快樂巴利palinanda.cc

清淨道論·餘遍的解說 Sesakasiṇaniddeso

本經目錄五、餘遍的解說水遍論火遍論風遍論青遍論黃遍論赤遍論白遍論光明遍論限定虛空遍論雜論如是,在為令善人愉悅而造的《清淨道論》中,於定的修習之部,名為〈餘遍的解說〉的第五章[終]。

已對照

五、餘遍的解說

5. Sesakasiṇaniddeso
已對照

水遍論

Āpokasiṇakathā
91緬 1.165已對照

九十一、現在,在地遍之後,是關於水遍的詳說。因為正如地遍那樣,想修習水遍的人也應舒適地坐下,在水中取相;「在作成的或未作成的[水]中」等,一切都應詳說。如在這裡,一切處也[都如此]。因為此後我們連這麼多也不說,只說差別。

91. Idāni pathavīkasiṇānantare āpokasiṇe vitthārakathā hoti. Yatheva hi pathavīkasiṇaṃ, evaṃ āpokasiṇampi bhāvetukāmena sukhanisinnena āpasmiṃ nimittaṃ gaṇhitabbaṃ, kate vā akate vāti sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Yathā ca idha, evaṃ sabbattha. Ito parañhi ettakampi avatvā visesamattameva vakkhāma.
已對照

在這裡也是,對於過去曾作殊勝行(katādhikāra)的有福者,在未作成的水中——在蓮池、或水塘、或鹽湖、或大海中——相會生起,猶如小西瓦長老(Cūḷasiva)。相傳那位具壽[想]「我要捨棄利養恭敬,過遠離的住居」,便在大津(Mahātittha)登船前往閻浮提(Jambudīpa),途中眺望大海時,與它相似的遍相生起了。

Idhāpi pubbekatādhikārassa puññavato akate āpasmiṃ pokkharaṇiyā vā taḷāke vā loṇiyaṃ vā samudde vā nimittaṃ uppajjati cūḷasivattherassa viya. Tassa kirāyasmato lābhasakkāraṃ pahāya vivittavāsaṃ vasissāmīti mahātitthe nāvamārūhitvā jambudīpaṃ gacchato antarā mahāsamuddaṃ olokayato tappaṭibhāgaṃ kasiṇanimittaṃ udapādi.
已對照

而未曾作殊勝行者,應避開遍的四種過失,不取青、黃、赤、白諸色中任何一色的水,而以未落到地面、在空中用乾淨的布接取的水,或其他同樣清澈、不渾濁的[水],把缽或水罐盛滿到與邊緣齊平,放在寺的邊緣處、如所說那樣的隱蔽之處,舒適地坐下,不應省察顏色,不應作意[它的]相(lakkhaṇa)。只把[水]與所依同色地看待,依[該界的]熾盛把心安住於施設法上,在 ambu、udaka、vāri、salila 等水的諸名中,依最顯著的名,修習「水、水」。

Akatādhikārena cattāro kasiṇadose pariharantena nīlapītalohitodātavaṇṇānamaññataravaṇṇaṃ āpaṃ agahetvā yaṃ pana bhūmiṃ asampattameva ākāse suddhavatthena gahitaṃ udakaṃ, aññaṃ vā tathārūpaṃ vippasannaṃ anāvilaṃ, tena pattaṃ vā kuṇḍikaṃ vā samatittikaṃ pūretvā vihārapaccante vuttappakāre paṭicchanne okāse ṭhapetvā sukhanisinnena na vaṇṇo paccavekkhitabbo. Na lakkhaṇaṃ manasi kātabbaṃ. Nissayasavaṇṇameva katvā ussadavasena paṇṇattidhamme cittaṃ ṭhapetvā ambu, udakaṃ, vāri, salilantiādīsu āponāmesu pākaṭanāmavaseneva ‘‘āpo āpo’’ti bhāvetabbaṃ.
緬 1.166已對照

他如是修習時,依所說的方法,次第生起兩種相。然而在這裡,取相顯現時猶如在晃動;如果是混有泡沫與水泡的水,[取相]也正那樣顯現,遍的過失便顯現出來。而似相顯現時,無有動搖,猶如安放在空中的摩尼多羅扇,又猶如摩尼所成的鏡面。他隨著它的顯現,就證得近行禪,並依所說的方法證得四種法、五種法的諸禪。水遍[終]。

Tassevaṃ bhāvayato anukkamena vuttanayeneva nimittadvayaṃ uppajjati. Idha pana uggahanimittaṃ calamānaṃ viya upaṭṭhāti, sace pheṇapupphuḷakamissaṃ udakaṃ hoti, tādisameva upaṭṭhāti, kasiṇadoso paññāyati. Paṭibhāganimittaṃ pana nipparipphandaṃ ākāse ṭhapitamaṇitālavaṇṭaṃ viya maṇimayādāsamaṇḍalamiva ca hutvā upaṭṭhāti. So tassa saha upaṭṭhāneneva upacārajjhānaṃ, vuttanayeneva catukkapañcakajjhānāni ca pāpuṇātīti. Āpokasiṇaṃ.
已對照

火遍論

Tejokasiṇakathā
92已對照

九十二、想修習火遍的人,也應在火中取相。此中,對於曾作殊勝行的有福者,在未作成的[火]中取相時,無論看著燈焰、或爐灶、或燒缽之處、或林火,凡看著任何地方的火焰,相都會生起,猶如質多笈多長老(Cittagutta)。因為那位具壽在聽法之日進入布薩堂,正看著燈焰時,相就生起了。

92. Tejokasiṇaṃ bhāvetukāmenāpi tejasmiṃ nimittaṃ gaṇhitabbaṃ. Tattha katādhikārassa puññavato akate nimittaṃ gaṇhantassa dīpasikhāya vā uddhane vā pattapacanaṭṭhāne vā davadāhe vā yattha katthaci aggijālaṃ olokentassa nimittaṃ uppajjati cittaguttattherassa viya. Tassa hāyasmato dhammassavanadivase uposathāgāraṃ paviṭṭhassa dīpasikhaṃ olokentasseva nimittaṃ uppajji.
已對照

而其他人應當製作。此中,這是製作的規定:把有油脂的堅實木材劈開曬乾,截成一段一段,前往合適的樹下或棚子,按燒缽的樣子堆成一堆,點燃之後,應在草蓆、或皮革、或布上開一個一拃又四指大小的孔。把它放在前面,依所說的方法坐下,不作意下面的草木或上面的煙柱,在中間濃密的火焰上取相;不應依「青」或「黃」等省察顏色,不應依熱性作意[它的]相,只把[火]與所依同色地看待,依[該界的]熾盛把心安住於施設法上,在 pāvaka、kaṇhavattanī、jātaveda、hutāsana 等火的諸名中,依最顯著的名,修習「火、火」。

Itarena pana kātabbaṃ. Tatridaṃ karaṇavidhānaṃ, siniddhāni sāradārūni phāletvā sukkhāpetvā ghaṭikaṃ ghaṭikaṃ katvā patirūpaṃ rukkhamūlaṃ vā maṇḍapaṃ vā gantvā pattapacanākārena rāsiṃ katvā ālimpetvā kaṭasārake vā camme vā paṭe vā vidatthicaturaṅgulappamāṇaṃ chiddaṃ kātabbaṃ. Taṃ purato ṭhapetvā vuttanayeneva nisīditvā heṭṭhā tiṇakaṭṭhaṃ vā upari dhūmasikhaṃ vā amanasikaritvā vemajjhe ghanajālāya nimittaṃ gaṇhitabbaṃ, nīlanti vā pītanti vātiādivasena vaṇṇo na paccavekkhitabbo, uṇhattavasena lakkhaṇaṃ na manasi kātabbaṃ. Nissayasavaṇṇameva katvā ussadavasena paṇṇattidhamme cittaṃ ṭhapetvā pāvako, kaṇhavattanī, jātavedo, hutāsanotiādīsu aggināmesu pākaṭanāmavaseneva ‘‘tejo tejo’’ti bhāvetabbaṃ.
已對照

他如是修習時,依所說的方法,次第生起兩種相。此中,取相顯現時,猶如火焰一截一截地斷落。而在未作成的[火]中取[相]的人,遍的過失會顯現出來:顯現的是燃木的殘塊、或炭團、或灰、或煙。似相顯現時不動,猶如安放在空中的一塊紅毛毯,猶如金多羅扇,又猶如金柱。他隨著它的顯現,就證得近行禪,並依所說的方法證得四種法、五種法的諸禪。火遍[終]。

Tassevaṃ bhāvayato anukkamena vuttanayeneva nimittadvayaṃ uppajjati. Tattha uggahanimittaṃ jālaṃ chijjitvā chijjitvā patanasadisaṃ hutvā upaṭṭhāti. Akate gaṇhantassa pana kasiṇadoso paññāyati, alātakhaṇḍaṃ vā aṅgārapiṇḍo vā chārikā vā dhūmo vā upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ niccalaṃ ākāse ṭhapitarattakambalakkhaṇḍaṃ viya suvaṇṇatālavaṇṭaṃ viya kañcanatthambho viya ca upaṭṭhāti. So tassa saha upaṭṭhāneneva upacārajjhānaṃ, vuttanayeneva catukkapañcakajjhānāni ca pāpuṇātīti. Tejokasiṇaṃ.
已對照

風遍論

Vāyokasiṇakathā
93緬 1.167已對照

九十三、想修習風遍的人,也應在風中取相。而那[取相]或依所見,或依所觸。因為這已在諸義注中說過:「學取風遍者,在風中取相:或觀察甘蔗梢被吹動、被搖動,或竹梢……乃至……或觀察樹梢、或髮梢被吹動、被搖動,或觀察[風]觸於身。」所以,見到頂端齊平而立、葉子濃密的甘蔗、或竹、或樹,或者頭髮濃密、髮長四指之人的頭被風吹打時,[心想]「這風吹打在這個地方」而安立念;或者,凡風從窗縫或牆孔進來吹打他身體某處,就在那裡安立念,在 vāta、māluta、anila 等風的諸名中,依最顯著的名,修習「風、風」。在這裡,由於取相的增長,[相]顯現時是動的,猶如剛[從灶上]取下的乳粥上的熱氣。似相則是穩定的、不動的。其餘的應依所說的方法了知。風遍[終]。

93. Vāyokasiṇaṃ bhāvetukāmenāpi vāyusmiṃ nimittaṃ gaṇhitabbaṃ. Tañca kho diṭṭhavasena vā phuṭṭhavasena vā. Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāsu ‘‘vāyokasiṇaṃ uggaṇhanto vāyusmiṃ nimittaṃ gaṇhāti, ucchaggaṃ vā eritaṃ sameritaṃ upalakkheti, veḷaggaṃ vā…pe… rukkhaggaṃ vā kesaggaṃ vā eritaṃ sameritaṃ upalakkheti, kāyasmiṃ vā phuṭṭhaṃ upalakkhetī’’ti. Tasmā samasīsaṭṭhitaṃ ghanapattaṃ ucchuṃ vā veḷuṃ vā rukkhaṃ vā caturaṅgulappamāṇaṃ ghanakesassa purisassa sīsaṃ vā vātena pahariyamānaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāto etasmiṃ ṭhāne paharatī’’ti satiṃ ṭhapetvā, yaṃ vā panassa vātapānantarikāya vā bhittichiddena vā pavisitvā vāto kāyappadesaṃ paharati, tattha satiṃ ṭhapetvā vātamālutaanilādīsu vāyunāmesu pākaṭanāmavaseneva ‘‘vāto vāto’’ti bhāvetabbaṃ. Idha uggahanimittavaḍḍhanato otāritamattassa pāyāsassa usumavaṭṭisadisaṃ calaṃ hutvā upaṭṭhāti. Paṭibhāganimittaṃ sannisinnaṃ hoti niccalaṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti. Vāyokasiṇaṃ.
已對照

青遍論

Nīlakasiṇakathā
94緬 1.168已對照

九十四、其次,依「學取青遍者,在青色[物]上取相:或於花,或於布,或於色料」這一說法,首先,對於曾作殊勝行的有福者,只要看見那樣的花叢、或供養處的鋪花、或青色的布與摩尼中的任何一種,相就會生起。其他人則應取青蓮、山埃花(girikaṇṇikā)等花,以使花蕊與花柄不顯露的方式,把匣子或盒蓋只以花瓣鋪滿到與邊緣齊平;或者用青色的布紮成包裹來填滿;或者把[布]像鼓面那樣繃在它的口沿上;或者以銅青、葉青、眼藥青諸色料中的任何一種,依地遍中所說的方法,做成可攜帶的或就在牆上的遍的圓盤,以異類之色加以界定。然後依地遍中所說的方法,運轉「青、青」的作意。在這裡,取相上也顯現遍的過失:花蕊、花柄、花瓣間的空隙等顯現出來。似相脫離遍的圓盤,在空中顯現,猶如摩尼多羅扇。其餘的應依所說的方法了知。青遍[終]。

94. Tadanantaraṃ pana nīlakasiṇaṃ uggaṇhanto nīlakasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti vacanato katādhikārassa puññavato tāva tathārūpaṃ mālāgacchaṃ vā pūjāṭhānesu pupphasantharaṃ vā nīlavatthamaṇīnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarena nīluppalagirikaṇṇikādīni pupphāni gahetvā yathā kesaraṃ vā vaṇṭaṃ vā na paññāyati, evaṃ caṅgoṭakaṃ vā karaṇḍapaṭalaṃ vā pattehiyeva samatittikaṃ pūretvā santharitabbaṃ. Nīlavaṇṇena vā vatthena bhaṇḍikaṃ bandhitvā pūretabbaṃ. Mukhavaṭṭiyaṃ vā assa bheritalamiva bandhitabbaṃ. Kaṃsanīlapalāsanīlaañjananīlānaṃ vā aññatarena dhātunā pathavīkasiṇe vuttanayena saṃhārimaṃ vā bhittiyaṃyeva vā kasiṇamaṇḍalaṃ katvā visabhāgavaṇṇena paricchinditabbaṃ. Tato pathavīkasiṇe vuttanayena ‘‘nīlaṃ nīla’’nti manasikāro pavattetabbo. Idhāpi uggahanimitte kasiṇadoso paññāyati, kesaradaṇḍakapattantarikādīni upaṭṭhahanti. Paṭibhāganimittaṃ kasiṇamaṇḍalato muñcitvā ākāse maṇitālavaṇṭasadisaṃ upaṭṭhāti. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti. Nīlakasiṇaṃ.
已對照

黃遍論

Pītakasiṇakathā
95已對照

九十五、黃遍中也是這個方法。因為這已被說過:「學取黃遍者,在黃色[物]上取相:或於花,或於布,或於色料。」所以在這裡,對於曾作殊勝行的有福者,只要看見那樣的花叢、或鋪花、或黃色的布與色料中的任何一種,相就會生起,猶如質多笈多長老。相傳那位具壽在質多羅山(Cittalapabbata)看見以蘇枋花(pattaṅga)所作的座位供養,一看見,就生起了與座位同樣大小的相。其他人則應以迦尼迦羅花等、或黃色的布、或色料,依青遍中所說的方法做成遍,運轉「黃、黃」的作意。其餘的都與那裡相同。黃遍[終]。

95. Pītakasiṇepi eseva nayo. Vuttañhetaṃ pītakasiṇaṃ uggaṇhanto pītakasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti. Tasmā idhāpi katādhikārassa puññavato tathārūpaṃ mālāgacchaṃ vā pupphasantharaṃ vā pītavatthadhātūnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati cittaguttattherassa viya. Tassa kirāyasmato cittalapabbate pattaṅgapupphehi kataṃ āsanapūjaṃ passato saha dassaneneva āsanappamāṇaṃ nimittaṃ udapādi. Itarena kaṇikārapupphādinā vā pītavatthena vā dhātunā vā nīlakasiṇe vuttanayeneva kasiṇaṃ katvā ‘‘pītakaṃ pītaka’’nti manasikāro pavattetabbo. Sesaṃ tādisamevāti. Pītakasiṇaṃ.
已對照

赤遍論

Lohitakasiṇakathā
96已對照

九十六、赤遍中也是這個方法。因為這已被說過:「學取赤遍者,在赤色[物]上取相:或於花,或於布,或於色料。」所以在這裡,對於曾作殊勝行的有福者,只要看見那樣的朱槿等的花叢、或鋪花、或赤色的布、摩尼、色料中的任何一種,相就會生起。其他人則應以勝蘇摩那花、朱槿花、赤俱蘭陀迦花(rattakoraṇḍaka)等花,或赤色的布,或色料,依青遍中所說的方法做成遍,運轉「赤、赤」的作意。其餘的都與那裡相同。赤遍[終]。

96. Lohitakasiṇepi eseva nayo. Vuttañhetaṃ lohitakasiṇaṃ uggaṇhanto lohitakasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti. Tasmā idhāpi katādhikārassa puññavato tathārūpaṃ bandhujīvakādimālāgacchaṃ vā pupphasantharaṃ vā lohitakavatthamaṇidhātūnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarena jayasumanabandhujīvakarattakoraṇḍakādipupphehi vā rattavatthena vā dhātunā vā nīlakasiṇe vuttanayeneva kasiṇaṃ katvā ‘‘lohitakaṃ lohitaka’’nti manasikāro pavattetabbo. Sesaṃ tādisamevāti. Lohitakasiṇaṃ.
已對照

白遍論

Odātakasiṇakathā
97緬 1.169已對照

九十七、白遍中也是,依「學取白遍者,在白色[物]上取相:或於花,或於布,或於色料」這一說法,首先,對於曾作殊勝行的有福者,只要看見那樣的花叢、或婆師迦、素馨等花的鋪花、或白睡蓮與蓮花之堆、或白色的布與色料中的任何一種,相就會生起;在錫盤、銀盤、月輪上也同樣會生起。其他人則應以如所說那樣的白色花、或白色的布、或色料,依青遍中所說的方法做成遍,運轉「白、白」的作意。其餘的都與那裡相同。白遍[終]。

97. Odātakasiṇepi odātakasiṇaṃ uggaṇhanto odātasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti pupphasmiṃ vā vatthasmiṃ vā vaṇṇadhātuyā vāti vacanato katādhikārassa tāva puññavato tathārūpaṃ mālāgacchaṃ vā vassikasumanādipupphasantharaṃ vā kumudapadumarāsiṃ vā odātavatthadhātūnaṃ vā aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati, tipumaṇḍalarajatamaṇḍalacandamaṇḍalesupi uppajjatiyeva. Itarena vuttappakārehi odātapupphehi vā odātavatthena vā dhātunā vā nīlakasiṇe vuttanayeneva kasiṇaṃ katvā ‘‘odātaṃ odāta’’nti manasikāro pavattetabbo. Sesaṃ tādisamevāti. Odātakasiṇaṃ.
已對照

光明遍論

Ālokakasiṇakathā
98已對照

九十八、而光明遍中,依「學取光明遍者,在光明上取相:或於牆孔,或於鎖孔,或於窗縫」這一說法,首先,對於曾作殊勝行的有福者,凡日光或月光從牆孔等任何一處進來,在牆上或地上形成圓輪,或者從葉子濃密的樹枝之間、或枝條濃密的棚架之間透出,就在地上形成圓輪,只要看見它,相就會生起。其他人也應把那如所說的光照圓輪,以「光照、光照」或「光明、光明」來修習。不能這樣做的人,應在瓶中點燈,蓋住瓶口,在瓶上開孔,朝向牆放置。燈光從那孔透出,在牆上形成圓輪,應以「光明、光明」修習它。這比其他的更能久住。在這裡,取相與在牆上或地上形成的圓輪相同。似相則猶如濃密而明淨的光明團。其餘的都與那裡相同。光明遍[終]。

98. Ālokakasiṇe pana ālokakasiṇaṃ uggaṇhanto ālokasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti bhittichidde vā tāḷacchidde vā vātapānantarikāya vāti vacanato katādhikārassa tāva puññavato yaṃ bhittichiddādīnaṃ aññatarena sūriyāloko vā candāloko vā pavisitvā bhittiyaṃ vā bhūmiyaṃ vā maṇḍalaṃ samuṭṭhāpeti, ghanapaṇṇarukkhasākhantarena vā ghanasākhāmaṇḍapantarena vā nikkhamitvā bhūmiyameva maṇḍalaṃ samuṭṭhāpeti, taṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarenāpi tadeva vuttappakāramobhāsamaṇḍalaṃ ‘‘obhāso obhāso’’ti vā ‘‘āloko āloko’’ti vā bhāvetabbaṃ. Tathā asakkontena ghaṭe dīpaṃ jāletvā ghaṭamukhaṃ pidahitvā ghaṭe chiddaṃ katvā bhittimukhaṃ ṭhapetabbaṃ. Tena chiddena dīpāloko nikkhamitvā bhittiyaṃ maṇḍalaṃ karoti, taṃ āloko ālokoti bhāvetabbaṃ. Idamitarehi ciraṭṭhitikaṃ hoti. Idha uggahanimittaṃ bhittiyaṃ vā bhūmiyaṃ vā uṭṭhitamaṇḍalasadisameva hoti. Paṭibhāganimittaṃ ghanavippasannaālokapuñjasadisaṃ. Sesaṃ tādisamevāti. Ālokakasiṇaṃ.
已對照

限定虛空遍論

Paricchinnākāsakasiṇakathā
99緬 1.170已對照

九十九、限定虛空遍中也是,依「學取虛空遍者,在虛空中取相:或於牆孔,或於鎖孔,或於窗縫」這一說法,首先,對於曾作殊勝行的有福者,只要看見牆孔等中的任何一種,相就會生起。其他人則應在覆蓋嚴密的棚子裡,或在皮革、草蓆等任何一種之上,開一個一拃又四指大小的孔,或者就以牆孔等那樣的孔,修習「虛空、虛空」。在這裡,取相與連同牆邊等的孔相同,即使去擴大也不擴大。似相則正成為虛空的圓輪而顯現,去擴大時就擴大。其餘的應依地遍中所說的方法了知。限定虛空遍[終]。

如是,十力者的諸遍——

照見一切法者所說的那十種——

是色界中四種法、五種法禪的因。

如是,那些[遍]以及它們的

這修習方法,了知之後;

關於那些[遍],更有這

雜論也應了知。

99. Paricchinnākāsakasiṇepi ākāsakasiṇaṃ uggaṇhanto ākāsasmiṃ nimittaṃ gaṇhāti bhittichidde vā tāḷacchidde vā vātapānantarikāya vāti vacanato katādhikārassa tāva puññavato bhittichiddādīsu aññataraṃ disvāva nimittaṃ uppajjati. Itarena succhannamaṇḍape vā cammakaṭasārakādīnaṃ vā aññatarasmiṃ vidatthicaturaṅgulappamāṇaṃ chiddaṃ katvā tadeva vā bhittichiddādibhedaṃ chiddaṃ ‘‘ākāso ākāso’’ti bhāvetabbaṃ. Idha uggahanimittaṃ saddhiṃ bhittipariyantādīhi chiddasadisameva hoti, vaḍḍhiyamānampi na vaḍḍhati. Paṭibhāganimittamākāsamaṇḍalameva hutvā upaṭṭhāti, vaḍḍhiyamānañca vaḍḍhati. Sesaṃ pathavīkasiṇe vuttanayeneva veditabbanti. Paricchinnākāsakasiṇaṃ.
Iti kasiṇāni dasabalo,
Dasa yāni avoca sabbadhammadaso;
Rūpāvacaramhi catukkapañcakajjhānahetūni.
Evaṃ tāni ca tesañca,
Bhāvanānayamimaṃ viditvāna;
Tesveva ayaṃ bhiyyo,
已對照

雜論

Pakiṇṇakakathāpi viññeyyā.
Pakiṇṇakakathā
100緬 1.171已對照

一百、因為在這些[遍]中,依地遍而成就「一身能變成多身」等狀態,或在空中或水中化作地而以足行走,或作站立、坐等[威儀],依少、無量的方法獲得勝處——諸如此類。

依水遍而成就出沒於大地之中、使降水雨、化作河海等、震動地山宮殿等——諸如此類。

依火遍而成就冒煙、燃燒、使降炭雨、以火遍盡火、凡他想要[燒]的就能燒它、為以天眼見色而作光明、在般涅槃之時以火界焚燒身體——諸如此類。

依風遍而成就以風之速而行、使起暴風——諸如此類。

依青遍而成就化作青色之色、作黑暗、依美色醜色的方法獲得勝處、證得淨解脫——諸如此類。

依黃遍而成就化作黃色之色、勝解為「金」、依所說的方法獲得勝處、以及證得淨解脫——諸如此類。

依赤遍而成就化作赤色之色、依所說的方法獲得勝處、證得淨解脫——諸如此類。

依白遍而成就化作白色之色、使昏沉睡眠遠離、驅散黑暗、為以天眼見色而作光明——諸如此類。

依光明遍而成就化作有光之色、使昏沉睡眠遠離、驅散黑暗、為以天眼見色而作光明——諸如此類。

依虛空遍而成就使被遮蔽者顯露、在地、山等之內也化作虛空而作威儀、穿越牆壁等無所障礙地行走——諸如此類。

一切[遍]都得到「上、下、四維、無二、無量」這一區分。因為這已被說過:「有一[人]了知地遍——上、下、四維、無二、無量」等。

此中,「上(uddhaṃ)」者:即上方朝向虛空。「下(adho)」者:即下方朝向地面。「四維(tiriyaṃ)」者:即如田之圓場一般周匝加以限定的。因為有[人]唯向上增長遍,有[人]向下,有[人]向周匝;或者依彼彼理由而如是擴展,猶如想以天眼見色者[擴展]光明。故說「上、下、四維」。「無二(advayaṃ)」——而這[語]是為[顯示]一[遍]不趣入他[遍]之性而說的:因為猶如進入水中者於一切方唯是水、無有他[物],如是地遍唯是地遍,它沒有其他遍相的混雜。一切[處]同此理。「無量(appamāṇaṃ)」——這[語]是就它遍滿[時]的無限量而說的:因為以心遍滿它時是遍滿全體的,不取「這是它的初,這是[它的]中」這樣的限量。

100. Imesu hi pathavīkasiṇavasena ekopi hutvā bahudhā hotītiādibhāvo, ākāse vā udake vā pathaviṃ nimminitvā padasā gamanaṃ, ṭhānanisajjādikappanaṃ vā, parittaappamāṇanayena abhibhāyatanapaṭilābhoti evamādīni ijjhanti.
Āpokasiṇavasena pathaviyaṃ ummujjananimmujjanaṃ, udakavuṭṭhisamuppādanaṃ, nadīsamuddādinimmānaṃ, pathavīpabbatapāsādādīnaṃ kampananti evamādīni ijjhanti.
Tejokasiṇavasena dhūmāyanā, pajjalanā, aṅgāravuṭṭhisamuppādanaṃ, tejasā tejopariyādānaṃ, yadeva so icchati tassa ḍahanasamatthatā, dibbena cakkhunā rūpadassanatthāya ālokakaraṇaṃ, parinibbānasamaye tejodhātuyā sarīrajjhāpananti evamādīni ijjhanti.
Vāyokasiṇavasena vāyugatigamanaṃ, vātavuṭṭhisamuppādananti evamādīni ijjhanti.
Nīlakasiṇavasena nīlarūpanimmānaṃ, andhakārakaraṇaṃ, suvaṇṇadubbaṇṇanayena abhibhāyatanapaṭilābho, subhavimokkhādhigamoti evamādīni ijjhanti.
Pītakasiṇavasena pītakarūpanimmānaṃ, suvaṇṇanti adhimuccanā, vuttanayeneva abhibhāyatanapaṭilābho, subhavimokkhādhigamo cāti evamādīni ijjhanti.
Lohitakasiṇavasena lohitakarūpanimmānaṃ, vuttanayeneva abhibhāyatanapaṭilābho, subhavimokkhādhigamoti evamādīni ijjhanti.
Odātakasiṇavasena odātarūpanimmānaṃ, thinamiddhassa dūrabhāvakaraṇaṃ, andhakāravidhamanaṃ, dibbena cakkhunā rūpadassanatthāya ālokakaraṇanti evamādīni ijjhanti.
Ālokakasiṇavasena sappabhārūpanimmānaṃ, thinamiddhassa dūrabhāvakaraṇaṃ, andhakāravidhamanaṃ, dibbena cakkhunā rūpadassanatthaṃ ālokakaraṇanti evamādīni ijjhanti.
Ākāsakasiṇavasena paṭicchannānaṃ vivaṭakaraṇaṃ, antopathavīpabbatādīsupi ākāsaṃ nimminitvā iriyāpathakappanaṃ, tirokuḍḍādīsu asajjamānagamananti evamādīni ijjhanti.
Sabbāneva uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇanti imaṃ pabhedaṃ labhanti. Vuttañhetaṃ ‘‘pathavīkasiṇameko sañjānāti. Uddhamadhotiriyaṃ advayamappamāṇa’’ntiādi.
Tattha uddhanti uparigaganatalābhimukhaṃ. Adhoti heṭṭhābhūmitalābhimukhaṃ. Tiriyanti khettamaṇḍalamiva samantā paricchinditaṃ. Ekacco hi uddhameva kasiṇaṃ vaḍḍheti, ekacco adho, ekacco samantato. Tena tena vā kāraṇena evaṃ pasāreti. Ālokamiva dibbacakkhunā rūpadassanakāmo. Tena vuttaṃ uddhamadhotiriyanti. Advayanti idaṃ pana ekassa aññabhāvānupagamanatthaṃ vuttaṃ. Yathā hi udakaṃ paviṭṭhassa sabbadisāsu udakameva hoti, na aññaṃ, evameva pathavīkasiṇaṃ pathavīkasiṇameva hoti, natthi tassa añño kasiṇasambhedoti. Eseva nayo sabbattha. Appamāṇanti idaṃ tassa pharaṇaappamāṇavasena vuttaṃ. Tañhi cetasā pharanto sakalameva pharati. Na ayamassa ādi idaṃ majjhanti pamāṇaṃ gaṇhātīti.
101緬 1.172已對照

一百零一、而凡那些被說為具足業障、或具足煩惱障、或具足異熟障,無信、無慾、劣慧,不堪於諸善法中入於正性之決定的眾生,他們之中即使一人,於一個遍中的修習也不成就。此中,「具足業障(kammāvaraṇena samannāgatā)」者:即具足無間業者。「具足煩惱障(kilesāvaraṇena samannāgatā)」者:即決定邪見者,以及二形者、黃門。「具足異熟障(vipākāvaraṇena samannāgatā)」者:即無因結生者、二因結生者。「無信(asaddhā)」者:即對佛等缺乏信。「無慾(acchandikā)」者:即對不相違的行道缺乏欲。「劣慧(duppaññā)」者:即缺乏世間、出世間的正見。「不堪於諸善法中入於正性之決定(abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ)」者:即不堪入於諸善法中稱為決定、稱為正性的聖道,此是其義。而且不只在遍中,在其他業處中,他們之中即使一人的修習也不成就。所以,即使已離異熟障的良家子,也應遠遠避開業障與煩惱障,以聽聞正法、親依止善人等增長信、欲與慧,而應當致力於業處的勤修。

101. Ye ca te sattā kammāvaraṇena vā samannāgatā kilesāvaraṇena vā samannāgatā vipākāvaraṇena vā samannāgatā asaddhā acchandikā duppaññā abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattanti vuttā, tesamekassāpekakasiṇepi bhāvanā na ijjhati. Tattha kammāvaraṇena samannāgatāti ānantariyakammasamaṅgino. Kilesāvaraṇena samannāgatāti niyatamicchādiṭṭhikā ceva ubhatobyañjanakapaṇḍakā ca. Vipākāvaraṇena samannāgatāti ahetukadvihetukapaṭisandhikā. Asaddhāti buddhādīsu saddhāvirahitā. Acchandikāti apaccanīkapaṭipadāyaṃ chandavirahitā. Duppaññāti lokiyalokuttarasammādiṭṭhiyā virahitā. Abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattanti kusalesu dhammesu niyāmasaṅkhātaṃ sammattasaṅkhātañca ariyamaggaṃ okkamituṃ abhabbāti attho. Na kevalañca kasiṇeyeva, aññesupi kammaṭṭhānesu etesamekassapi bhāvanā na ijjhati. Tasmā vigatavipākāvaraṇenapi kulaputtena kammāvaraṇañca kilesāvaraṇañca ārakā parivajjetvā saddhammassavanasappurisūpanissayādīhi saddhañca chandañca paññañca vaḍḍhetvā kammaṭṭhānānuyoge yogo karaṇīyoti.
已對照

如是,在為令善人愉悅而造的《清淨道論》中,

Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
已對照

於定的修習之部,

Samādhibhāvanādhikāre
已對照

名為〈餘遍的解說〉的

Sesakasiṇaniddeso nāma
已對照

第五章[終]。

Pañcamo paricchedo.