快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 天子相應 Devaputtasaṃyuttaṃ

本經目錄二、天子相應一、第一品一、第一迦葉經二、第二迦葉經三、摩伽經四、摩揭陀經五、陀摩尼經六、迦摩陀經七、般遮羅旃陀經八、多耶那經九、月天子經十、日天子經第一品。二、給孤獨品一、旃地摩娑經二、毘瘦紐經三、長杖經四、歡喜[天子]經五、旃檀那經六、婆藪達多經七、蘇梵經八、迦俱陀經九、優多羅經十、給孤獨經給孤獨品第二。三、種種外道品一、屍婆經二、柯馬經三、施利經四、伽提伽羅經五、闍兜經六、赤馬經七、難陀經八、難提毗舍羅經九、須深經十、種種外道弟子經種種外道品第三。《天子相應》完畢。

已對照

二、天子相應

2. Devaputtasaṃyuttaṃ
已對照

一、第一品

1. Paṭhamavaggo
已對照

一、第一迦葉經

1. Paṭhamakassapasuttaṃ
82PTS 1.46緬 1.43已對照

八十二、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)祇樹林(Jetavana)給孤獨(Anāthapiṇḍika)園。那時,迦葉天子(Kassapa devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的迦葉天子對世尊這樣說——“世尊闡明瞭比丘,卻沒有[闡明]對比丘的教誡(anusāsa)。”“那麼,迦葉,願此[義]正對你顯現。”

82. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho kassapo devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho kassapo devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bhikkhuṃ bhagavā pakāsesi, no ca bhikkhuno anusāsa’’nti. ‘‘Tena hi kassapa, taññevettha paṭibhātū’’ti.
已對照

“應學善說(subhāsita),以及沙門的親近(samaṇūpāsana);

‘‘Subhāsitassa sikkhetha, samaṇūpāsanassa ca;
已對照

靜處的獨坐(ekāsana),以及心的寂止(cittavūpasama)。”

Ekāsanassa ca raho, cittavūpasamassa cā’’ti.
已對照

迦葉天子說了這話。導師表示贊同。於是迦葉天子想「導師對我表示贊同了」,便禮敬世尊,右繞之後,就在那裡隱沒了。

Idamavoca kassapo devaputto; samanuñño satthā ahosi. Atha kho kassapo devaputto ‘‘samanuñño me satthā’’ti bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.
已對照

二、第二迦葉經

2. Dutiyakassapasuttaṃ
83已對照

八十三、因緣在舍衛城。站在一旁的迦葉天子在世尊面前說了這首偈——

“比丘應是修禪者(jhāyī)、心已解脫者,

若他希求心的證得(hadayassānupatti);

了知世間的生滅(udayabbaya),

心善、無所依止(anissita),以那為功德(tadānisaṃsa)。”

83. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho kassapo devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Bhikkhu siyā jhāyī vimuttacitto,
Ākaṅkhe ce hadayassānupattiṃ;
Lokassa ñatvā udayabbayañca,
Sucetaso anissito tadānisaṃso’’ti.
已對照

三、摩伽經

3. Māghasuttaṃ
84PTS 1.47緬 1.44已對照

八十四、因緣在舍衛城。那時,摩伽天子(Māgha devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的摩伽天子以偈對世尊說——

84. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho māgho devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho māgho devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已對照

“斷何者而臥安?斷何者而不憂?

‘‘Kiṃsu chetvā sukhaṃ seti, kiṃsu chetvā na socati;
已對照

喬達摩,你讚許殺何者一法?”

Kissassu ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotamā’’ti.
已對照

“斷忿(kodha)而臥安,斷忿而不憂;

‘‘Kodhaṃ chetvā sukhaṃ seti, kodhaṃ chetvā na socati;
已對照

伐多羅浮(vatrabhū)啊,忿是毒之根、是甜梢,

Kodhassa visamūlassa, madhuraggassa vatrabhū;
已對照

諸聖者讚許[其]被殺,因為斷了它便不憂。”

Vadhaṃ ariyā pasaṃsanti, tañhi chetvā na socatī’’ti.
已對照

四、摩揭陀經

4. Māgadhasuttaṃ
85已對照

八十五、因緣在舍衛城。站在一旁的摩揭陀天子(Māgadha devaputta)以偈對世尊說——

85. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho māgadho devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已對照

“世間有幾種燈(pajjota),由它們世間得以顯現?

‘‘Kati lokasmiṃ pajjotā, yehi loko pakāsati;
已對照

我等前來請問尊師(bhavant),我等如何得知此[答]?”

Bhavantaṃ puṭṭhumāgamma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.
已對照

“世間有四種燈,此中不見有第五;

‘‘Cattāro loke pajjotā, pañcamettha na vijjati;
已對照

日於晝而熾照,月於夜而放光。

Divā tapati ādicco, rattimābhāti candimā.
已對照

“又火於晝夜,在彼彼處而顯照;

‘‘Atha aggi divārattiṃ, tattha tattha pakāsati;
已對照

正覺者是諸熾照者中最上,這光(ābhā)是無上的。”

Sambuddho tapataṃ seṭṭho, esā ābhā anuttarā’’ti.
已對照

五、陀摩尼經

5. Dāmalisuttaṃ
86PTS 1.48緬 1.45已對照

八十六、因緣在舍衛城。那時,陀摩尼天子(Dāmali devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的陀摩尼天子在世尊面前說了這首偈——

“這是婆羅門所應作的:不倦怠地精勤(padhāna);

以諸欲的舍斷,他不以此希求有(bhava)。”

“婆羅門沒有應作之事(世尊[說]:陀摩尼啊),

因為婆羅門已辦竟所應作。

“直到在諸河中得到立足處(gādha)之前,

人都以全身努力;

而得了立足處、站在陸地上的人,

他不[再]努力,因為他正是已到彼岸者。

“陀摩尼,這是對婆羅門的譬喻,

[對]諸漏已盡、審慎(nipaka)的修禪者;

達到了生與死的終結之後,

他不[再]努力,因為他是已到彼岸者。”

86. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho dāmali devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho dāmali devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Karaṇīyametaṃ brāhmaṇena, padhānaṃ akilāsunā;
Kāmānaṃ vippahānena, na tenāsīsate bhava’’nti.
‘‘Natthi kiccaṃ brāhmaṇassa (dāmalīti bhagavā),
Katakicco hi brāhmaṇo.
‘‘Yāva na gādhaṃ labhati nadīsu,
Āyūhati sabbagattebhi jantu;
Gādhañca laddhāna thale ṭhito yo,
Nāyūhatī pāragato hi sova [soti (sī. pī. ka.), hoti (syā. kaṃ.), so (?)].
‘‘Esūpamā dāmali brāhmaṇassa,
Khīṇāsavassa nipakassa jhāyino;
Pappuyya jātimaraṇassa antaṃ,
Nāyūhatī pāragato hi so’’ti [hotīti (syā. kaṃ.)].
已對照

六、迦摩陀經

6. Kāmadasuttaṃ
87緬 1.46已對照

八十七、因緣在舍衛城。站在一旁的迦摩陀天子(Kāmada devaputta)對世尊這樣說——“世尊,難行啊!世尊,極難行啊!”

“即使難行的[事],他們也行(世尊[說]:迦摩陀啊),

[即]以戒而善具備的諸有學(sekha);

自身已住立的(ṭhitatta);對已趣入無家者而言,

滿足(tuṭṭhi)是帶來安樂的。”

“世尊,這滿足是難得的。”

“即使難得的[事],他們也得到(世尊[說]:迦摩陀啊),

[即]樂於心的寂止者;

他們的意無論晝夜,

都樂於修習。”

“世尊,這心是難以得定的。”

“即使難以得定的[心],他們也令其得定(世尊[說]:迦摩陀啊),

[即]樂於諸根的寂止者;

他們斷了死[王]的網,

諸聖者[如是]前行,迦摩陀啊。”

“世尊,道路難走、崎嶇。”

“即使[道路]難走、崎嶇,迦摩陀啊,諸聖者也前行;

非聖者在崎嶇的道路上,頭朝下墜落;

諸聖者的道路是平坦的,因為諸聖者在崎嶇中是平坦的。”

87. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho kāmado devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘dukkaraṃ bhagavā, sudukkaraṃ bhagavā’’ti.
‘‘Dukkaraṃ vāpi karonti (kāmadāti bhagavā),
Sekhā sīlasamāhitā;
Ṭhitattā anagāriyupetassa,
Tuṭṭhi hoti sukhāvahā’’ti.
‘‘Dullabhā bhagavā yadidaṃ tuṭṭhī’’ti.
‘‘Dullabhaṃ vāpi labhanti (kāmadāti bhagavā),
Cittavūpasame ratā;
Yesaṃ divā ca ratto ca,
Bhāvanāya rato mano’’ti.
‘‘Dussamādahaṃ bhagavā yadidaṃ citta’’nti.
‘‘Dussamādahaṃ vāpi samādahanti (kāmadāti bhagavā),
Indriyūpasame ratā;
Te chetvā maccuno jālaṃ,
Ariyā gacchanti kāmadā’’ti.
‘‘Duggamo bhagavā visamo maggo’’ti.
‘‘Duggame visame vāpi, ariyā gacchanti kāmada;
Anariyā visame magge, papatanti avaṃsirā;
Ariyānaṃ samo maggo, ariyā hi visame samā’’ti.
已對照

七、般遮羅旃陀經

7. Pañcālacaṇḍasuttaṃ
88已對照

八十八、因緣在舍衛城。站在一旁的般遮羅旃陀天子(Pañcālacaṇḍa devaputta)在世尊面前說了這首偈——

“確實在狹窄(sambādha)之中,廣慧者找到了空間(okāsa);

那覺悟了禪那的佛陀、退隱的最上牛(paṭilīnanisabha)、牟尼。”

“即使在狹窄之中,他們也找到(世尊[說]:般遮羅旃陀啊),

為證得涅槃之法;

那些獲得了唸的人,

他們正確地善得定。”

88. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho pañcālacaṇḍo devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Sambādhe vata okāsaṃ, avindi bhūrimedhaso;
Yo jhānamabujjhi [jhānamabudhā (ka. sī.), jhānamabuddhi (syā. kaṃ. pī. ka.)] buddho, paṭilīnanisabho munī’’ti.
‘‘Sambādhe vāpi vindanti (pañcālacaṇḍāti bhagavā),
Dhammaṃ nibbānapattiyā;
Ye satiṃ paccalatthaṃsu,
Sammā te susamāhitā’’ti.
已對照

八、多耶那經

8. Tāyanasuttaṃ
89PTS 1.49已對照

八十九、因緣在舍衛城。那時,昔為一派宗師(purāṇatitthakara)的多耶那天子(Tāyana devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的多耶那天子在世尊面前說了這些偈——

89. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho tāyano devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho tāyano devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
已對照

“奮力斷流吧,驅除諸欲吧,婆羅門;

‘‘Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;
已對照

牟尼不捨斷諸欲,便不達到一境(ekatta)。

Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati.
已對照

“若要作,就應作它,應堅定地為它奮力;

‘‘Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;
已對照

因為鬆懈的出家(paribbāja),更加揚撒塵垢。

Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ.
已對照

“惡行不作為好,惡行事後令人熱惱;

‘‘Akataṃ dukkaṭaṃ [dukkataṃ (sī. pī.)] seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṃ;
已對照

善行作了為好,作了之後不追悔。

Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati.
緬 1.47已對照

“猶如拔取不當的吉祥草(kusa),會割傷手;

‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;
已對照

錯誤執取的沙門性,把[人]拖向地獄。

Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhati.
已對照

“凡是鬆懈的任何業,以及凡是雜染的禁行(vata),

‘‘Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ;
已對照

可疑的梵行,那不會有大果。”

Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphala’’nti.
已對照

多耶那天子說了這話;說了這話之後,禮敬世尊,右繞之後,就在那裡隱沒了。

Idamavoca tāyano devaputto; idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.
已對照

那一夜過後,世尊召喚諸比丘——“諸比丘,昨夜,名為多耶那、昔為一派宗師的天子在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到我之處;到了之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的多耶那天子在我面前說了這些偈——

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ tāyano nāma devaputto purāṇatitthakaro abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, tāyano devaputto mama santike imā gāthāyo abhāsi –
已對照

‘奮力斷流吧,驅除諸欲吧,婆羅門;

‘‘Chinda sotaṃ parakkamma, kāme panuda brāhmaṇa;
已對照

牟尼不捨斷諸欲,便不達到一境(ekatta)。

Nappahāya munī kāme, nekattamupapajjati.
已對照

‘若要作,就應作它,應堅定地為它奮力;

‘‘Kayirā ce kayirāthenaṃ, daḷhamenaṃ parakkame;
PTS 1.50已對照

因為鬆懈的出家(paribbāja),更加揚撒塵垢。

Sithilo hi paribbājo, bhiyyo ākirate rajaṃ.
已對照

‘惡行不作為好,惡行事後令人熱惱;

‘‘Akataṃ dukkaṭaṃ seyyo, pacchā tapati dukkaṭaṃ;
已對照

善行作了為好,作了之後不追悔。

Katañca sukataṃ seyyo, yaṃ katvā nānutappati.
已對照

‘猶如拔取不當的吉祥草(kusa),會割傷手;

‘‘Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantati;
已對照

錯誤執取的沙門性,把[人]拖向地獄。

Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhati.
已對照

‘凡是鬆懈的任何業,以及凡是雜染的禁行(vata),

‘‘Yaṃ kiñci sithilaṃ kammaṃ, saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ;
已對照

可疑的梵行,那不會有大果。’

Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ, na taṃ hoti mahapphala’’nti.
已對照

“諸比丘,多耶那天子說了這話;說了這話之後,禮敬我,右繞之後,就在那裡隱沒了。諸比丘,你們要受學多耶那偈;諸比丘,你們要通曉多耶那偈;諸比丘,你們要憶持多耶那偈。諸比丘,多耶那偈具有義利,是梵行之初。”

‘‘Idamavoca, bhikkhave, tāyano devaputto, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyi. Uggaṇhātha, bhikkhave, tāyanagāthā; pariyāpuṇātha, bhikkhave, tāyanagāthā; dhāretha, bhikkhave, tāyanagāthā. Atthasaṃhitā, bhikkhave, tāyanagāthā ādibrahmacariyikā’’ti.
已對照

九、月天子經

9. Candimasuttaṃ
90緬 1.48已對照

九十、因緣在舍衛城。那時,月天子(Candimā devaputta)被阿修羅王羅睺(Rāhu asurinda)抓住了。於是月天子憶念著世尊,在那時說了這首偈——

“禮敬您,佛陀,英雄啊!您於一切處都已解脫;

我已陷入狹窄[之境],請您作我的皈依。”

於是世尊關於月天子,以偈對阿修羅王羅睺說——

“月[天子]已皈依如來、阿羅漢;

羅睺,放了月亮吧,諸佛是憐憫世間者。”

於是阿修羅王羅睺放了月天子,急匆匆地來到阿修羅王毗摩質多羅(Vepacitti)之處;到了之後,悚懼、身毛豎立,站在一旁。阿修羅王毗摩質多羅以偈對站在一旁的阿修羅王羅睺說——

“羅睺,你為何如此慌忙地放了月亮;

你帶著悚懼之相前來,為何像害怕似地站著?”

“我的頭會裂成七塊,活著也得不到安樂;

佛陀的偈已對我誦出,若我不放月亮的話。”

90. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena candimā devaputto rāhunā asurindena gahito hoti. Atha kho candimā devaputto bhagavantaṃ anussaramāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Namo te buddha vīratthu, vippamuttosi sabbadhi;
Sambādhapaṭipannosmi, tassa me saraṇaṃ bhavā’’ti.
Atha kho bhagavā candimaṃ devaputtaṃ ārabbha rāhuṃ asurindaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Tathāgataṃ arahantaṃ, candimā saraṇaṃ gato;
Rāhu candaṃ pamuñcassu, buddhā lokānukampakā’’ti.
Atha kho rāhu asurindo candimaṃ devaputtaṃ muñcitvā taramānarūpo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho rāhuṃ asurindaṃ vepacitti asurindo gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kiṃ nu santaramānova, rāhu candaṃ pamuñcasi;
Saṃviggarūpo āgamma, kiṃ nu bhītova tiṭṭhasī’’ti.
‘‘Sattadhā me phale muddhā, jīvanto na sukhaṃ labhe;
Buddhagāthābhigītomhi, no ce muñceyya candima’’nti.
已對照

十、日天子經

10. Sūriyasuttaṃ
91PTS 1.51緬 1.49已對照

九十一、因緣在舍衛城。那時,日天子(Sūriya devaputta)被阿修羅王羅睺抓住了。於是日天子憶念著世尊,在那時說了這首偈——

“禮敬您,佛陀,英雄啊!您於一切處都已解脫;

我已陷入狹窄[之境],請您作我的皈依。”

於是世尊關於日天子,以諸偈對阿修羅王羅睺說——

“日[天子]已皈依如來、阿羅漢;

羅睺,放了太陽吧,諸佛是憐憫世間者。

“那在黑暗中、在幽冥中作光明者,

光耀者(verocana)、圓輪者,具猛烈威光;

羅睺,莫吞那行於虛空的,

羅睺,放了我的孩子——太陽吧。”

於是阿修羅王羅睺放了日天子,急匆匆地來到阿修羅王毗摩質多羅之處;到了之後,悚懼、身毛豎立,站在一旁。阿修羅王毗摩質多羅以偈對站在一旁的阿修羅王羅睺說——

“羅睺,你為何如此慌忙地放了太陽;

你帶著悚懼之相前來,為何像害怕似地站著?”

“我的頭會裂成七塊,活著也得不到安樂;

佛陀的偈已對我誦出,若我不放太陽的話。”

91. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena sūriyo devaputto rāhunā asurindena gahito hoti. Atha kho sūriyo devaputto bhagavantaṃ anussaramāno tāyaṃ velāyaṃ imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Namo te buddha vīratthu, vippamuttosi sabbadhi;
Sambādhapaṭipannosmi, tassa me saraṇaṃ bhavā’’ti.
Atha kho bhagavā sūriyaṃ devaputtaṃ ārabbha rāhuṃ asurindaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Tathāgataṃ arahantaṃ, sūriyo saraṇaṃ gato;
Rāhu sūriyaṃ [suriyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] pamuñcassu, buddhā lokānukampakā.
‘‘Yo andhakāre tamasi pabhaṅkaro,
Verocano maṇḍalī uggatejo;
Mā rāhu gilī caramantalikkhe,
Pajaṃ mamaṃ rāhu pamuñca sūriya’’nti.
Atha kho rāhu asurindo sūriyaṃ devaputtaṃ muñcitvā taramānarūpo yena vepacitti asurindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho rāhuṃ asurindaṃ vepacitti asurindo gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Kiṃ nu santaramānova, rāhu sūriyaṃ pamuñcasi;
Saṃviggarūpo āgamma, kiṃ nu bhītova tiṭṭhasī’’ti.
‘‘Sattadhā me phale muddhā, jīvanto na sukhaṃ labhe;
Buddhagāthābhigītomhi, no ce muñceyya sūriya’’nti.
已對照

第一品。

Paṭhamo vaggo.
已對照

其攝頌——

兩位迦葉、摩伽與摩揭陀、陀摩尼、迦摩陀;

般遮羅旃陀、多耶那,連同月天子、日天子,它們是十[經]。

Tassuddānaṃ –
Dve kassapā ca māgho ca, māgadho dāmali kāmado;
Pañcālacaṇḍo tāyano, candimasūriyena te dasāti.
已對照

二、給孤獨品

2. Anāthapiṇḍikavaggo
已對照

一、旃地摩娑經

1. Candimasasuttaṃ
92PTS 1.52緬 1.50已對照

九十二、因緣在舍衛城。那時,旃地摩娑天子(Candimasa devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的旃地摩娑天子在世尊面前說了這首偈——

92. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho candimaso [candimāso (ka.)] devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho candimaso devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
已對照

“他們必將安穩地前行,如同在灣地(kaccha)中、無蚊虻[處]的鹿群;

‘‘Te hi sotthiṃ gamissanti, kacche vāmakase magā;
已對照

具足諸禪之後,[他們是]專一、審慎、具念者。”

Jhānāni upasampajja, ekodi nipakā satā’’ti.
已對照

“他們必將到達彼岸,如同斷了網的水生者(ambuja);

‘‘Te hi pāraṃ gamissanti, chetvā jālaṃva ambujo;
已對照

具足諸禪之後,[他們是]不放逸、捨棄諍(raṇa)者。”

Jhānāni upasampajja, appamattā raṇañjahā’’ti.
已對照

二、毘瘦紐經

2. Veṇḍusuttaṃ
93已對照

九十三、站在一旁的毘瘦紐天子(Veṇḍu devaputta)在世尊面前說了這首偈——

“承事善逝之後,那些人確是安樂的;

勤勉於喬達摩的教法,他們不放逸地學習。”

“凡於我所宣說的教示之處(siṭṭhipada)(世尊[說]:毘瘦紐啊),

隨之而學的諸修禪者;

他們適時不放逸,

不會落入死[王]的支配。”

93. Ekamantaṃ ṭhito kho veṇḍu [veṇhu (sī.)] devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Sukhitāva te [sukhitā vata te (sī. syā. kaṃ.)] manujā, sugataṃ payirupāsiya;
Yuñjaṃ [yujja (sī.), yuñja (syā. kaṃ. pī.)] gotamasāsane, appamattā nu sikkhare’’ti.
‘‘Ye me pavutte siṭṭhipade [satthipade (sī. syā. kaṃ. pī.)] (veṇḍūti bhagavā),
Anusikkhanti jhāyino;
Kāle te appamajjantā,
Na maccuvasagā siyu’’nti.
已對照

三、長杖經

3. Dīghalaṭṭhisuttaṃ
94已對照

九十四、如是我聞——一時,世尊住在王舍城(Rājagaha)竹林迦蘭陀園(Veḷuvana Kalandakanivāpa)。那時,長杖天子(Dīghalaṭṭhi devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座竹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的長杖天子在世尊面前說了這首偈——

“比丘應是修禪者、心已解脫者,

若他希求心的證得(hadayassānupatti);

了知世間的生滅,

心善、無所依止,以那為功德。”

94. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho dīghalaṭṭhi devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho dīghalaṭṭhi devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Bhikkhu siyā jhāyī vimuttacitto,
Ākaṅkhe ce hadayassānupattiṃ;
Lokassa ñatvā udayabbayañca,
Sucetaso anissito tadānisaṃso’’ti.
已對照

四、歡喜[天子]經

4. Nandanasuttaṃ
95PTS 1.53緬 1.51已對照

九十五、站在一旁的歡喜天子(Nandana devaputta)以偈對世尊說——

“廣慧的喬達摩,我問您:

世尊的智見無所遮蔽(anāvaṭa);

人們說怎樣的人是持戒者,

說怎樣的人是有慧者;

怎樣的人超越苦而行,

諸天神供養怎樣的人?”

“凡持戒、有慧、已修自[體]者,

得定、樂於禪、具念;

他的一切憂愁已離去、已斷,

諸漏已盡、持最後身者。

“人們說那樣的人是持戒者,

說那樣的人是有慧者;

那樣的人超越苦而行,

諸天神供養那樣的人。”

95. Ekamantaṃ ṭhito kho nandano devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Pucchāmi taṃ gotama bhūripañña,
Anāvaṭaṃ bhagavato ñāṇadassanaṃ;
Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti,
Kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadanti;
Kathaṃvidho dukkhamaticca iriyati,
Kathaṃvidhaṃ devatā pūjayantī’’ti.
‘‘Yo sīlavā paññavā bhāvitatto,
Samāhito jhānarato satīmā;
Sabbassa sokā vigatā pahīnā,
Khīṇāsavo antimadehadhārī.
‘‘Tathāvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti,
Tathāvidhaṃ paññavantaṃ vadanti;
Tathāvidho dukkhamaticca iriyati,
Tathāvidhaṃ devatā pūjayantī’’ti.
已對照

五、旃檀那經

5. Candanasuttaṃ
96已對照

九十六、站在一旁的旃檀那天子(Candana devaputta)以偈對世尊說——

96. Ekamantaṃ ṭhito kho candano devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已對照

“[人]如何晝夜不懈怠而渡過暴流(ogha);

‘‘Kathaṃsu [kosudha (sī.)] tarati oghaṃ, rattindivamatandito;
已對照

在無立足處、無攀緣處,誰於深淵中不沉沒?”

Appatiṭṭhe anālambe, ko gambhīre na sīdatī’’ti.
已對照

“常時具戒、有慧、善得定,

‘‘Sabbadā sīlasampanno, paññavā susamāhito;
已對照

發起精進、自策勵者,渡過難渡的暴流。

Āraddhavīriyo pahitatto, oghaṃ tarati duttaraṃ.
已對照

“離於欲想,超越色之結;

‘‘Virato kāmasaññāya, rūpasaṃyojanātigo;
已對照

喜貪已遍盡者,他於深淵中不沉沒。”

Nandīrāgaparikkhīṇo, so gambhīre na sīdatī’’ti.
已對照

六、婆藪達多經

6. Vāsudattasuttaṃ
97緬 1.52已對照

九十七、站在一旁的婆藪達多天子(Vāsudatta devaputta)在世尊面前說了這首偈——

97. Ekamantaṃ ṭhito kho vāsudatto devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
已對照

“猶如被劍(satti)所刺,猶如頭頂[正]燃燒;

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova [ḍayhamāneva (sabbattha)] matthake;
已對照

為舍斷欲貪(kāmarāga),比丘應具念而遊行。”

Kāmarāgappahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
已對照

“猶如被劍所刺,猶如頭頂[正]燃燒;

‘‘Sattiyā viya omaṭṭho, ḍayhamānova matthake;
已對照

為舍斷有身見(sakkāyadiṭṭhi),比丘應具念而遊行。”

Sakkāyadiṭṭhippahānāya, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
已對照

七、蘇梵經

7. Subrahmasuttaṃ
98PTS 1.54已對照

九十八、站在一旁的蘇梵天子(Subrahmā devaputta)以偈對世尊說——

“此心常驚怖,此意常戰慄;

於未生起的諸難,以及已生起的[諸難];

若有不驚怖[之處],我[如是]問,請為我說。”

“除覺[支]與苦行外,除根律儀外;

除舍離一切外,我不見眾生的安穩。”

“說了這[話]……乃至……就在那裡隱沒了。”

98. Ekamantaṃ ṭhito kho subrahmā devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Niccaṃ utrastamidaṃ cittaṃ, niccaṃ ubbiggamidaṃ [ubbiggidaṃ (mahāsatipaṭṭhānasuttavaṇṇanāyaṃ)] mano;
Anuppannesu kicchesu [kiccesu (bahūsu)], atho uppatitesu ca;
Sace atthi anutrastaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
‘‘Nāññatra bojjhā tapasā [bojjhaṅgatapasā (sī. syā. kaṃ. pī.)], nāññatrindriyasaṃvarā;
Nāññatra sabbanissaggā, sotthiṃ passāmi pāṇina’’nti.
‘‘Idamavoca…pe… tatthevantaradhāyī’’ti.
已對照

八、迦俱陀經

8. Kakudhasuttaṃ
99緬 1.53已對照

九十九、如是我聞——一時,世尊住在娑雞多(Sāketa)安闍那林(Añjanavana)鹿野苑。那時,迦俱陀天子(Kakudha devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座安闍那林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的迦俱陀天子對世尊這樣說——“沙門,你歡喜嗎?”“賢友,得到了什麼?”“那麼,沙門,你憂愁嗎?”“賢友,失去了什麼?”“那麼,沙門,你既不歡喜也不憂愁嗎?”“是的,賢友。”

“比丘,你無苦患(anagha)嗎?你沒有喜(nandī)嗎?

你獨坐時,不樂(arati)不侵襲你嗎?”

“夜叉,我確實無苦患,而且沒有喜;

而且我獨坐時,不樂不侵襲我。”

“比丘,你如何無苦患?如何沒有喜?

你獨坐時,不樂如何不侵襲你?”

“苦患已生者確實有喜,喜已生者確實有苦患;

比丘無喜、無苦患——賢友,你當如是知。”

“我久違才見到,已般涅槃的婆羅門;

無喜、無苦患的比丘,已渡世間之貪著。”

99. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati añjanavane migadāye. Atha kho kakudho devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ añjanavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho kakudho devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘nandasi, samaṇā’’ti? ‘‘Kiṃ laddhā, āvuso’’ti? ‘‘Tena hi, samaṇa, socasī’’ti? ‘‘Kiṃ jīyittha, āvuso’’ti? ‘‘Tena hi, samaṇa, neva nandasi na ca [neva (sī. syā. kaṃ.)] socasī’’ti? ‘‘Evamāvuso’’ti.
‘‘Kacci tvaṃ anagho [anigho (sabbattha)] bhikkhu, kacci nandī [nandi (sī. syā. kaṃ.)] na vijjati;
Kacci taṃ ekamāsīnaṃ, aratī nābhikīratī’’ti.
‘‘Anagho ve ahaṃ yakkha, atho nandī na vijjati;
Atho maṃ ekamāsīnaṃ, aratī nābhikīratī’’ti.
‘‘Kathaṃ tvaṃ anagho bhikkhu, kathaṃ nandī na vijjati;
Kathaṃ taṃ ekamāsīnaṃ, aratī nābhikīratī’’ti.
‘‘Aghajātassa ve nandī, nandījātassa ve aghaṃ;
Anandī anagho bhikkhu, evaṃ jānāhi āvuso’’ti.
‘‘Cirassaṃ vata passāmi, brāhmaṇaṃ parinibbutaṃ;
Anandiṃ anaghaṃ bhikkhuṃ, tiṇṇaṃ loke visattika’’nti.
已對照

九、優多羅經

9. Uttarasuttaṃ
100PTS 1.55已對照

一百、因緣在王舍城。站在一旁的優多羅天子(Uttara devaputta)在世尊面前說了這首偈——

“生命被帶走,壽量短促,

為衰老所帶走者沒有庇護;

觀見死亡中這樣的怖畏,

應當作能帶來安樂的諸福德。”

“生命被帶走,壽量短促,

為衰老所帶走者沒有庇護;

觀見死亡中這樣的怖畏,

希求寂靜者應當捨棄世間之餌。”

100. Rājagahanidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho uttaro devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu,
Jarūpanītassa na santi tāṇā;
Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,
Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti.
‘‘Upanīyati jīvitamappamāyu,
Jarūpanītassa na santi tāṇā;
Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,
Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.
已對照

十、給孤獨經

10. Anāthapiṇḍikasuttaṃ
101已對照

一百零一、站在一旁的給孤獨天子(Anāthapiṇḍika devaputta)在世尊面前說了這些偈——

101. Ekamantaṃ ṭhito kho anāthapiṇḍiko devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
已對照

“這就是那祇樹林(Jetavana),為仙人眾(isisaṅgha)所依止;

‘‘Idañhi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ;
已對照

為法王所住過,[它]令我生喜。

Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.
緬 1.54已對照

“業與明與法,戒、最上之活命;

‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;
已對照

眾生由此得清淨,不由種姓或財富。

Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.
已對照

“故有智之人觀見自己的利益,

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
PTS 1.56已對照

應如理簡擇法,如是便於其中得清淨。

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.
已對照

“唯舍利弗(Sāriputta)以慧、以戒與寂止[為最];

‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
已對照

縱是已到彼岸的比丘,至多亦不過如此。”

Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.
已對照

給孤獨天子說了這[話]。說了這[話]之後,禮敬世尊,右繞之後,就在那裡隱沒了。

Idamavoca anāthapiṇḍiko devaputto. Idaṃ vatvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.
已對照

那時,那一夜過後,世尊召喚諸比丘——“諸比丘,這一夜,有某位天子在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到我之處;到了之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的那位天子在我面前說了這些偈——

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi – ‘‘imaṃ, bhikkhave, rattiṃ aññataro devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, so devaputto mama santike imā gāthāyo abhāsi –
已對照

“這就是那祇樹林,為仙人眾所依止;

‘‘Idañhi taṃ jetavanaṃ, isisaṅghanisevitaṃ;
已對照

為法王所住過,[它]令我生喜。

Āvutthaṃ dhammarājena, pītisañjananaṃ mama.
已對照

“業與明與法,戒、最上之活命;

‘‘Kammaṃ vijjā ca dhammo ca, sīlaṃ jīvitamuttamaṃ;
已對照

眾生由此得清淨,不由種姓或財富。

Etena maccā sujjhanti, na gottena dhanena vā.
已對照

“故有智之人觀見自己的利益,

‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
已對照

應如理簡擇法,如是便於其中得清淨。

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.
已對照

“唯舍利弗以慧、以戒與寂止[為最];

‘‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
已對照

縱是已到彼岸的比丘,至多亦不過如此。”

Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’’ti.
已對照

“諸比丘,那位天子說了這[話]。說了這[話]之後,禮敬我,右繞之後,就在那裡隱沒了。”

‘‘Idamavoca, bhikkhave, so devaputto. Idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyī’’ti.
緬 1.55已對照

這樣說了之後,具壽阿難(Ānanda)對世尊這樣說——“尊者,那位[天子]必定就是給孤獨天子。尊者,給孤獨居士曾對具壽舍利弗有淨信。”“善哉,善哉,阿難!阿難,凡以推理(takka)所能達到的,你都已達到了。阿難,那位天子正是給孤獨[天子]。”

Evaṃ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘so hi nūna, bhante, anāthapiṇḍiko devaputto bhavissati. Anāthapiṇḍiko gahapati āyasmante sāriputte abhippasanno ahosī’’ti. ‘‘Sādhu sādhu, ānanda, yāvatakaṃ kho, ānanda, takkāya pattabbaṃ anuppattaṃ taṃ tayā. Anāthapiṇḍiko hi so, ānanda, devaputto’’ti.
已對照

給孤獨品第二。

Anāthapiṇḍikavaggo dutiyo.
已對照

其攝頌——

旃地摩娑與毘瘦紐,長杖與歡喜;

旃檀那與婆藪達多,蘇梵與迦俱陀;

優多羅說為第九,第十是給孤獨。

Tassuddānaṃ –
Candimaso [candimāso (pī. ka.)] ca veṇḍu [veṇhu (sī. ka.)] ca, dīghalaṭṭhi ca nandano;
Candano vāsudatto ca, subrahmā kakudhena ca;
Uttaro navamo vutto, dasamo anāthapiṇḍikoti.
已對照

三、種種外道品

3. Nānātitthiyavaggo
已對照

一、屍婆經

1. Sivasuttaṃ
102PTS 1.57緬 1.56已對照

一百零二、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)祇樹林(Jetavana)給孤獨(Anāthapiṇḍika)園。那時,屍婆天子(Siva devaputta)在夜將盡時容色殊勝,遍照整座祇樹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的屍婆天子在世尊面前說了這些偈——

“應當只與善人共坐,應當與善人結交;

了知諸善人之正法,便更善而非更惡。

“應當只與善人共坐,應當與善人結交;

了知諸善人之正法,得慧而不從他處得。

“應當只與善人共坐,應當與善人結交;

了知諸善人之正法,處憂愁中而不憂愁。

“應當只與善人共坐,應當與善人結交;

了知諸善人之正法,於親族中顯耀。

“應當只與善人共坐,應當與善人結交;

了知諸善人之正法,眾生得往善趣。

“應當只與善人共坐,應當與善人結交;

了知諸善人之正法,眾生常住[安樂]。”

那時,世尊以偈回答屍婆天子——

“應當只與善人共坐,應當與善人結交;

了知諸善人之正法,便從一切苦解脫。”

102. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho sivo devaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ jetavanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho sivo devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, paññā labbhati nāññato.
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, sokamajjhe na socati.
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, ñātimajjhe virocati.
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, sattā gacchanti suggatiṃ.
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, sattā tiṭṭhanti sātata’’nti.
Atha kho bhagavā sivaṃ devaputtaṃ gāthāya paccabhāsi –
‘‘Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.
已對照

二、柯馬經

2. Khemasuttaṃ
103已對照

一百零三、站在一旁的柯馬天子(Khema devaputta)在世尊面前說了這些偈——

103. Ekamantaṃ ṭhito kho khemo devaputto bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
已對照

“愚人、劣慧者行事,猶如以自己為敵;

‘‘Caranti bālā dummedhā, amitteneva attanā;
已對照

造作惡業,那[業]有苦澀之果。

Karontā pāpakaṃ kammaṃ, yaṃ hoti kaṭukapphalaṃ.
已對照

“那業作了不好——作了之後[人]追悔;

‘‘Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati;
已對照

[他]淚流滿面、哭泣著,領受它的異熟。

Yassa assumukho rodaṃ, vipākaṃ paṭisevati.
已對照

“那業作了是好——作了之後[人]不追悔;

‘‘Tañca kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā nānutappati;
已對照

[他]歡喜、悅意,領受它的異熟。

Yassa patīto sumano, vipākaṃ paṭisevati.
已對照

“應當預先就做那知道對自己有益的[事];

‘‘Paṭikacceva [paṭigacceva (sī.)] taṃ kayirā, yaṃ jaññā hitamattano;
已對照

堅固者不[作]車伕之思,應以慧而勤勉。

Na sākaṭikacintāya, mantā dhīro parakkame.
已對照

“猶如車伕捨棄平滑、平坦的大道,

‘‘Yathā sākaṭiko maṭṭhaṃ [panthaṃ (sī.), pasatthaṃ (syā. kaṃ.)], samaṃ hitvā mahāpathaṃ;
已對照

登上崎嶇之路,軸斷了,便[深深]憂思。

Visamaṃ maggamāruyha, akkhacchinnova jhāyati.
已對照

“同樣,[人]背離法、隨順非法,

‘‘Evaṃ dhammā apakkamma, adhammamanuvattiya;
已對照

遲鈍者到了死亡之口,如軸斷[的車伕]般憂思。”

Mando maccumukhaṃ patto, akkhacchinnova jhāyatī’’ti.
已對照

三、施利經

3. Serīsuttaṃ
104已對照

一百零四、站在一旁的施利天子(Serī devaputta)以偈對世尊說——

104. Ekamantaṃ ṭhito kho serī devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
緬 1.57已對照

“食(anna)正是人與天兩者所欣求的;

‘‘Annamevābhinandanti, ubhaye devamānusā;
已對照

那麼,有什麼夜叉(yakkha)不欣求食呢?”

Atha ko nāma so yakkho, yaṃ annaṃ nābhinandatī’’ti.
已對照

“凡以信、以淨信之心施與它者,

‘‘Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;
已對照

那食正親附於他,於此世與他世。

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.
已對照

“故應調除慳吝,勝諸垢者應行布施;

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;
已對照

諸福在他世,是眾生的依止處。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
PTS 1.58已對照

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊所說的這[話]是何等善說——

‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā –
已對照

“凡以信、以淨信之心施與它者,

‘‘Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;
已對照

那食正親附於他,於此世與他世。

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.
已對照

“故應調除慳吝,勝諸垢者應行布施;

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;
已對照

諸福在他世,是眾生的依止處。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已對照

“尊者,從前我曾是名叫施利(Sirī)的國王,是施與者(dāyaka)、布施主(dānapati)、稱讚布施者。尊者,我的布施在四門施行——[施與]沙門、婆羅門、貧者、旅人、遊乞者、乞求者。尊者,那時後宮來到我[這裡],這樣說:‘陛下的布施在施行;我們的布施卻不施行。善哉,願我們也依靠陛下而行諸布施、作諸福德。’尊者,那時我這樣想——‘我是施與者、布施主、稱讚布施者。對說要布施的[她們],我能說什麼呢?’尊者,於是我把第一門給了後宮。在那裡,後宮的布施得以施行;我的布施則退回了。

‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, sirī [serī (sī. syā. kaṃ. pī.)] nāma rājā ahosiṃ dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Tassa mayhaṃ, bhante, catūsu dvāresu dānaṃ dīyittha samaṇa-brāhmaṇa-kapaṇaddhika-vanibbakayācakānaṃ. Atha kho maṃ, bhante, itthāgāraṃ upasaṅkamitvā etadavoca [itthāgārā upasaṅkamitvā etadavocuṃ (ka.)] – ‘devassa kho [devasseva kho (ka. sī.)] dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti? So khvāhaṃ, bhante, paṭhamaṃ dvāraṃ itthāgārassa adāsiṃ. Tattha itthāgārassa dānaṃ dīyittha; mama dānaṃ paṭikkami.
緬 1.58已對照

“尊者,那時附從的剎帝利們來到我[這裡],這樣說:‘陛下的布施在施行;後宮的布施在施行;我們的布施卻不施行。善哉,願我們也依靠陛下而行諸布施、作諸福德。’尊者,那時我這樣想——‘我是施與者、布施主、稱讚布施者。對說要布施的[他們],我能說什麼呢?’尊者,於是我把第二門給了附從的剎帝利們。在那裡,附從的剎帝利們的布施得以施行;我的布施則退回了。

‘‘Atha kho maṃ, bhante, khattiyā anuyantā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘devassa kho dānaṃ dīyati; itthāgārassa dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti? So khvāhaṃ, bhante, dutiyaṃ dvāraṃ khattiyānaṃ anuyantānaṃ adāsiṃ. Tattha khattiyānaṃ anuyantānaṃ dānaṃ dīyittha, mama dānaṃ paṭikkami.
PTS 1.59已對照

“尊者,那時軍隊來到我[這裡],這樣說:‘陛下的布施在施行;後宮的布施在施行;附從的剎帝利們的布施在施行;我們的布施卻不施行。善哉,願我們也依靠陛下而行諸布施、作諸福德。’尊者,那時我這樣想——‘我是施與者、布施主、稱讚布施者。對說要布施的[他們],我能說什麼呢?’尊者,於是我把第三門給了軍隊。在那裡,軍隊的布施得以施行;我的布施則退回了。

‘‘Atha kho maṃ, bhante, balakāyo upasaṅkamitvā etadavoca – ‘devassa kho dānaṃ dīyati; itthāgārassa dānaṃ dīyati; khattiyānaṃ anuyantānaṃ dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti? So khvāhaṃ bhante, tatiyaṃ dvāraṃ balakāyassa adāsiṃ. Tattha balakāyassa dānaṃ dīyittha, mama dānaṃ paṭikkami.
已對照

“尊者,那時婆羅門居士們來到我[這裡],這樣說:‘陛下的布施在施行;後宮的布施在施行;附從的剎帝利們的布施在施行;軍隊的布施在施行;我們的布施卻不施行。善哉,願我們也依靠陛下而行諸布施、作諸福德。’尊者,那時我這樣想——‘我是施與者、布施主、稱讚布施者。對說要布施的[他們],我能說什麼呢?’尊者,於是我把第四門給了婆羅門居士們。在那裡,婆羅門居士們的布施得以施行;我的布施則退回了。

‘‘Atha kho maṃ, bhante, brāhmaṇagahapatikā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘devassa kho dānaṃ dīyati; itthāgārassa dānaṃ dīyati; khattiyānaṃ anuyantānaṃ dānaṃ dīyati; balakāyassa dānaṃ dīyati; amhākaṃ dānaṃ na dīyati. Sādhu mayampi devaṃ nissāya dānāni dadeyyāma, puññāni kareyyāmā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, etadahosi – ‘ahaṃ khosmi dāyako dānapati dānassa vaṇṇavādī. Dānaṃ dassāmāti vadante kinti vadeyya’nti? So khvāhaṃ, bhante, catutthaṃ dvāraṃ brāhmaṇagahapatikānaṃ adāsiṃ. Tattha brāhmaṇagahapatikānaṃ dānaṃ dīyittha, mama dānaṃ paṭikkami.
已對照

“尊者,那時人們來到我[這裡],這樣說:‘如今陛下的布施在任何[地方]都不施行了。’尊者,被這樣說了之後,我對那些人這樣說:‘那麼,喂,外地諸地方所生的收入,從中[取]一半送入內宮,一半就在那裡施與沙門、婆羅門、貧者、旅人、遊乞者、乞求者。’尊者,我對如此長久所作的諸福、如此長久所作的諸善法,找不到[它們的]邊際——‘福有這麼多’,或‘福的異熟有這麼多’,或‘應在天界住這麼久’。稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,世尊所說的這[話]是何等善說——

‘‘Atha kho maṃ, bhante, purisā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘na kho dāni devassa koci dānaṃ dīyatī’ti. Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, te purise etadavocaṃ – ‘tena hi, bhaṇe, yo bāhiresu janapadesu āyo sañjāyati tato upaḍḍhaṃ antepure pavesetha, upaḍḍhaṃ tattheva dānaṃ detha samaṇa-brāhmaṇa-kapaṇaddhika-vanibbaka-yācakāna’nti. So khvāhaṃ, bhante, evaṃ dīgharattaṃ katānaṃ puññānaṃ evaṃ dīgharattaṃ katānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ pariyantaṃ nādhigacchāmi – ettakaṃ puññanti vā ettako puññavipākoti vā ettakaṃ sagge ṭhātabbanti vāti. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā –
已對照

“凡以信、以淨信之心施與它者,

‘‘Ye naṃ dadanti saddhāya, vippasannena cetasā;
已對照

那食正親附於他,於此世與他世。

Tameva annaṃ bhajati, asmiṃ loke paramhi ca.
已對照

“故應調除慳吝,勝諸垢者應行布施;

‘‘Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū;
已對照

諸福在他世,是眾生的依止處。”

Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇina’’nti.
已對照

四、伽提伽羅經

4. Ghaṭīkārasuttaṃ
105PTS 1.60緬 1.59已對照

一百零五、站在一旁的伽提伽羅天子(Ghaṭīkāra devaputta)在世尊面前說了這首偈——

105. Ekamantaṃ ṭhito kho ghaṭīkāro devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
已對照

“往生無煩[天](Avihā)的七位比丘已解脫,

‘‘Avihaṃ upapannāse, vimuttā satta bhikkhavo;
已對照

貪與瞋已遍盡,已渡世間之貪著。”

Rāgadosaparikkhīṇā, tiṇṇā loke visattika’’nti.
已對照

“又是哪些人渡過了泥沼、極難渡的死[王]領域(maccudheyya)?

‘‘Ke ca te ataruṃ paṅkaṃ, maccudheyyaṃ suduttaraṃ;
已對照

是哪些人舍了人身,超越了天之軛(dibbayoga)?”

Ke hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti.
已對照

“優波迦(Upaka)與波羅犍陀(Palagaṇḍa),及弗迦邏娑利(Pukkusāti),此三人;

‘‘Upako palagaṇḍo [phalagaṇḍo (ka.)] ca, pukkusāti ca te tayo;
已對照

跋提耶(Bhaddiya)與騫陀提婆(Khaṇḍadeva),婆睺羅祇(Bāhuraggi)與僧耆耶(Saṅgiya);

Bhaddiyo khaṇḍadevo ca, bāhuraggi ca saṅgiyo [bāhudantī ca piṅgiyo (sī. syā.)];
已對照

他們舍了人身,超越了天之軛。”

Te hitvā mānusaṃ dehaṃ, dibbayogaṃ upaccagu’’nti.
已對照

“你善巧地稱說他們——那些已舍魔之罥索(mārapāsa)者;

‘‘Kusalī bhāsasī tesaṃ, mārapāsappahāyinaṃ;
已對照

他們了知了誰的法,而斷了有之繫縛?”

Kassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti.
已對照

“不異於世尊,不異於您的教法;

‘‘Na aññatra bhagavatā, nāññatra tava sāsanā;
已對照

他們了知了他的法,而斷了有之繫縛。

Yassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhanaṃ.
已對照

“於名與色無餘止息之處——

‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati;
已對照

他們於此了知了那法,而斷了有之繫縛。”

Taṃ te dhammaṃ idhaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti.
已對照

“你所說之語甚深,難知、極難悟;

‘‘Gambhīraṃ bhāsasī vācaṃ, dubbijānaṃ sudubbudhaṃ;
已對照

你了知了誰的法,而說這樣的話?”

Kassa tvaṃ dhammamaññāya, vācaṃ bhāsasi īdisa’’nti.
已對照

“我從前是陶師,在鞞迦陵伽(Vekaḷiṅga)[名叫]伽提伽羅;

‘‘Kumbhakāro pure āsiṃ, vekaḷiṅge ghaṭīkaro;
已對照

我是奉養父母者,是迦葉[佛](Kassapa)的優婆塞。

Mātāpettibharo āsiṃ, kassapassa upāsako.
已對照

“[我]離於淫慾之法,是無餌的(nirāmisa)梵行者;

‘‘Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;
已對照

[我]曾是你的同村人,曾是你從前的朋友。

Ahuvā te sagāmeyyo, ahuvā te pure sakhā.
已對照

“正是我知道這七位已解脫的比丘,

‘‘Sohamete pajānāmi, vimutte satta bhikkhavo;
已對照

[他們]貪與瞋已遍盡,已渡世間之貪著。”

Rāgadosaparikkhīṇe, tiṇṇe loke visattika’’nti.
已對照

“房伽婆(Bhaggava),當時正如你所說;

‘‘Evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaggava;
已對照

[你]從前是陶師,在鞞迦陵伽[名叫]伽提伽羅。

Kumbhakāro pure āsi, vekaḷiṅge ghaṭīkaro.
緬 1.60已對照

“[你]是奉養父母者,是迦葉[佛]的優婆塞;

‘‘Mātāpettibharo āsi, kassapassa upāsako;
已對照

[你]離於淫慾之法,是無餌的梵行者;

Virato methunā dhammā, brahmacārī nirāmiso;
已對照

[你]曾是我的同村人,曾是我從前的朋友。”

Ahuvā me sagāmeyyo, ahuvā me pure sakhā’’ti.
已對照

“如是,往昔諸友有了這次相會;

‘‘Evametaṃ purāṇānaṃ, sahāyānaṃ ahu saṅgamo;
已對照

二人皆已修自[體],皆持最後之身。”

Ubhinnaṃ bhāvitattānaṃ, sarīrantimadhārina’’nti.
已對照

五、闍兜經

5. Jantusuttaṃ
106PTS 1.61已對照

一百零六、如是我聞——一時,眾多比丘住在憍薩羅(Kosala)雪山(Himavanta)山側的林野小屋,[他們]掉舉、貢高、輕躁、粗口、語散亂、失念、無正知、心不得定、心散亂、諸根如俗。

106. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ sambahulā bhikkhū, kosalesu viharanti himavantapasse araññakuṭikāya uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā vibbhantacittā pākatindriyā.
已對照

那時,闍兜天子(Jantu devaputta)正值布薩日、十五日,來到那些比丘之處;到了之後,以諸偈對那些比丘說——

Atha kho jantu devaputto tadahuposathe pannarase yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū gāthāhi ajjhabhāsi –
已對照

“從前曾是安樂活命者——喬達摩的弟子諸比丘;

‘‘Sukhajīvino pure āsuṃ, bhikkhū gotamasāvakā;
已對照

無慾求地尋求缽食,無慾求地[受用]坐臥處;

Anicchā piṇḍamesanā [piṇḍamesānā (?)], anicchā sayanāsanaṃ;
已對照

了知世間的無常性,他們作了苦的終結。

Loke aniccataṃ ñatvā, dukkhassantaṃ akaṃsu te.
已對照

“[如今他們]使自己難以供養,猶如村中的小聚落主(gāmaṇika);

‘‘Dupposaṃ katvā attānaṃ, gāme gāmaṇikā viya;
已對照

吃了又吃便躺下,迷醉於他人之家。

Bhutvā bhutvā nipajjanti, parāgāresu mucchitā.
已對照

“向僧團合掌之後,我在此說的是某些人:

‘‘Saṅghassa añjaliṃ katvā, idhekacce vadāmahaṃ [vandāmahaṃ (ka.)];
已對照

他們被棄、無依怙,猶如亡者,他們正是那樣。

Apaviddhā anāthā te, yathā petā tatheva te [tatheva ca (sī.)].
已對照

“凡放逸而住者,我是就他們而說的;

‘‘Ye kho pamattā viharanti, te me sandhāya bhāsitaṃ;
已對照

凡不放逸而住者,我向他們致敬。”

Ye appamattā viharanti, namo tesaṃ karomaha’’nti.
已對照

六、赤馬經

6. Rohitassasuttaṃ
107PTS 1.62緬 1.61已對照

一百零七、因緣在舍衛城。站在一旁的赤馬(Rohitassa)天子對世尊這樣說——“尊者,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處——尊者,那世間之邊能否由行走而知、或見、或到達呢?”“賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。”

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,這[話]被世尊說得多麼好:‘賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。’

“尊者,從前我是名叫赤馬的仙人,是婆闍之子(bhojaputta),有神通,能行於空中。尊者,我那時有這樣的速度:猶如持強弓的射手,善受學、手已練熟、已作修練(katayogga)、已習射,能以輕箭毫不費力地橫穿棕櫚樹影而射過。尊者,我那時有這樣的步之跨越:猶如從東海到西海。尊者,我那時生起了這樣的希求——‘我要由行走而到達世間之邊。’尊者,我具足這樣的速度與這樣的步之跨越,除了飲、食、咀、嘗,除了大小便之事,除了除去睡眠與疲勞,壽百歲、活滿百歲,行走了一百年,未到達世間之邊,就在中途命終了。

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,這[話]被世尊說得多麼好:‘賢友,在那不生、不老、不死、不消逝、不再生之處,我不說那世間之邊可由行走而知、而見、而到達。’”

“賢友,然而我不說未到達世間之邊而有苦的終結。賢友,而我正是在這一尋之量的、有想有意的身軀中,施設世間,也施設世間之集,也施設世間之滅,也施設導至世間之滅之道。

“世間之邊無論何時,都不能由行走到達;

而未到達世間之邊,便沒有從苦的解脫。

“因此確實,那世間解、善慧者,

到達世間之邊、梵行已立者;

了知世間之邊的寂止者,

不盼望此世間與他世。”

107. Sāvatthinidānaṃ. Ekamantaṃ ṭhito kho rohitasso devaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yattha nu kho, bhante, na jāyati na jīyati na mīyati [na jiyyati na miyyati (syā. kaṃ. ka.)] na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pāpuṇituṃ vā’’ti? ‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’ti.
‘‘Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rohitasso nāma isi ahosiṃ bhojaputto iddhimā vehāsaṅgamo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo javo ahosi; seyyathāpi nāma daḷhadhammā [daḷhadhammo (sabbattha) ṭīkā ca moggallānabyākaraṇaṃ ca oloketabbaṃ] dhanuggaho susikkhito katahattho katayoggo katūpāsano lahukena asanena appakasireneva tiriyaṃ tālacchāyaṃ atipāteyya. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpo padavītihāro ahosi; seyyathāpi nāma puratthimā samuddā pacchimo samuddo. Tassa mayhaṃ, bhante, evarūpaṃ icchāgataṃ uppajji – ‘ahaṃ gamanena lokassa antaṃ pāpuṇissāmī’ti. So khvāhaṃ, bhante, evarūpena javena samannāgato evarūpena ca padavītihārena aññatreva asita-pīta-khāyita-sāyitā aññatra uccāra-passāvakammā aññatra niddākilamathapaṭivinodanā vassasatāyuko vassasatajīvī vassasataṃ gantvā appatvāva lokassa antaṃ antarāva kālaṅkato.
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yāvasubhāsitamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmī’’’ti.
‘‘Na kho panāhaṃ, āvuso, appatvā lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi. Api ca khvāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññapemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipadanti.
‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ;
Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ.
‘‘Tasmā have lokavidū sumedho,
Lokantagū vusitabrahmacariyo;
Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā,
Nāsīsati lokamimaṃ parañcā’’ti.
已對照

七、難陀經

7. Nandasuttaṃ
108PTS 1.63已對照

一百零八、站在一旁的難陀(Nanda)天子在世尊面前說了這首偈——

“時光流逝,諸夜催迫[人],

諸年齡之積聚漸次舍離[人];

觀見死亡中這樣的怖畏,

應當作能帶來安樂的諸福德。”

“時光流逝,諸夜催迫[人],

諸年齡之積聚漸次舍離[人];

觀見死亡中這樣的怖畏,

希求寂靜者應當捨棄世間之餌。”

108. Ekamantaṃ ṭhito kho nando devaputto bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo,
Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;
Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,
Puññāni kayirātha sukhāvahānī’’ti.
‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo,
Vayoguṇā anupubbaṃ jahanti;
Etaṃ bhayaṃ maraṇe pekkhamāno,
Lokāmisaṃ pajahe santipekkho’’ti.
已對照

八、難提毗舍羅經

8. Nandivisālasuttaṃ
109已對照

一百零九、站在一旁的難提毗舍羅(Nandivisāla)天子以偈對世尊說——

109. Ekamantaṃ ṭhito kho nandivisālo devaputto bhagavantaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
已對照

“四輪、九門,充滿[不淨],為貪所結系,

‘‘Catucakkaṃ navadvāraṃ, puṇṇaṃ lobhena saṃyutaṃ;
已對照

泥所生者——大英勇者[啊],[從此]如何得以出脫?”

Paṅkajātaṃ mahāvīra, kathaṃ yātrā bhavissatī’’ti.
已對照

“斬斷韁索與皮索,[斬斷]欲求與邪惡之貪,

‘‘Chetvā naddhiṃ varattañca, icchālobhañca pāpakaṃ;
已對照

拔除連根之渴愛,如是便得以出脫。”

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, evaṃ yātrā bhavissatī’’ti.
已對照

九、須深經

9. Susimasuttaṃ
110PTS 1.64緬 1.63已對照

一百一十、因緣在舍衛城。那時,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的具壽阿難這樣說——“阿難,你也喜歡舍利弗嗎?”

“尊者,有哪一位不愚、不瞋惡、不痴、心不顛倒的人會不喜歡具壽舍利弗呢?尊者,具壽舍利弗是智者(paṇḍita)。尊者,具壽舍利弗是大慧者(mahāpañña)。尊者,具壽舍利弗是廣慧者(puthupañña)。尊者,具壽舍利弗是喜慧者(hāsapañña)。尊者,具壽舍利弗是速慧者(javanapañña)。尊者,具壽舍利弗是利慧者(tikkhapañña)。尊者,具壽舍利弗是洞察慧者(nibbedhikapañña)。尊者,具壽舍利弗是少欲者。尊者,具壽舍利弗是知足者。尊者,具壽舍利弗是遠離者(pavivitta)。尊者,具壽舍利弗是不雜處者(asaṃsaṭṭha)。尊者,具壽舍利弗是發起精進者。尊者,具壽舍利弗是能說者(vattā)。尊者,具壽舍利弗是堪受言語者(vacanakkhama)。尊者,具壽舍利弗是詰責者(codaka)。尊者,具壽舍利弗是呵責惡者(pāpagarahī)。尊者,有哪一位不愚、不瞋惡、不痴、心不顛倒的人會不喜歡具壽舍利弗呢?”

“阿難,正是這樣;阿難,正是這樣!阿難,有哪一位不愚、不瞋惡、不痴、心不顛倒的人會不喜歡舍利弗呢?阿難,舍利弗是智者。阿難,舍利弗是大慧者。阿難,舍利弗是廣慧者。阿難,舍利弗是喜慧者。阿難,舍利弗是速慧者。阿難,舍利弗是利慧者。阿難,舍利弗是洞察慧者。阿難,舍利弗是少欲者。阿難,舍利弗是知足者。阿難,舍利弗是遠離者。阿難,舍利弗是不雜處者。阿難,舍利弗是發起精進者。阿難,舍利弗是能說者。阿難,舍利弗是堪受言語者。阿難,舍利弗是詰責者。阿難,舍利弗是呵責惡者。阿難,有哪一位不愚、不瞋惡、不痴、心不顛倒的人會不喜歡舍利弗呢?”

那時,須深天子(Susima devaputta)在具壽舍利弗的稱揚正被宣說時,由廣大的天子眾圍繞,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的須深天子對世尊這樣說——

“世尊,正是這樣;善逝,正是這樣。尊者,有哪一位不愚、不瞋惡、不痴、心不顛倒的人會不喜歡具壽舍利弗呢?尊者,具壽舍利弗是智者。尊者,具壽舍利弗是大慧者,尊者,是廣慧者,尊者,是喜慧者,尊者,是速慧者,尊者,是利慧者,尊者,是洞察慧者,尊者,是少欲者,尊者,是知足者,尊者,是遠離者,尊者,是不雜處者,尊者,是發起精進者,尊者,是能說者,尊者,是堪受言語者,尊者,是詰責者,尊者,是呵責惡者。尊者,有哪一位不愚、不瞋惡、不痴、心不顛倒的人會不喜歡具壽舍利弗呢?

“尊者,因為我也是,無論去到哪一個天子眾,都多多聽到正是這樣的言聲——‘具壽舍利弗是智者;具壽是大慧者,具壽是廣慧者,具壽是喜慧者,具壽是速慧者,具壽是利慧者,具壽是洞察慧者,具壽是少欲者,具壽是知足者,具壽是遠離者,具壽是不雜處者,具壽是發起精進者,具壽是能說者,具壽是堪受言語者,具壽是詰責者,具壽舍利弗是呵責惡者。’尊者,有哪一位不愚、不瞋惡、不痴、心不顛倒的人會不喜歡具壽舍利弗呢?”

那時,須深天子的天子眾在具壽舍利弗的稱揚正被宣說時,心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅,顯現出種種的容色光輝。

“猶如一顆琉璃寶珠(maṇi veḷuriya),美麗、純正,有八個切面,善加琢磨,置於黃褐毛毯(paṇḍukambala)上,照耀、熾熱、放光;正是如此,須深天子的天子眾在具壽舍利弗的稱揚正被宣說時,心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅,顯現出種種的容色光輝。

“猶如一件閻浮檀金(jambonada)所制的金飾(nikkha),經熟練的鍛工之子在爐口中善巧鍛打,置於黃褐毛毯上,照耀、熾熱、放光;正是如此,須深天子的天子眾在具壽舍利弗的稱揚正被宣說時,心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅,顯現出種種的容色光輝。

“猶如在秋季,天高遠、雲已散盡時,於夜裡黎明時分,太白星(osadhitārakā)照耀、熾熱、放光;正是如此,須深天子的天子眾在具壽舍利弗的稱揚正被宣說時,心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅,顯現出種種的容色光輝。

“猶如在秋季,天高遠、雲已散盡時,太陽昇上天空,破除一切虛空中的黑暗而照耀、熾熱、放光;正是如此,須深天子的天子眾在具壽舍利弗的稱揚正被宣說時,心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅,顯現出種種的容色光輝。

那時,須深天子關於具壽舍利弗,在世尊面前說了這首偈——

“以‘智者’而著稱,舍利弗是無忿者;

少欲、柔和、已調伏,為導師所稱揚的仙人。”

那時,世尊關於具壽舍利弗,以偈回答須深天子——

“以‘智者’而著稱,舍利弗是無忿者;

少欲、柔和、已調伏,善調伏者期待著[般涅槃之]時。”

110. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘tuyhampi no, ānanda, sāriputto ruccatī’’ti?
‘‘Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyya? Paṇḍito, bhante, āyasmā sāriputto. Mahāpañño, bhante, āyasmā sāriputto. Puthupañño, bhante, āyasmā sāriputto. Hāsapañño [hāsupañño (sī.)], bhante, āyasmā sāriputto. Javanapañño, bhante, āyasmā sāriputto. Tikkhapañño, bhante, āyasmā sāriputto. Nibbedhikapañño, bhante, āyasmā sāriputto. Appiccho, bhante, āyasmā sāriputto. Santuṭṭho, bhante, āyasmā sāriputto. Pavivitto, bhante, āyasmā sāriputto. Asaṃsaṭṭho, bhante, āyasmā sāriputto. Āraddhavīriyo, bhante, āyasmā sāriputto. Vattā, bhante, āyasmā sāriputto. Vacanakkhamo, bhante, āyasmā sāriputto. Codako, bhante, āyasmā sāriputto. Pāpagarahī, bhante, āyasmā sāriputto. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyyā’’ti?
‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Kassa hi nāma, ānanda, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa sāriputto na rucceyya? Paṇḍito, ānanda, sāriputto. Mahāpañño, ānanda, sāriputto. Puthupañño, ānanda, sāriputto. Hāsapañño, ānanda, sāriputto. Javanapañño, ānanda, sāriputto. Tikkhapañño, ānanda, sāriputto. Nibbedhikapañño, ānanda, sāriputto. Appiccho, ānanda, sāriputto. Santuṭṭho, ānanda, sāriputto. Pavivitto, ānanda, sāriputto. Asaṃsaṭṭho, ānanda, sāriputto. Āraddhavīriyo, ānanda, sāriputto. Vattā, ānanda, sāriputto. Vacanakkhamo, ānanda, sāriputto. Codako, ānanda, sāriputto. Pāpagarahī, ānanda, sāriputto. Kassa hi nāma, ānanda, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa sāriputto na rucceyyā’’ti?
Atha kho susimo [susīmo (sī.)] devaputto āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne mahatiyā devaputtaparisāya parivuto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho susimo devaputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyya? Paṇḍito, bhante, āyasmā sāriputto. Mahāpañño, bhante, puthupañño, bhante, hāsapañño, bhante, javanapañño, bhante, tikkhapañño, bhante, nibbedhikapañño, bhante, appiccho, bhante, santuṭṭho, bhante, pavivitto, bhante, asaṃsaṭṭho, bhante, āraddhavīriyo, bhante, vattā, bhante, vacanakkhamo, bhante, codako, bhante, pāpagarahī, bhante, āyasmā sāriputto. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyya?
‘‘Ahampi hi, bhante, yaññadeva devaputtaparisaṃ upasaṅkamiṃ, etadeva bahulaṃ saddaṃ suṇāmi – ‘paṇḍito āyasmā sāriputto; mahāpañño āyasmā, puthupañño āyasmā, hāsapañño āyasmā, javanapañño āyasmā, tikkhapañño āyasmā, nibbedhikapañño āyasmā, appiccho āyasmā, santuṭṭho āyasmā, pavivitto āyasmā, asaṃsaṭṭho āyasmā, āraddhavīriyo āyasmā, vattā āyasmā, vacanakkhamo āyasmā, codako āyasmā, pāpagarahī āyasmā sāriputto’ti. Kassa hi nāma, bhante, abālassa aduṭṭhassa amūḷhassa avipallatthacittassa āyasmā sāriputto na rucceyyā’’ti?
Atha kho susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.
‘‘Seyyathāpi nāma maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato paṇḍukambale nikkhitto bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.
‘‘Seyyathāpi nāma nikkhaṃ jambonadaṃ dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭhaṃ paṇḍukambale nikkhittaṃ bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.
‘‘Seyyathāpi nāma saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve rattiyā paccūsasamayaṃ osadhitārakā bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.
‘‘Seyyathāpi nāma saradasamaye viddhe vigatavalāhake deve ādicco nabhaṃ abbhussakkamāno [abbhussukkamāno (sī. syā. kaṃ. pī.), abbhuggamamāno (dī. ni. 2.258)] sabbaṃ ākāsagataṃ tamagataṃ abhivihacca bhāsate ca tapate ca virocati ca; evamevaṃ susimassa devaputtassa devaputtaparisā āyasmato sāriputtassa vaṇṇe bhaññamāne attamanā pamuditā pītisomanassajātā uccāvacā vaṇṇanibhā upadaṃseti.
Atha kho susimo devaputto āyasmantaṃ sāriputtaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Paṇḍitoti samaññāto, sāriputto akodhano;
Appiccho sorato danto, satthuvaṇṇābhato isī’’ti.
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ ārabbha susimaṃ devaputtaṃ gāthāya paccabhāsi –
‘‘Paṇḍitoti samaññāto, sāriputto akodhano;
Appiccho sorato danto, kālaṃ kaṅkhati sudanto’’ [kālaṃ kaṅkhati bhatako sudanto (sī.), kālaṃ kaṅkhati bhāvito sudanto (syā. kaṃ.), kālaṃ kaṅkhati bhatiko sudanto (pī.)] ti.
已對照

十、種種外道弟子經

10. Nānātitthiyasāvakasuttaṃ
111PTS 1.66緬 1.66已對照

一百一十一、如是我聞——一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。那時,有眾多種種外道弟子(nānātitthiyasāvaka)天子——阿薩摩(Asama)、薩哈利(Sahali)、尼迦(Nīka)、阿俱吒迦(Ākoṭaka)、韋伽跋利(Vegabbhari)與摩那婆伽彌耶(Māṇavagāmiya)——在夜將盡時容色殊勝,遍照整座竹林,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的阿薩摩天子就富蘭那·迦葉(Pūraṇa Kassapa),在世尊面前說了這首偈——

“於此[世間],於截斷、殺害,於毆打、損失之中,迦葉

不見有惡,或是自己的福;

他確實宣示了信賴,[這位]導師值得尊敬。”

那時,薩哈利天子就末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla),在世尊面前說了這首偈——

“以苦行厭離而善防護自身,

舍斷與人爭吵之語;

平等、遠離有罪過[之事]、說真實語,

這樣的[人]必定不造惡。”

那時,尼迦天子就尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta),在世尊面前說了這首偈——

“厭離者、審慎的比丘,以四禁戒善防護;

宣說所見與所聞,[他]必定不會是有罪者。”

那時,阿俱吒迦天子就種種外道,在世尊面前說了這首偈——

“婆浮陀·迦旃延(Pakudhaka Kātiyāna)、尼乾陀,

以及這些末伽梨與富蘭那;

徒眾的導師、已得沙門性者,

他們必定不遠於諸善士。”

那時,韋伽跋利天子以偈回答阿俱吒迦天子——

“卑賤的豺縱然[與獅子]同行,

野幹終究不能與獅子相等;

裸形、說妄語的徒眾之導師,

行為可疑,不與諸善人相類。”

那時,魔波旬附身於韋伽跋利天子之後,在世尊面前說了這首偈——

“致力於以苦行厭離,守護遠離;

以及那些住著於色、歡喜天界者;

那些有死者,確實為了他世而正確地教導。”

那時,世尊知道了“這是魔波旬”之後,以偈回答魔波旬——

“凡於此[世]或於他[世]的任何色,

以及空中的光輝之色;

那牟支(Namuci)啊,它們全都為你所稱讚,

如同為殺魚而拋出的餌。”

那時,摩那婆伽彌耶天子就世尊,在世尊面前說了這些偈——

“毘富羅(Vipula)於王舍城諸[山]中,被稱為山中最勝;

白[山]於雪山[諸山]中最勝,日於行於太虛者中[最勝]。

“大海於諸水聚中最勝,月於諸星宿中[最勝];

於有天的世間,佛陀被稱為最上。”

111. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho sambahulā nānātitthiyasāvakā devaputtā asamo ca sahali [sahalī (sī. syā. kaṃ. pī.)] ca nīko [niṅko (sī. pī.), niko (syā. kaṃ.)] ca ākoṭako ca vegabbhari ca [veṭambarī ca (sī. syā. kaṃ. pī.)] māṇavagāmiyo ca abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhito kho asamo devaputto pūraṇaṃ kassapaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Idha chinditamārite, hatajānīsu kassapo;
Na pāpaṃ samanupassati, puññaṃ vā pana attano;
Sa ve vissāsamācikkhi, satthā arahati mānana’’nti.
Atha kho sahali devaputto makkhaliṃ gosālaṃ ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Tapojigucchāya susaṃvutatto,
Vācaṃ pahāya kalahaṃ janena;
Samosavajjā virato saccavādī,
Na hi nūna tādisaṃ karoti [na ha nuna tādī pakaroti (sī. syā. kaṃ.)] pāpa’’nti.
Atha kho nīko devaputto nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ [nāthaputtaṃ (sī.)] ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Jegucchī nipako bhikkhu, cātuyāmasusaṃvuto;
Diṭṭhaṃ sutañca ācikkhaṃ, na hi nūna kibbisī siyā’’ti.
Atha kho ākoṭako devaputto nānātitthiye ārabbha bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Pakudhako kātiyāno nigaṇṭho,
Ye cāpime makkhalipūraṇāse;
Gaṇassa satthāro sāmaññappattā,
Na hi nūna te sappurisehi dūre’’ti.
Atha kho vegabbhari devaputto ākoṭakaṃ devaputtaṃ gāthāya paccabhāsi –
‘‘Sahācaritena [sahāravenāpi (ka. sī.), sagāravenāpi (pī.)] chavo sigālo [siṅgālo (ka.)],
Na kotthuko sīhasamo kadāci;
Naggo musāvādī gaṇassa satthā,
Saṅkassarācāro na sataṃ sarikkho’’ti.
Atha kho māro pāpimā begabbhariṃ devaputtaṃ anvāvisitvā bhagavato santike imaṃ gāthaṃ abhāsi –
‘‘Tapojigucchāya āyuttā, pālayaṃ pavivekiyaṃ;
Rūpe ca ye niviṭṭhāse, devalokābhinandino;
Te ve sammānusāsanti, paralokāya mātiyā’’ti.
Atha kho bhagavā, ‘māro ayaṃ pāpimā’ iti viditvā, māraṃ pāpimantaṃ gāthāya paccabhāsi –
‘‘Ye keci rūpā idha vā huraṃ vā,
Ye cantalikkhasmiṃ pabhāsavaṇṇā;
Sabbeva te te namucippasatthā,
Āmisaṃva macchānaṃ vadhāya khittā’’ti.
Atha kho māṇavagāmiyo devaputto bhagavantaṃ ārabbha bhagavato santike imā gāthāyo abhāsi –
‘‘Vipulo rājagahīyānaṃ, giriseṭṭho pavuccati;
Seto himavataṃ seṭṭho, ādicco aghagāminaṃ.
‘‘Samuddo udadhinaṃ seṭṭho, nakkhattānañca candimā [nakkhattānaṃva candimā (ka.)];
Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccatī’’ti.
已對照

種種外道品第三。

Nānātitthiyavaggo tatiyo.
已對照

其攝頌——

屍婆、柯馬與施利,伽提伽羅、闍兜與赤馬;

難陀與難提毗舍羅,須深、種種外道——此為十[經]。

Tassuddānaṃ –
Sivo khemo ca serī ca, ghaṭī jantu ca rohito;
Nando nandivisālo ca, susimo nānātitthiyena te dasāti.
已對照

《天子相應》完畢。

Devaputtasaṃyuttaṃ samattaṃ.