārāja, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcāti. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici jaṅgalānaṃ [jaṅgamānaṃ (sī. pī.)] pāṇānaṃ padajātāni, sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati – yadidaṃ mahantattena; evameva kho, mahārāja, appamādo eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati – diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcā’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“壽命、無病、容色,天界、高貴的家世,

‘‘Āyuṃ arogiyaṃ vaṇṇaṃ, saggaṃ uccākulīnataṃ;
已對照

對希求[這些]與廣大、接連不斷之諸歡樂者,

Ratiyo patthayantena, uḷārā aparāparā.
已對照

“智者們讚歎不放逸,於諸福業之中;

‘‘Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;
已對照

不放逸的智者,獲取兩種利益。

Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.
已對照

“凡現法中的利益,與來世的利益;

‘‘Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;
已對照

由於利益之現證,堅固者被稱為智者。”

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti.
已對照

八、善友經

8. Kalyāṇamittasuttaṃ
129已對照

一百二十九、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,我在此獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘法是世尊所善說的,而它是對善友者、善伴者、善隨從者[而言]的,不是對惡友者、惡伴者、惡隨從者[而言]的。’”

129. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo, so ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassā’’’ti.
緬 1.88已對照

“大王,正是這樣;大王,正是這樣!大王,法是我所善說的,而它是對善友者、善伴者、善隨從者[而言]的,不是對惡友者、惡伴者、惡隨從者[而言]的。

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Svākkhāto, mahārāja, mayā dhammo. So ca kho kalyāṇamittassa kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa, no pāpamittassa no pāpasahāyassa no pāpasampavaṅkassāti.
已對照

“大王,有一次,我住在釋迦[國]——釋迦人名為那伽羅迦(Nagaraka)的市鎮。大王,那時,阿難比丘來到我之處;到了之後,禮敬我,坐在一旁。大王,坐在一旁的阿難比丘對我這樣說:‘尊者,這是梵行的一半,即:善友性、善伴性、善隨從性。’”

‘‘Ekamidāhaṃ, mahārāja, samayaṃ sakkesu viharāmi nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo. Atha kho, mahārāja, ānando bhikkhu yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho, mahārāja, ānando bhikkhu maṃ etadavoca – ‘upaḍḍhamidaṃ, bhante, brahmacariyassa – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’’ti.
PTS 1.88已對照

“大王,被這樣說時,我對阿難比丘這樣說:‘阿難,不要這樣[說]!阿難,不要這樣[說]!阿難,因為這正是梵行的全部,即:善友性、善伴性、善隨從性。阿難,對身為善友者、善伴者、善隨從者的比丘,這是可期待的:他將修習八支聖道,將多作八支聖道。’”

‘‘Evaṃ vuttāhaṃ, mahārāja, ānandaṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ – ‘mā hevaṃ, ānanda, mā hevaṃ, ānanda! Sakalameva hidaṃ, ānanda, brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā. Kalyāṇamittassetaṃ, ānanda, bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessati ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkarissati’’’.
已對照

“阿難,身為善友者、善伴者、善隨從者的比丘,如何修習八支聖道、多作八支聖道呢?阿難,在此,比丘修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的正見,修習正思惟……乃至……修習正語……乃至……修習正業……乃至……修習正命……乃至……修習正精進……乃至……修習正念……乃至……修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的正定。阿難,身為善友者、善伴者、善隨從者的比丘,就是這樣修習八支聖道、多作八支聖道。阿難,也應當由這一方式了知這[事]:這正是梵行的全部,即:善友性、善伴性、善隨從性。”

‘‘Kathañca, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti? Idhānanda, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, sammāsaṅkappaṃ bhāveti…pe… sammāvācaṃ bhāveti…pe… sammākammantaṃ bhāveti…pe… sammāājīvaṃ bhāveti…pe… sammāvāyāmaṃ bhāveti…pe… sammāsatiṃ bhāveti…pe… sammāsamādhiṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāveti, ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaroti. Tadamināpetaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’ti.
緬 1.89已對照

“阿難,因為依於我這善友,有生之法的眾生便從生中解脫,有老之法的眾生便從老中解脫,有病之法的眾生便從病中解脫,有死之法的眾生便從死中解脫,有愁、悲、苦、憂、惱之法的眾生便從愁、悲、苦、憂、惱中解脫。阿難,應當由這一方式了知這[事]:這正是梵行的全部,即:善友性、善伴性、善隨從性。”

‘‘Mamañhi, ānanda, kalyāṇamittaṃ āgamma jātidhammā sattā jātiyā parimuccanti, jarādhammā sattā jarāya parimuccanti, byādhidhammā sattā byādhito parimuccanti, maraṇadhammā sattā maraṇena parimuccanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā sattā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti. Iminā kho etaṃ, ānanda, pariyāyena veditabbaṃ yathā sakalamevidaṃ brahmacariyaṃ – yadidaṃ kalyāṇamittatā kalyāṇasahāyatā kalyāṇasampavaṅkatā’’ti.
已對照

“因此,大王,你應當這樣修學:‘我要成為善友者、善伴者、善隨從者。’大王,你應當這樣修學。

‘‘Tasmātiha te, mahārāja, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kalyāṇamitto bhavissāmi kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko’ti. Evañhi te, mahārāja, sikkhitabbaṃ.
PTS 1.89已對照

“大王,對身為善友者、善伴者、善隨從者的你,應當依止這一法而住,即:於諸善法不放逸。

‘‘Kalyāṇamittassa te, mahārāja, kalyāṇasahāyassa kalyāṇasampavaṅkassa ayaṃ eko dhammo upanissāya vihātabbo – appamādo kusalesu dhammesu.
已對照

“大王,當你不放逸地住、依止不放逸時,隨從[你]的後宮會這樣[想]:‘國王不放逸地住,依止不放逸。來吧,我們也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, itthāgārassa anuyantassa evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.
已對照

“大王,當你不放逸地住、依止不放逸時,隨從[你]的剎帝利們也會這樣[想]:‘國王不放逸地住,依止不放逸。來吧,我們也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, khattiyānampi anuyantānaṃ evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.
已對照

“大王,當你不放逸地住、依止不放逸時,軍隊也會這樣[想]:‘國王不放逸地住,依止不放逸。來吧,我們也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, balakāyassapi evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti.
已對照

“大王,當你不放逸地住、依止不放逸時,市鎮與地方的人們也會這樣[想]:‘國王不放逸地住,依止不放逸。來吧,我們也不放逸地住,依止不放逸。’”

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, negamajānapadassapi evaṃ bhavissati – ‘rājā kho appamatto viharati, appamādaṃ upanissāya. Handa, mayampi appamattā viharāma, appamādaṃ upanissāyā’’’ti?
已對照

“大王,當你不放逸地住、依止不放逸時,你自己也將受守護、受保護,後宮也將受守護、受保護,庫藏與倉廩也將受守護、受保護。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Appamattassa te, mahārāja, viharato appamādaṃ upanissāya, attāpi gutto rakkhito bhavissati – itthāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissati, kosakoṭṭhāgārampi guttaṃ rakkhitaṃ bhavissatī’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“對希求廣大、接連不斷之財貨者,

‘‘Bhoge patthayamānena, uḷāre aparāpare;
已對照

智者們讚歎不放逸,於諸福業之中。

Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā.
已對照

“不放逸的智者,獲取兩種利益;

‘‘Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito;
緬 1.90已對照

凡現法中的利益,與來世的利益;

Diṭṭhe dhamme ca yo attho, yo cattho samparāyiko;
已對照

由於利益之現證,堅固者被稱為智者。”

Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccatī’’ti.
已對照

九、第一無子經

9. Paṭhamaaputtakasuttaṃ
130PTS 1.90緬 1.91已對照

一百三十、因緣在舍衛城。那時,憍薩羅王波斯匿(Pasenadi Kosala)在日中時分來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的憍薩羅王波斯匿這樣說——“喂,大王,你這是從哪裡來,在這日中時分?”

“尊者,此處舍衛城有一位長者居士(seṭṭhi gahapati)命終了。我把他無子[繼承]的財產運入王宮之後才來的。尊者,單是金就有八百萬,更何況銀呢!尊者,而那位長者居士的食之受用是這樣的——吃碎米飯,以酸粥為配。衣之受用是這樣的——穿麻布,[著]三片[縫成]的衣。乘之受用是這樣的——乘破舊的小車而行,撐著葉子做的傘。”

“大王,正是這樣!大王,正是這樣!大王,非善士(asappurisa)得到廣大的財貨後,既不使自己快樂、滿足,也不使父母快樂、滿足,不使妻兒快樂、滿足,不使奴僕、傭工、僕從快樂、滿足,不使朋友同僚快樂、滿足,也不於諸沙門婆羅門確立向上[增益]的、有生天之益的、有安樂果報的、導向天界的供施。他的那些財貨這樣不被正當受用,便被諸王奪去,或被盜賊奪去,或被火燒,或被水衝,或被不親愛的諸嗣奪去。大王,他的那些財貨這樣不被正當受用,便趨於耗盡,不趨於受用。

“大王,譬如在無人之處有一個蓮池,水清、水涼、水甘、水淨,[岸]善為渡處、令人喜樂。人們既不取那[水],也不飲,也不沐浴,也不隨所需而用。大王,這樣,那水不被正當受用,便會趨於耗盡,不趨於受用。大王,同樣地,非善士得到廣大的財貨後,既不使自己快樂、滿足,也不使父母快樂、滿足,不使妻兒快樂、滿足,不使奴僕、傭工、僕從快樂、滿足,不使朋友同僚快樂、滿足,也不於諸沙門婆羅門確立向上[增益]的、有生天之益的、有安樂果報的、導向天界的供施。他的那些財貨這樣不被正當受用,便被諸王奪去,或被盜賊奪去,或被火燒,或被水衝,或被不親愛的諸嗣奪去。大王,他的那些財貨這樣不被正當受用,便趨於耗盡,不趨於受用。

“大王,而善士(sappurisa)得到廣大的財貨後,使自己快樂、滿足,使父母快樂、滿足,使妻兒快樂、滿足,使奴僕、傭工、僕從快樂、滿足,使朋友同僚快樂、滿足,於諸沙門婆羅門確立向上[增益]的、有生天之益的、有安樂果報的、導向天界的供施。他的那些財貨這樣被正當受用,既不被諸王奪去,也不被盜賊奪去,不被火燒,不被水衝,不被不親愛的諸嗣奪去。大王,他的那些財貨這樣被正當受用,便趨於受用,不趨於耗盡。

“大王,譬如在村或市鎮不遠處有一個蓮池,水清、水涼、水甘、水淨,[岸]善為渡處、令人喜樂。人們既取那水,也飲,也沐浴,也隨所需而用。大王,這樣,那水被正當受用,便會趨於受用,不趨於耗盡。大王,同樣地,善士得到廣大的財貨後,使自己快樂、滿足,使父母快樂、滿足,使妻兒快樂、滿足,使奴僕、傭工、僕從快樂、滿足,使朋友同僚快樂、滿足,於諸沙門婆羅門確立向上[增益]的、有生天之益的、有安樂果報的、導向天界的供施。他的那些財貨這樣被正當受用,既不被諸王奪去,也不被盜賊奪去,不被火燒,不被水衝,不被不親愛的諸嗣奪去。大王,他的那些財貨這樣被正當受用,便趨於受用,不趨於耗盡。”

“猶如無人之處的清涼之水,

那不被飲用的[水]便會枯竭;

同樣,卑劣的人(kāpurisa)得到了財,

既不自己受用,也不施與。

而堅固者(dhīra)、有識者獲得財貨後,

他既受用,也成為作[應作]事者;

那最上牛(nisabha)[般的人]養育了親族眾之後,

[他]便不受呵責而往生天界之處。”

130. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti?
‘‘Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Asīti, bhante, satasahassāni hiraññasseva, ko pana vādo rūpiyassa! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi – kaṇājakaṃ bhuñjati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi – sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi – jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenā’’ti.
‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Asappuriso kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne [aparibhuñjamāno (sabbattha)] rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te [evaṃ sante (sī. pī.)], mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.
‘‘Seyyathāpi, mahārāja, amanussaṭṭhāne pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Taṃ jano neva hareyya na piveyya na nahāyeyya na yathāpaccayaṃ vā kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā aparibhuñjiyamānaṃ [aparibhuñjamānaṃ (syā. kaṃ.)] parikkhayaṃ gaccheyya, no paribhogaṃ. Evameva kho, mahārāja, asappuriso uḷāre bhoge labhitvā nevattānaṃ sukheti pīṇeti, na mātāpitaro sukheti pīṇeti, na puttadāraṃ sukheti pīṇeti, na dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, na mittāmacce sukheti pīṇeti, na samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā aparibhuñjiyamāne rājāno vā haranti corā vā haranti aggi vā ḍahati udakaṃ vā vahati appiyā vā dāyādā haranti. Evaṃsa te [evaṃ sante (sī. pī.)], mahārāja, bhogā sammā aparibhuñjiyamānā parikkhayaṃ gacchanti, no paribhogaṃ.
‘‘Sappuriso ca kho, mahārāja, uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhayaṃ.
‘‘Seyyathāpi, mahārāja, gāmassa vā nigamassa vā avidūre pokkharaṇī acchodakā sītodakā sātodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā. Tañca udakaṃ jano hareyyapi piveyyapi nahāyeyyapi yathāpaccayampi kareyya. Evañhi taṃ, mahārāja, udakaṃ sammā paribhuñjiyamānaṃ paribhogaṃ gaccheyya, no parikkhayaṃ. Evameva kho, mahārāja, sappuriso uḷāre bhoge labhitvā attānaṃ sukheti pīṇeti, mātāpitaro sukheti pīṇeti, puttadāraṃ sukheti pīṇeti, dāsakammakaraporise sukheti pīṇeti, mittāmacce sukheti pīṇeti, samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṃ dakkhiṇaṃ patiṭṭhāpeti sovaggikaṃ sukhavipākaṃ saggasaṃvattanikaṃ. Tassa te bhoge evaṃ sammā paribhuñjiyamāne neva rājāno haranti, na corā haranti, na aggi ḍahati, na udakaṃ vahati, na appiyā dāyādā haranti. Evaṃsa te, mahārāja, bhogā sammā paribhuñjiyamānā paribhogaṃ gacchanti, no parikkhaya’’nti.
‘‘Amanussaṭṭhāne udakaṃva sītaṃ,
Tadapeyyamānaṃ parisosameti;
Evaṃ dhanaṃ kāpuriso labhitvā,
Nevattanā bhuñjati no dadāti.
Dhīro ca viññū adhigamma bhoge,
So bhuñjati kiccakaro ca hoti;
So ñātisaṅghaṃ nisabho bharitvā,
Anindito saggamupeti ṭhāna’’nti.
已對照

十、第二無子經

10. Dutiyaaputtakasuttaṃ
131已對照

一百三十一、那時,憍薩羅王波斯匿在日中時分來到世尊之處;到了之後,世尊對坐在一旁的憍薩羅王波斯匿這樣說——“喂,大王,你這是從哪裡來,在這日中時分?”

131. Atha kho rājā pasenadi kosalo divā divassa yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti?
PTS 1.92已對照

“尊者,此處舍衛城有一位長者居士命終了。我把他無子[繼承]的財產運入王宮之後才來的。尊者,單是金就有一千萬,更何況銀呢!尊者,而那位長者居士的食之受用是這樣的——吃碎米飯,以酸粥為配。衣之受用是這樣的——穿麻布,[著]三片[縫成]的衣。乘之受用是這樣的——乘破舊的小車而行,撐著葉子做的傘。”

‘‘Idha, bhante, sāvatthiyaṃ seṭṭhi gahapati kālaṅkato. Tamahaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājantepuraṃ atiharitvā āgacchāmi. Sataṃ, bhante, satasahassāni hiraññasseva, ko pana vādo rūpiyassa! Tassa kho pana, bhante, seṭṭhissa gahapatissa evarūpo bhattabhogo ahosi – kaṇājakaṃ bhuñjati bilaṅgadutiyaṃ. Evarūpo vatthabhogo ahosi – sāṇaṃ dhāreti tipakkhavasanaṃ. Evarūpo yānabhogo ahosi – jajjararathakena yāti paṇṇachattakena dhāriyamānenā’’ti.
已對照

“大王,正是這樣!大王,正是這樣!大王,從前那位長者居士曾以缽食供養名叫多伽羅屍棄(Taggarasikhī)的獨覺佛(paccekasambuddha)。他說了‘給沙門[一份]食’之後,便從座而起離去。而施與之後,他後來追悔了——‘倒不如讓奴僕或傭工吃這缽食’。並且,他為了財產的緣故,奪去了兄弟的獨子的性命。

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Bhūtapubbaṃ so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi. ‘Detha samaṇassa piṇḍa’nti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Datvā ca pana pacchā vippaṭisārī ahosi – ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti. Bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi.
PTS 1.93緬 1.93已對照

“大王,那位長者居士以缽食供養多伽羅屍棄獨覺佛,由那業的異熟,七次投生於善趣、天界。由那業的異熟之餘,就在這舍衛城七次執掌長者之位。大王,那位長者居士施與之後,後來追悔了——‘倒不如讓奴僕或傭工吃這缽食’,由那業的異熟,他的心不傾向於殊勝的食之受用,心不傾向於殊勝的衣之受用,心不傾向於殊勝的乘之受用,心不傾向於殊勝的五欲功德之受用。大王,那位長者居士為了財產的緣故奪去了兄弟的獨子的性命,由那業的異熟,他在地獄中煎熬了許多年、許多百年、許多千年、許多十萬年。由那業的異熟之餘,這是第七次[他]無子[繼承]的財產被送入王庫。大王,那位長者居士舊的福已耗盡,新的福未積集。大王,而今天那位長者居士正在大號叫地獄(mahāroruva)中煎熬。”“尊者,那位長者居士就這樣投生於大號叫地獄了。”“大王,那位長者居士就這樣投生於大號叫地獄了。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi, tassa kammassa vipākena sattakkhattuṃ sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajji. Tasseva kammassa vipākāvasesena imissāyeva sāvatthiyā sattakkhattuṃ seṭṭhittaṃ kāresi. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati datvā pacchā vippaṭisārī ahosi – ‘varametaṃ piṇḍapātaṃ dāsā vā kammakarā vā bhuñjeyyu’nti, tassa kammassa vipākena nāssuḷārāya bhattabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya vatthabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārāya yānabhogāya cittaṃ namati, nāssuḷārānaṃ pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ bhogāya cittaṃ namati. Yaṃ kho so, mahārāja, seṭṭhi gahapati bhātu ca pana ekaputtakaṃ sāpateyyassa kāraṇā jīvitā voropesi, tassa kammassa vipākena bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni bahūni vassasatasahassāni niraye paccittha. Tasseva kammassa vipākāvasesena idaṃ sattamaṃ aputtakaṃ sāpateyyaṃ rājakosaṃ paveseti. Tassa kho, mahārāja, seṭṭhissa gahapatissa purāṇañca puññaṃ parikkhīṇaṃ, navañca puññaṃ anupacitaṃ. Ajja pana, mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruve niraye paccatī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapanno’’ti. ‘‘Evaṃ, mahārāja, seṭṭhi gahapati mahāroruvaṃ nirayaṃ upapanno’’ti. Idamavoca…pe….
已對照

“谷、財、銀、金,或是任何所有的執持之物;

‘‘Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, pariggahaṃ vāpi yadatthi kiñci;
已對照

奴僕、傭工、僕役,以及那些依他而活的人——

Dāsā kammakarā pessā, ye cassa anujīvino.
已對照

“一切都不能帶走而去,一切都是要舍下而去的;

‘‘Sabbaṃ nādāya gantabbaṃ, sabbaṃ nikkhippagāminaṃ [nikkhīpagāminaṃ (syā. kaṃ. ka.)];
已對照

而[人]以身、以語或以意所作的——

Yañca karoti kāyena, vācāya uda cetasā.
已對照

“那才是他自己的,他帶著那個而去;

‘‘Tañhi tassa sakaṃ hoti, tañca ādāya gacchati;
已對照

那是隨行於他的,如影不離。

Tañcassa anugaṃ hoti, chāyāva anapāyinī.
已對照

“因此應當行善,[作]來世的積聚;

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
已對照

諸福在他世,是眾生的依止處。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已對照

第二品。

Dutiyo vaggo.
已對照

其攝頌——

結髮者、五王,以及一斗飯;

以戰陣說了兩[經],末利,以及以不放逸[說了]兩[經];

以無子說了兩[經],此品即由此而稱說。

Tassuddānaṃ –
Jaṭilā pañca rājāno, doṇapākakurena ca;
Saṅgāmena dve vuttāni, mallikā [dhītarā (bahūsu)] dve appamādena ca;
Aputtakena dve vuttā, vaggo tena pavuccatīti.
已對照

三、第三品

3. Tatiyavaggo
已對照

一、補特伽羅經

1. Puggalasuttaṃ
132緬 1.94已對照

一百三十二、因緣在舍衛城。那時,憍薩羅王波斯匿來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的憍薩羅王波斯匿這樣說——“大王,世間有這四種人存在、可得。哪四種呢?暗而趣暗者(tamotamaparāyana)、暗而趣明者、明而趣暗者、明而趣明者。”

132. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘cattārome, mahārāja, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamotamaparāyano, tamojotiparāyano, jotitamaparāyano, jotijotiparāyano’’.
PTS 1.94已對照

“大王,怎樣的人是暗而趣暗者呢?大王,此處有一類人生於卑下的家族——旃陀羅(caṇḍāla)家、竹匠家、獵師家、車匠家或補羯娑(pukkusa)家——貧窮、飲食匱乏、生計艱難,在那裡衣食難以得到。而且他醜陋、難看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛腳、或半身不遂,得不到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。他以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行了,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。

‘‘Kathañca, mahārāja puggalo tamotamaparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule [veṇakule (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho [bahvābādho (ka.)] kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.
已對照

“大王,譬如有人從黑暗到黑暗,或從暗到暗,或從血垢到血垢。大王,我說這個人與此相似。大王,人就是這樣成為暗而趣暗者。

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso andhakārā vā andhakāraṃ gaccheyya, tamā vā tamaṃ gaccheyya, lohitamalā vā lohitamalaṃ gaccheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamotamaparāyano hoti.
緬 1.95已對照

“大王,怎樣的人是暗而趣明者呢?大王,此處有一類人生於卑下的家族——旃陀羅家、竹匠家、獵師家、車匠家或補羯娑家——貧窮、飲食匱乏、生計艱難,在那裡衣食難以得到。而且他醜陋、難看、矮小、多病,或瞎眼、或跛手、或跛腳、或半身不遂,得不到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行善行,以語行善行,以意行善行。他以身行善行、以語行善行、以意行善行了,身壞命終之後,投生於善趣、天界。

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appannapānabhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca kho hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho, kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
已對照

“大王,譬如有人從地上登上床座,或從床座登上馬背,或從馬背登上象背,或從象背登上殿堂。大王,我說這個人與此相似。大王,人就是這樣成為暗而趣明者。

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pathaviyā vā pallaṅkaṃ āroheyya, pallaṅkā vā assapiṭṭhiṃ āroheyya, assapiṭṭhiyā vā hatthikkhandhaṃ āroheyya, hatthikkhandhā vā pāsādaṃ āroheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamojotiparāyano hoti.
PTS 1.95已對照

“大王,怎樣的人是明而趣暗者呢?大王,此處有一類人生於高貴的家族——剎帝利大富家、婆羅門大富家或居士大富家——富裕、有大財富、有大財貨、有豐厚的金銀、有豐厚的錢財資具、有豐厚的錢財穀物。而且他端正、可觀、令人淨信,具足最上的膚色之妙,得到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行惡行,以語行惡行,以意行惡行。他以身行惡行、以語行惡行、以意行惡行了,身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.
已對照

“大王,譬如有人從殿堂下到象背,或從象背下到馬背,或從馬背下到床座,或從床座下到地上,或從地上進入黑暗。大王,我說這個人與此相似。大王,人就是這樣成為明而趣暗者。

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pāsādā vā hatthikkhandhaṃ oroheyya, hatthikkhandhā vā assapiṭṭhiṃ oroheyya, assapiṭṭhiyā vā pallaṅkaṃ oroheyya, pallaṅkā vā pathaviṃ oroheyya, pathaviyā vā andhakāraṃ paviseyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotitamaparāyano hoti.
緬 1.96已對照

“大王,怎樣的人是明而趣明者呢?大王,此處有一類人生於高貴的家族——剎帝利大富家、婆羅門大富家或居士大富家——富裕、有大財富、有大財貨、有豐厚的金銀、有豐厚的錢財資具、有豐厚的錢財穀物。而且他端正、可觀、令人淨信,具足最上的膚色之妙,得到食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他以身行善行,以語行善行,以意行善行。他以身行善行、以語行善行、以意行善行了,身壞命終之後,投生於善趣、天界。

‘‘Kathañca, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūtajātarūparajate pahūtavittūpakaraṇe pahūtadhanadhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālāgandhavilepanassa seyyāvasathapadīpeyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
PTS 1.96已對照

“大王,譬如有人從床座移到床座,或從馬背移到馬背,或從象背移到象背,或從殿堂移到殿堂。大王,我說這個人與此相似。大王,人就是這樣成為明而趣明者。大王,世間有這四種人存在、可得。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Seyyathāpi, mahārāja, puriso pallaṅkā vā pallaṅkaṃ saṅkameyya, assapiṭṭhiyā vā assapiṭṭhiṃ saṅkameyya, hatthikkhandhā vā hatthikkhandhaṃ saṅkameyya, pāsādā vā pāsādaṃ saṅkameyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotijotiparāyano hoti. Ime kho, mahārāja, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti. Idamavoca…pe…
已對照

“貧窮的人,王,是無信、慳吝的;

‘‘Daliddo puriso rāja, assaddho hoti maccharī;
已對照

慳嗇、有惡思惟,邪見、不恭敬。

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.
已對照

“對沙門或婆羅門,或對其他遊乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已對照

他辱罵、誹謗,是虛無論者(natthika)、觸惱者。

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.
已對照

“他阻止那給予乞求者食物的施與者;

‘‘Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;
已對照

王,這樣的人,人主,在臨死之時,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已對照

趣往可怖的地獄,是暗而趣暗者。

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, tamotamaparāyano.
已對照

“貧窮的人,王,是有信、不慳吝的;

‘‘Daliddo puriso rāja, saddho hoti amaccharī;
已對照

他施與,有最勝的思惟,是心不散亂的人。

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.
已對照

“對沙門或婆羅門,或對其他遊乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已對照

他起身禮敬,學習平正之行。

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.
已對照

“他不阻止那給予乞求者食物的施與者;

‘‘Dadamānaṃ na vāreti [na nivāreti (sī.)], yācamānāna bhojanaṃ;
已對照

王,這樣的人,人主,在臨死之時,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已對照

趣往三十三天(tidiva)之處,是暗而趣明者。

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, tamojotiparāyano.
緬 1.97已對照

“若富裕的人,王,是無信、慳吝的;

‘‘Aḍḍho ce [aḍḍho ve (pī. ka.)] puriso rāja, assaddho hoti maccharī;
已對照

慳嗇、有惡思惟,邪見、不恭敬。

Kadariyo pāpasaṅkappo, micchādiṭṭhi anādaro.
已對照

“對沙門或婆羅門,或對其他遊乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已對照

他辱罵、誹謗,是虛無論者(natthika)、觸惱者。

Akkosati paribhāsati, natthiko hoti rosako.
已對照

“他阻止那給予乞求者食物的施與者;

‘‘Dadamānaṃ nivāreti, yācamānāna bhojanaṃ;
已對照

王,這樣的人,人主,在臨死之時,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已對照

趣往可怖的地獄,是明而趣暗者。

Upeti nirayaṃ ghoraṃ, jotitamaparāyano.
已對照

“若富裕的人,王,是有信、不慳吝的;

‘‘Aḍḍho ce puriso rāja, saddho hoti amaccharī;
已對照

他施與,有最勝的思惟,是心不散亂的人。

Dadāti seṭṭhasaṅkappo, abyaggamanaso naro.
已對照

“對沙門或婆羅門,或對其他遊乞者,

‘‘Samaṇe brāhmaṇe vāpi, aññe vāpi vanibbake;
已對照

他起身禮敬,學習平正之行。

Uṭṭhāya abhivādeti, samacariyāya sikkhati.
已對照

“他不阻止那給予乞求者食物的施與者;

‘‘Dadamānaṃ na vāreti, yācamānāna bhojanaṃ;
已對照

王,這樣的人,人主,在臨死之時,

Tādiso puriso rāja, mīyamāno janādhipa;
已對照

趣往三十三天之處,是明而趣明者。”

Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ, jotijotiparāyano’’ti.
已對照

二、祖母經

2. Ayyikāsuttaṃ
133PTS 1.97已對照

一百三十三、因緣在舍衛城。世尊對坐在一旁的憍薩羅王波斯匿這樣說——“喂,大王,你這是從哪裡來,在這日中時分?”

133. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divādivassā’’ti?
緬 1.98已對照

“尊者,我的祖母命終了,[她]衰老、年邁、耆宿、歷時已久、到了[晚]年,生來一百二十歲。尊者,而祖母是我所可愛、可意的。尊者,假如我能以象寶換得‘願我的祖母不要死’,我也會給出象寶——‘願我的祖母不要死’。尊者,假如我能以馬寶換得‘願我的祖母不要死’,我也會給出馬寶——‘願我的祖母不要死’。尊者,假如我能以上等村落換得‘願我的祖母不要死’,我也會給出上等村落——‘願我的祖母不要死’。尊者,假如我能以國土的一方換得‘願我的祖母不要死’,我也會給出國土的一方——‘願我的祖母不要死’。‘大王,一切眾生都是有死之法的、以死為終結的、不超越死的。’‘稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊把這說得多麼好啊——一切眾生都是有死之法的、以死為終結的、不超越死的。’”

‘‘Ayyikā me, bhante, kālaṅkatā jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā vīsavassasatikā jātiyā. Ayyikā kho pana me, bhante, piyā hoti manāpā. Hatthiratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, hatthiratanampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Assaratanena cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, assaratanampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Gāmavarena cepāhaṃ bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, gāmavarampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. Janapadapadesena [janapadena (sī. syā. pī.)] cepāhaṃ, bhante, labheyyaṃ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, janapadapadesampāhaṃ dadeyyaṃ – ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti. ‘Sabbe sattā, mahārāja, maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’ti. ‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’’’ti.
已對照

“大王,正是這樣!大王,正是這樣!一切眾生都是有死之法的、以死為終結的、不超越死的。大王,譬如凡是任何陶工的器皿,無論是生坯的還是燒熟的,它們全都是有破壞之法的、以破壞為終結的、不超越破壞的;大王,同樣地,一切眾生都是有死之法的、以死為終結的、不超越死的。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā. Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici kumbhakārabhājanāni āmakāni ceva pakkāni ca sabbāni tāni bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṃ anatītāni; evameva kho, mahārāja, sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṃ anatītā’’ti. Idamavoca…pe…
已對照

“一切眾生都將死去,因為生命以死為終;

‘‘Sabbe sattā marissanti, maraṇantañhi jīvitaṃ;
已對照

他們將隨業而去,趨近福與惡之果;

Yathākammaṃ gamissanti, puññapāpaphalūpagā;
已對照

惡業者[往]地獄,福業者[往]善趣。

Nirayaṃ pāpakammantā, puññakammā ca suggatiṃ.
已對照

“因此應當行善,[作]來世的積聚;

‘‘Tasmā kareyya kalyāṇaṃ, nicayaṃ samparāyikaṃ;
已對照

諸福在他世,是眾生的依止處。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已對照

三、世間經

3. Lokasuttaṃ
134PTS 1.98已對照

一百三十四、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,世間有幾種法生起時,是為不利益、為苦、為不安樂住而生起的?”“大王,世間有三種法生起時,是為不利益、為苦、為不安樂住而生起的。哪三種呢?大王,貪是世間的法,生起時,是為不利益、為苦、為不安樂住而生起的。大王,瞋是世間的法,生起時,是為不利益、為苦、為不安樂住而生起的。大王,痴是世間的法,生起時,是為不利益、為苦、為不安樂住而生起的。大王,世間的這三種法生起時,是為不利益、為苦、為不安樂住而生起的。”[世尊]說了這[番話]……乃至……

134. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti? ‘‘Tayo kho, mahārāja, lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Doso kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Moho kho, mahārāja, lokassa dhammo, uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo lokassa dhammā uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyā’’ti. Idamavoca…pe…
緬 1.99已對照

“貪、瞋與痴,對心意邪惡之人,

‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ;
已對照

生於自身,便加害[他],如自結之果[加害]以皮為心材者。”

Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti.
已對照

四、射術經

4. Issattasuttaṃ
135PTS 1.99已對照

一百三十五、因緣在舍衛城。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說——“尊者,布施應施與何處?”“大王,心於何處淨信,[就施與]那裡。”“那麼,尊者,施與何處有大果?”“大王,‘布施應施與何處’是一回事,而‘施與何處有大果’是另一回事。大王,施與持戒者有大果,施與破戒者則不然。那麼,大王,關於這點我就反問你,你認為怎樣合適,就怎樣回答。大王,你認為怎樣?在此,若你有戰事臨頭、戰陣擺開。那時來了一位剎帝利童子,未受學、手未練熟、未作練習、未習射,怯懦、僵怖、驚恐、會逃跑。你會養那個人嗎?你需要那樣的人嗎?”“尊者,我不會養那個人,我也不需要那樣的人。”“那時來了一位婆羅門童子,未受學……乃至……那時來了一位吠舍童子,未受學……乃至……那時來了一位首陀羅童子,未受學……乃至……我也不需要那樣的人。”

135. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kattha nu kho, bhante, dānaṃ dātabba’’nti? ‘‘Yattha kho, mahārāja, cittaṃ pasīdatī’’ti. ‘‘Kattha pana, bhante, dinnaṃ mahapphala’’nti? ‘‘Aññaṃ kho etaṃ, mahārāja, kattha dānaṃ dātabbaṃ, aññaṃ panetaṃ kattha dinnaṃ mahapphalanti? Sīlavato kho, mahārāja, dinnaṃ mahapphalaṃ, no tathā dussīle. Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā, te khameyya, tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho [samūpabbūḷho (sī.), samupabbuḷho (pī.)]. Atha āgaccheyya khattiyakumāro asikkhito akatahattho akatayoggo akatūpāsano bhīru chambhī utrāsī palāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Nāhaṃ, bhante, bhareyyaṃ taṃ purisaṃ, na ca me attho tādisena purisenā’’ti. ‘‘Atha āgaccheyya brāhmaṇakumāro asikkhito…pe… atha āgaccheyya vessakumāro asikkhito…pe… atha āgaccheyya suddakumāro asikkhito…pe… na ca me attho tādisena purisenā’’ti.
已對照

“大王,你認為怎樣?在此,若你有戰事臨頭、戰陣擺開。那時來了一位剎帝利童子,善受學、手已練熟、已作練習、已習射,不怯懦、不僵怖、不驚恐、不會逃跑。你會養那個人嗎?你需要那樣的人嗎?”“尊者,我會養那個人,我需要那樣的人。”“那時來了一位婆羅門童子……乃至……那時來了一位吠舍童子……乃至……那時來了一位首陀羅童子,善受學、手已練熟、已作練習、已習射,不怯懦、不僵怖、不驚恐、不會逃跑。你會養那個人嗎?你需要那樣的人嗎?”“尊者,我會養那個人,我需要那樣的人。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha tyassa yuddhaṃ paccupaṭṭhitaṃ saṅgāmo samupabyūḷho. Atha āgaccheyya khattiyakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Bhareyyāhaṃ, bhante, taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenā’’ti. ‘‘Atha āgaccheyya brāhmaṇakumāro…pe… atha āgaccheyya vessakumāro…pe… atha āgaccheyya suddakumāro susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano abhīru acchambhī anutrāsī apalāyī. Bhareyyāsi taṃ purisaṃ, attho ca te tādisena purisenā’’ti? ‘‘Bhareyyāhaṃ, bhante, taṃ purisaṃ, attho ca me tādisena purisenā’’ti.
PTS 1.100緬 1.100已對照

“同樣,大王,無論他從哪一個家族從家出家而為無家者,而他舍離五支、具足五支,施與他就有大果。哪五支已斷?欲欲已斷,瞋恚已斷,昏沉睡眠已斷,掉舉追悔已斷,疑已斷——這五支已斷。具足哪五支?具足無學的戒蘊,具足無學的定蘊,具足無學的慧蘊,具足無學的解脫蘊,具足無學的解脫知見蘊——具足這五支。如是,施與舍離五支、具足五支者,有大果。”世尊說了這[番話]……乃至……導師[又接著這樣說]:

‘‘Evameva kho, mahārāja, yasmā kasmā cepi [yasmā cepi (sī. syā. kaṃ. ka.)] kulā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito hoti, so ca hoti pañcaṅgavippahīno pañcaṅgasamannāgato, tasmiṃ dinnaṃ mahapphalaṃ hoti. Katamāni pañcaṅgāni pahīnāni honti? Kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Imāni pañcaṅgāni pahīnāni honti. Katamehi pañcahaṅgehi samannāgato hoti? Asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena paññākkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttikkhandhena samannāgato hoti, asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti. Imehi pañcahaṅgehi samannāgato hoti. Iti pañcaṅgavippahīne pañcaṅgasamannāgate dinnaṃ mahapphala’’nti. Idamavoca bhagavā…pe… satthā –
已對照

“凡在哪位青年身上可見射術以及力與精進,

‘‘Issattaṃ [issatthaṃ (sī. syā. kaṃ.)] balavīriyañca [balaviriyañca (sī. syā. kaṃ. pī.)], yasmiṃ vijjetha māṇave;
已對照

為戰事之故,國王應養他,而不以出身為由[養]不勇者。

Taṃ yuddhattho bhare rājā, nāsūraṃ jātipaccayā.
已對照

“同樣,忍與柔和——[這二]法住立在誰身上,

‘‘Tatheva khantisoraccaṃ, dhammā yasmiṃ patiṭṭhitā;
已對照

那具聖行、有智慧的人,即使出身卑劣,也應供養。

Ariyavuttiṃ medhāviṃ, hīnajaccampi pūjaye.
已對照

“應建造可愛樂的靜修處(assama),令多聞者住於其中;

‘‘Kāraye assame ramme, vāsayettha bahussute;
已對照

並應在荒野中造水亭(papā),在險處[造]橋道。

Papañca vivane kayirā, dugge saṅkamanāni ca.
已對照

“飲食、湯飲、嚼食,以及衣服與坐臥處,

‘‘Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;
已對照

以極淨信之心,施與正直者。

Dadeyya ujubhūtesu, vippasannena cetasā.
已對照

“猶如雷鳴的雲,戴著電光之鬘、有百峰,

‘‘Yathā hi megho thanayaṃ, vijjumālī satakkaku;
已對照

降雨於大地,注滿高地與低地。

Thalaṃ ninnañca pūreti, abhivassaṃ vasundharaṃ.
已對照

“同樣,有信、多聞者備辦了食物,

‘‘Tatheva saddho sutavā, abhisaṅkhacca bhojanaṃ;
已對照

這智者以飲食、湯飲令諸乞食者(vanibbaka)滿足。

Vanibbake tappayati, annapānena paṇḍito.
已對照

“他歡喜地散施,說著‘給吧,給吧’;

‘‘Āmodamāno pakireti, detha dethāti bhāsati;
已對照

那就是他的雷鳴,如天降雨時[的雷鳴];

Taṃ hissa gajjitaṃ hoti, devasseva pavassato;
已對照

那廣大的福流,降注於施者。”

Sā puññadhārā vipulā, dātāraṃ abhivassatī’’ti.
已對照

五、山喻經

5. Pabbatūpamasuttaṃ
136緬 1.101已對照

一百三十六、因緣在舍衛城。世尊對坐在一旁的憍薩羅王波斯匿這樣說——“那麼,大王,你在這大白天從哪裡來呢?”“尊者,凡是那些受灌頂的、醉於權勢之醉的、被對欲的貪求所纏的、於國土得安定的、征服了廣大的大地疆域而居住的剎帝利諸王所有的王務,在那些[事]上,我現在正汲汲營求。”

136. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, mahārāja, āgacchasi divā divassā’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṃ, etarahi ussukkamāpanno’’ti.
PTS 1.101已對照

“大王,你認為怎樣?在此,若有一個可信的、可信賴的人從東方來到你這裡,他走近你之後這樣說:‘大王,你當知道,我從東方來。我在那裡看見一座與雲齊的大山,碾壓著一切生類而來。大王,你該做什麼,就做吧。’那時,第二個人從西方來……乃至……那時,第三個人從北方來……乃至……那時,第四個人從南方來,[他]是可信的、可信賴的,他走近你之後這樣說:‘大王,你當知道,我從南方來。我在那裡看見一座與雲齊的大山,碾壓著一切生類而來。大王,你該做什麼,就做吧。’大王,當這樣的大怖畏生起、可怕的人類毀滅[到來]、人身難得之時,你還有什麼該做的呢?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi puratthimāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ, taṃ karohī’ti. Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāya…pe… atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāya…pe… atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya. Tatthaddasaṃ mahantaṃ pabbataṃ abbhasamaṃ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṃ te, mahārāja, karaṇīyaṃ taṃ karohī’ti. Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye [manussakāye (ka.)] dullabhe manussatte kimassa karaṇīya’’nti?
已對照

“尊者,當這樣的大怖畏生起、可怕的人類毀滅[到來]、人身難得之時,除了法行、除了正行、除了作善、除了作福之外,我還有什麼該做的呢?”

‘‘Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyā’’ti?
PTS 1.102緬 1.102已對照

“大王,我告訴你;大王,我讓你知道:大王,老死正壓向你。大王,當老死壓向你時,你還有什麼該做的呢?”“尊者,當老死壓向我時,除了法行、正行、作善、作福之外,我還有什麼該做的呢?尊者,凡是那些受灌頂的、醉於權勢之醉的、被對欲的貪求所纏的、於國土得安定的、征服了廣大的大地疆域而居住的剎帝利諸王所有的象戰;尊者,當老死壓來時,那些象戰也沒有成效,沒有施展之地。尊者,凡是那些受灌頂的……乃至……征服了廣大的大地疆域而居住的剎帝利諸王所有的馬戰……乃至……車戰……乃至……步戰;尊者,當老死壓來時,那些步戰也沒有成效,沒有施展之地。尊者,在這王家中有擅於謀略的大臣,他們能以謀略離間來犯的敵人;尊者,當老死壓來時,那些謀略戰也沒有成效,沒有施展之地。尊者,在這王家中也有大量的金銀,埋在地下的和置於空中的,我們憑它能以財籠絡來犯的敵人;尊者,當老死壓來時,那些財戰也沒有成效,沒有施展之地。尊者,當老死壓向我時,除了法行、正行、作善、作福之外,我還有什麼該做的呢?”

‘‘Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṃ, mahārāja, jarāmaraṇaṃ. Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīya’’nti? ‘‘Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāya? Yāni tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ issariyamadamattānaṃ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṃ janapadatthāvariyappattānaṃ mahantaṃ pathavimaṇḍalaṃ abhivijiya ajjhāvasantānaṃ hatthiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Yānipi tāni, bhante, raññaṃ khattiyānaṃ muddhāvasittānaṃ…pe… ajjhāvasantānaṃ assayuddhāni bhavanti…pe… rathayuddhāni bhavanti …pe… pattiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, pattiyuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Santi kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti [yesaṃ honti (ka.)] āgate paccatthike mantehi bhedayituṃ. Tesampi, bhante, mantayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Saṃvijjati kho pana, bhante, imasmiṃ rājakule pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañca, yena mayaṃ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṃ. Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṃ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā’’ti?
已對照

“正是如此,大王!正是如此,大王!當老死壓來時,除了法行、正行、作善、作福之外,還有什麼該做的呢?”世尊說了這[番話]……乃至……導師[又接著這樣說]:

‘‘Evametaṃ, mahārāja, evametaṃ, mahārāja! Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṃ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā’’ti? Idamavoca bhagavā…pe… satthā –
已對照

“猶如廣大的岩石之山,觸及天空,

‘‘Yathāpi selā vipulā, nabhaṃ āhacca pabbatā;
已對照

從四周合圍而來,碾壓著四方。

Samantānupariyāyeyyuṃ, nippothento catuddisā.
已對照

“同樣,衰老與死壓向諸生類——

‘‘Evaṃ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine [pāṇino (sī. syā. kaṃ. pī.)];
已對照

剎帝利、婆羅門、吠舍,首陀羅、旃陀羅、補羯娑;

Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse;
已對照

無所放過,一切盡皆碾碎。

Na kiñci [na kañci (?)] parivajjeti, sabbamevābhimaddati.
已對照

“在那裡,象沒有[用武之]地,車與步兵也沒有;

‘‘Na tattha hatthīnaṃ bhūmi, na rathānaṃ na pattiyā;
已對照

也不能以謀略戰,或以財而戰勝。

Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṃ dhanena vā.
已對照

“故有智之人觀見自己的利益,

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
已對照

堅固者應於佛、法與僧確立信。

Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye.
緬 1.103已對照

“凡以身、語或意行法者,

‘‘Yo dhammaṃ cari [dhammacārī (sī. syā. kaṃ. pī.)] kāyena, vācāya uda cetasā;
已對照

人們就在此世稱讚他,死後[他]在天界歡喜。”

Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti.
已對照

第三品。

Tatiyo vaggo.
已對照

其攝頌——

補特伽羅、祖母、世間,射術、山喻;

最勝佛陀所開示的,這憍薩羅五[經]。

Tassuddānaṃ –
Puggalo ayyikā loko, issattaṃ [issatthaṃ (sī. syā. kaṃ.)] pabbatūpamā;
Desitaṃ buddhaseṭṭhena, imaṃ kosalapañcakanti.
已對照

《憍薩羅相應》完畢。

Kosalasaṃyuttaṃ samattaṃ.