快樂巴利palinanda.cc

清淨道論·度疑清淨的解說 Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso

本經目錄十九、度疑清淨的解說緣攝受論六百八十九、因此古師們說——如是,在為令善人愉悅而造的《清淨道論》中,于慧的修習之部,名為〈度疑清淨的解說〉的第十九章[終]。

已對照

十九、度疑清淨的解說

19. Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso
已對照

緣攝受論

Paccayapariggahakathā
678緬 2.233已對照

六百七十八、而由對這同一名色的緣攝受,於三時度過疑而住立的智,名為度疑清淨。

678. Etasseva pana nāmarūpassa paccayapariggahaṇena tīsu addhāsu kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma.
已對照

想要成就它的比丘,猶如善巧的醫師見到病,便尋求它的等起;又猶如悲憫的人見到幼小、柔弱、仰臥的孩童躺在街上,便[想]「這究竟是誰的孩子呢」而轉向他的父母;同樣,他也著手尋求那名色的因與緣。

Taṃ sampādetukāmo bhikkhu yathā nāma kusalo bhisakko rogaṃ disvā tassa samuṭṭhānaṃ pariyesati. Yathā vā pana anukampako puriso daharaṃ kumāraṃ mandaṃ uttānaseyyakaṃ rathikāya nipannaṃ disvā ‘‘kassa nu kho ayaṃ puttako’’ti tassa mātāpitaro āvajjati, evameva tassa nāmarūpassa hetupaccayapariyesanaṃ āpajjati.
已對照

他首先這樣審思:「這名色並非無因的,[否則它]會成為在一切處、一切時、對一切[眾生]都同一樣的狀態;也不是以自在天等為因的,因為在名色之上沒有自在天等。而那些說自在天等唯是名色的人,在他們[看來],那被稱為自在天等的名色也落入無因之性。因此它必定有因與緣;它們究竟是什麼呢?」

So āditova iti paṭisañcikkhati ‘‘na tāvidhaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ, sabbattha sabbadā sabbesañca ekasadisabhāvāpattito, na issarādihetukaṃ, nāmarūpato uddhaṃ issarādīnaṃ abhāvato. Yepi nāmarūpamattameva issarādayoti vadanti, tesaṃ issarādisaṅkhātanāmarūpassa ahetukabhāvappattito. Tasmā bhavitabbamassa hetupaccayehi, ke nu kho te’’ti.
679緬 2.234已對照

六百七十九、他如是轉向名色的因與緣之後,首先這樣攝受這色身的因與緣——「這身體生起時,既不在青蓮、白蓮、紅蓮、香蓮等之中生起,也不在摩尼、珍珠項鍊等之中[生起];而是在生藏與熟藏之間,以腹膜在後、脊骨在前,被腸與腸間膜圍繞,自身也是惡臭、可厭、可憎的,於惡臭、可厭、可憎、極其狹窄之處,如蟲生於腐魚、腐酸粥、汙水池、穢水坑等中一般而生起。對如是生起的它而言,『無明、渴愛、取、業』這四法由於能令生起而是因,食由於能支持而是緣——如是五法是[它的]因與緣。其中,無明等三者是這身體的親依止,猶如母親之於孩子;業是令生者,猶如父親之於兒子;食是維持者,猶如乳母之於孩子。」如是作了色身的緣攝受之後,又依「緣於眼與諸色而生起眼識」等(《相應部》2.43)方式,作名身的緣攝受。

679. So evaṃ nāmarūpassa hetupaccaye āvajjetvā imassa tāva rūpakāyassa evaṃ hetupaccaye pariggaṇhāti – ‘‘ayaṃ kāyo nibbattamāno neva uppalapadumapuṇḍarīkasogandhikādīnaṃ abbhantare nibbattati, na maṇimuttāhārādīnaṃ, atha kho āmāsayapakkāsayānaṃ antare udarapaṭalaṃ pacchato piṭṭhikaṇṭakaṃ purato katvā antaantaguṇaparivārito sayampi duggandhajegucchapaṭikkūlo duggandhajegucchapaṭikkūle paramasambādhe okāse pūtimacchapūtikummāsaoḷigallacandanikādīsu kimiva nibbattati. Tassevaṃ nibbattamānassa ‘avijjā taṇhā upādānaṃ kamma’nti ime cattāro dhammā nibbattakattā hetu, āhāro upatthambhakattā paccayoti pañca dhammā hetupaccayā honti. Tesupi avijjādayo tayo imassa kāyassa mātā viya dārakassa upanissayā honti. Kammaṃ pitā viya puttassa janakaṃ. Āhāro dhāti viya dārakassa sandhārako’’ti. Evaṃ rūpakāyassa paccayapariggahaṃ katvā, puna ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’ntiādinā (saṃ. ni. 2.43) nayena nāmakāyassa paccayapariggahaṃ karoti.
已對照

他如是見到名色依緣而轉起之後,便隨觀:正如現在這樣,在過去世它也是依緣而轉起的,在未來世也將依緣而轉起。

So evaṃ paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā yathā idaṃ etarahi, evaṃ atītepi addhāne paccayato pavattittha, anāgatepi paccayato pavattissatīti samanupassati.
680已對照

六百八十、當他如是隨觀時,凡是關於前際所說的五種疑——「我在過去世曾存在嗎?我在過去世不曾存在嗎?我在過去世是什麼?我在過去世如何存在?我在過去世由什麼而成為什麼?」(《中部》1.18;《相應部》2.20);凡是關於後際所說的五種疑——「我在未來世將存在嗎?我在未來世將不存在嗎?我在未來世將是什麼?我在未來世將如何存在?我在未來世將由什麼而成為什麼?」;凡是關於現在所說的六種疑——「或者於現在世對內懷有疑惑:我究竟存在嗎?我究竟不存在嗎?我是什麼?我如何存在?這個眾生從何處來?他將往何處去?」(《中部》1.18)——那一切都被舍斷。

680. Tassevaṃ samanupassato yā sā pubbantaṃ ārabbha ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kiṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’nti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) pañcavidhā vicikicchā vuttā, yāpi aparantaṃ ārabbha ‘‘bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, na nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kiṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kathaṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhāna’’nti pañcavidhā vicikicchā vuttā, yāpi paccuppannaṃ ārabbha ‘‘etarahi vā pana paccuppannaṃ addhānaṃ ajjhattaṃ kathaṃkathī hoti – ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gāmī bhavissatī’’ti (ma. ni. 1.18) chabbidhā vicikicchā vuttā, sā sabbāpi pahīyati.
681已對照

六百八十一、另一人依共通與不共通,見名的緣有兩種;依業等,[見]色的[緣]有四種。因為名的緣有兩種:共通的與不共通的。其中,眼等六門、色等六所緣是依善等的類別、一切種類的名之共通緣,因為[名]從它們轉起。作意等是不共通[緣]。因為如理作意、聞正法等只屬於善,相反的屬於不善,業等屬於異熟,有分等屬於唯作。

681. Aparo sādhāraṇāsādhāraṇavasena duvidhaṃ nāmassa paccayaṃ passati, kammādivasena catubbidhaṃ rūpassa. Duvidho hi nāmassa paccayo sādhāraṇo asādhāraṇo ca. Tattha cakkhādīni cha dvārāni, rūpādīni cha ārammaṇāni nāmassa sādhāraṇo paccayo, kusalādibhedato sabbappakārassāpi tato pavattito. Manasikārādiko asādhāraṇo. Yoniso manasikārasaddhammassavanādiko hi kusalasseva hoti, viparīto akusalassa, kammādiko vipākassa, bhavaṅgādiko kiriyassāti.
緬 2.235已對照

而色的[緣],是業、心、時節、食——這是業等四種緣。其中,業唯有作為過去的,才是業等起之色的緣;心在生起時,[是]心等起[之色]的[緣];時節與食在住剎那,是時節等起、食等起[之色]的緣。有一人就是這樣作名色的緣攝受。

Rūpassa pana kammaṃ cittaṃ utu āhāroti ayaṃ kammādiko catubbidho paccayo. Tattha kammaṃ atītameva kammasamuṭṭhānassa rūpassa paccayo hoti. Cittaṃ cittasamuṭṭhānassa uppajjamānaṃ. Utuāhārā utuāhārasamuṭṭhānassa ṭhitikkhaṇe paccayā hontīti. Evameveko nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti.
已對照

他如是見到名色依緣而轉起之後,便隨觀:正如現在這樣,在過去世它也是依緣而轉起的,在未來世也將依緣而轉起。當他如是隨觀時,依所說的方式,於三時的疑都被舍斷。

So evaṃ paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā yathā idaṃ etarahi, evaṃ atītepi addhāne paccayato pavattittha, anāgatepi paccayato pavattissatīti samanupassati. Tassevaṃ samanupassato vuttanayeneva tīsupi addhāsu vicikicchā pahīyati.
682已對照

六百八十二、另一人見到那些稱為名色的諸行趨於老、已老者壞滅之後,[了知:]諸行的這所謂老死,有生時才有;有有時才有生,有取時才有有,有愛時才有取,有受時才有愛,有觸時才有受,有六處時才有觸,有名色時才有六處,有識時才有名色,有行時才有識,有無明時才有行——如是依逆緣起而作名色的緣攝受。於是依所說的方式,他的疑被舍斷。

682. Aparo tesaṃyeva nāmarūpasaṅkhātānaṃ saṅkhārānaṃ jarāpattiṃ jiṇṇānañca bhaṅgaṃ disvā idaṃ saṅkhārānaṃ jarāmaraṇaṃ nāma jātiyā sati hoti, jāti bhave sati, bhavo upādāne sati, upādānaṃ taṇhāya sati, taṇhā vedanāya sati, vedanā phasse sati, phasso saḷāyatane sati, saḷāyatanaṃ nāmarūpe sati, nāmarūpaṃ viññāṇe sati, viññāṇaṃ saṅkhāresu sati, saṅkhārā avijjāya satīti evaṃ paṭilomapaṭiccasamuppādavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti. Athassa vuttanayeneva vicikicchā pahīyati.
683已對照

六百八十三、另一人正依前面詳說而顯示過的「如是,以無明為緣而有行」(《相應部》2.2)的順緣起,作名色的緣攝受。於是依所說的方式,他的疑被舍斷。

683. Aparo ‘‘iti kho avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti (saṃ. ni. 2.2) pubbe vitthāretvā dassitaanulomapaṭiccasamuppādavaseneva nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti. Athassa vuttanayeneva kaṅkhā pahīyati.
684已對照

六百八十四、另一人依「於前世業有中:痴是無明,積集是諸行,愛著是渴愛,趣近是取,思是有——此五法於前世業有中,是此處結生的緣。此處結生是識,入胎是名色,淨色是處,所觸是觸,所受是受——此五法於此處生有中,是先前所作之業的果。此處由諸處之已成熟,痴是無明……乃至……思是有——此五法於此處業有中,是未來結生的緣」(《無礙解道》1.47),如是依業輪轉與異熟輪轉而作名色的緣攝受。

684. Aparo ‘‘purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavoti ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā, idha paṭisandhi viññāṇaṃ, okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanāti ime pañca dhammā idhūpapattibhavasmiṃ purekatassa kammassa paccayā. Idha paripakkattā āyatanānaṃ moho avijjā…pe… cetanā bhavoti ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṃ āyatiṃ paṭisandhiyā paccayā’’ti (paṭi. ma. 1.47) evaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti.
685緬 2.236已對照

六百八十五、此中,業有四種:現法受[業]、生受[業]、後後受[業]、既有業。其中,在一個速行心路的七心中,善的或不善的第一速行思,名為現法受業(diṭṭhadhammavedanīyakamma)。它就在這一自體中給予異熟。而不能如是[給予異熟]的,依「既有業,沒有過業異熟,不會有業異熟,沒有業異熟」(《無礙解道》1.234)這三句,便名為既有業(ahosikamma)。而成辦目的的第七速行思,名為生受業(upapajjavedanīyakamma)。它在緊接的自體中給予異熟。不能如是[給予異熟]的,依所說的方式,便名為既有業。兩者之間的五個速行思,名為後後受業(aparāpariyavedanīyakamma)。它在未來何時得到機會,便在那時給予異熟。只要輪迴的轉起還在,就沒有名為既有業的[情形]。

685. Tattha catubbidhaṃ kammaṃ – diṭṭhadhammavedanīyaṃ, upapajjavedanīyaṃ, aparāpariyavedanīyaṃ, ahosikammanti. Tesu ekajavanavīthiyaṃ sattasu cittesu kusalā vā akusalā vā paṭhamajavanacetanā diṭṭhidhammavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ imasmiññeva attabhāve vipākaṃ deti. Tathā asakkontaṃ pana ‘‘ahosikammaṃ nāhosi kammavipāko, na bhavissati kammavipāko, natthi kammavipāko’’ti (paṭi. ma. 1.234) imassa tikassa vasena ahosikammaṃ nāma hoti. Atthasādhikā pana sattamajavanacetanā upapajjavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ anantare attabhāve vipākaṃ deti. Tathā asakkontaṃ vuttanayeneva ahosikammaṃ nāma hoti. Ubhinnaṃ antare pañca javanacetanā aparāpariyavedanīyakammaṃ nāma. Taṃ anāgate yadā okāsaṃ labhati, tadā vipākaṃ deti. Sati saṃsārappavattiyā ahosikammaṃ nāma na hoti.
686已對照

六百八十六、又有四種業:重業(yaṃ garukaṃ)、多作業(yaṃ bahulaṃ)、臨死業(yadāsannaṃ)、已作業(kaṭattā vā pana kammaṃ)。其中,無論是善是不善,在重與不重的[業]中,凡是重的——殺母等業或廣大業——唯有它最先成熟。同樣,在多作與不多作的[業]中,凡是多作的——善戒或惡戒——唯有它最先成熟。所謂臨死業,是在臨死時所憶起的業;因為臨近死亡者能憶起哪一[業],就正以那[業]投生。而脫離這三種[業]、一再得到串習的,名為已作業;在那些[業]不存在時,它便牽引結生。

686. Aparampi catubbidhaṃ kammaṃ – yaṃ garukaṃ, yaṃ bahulaṃ, yadāsannaṃ, kaṭattā vā pana kammanti. Tattha kusalaṃ vā hotu akusalaṃ vā, garukāgarukesu yaṃ garukaṃ mātughātādikammaṃ vā mahaggatakammaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Tathā bahulābahulesupi yaṃ bahulaṃ hoti susīlyaṃ vā dussīlyaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Yadāsannaṃ nāma maraṇakāle anussaritakammaṃ. Yañhi āsannamaraṇo anussarituṃ sakkoti, teneva upapajjati. Etehi pana tīhi muttaṃ punappunaṃ laddhāsevanaṃ kaṭattā vā pana kammaṃ nāma hoti, tesaṃ abhāve taṃ paṭisandhiṃ ākaḍḍhati.
687已對照

六百八十七、又有四種業:令生[業](janaka)、支持[業](upatthambhaka)、妨礙[業](upapīḷaka)、毀壞[業](upaghātaka)。其中,所謂令生業,是善的也是不善的。它在結生時與轉起中都令生色與非色的異熟蘊。而支持業不能令生異熟;在由另外的業所給的結生而令生的異熟中,它支持正生起的樂與苦,令[其]長時轉起。妨礙業在由另外的業所給的結生而令生的異熟中,壓迫、逼惱正生起的樂與苦,不讓[其]長時轉起。而毀壞業,自身是善的也好、不善的也好,毀壞另一個力弱的業,遮止它的異熟,為自己的異熟造作機會。而當業如是造作了機會時,那異熟便稱為「已生起的」。

687. Aparampi catubbidhaṃ kammaṃ – janakaṃ, upatthambhakaṃ, upapīḷakaṃ, upaghātakanti. Tattha janakaṃ nāma kusalampi hoti akusalampi. Taṃ paṭisandhiyampi pavattepi rūpārūpavipākakkhandhe janeti. Upatthambhakaṃ pana vipākaṃ janetuṃ na sakkoti, aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjamānakasukhadukkhaṃ upatthambheti, addhānaṃ pavatteti. Upapīḷakaṃ aññena kammena dinnāya paṭisandhiyā janite vipāke uppajjamānakasukhadukkhaṃ pīḷeti bādhati, addhānaṃ pavattituṃ na deti. Upaghātakaṃ pana sayaṃ kusalampi akusalampi samānaṃ aññaṃ dubbalakammaṃ ghātetvā tassa vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassa okāsaṃ karoti. Evaṃ pana kammena kate okāse taṃ vipākaṃ uppannaṃ nāma vuccati.
緬 2.237已對照

如是,這十二種業的業之差別與異熟之差別,唯有諸佛的業異熟智才能依如實的自味而明瞭,與諸聲聞不共。而觀者應部分地了知業之差別與異熟之差別。因此,這裡只以顯示門徑的方式說明了業的殊別。

Iti imesaṃ dvādasannaṃ kammānaṃ kammantarañceva vipākantarañca buddhānaṃ kammavipākañāṇasseva yāthāvasarasato pākaṭaṃ hoti, asādhāraṇaṃ sāvakehi. Vipassakena pana kammantarañca vipākantarañca ekadesato jānitabbaṃ. Tasmā ayaṃ mukhamattadassanena kammaviseso pakāsitoti.
688已對照

六百八十八、如是把這十二種業納入業輪轉,有一人就這樣依業輪轉與異熟輪轉作名色的緣攝受。他如是依業輪轉與異熟輪轉見到名色依緣而轉起之後,[知]:「正如現在這樣,在過去世它也是依業輪轉與異熟輪轉而依緣轉起的;在未來世也正將依業輪轉與異熟輪轉而依緣轉起。」如是,業與業異熟,業輪轉與異熟輪轉,業的轉起與異熟的轉起,業的相續與異熟的相續,造作與造作之果——

688. Iti imaṃ dvādasavidhaṃ kammaṃ kammavaṭṭe pakkhipitvā evaṃ eko kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ karoti. So evaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena paccayato nāmarūpassa pavattiṃ disvā ‘‘yathā idaṃ etarahi, evaṃ atītepi addhāne kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena paccayato pavattittha, anāgatepi kammavaṭṭavipākavaṭṭavaseneva paccayato pavattissatī’’ti. Iti kammañceva kammavipāko ca, kammavaṭṭañca vipākavaṭṭañca, kammapavattañca vipākapavattañca, kammasantati ca vipākasantati ca, kiriyā ca kiriyāphalañca.
已對照

由業而有異熟轉起,異熟以業為源;

Kammā vipākā vattanti, vipāko kammasambhavo;
已對照

由業而有後有,如是世間轉起——

Kammā punabbhavo hoti, evaṃ loko pavattatīti. –
已對照

[他如是]隨觀。當他如是隨觀時,凡是關於前際等、以「我曾存在嗎」等方式所說的十六種疑,那一切都被舍斷。於一切有、胎、趣、[識]住、[眾生]居中,唯見依因果連結而轉起的名色而已。他既不見原因之上[另有]作者,也不見異熟轉起之上[另有]異熟的領受者。他以正慧善見:有原因時,諸智者只以通稱說「作者」;有異熟轉起時,[只以通稱說]「領受者」。

Samanupassati. Tassevaṃ samanupassato yā sā pubbantādayo ārabbha ‘‘ahosiṃ nu kho aha’’ntiādinā nayena vuttā soḷasavidhā vicikicchā, sā sabbā pahīyati. Sabbabhavayonigatiṭṭhitinivāsesu hetuphalasambandhavasena pavattamānaṃ nāmarūpamattameva khāyati. So neva kāraṇato uddhaṃ kārakaṃ passati, na vipākappavattito uddhaṃ vipākapaṭisaṃvedakaṃ. Kāraṇe pana sati ‘‘kārako’’ti, vipākappavattiyā sati ‘‘paṭisaṃvedako’’ti samaññāmattena paṇḍitā voharanticcevassa sammappaññāya sudiṭṭhaṃ hoti.
689緬 2.238已對照

六百八十九、因此古師們說——

「沒有業的作者,也沒有異熟的受者;

唯純法轉起,如是這是正見。

「如是業與異熟,帶著因而轉起時,

猶如種子與樹等,[其]最初的端不可知;

於未來的輪迴中,也不見[其]不轉起。

「外道們不了知此義,不得自在;

執取眾生想,見常與斷;

他們執取六十二見,互相違逆。

「他們被見之縛所縛,被渴愛之流沖走;

被渴愛之流沖走,他們不能從苦解脫。

「佛的弟子比丘,如是證知此[義],

便通達甚深、微妙、空的緣。

「業不在異熟中,異熟不存在於業中;

二者互相是空的,然而離業則無果。

「猶如火不在日中,不在摩尼中,不在牛糞中;

也不在它們之外,而是由諸材料而生。

「同樣,於業之內,不可得異熟;

於業之外也不[可得],業也不存在於那裡。

「那業空於果,果不存在於業中;

然而依於業,果從它而生。

「此中並無天或梵天,作為輪迴的造作者;

唯純法以因與材料為緣而轉起。」

689. Tenāhu porāṇā –
‘‘Kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako;
Suddhadhammā pavattanti, evetaṃ sammadassanaṃ.
‘‘Evaṃ kamme vipāke ca, vattamāne sahetuke;
Bījarukkhādikānaṃva, pubbā koṭi na nāyati;
Anāgatepi saṃsāre, appavattaṃ na dissati.
‘‘Etamatthaṃ anaññāya, titthiyā asayaṃvasī;
Sattasaññaṃ gahetvāna, sassatucchedadassino;
Dvāsaṭṭhidiṭṭhiṃ gaṇhanti, aññamaññavirodhitā.
‘‘Diṭṭhibandhanabaddhā te, taṇhāsotena vuyhare;
Taṇhāsotena vuyhantā, na te dukkhā pamuccare.
‘‘Evametaṃ abhiññāya, bhikkhu buddhassa sāvako;
Gambhīraṃ nipuṇaṃ suññaṃ, paccayaṃ paṭivijjhati.
‘‘Kammaṃ natthi vipākamhi, pāko kamme na vijjati;
Aññamaññaṃ ubho suññā, na ca kammaṃ vinā phalaṃ.
‘‘Yathā na sūriye aggi, na maṇimhi na gomaye;
Na tesaṃ bahi so atthi, sambhārehi ca jāyati.
‘‘Tathā na anto kammassa, vipāko upalabbhati;
Bahiddhāpi na kammassa, na kammaṃ tattha vijjati.
‘‘Phalena suññaṃ taṃ kammaṃ, phalaṃ kamme na vijjati;
Kammañca kho upādāya, tato nibbattate phalaṃ.
‘‘Na hettha devo brahmā vā, saṃsārassatthikārako;
Suddhadhammā pavattanti, hetusambhārapaccayā’’ti.
690已對照

六百九十、當他如是依業輪轉與異熟輪轉作了名色的緣攝受、已舍斷於三時之疑時,一切過去、未來、現在之法依死沒與結生而被了知;那是他的知遍知。

690. Tassevaṃ kammavaṭṭavipākavaṭṭavasena nāmarūpassa paccayapariggahaṃ katvā tīsu addhāsu pahīnavicikicchassa sabbe atītānāgatapaccuppannadhammā cutipaṭisandhivasena viditā honti, sāssa hoti ñātapariññā.
緬 2.239已對照

他如是了知:凡是在過去以業為緣而生起的諸蘊,它們就在那裡滅了;而以過去之業為緣,於此有中有別的[蘊]生起;從過去有來到此有的,連一法也沒有。於此有中以業為緣而生起的諸蘊也將滅去,於後有中將有別的[蘊]生起;從此有去到後有的,連一法也不會有。然而,猶如誦習並未從阿闍梨口中進入弟子口中,卻並非不以那為緣而在他口中有誦習轉起;使者所飲的咒水並未進入病人腹中,卻並非不以那為緣而他的病得以平息;臉上的妝飾並未去到鏡面等中的面影,卻並非不以那為緣而在那裡顯現妝飾;燈焰並未從一根燈芯轉移到另一根燈芯,卻並非不以那為緣而在那裡生起燈焰;同樣,沒有任何法從過去有轉移到此有,或從此[有]轉移到後有,卻並非不以過去有中的蘊、處、界為緣而於此[有中],或以此[有中]的蘊、處、界為緣而於後有中,有蘊、處、界生起。

So evaṃ pajānāti – ye atīte kammapaccayā nibbattā khandhā, te tattheva niruddhā, atītakammapaccayā pana imasmiṃ bhave aññe nibbattā, atītabhavato imaṃ bhavaṃ āgato ekadhammopi natthi, imasmimpi bhave kammapaccayena nibbattā khandhā nirujjhissanti, punabbhave aññe nibbattissanti, imamhā bhavā punabbhavaṃ ekadhammopi na gamissati. Apica kho yathā na ācariyamukhato sajjhāyo antevāsikassa mukhaṃ pavisati, na ca tappaccayā tassa mukhe sajjhāyo na vattati, na dūtena mantodakaṃ pītaṃ rogino udaraṃ pavisati, na ca tassa tappaccayā rogo na vūpasammati, na mukhe maṇḍanavidhānaṃ ādāsatalādīsu mukhanimittaṃ gacchati, na ca tattha tappaccayā maṇḍanavidhānaṃ na paññāyati, na ekissā vaṭṭiyā dīpasikhā aññaṃ vaṭṭiṃ saṅkamati, na ca tattha tappaccayā dīpasikhā na nibbattati, evameva na atītabhavato imaṃ bhavaṃ, ito vā punabbhavaṃ koci dhammo saṅkamati, na ca atītabhave khandhāyatanadhātupaccayā idha, idha vā khandhāyatanadhātupaccayā punabbhave khandhāyatanadhātuyo na nibbattantīti.
已對照

猶如眼識,緊接於意界之後[而生];

Yatheva cakkhuviññāṇaṃ, manodhātuanantaraṃ;
已對照

它既不是[從那裡]來的,也並非不緊接而生。

Na ceva āgataṃ nāpi, na nibbattaṃ anantaraṃ.
已對照

同樣,在結生時,心相續轉起;

Tatheva paṭisandhimhi, vattate cittasantati;
已對照

前一心破壞,後一心由此而生。

Purimaṃ bhijjate cittaṃ, pacchimaṃ jāyate tato.
已對照

它們之間沒有間隔,它們之間沒有間隙;

Tesaṃ antarikā natthi, vīci tesaṃ na vijjati;
已對照

沒有任何[心]從此處去,而結生仍然生起。

Na cito gacchati kiñci, paṭisandhi ca jāyatīti.
691已對照

六百九十一、如是依死沒與結生而了知一切法者,以一切行相對名色的緣攝受之智便得堅固,十六種疑更徹底地被舍斷。不只是那[十六種疑],依「對導師懷疑」(《法集論》1008)等方式而轉起的八種疑也必定被舍斷,六十二見執被鎮伏。如是以種種方法、以對名色之緣的攝受,於三時度過疑而住立的智,應知為度疑清淨。「法住智」也好,「如實智」也好,「正見(sammādassana)」也好,都正是它的增語。因為這已被說過——

691. Evaṃ cutipaṭisandhivasena viditasabbadhammassa sabbākārena nāmarūpassa paccayapariggahañāṇaṃ thāmagataṃ hoti, soḷasavidhā kaṅkhā suṭṭhutaraṃ pahīyati. Na kevalañca sā eva, ‘‘satthari kaṅkhatī’’ti (dha. sa. 1008) ādinayappavattā aṭṭhavidhāpi kaṅkhā pahīyatiyeva, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni vikkhambhanti. Evaṃ nānānayehi nāmarūpapaccayapariggahaṇena tīsu addhāsu kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ kaṅkhāvitaraṇavisuddhīti veditabbaṃ. Dhammaṭṭhitiñāṇantipi yathābhūtañāṇantipi sammādassanantipi etassevādhivacanaṃ. Vuttañhetaṃ –
已對照

「無明是緣,諸行是緣所生的,此二法皆是緣所生的,[如是]於緣攝受上的慧為法住智。」(《無礙解道》1.46)

‘‘Avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇa’’nti (paṭi. ma. 1.46).
已對照

「以無常作意時,如實知、見哪些法?怎樣有正見?怎樣依隨於此,一切行被善見為無常?於何處疑被舍斷?以苦……乃至……以無我作意時,如實知、見哪些法?……乃至……於何處疑被舍斷?

‘‘Aniccato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati, kathaṃ sammādassanaṃ hoti, kathaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti, kattha kaṅkhā pahīyati? Dukkhato…pe… anattato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati…pe… kattha kaṅkhā pahīyatīti?
緬 2.240已對照

「以無常作意時,如實知、見相,因此稱為正見。如是依隨於此,一切行被善見為無常。於此處疑被舍斷。以苦作意時,如實知、見轉起……乃至……以無我作意時,如實知、見相與轉起,因此稱為正見。如是依隨於此,一切法被善見為無我。於此處疑被舍斷。

‘‘Aniccato manasikaronto nimittaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati, tena vuccati sammādassanaṃ. Evaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti. Ettha kaṅkhā pahīyati. Dukkhato manasikaronto pavattaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati…pe… anattato manasikaronto nimittañca pavattañca yathābhūtaṃ jānāti passati, tena vuccati sammādassanaṃ. Evaṃ tadanvayena sabbe dhammā anattato sudiṭṭhā honti. Ettha kaṅkhā pahīyati.
已對照

「凡如實智、凡正見、凡度疑,這些法是義異而文亦異呢,還是義一而唯文異呢?凡如實智、凡正見、凡度疑,這些法義一而唯文異。」(《無礙解道》1.227)

‘‘Yañca yathābhūtañāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nānanti? Yañca yathābhūtañāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nāna’’nti (paṭi. ma. 1.227).
已對照

而具足此智的觀者,於佛的教法中得到依託、得到立足處、趣處已定,名為小須陀洹。

Iminā pana ñāṇena samannāgato vipassako buddhasāsane laddhassāso laddhapatiṭṭho niyatagatiko cūḷasotāpanno nāma hoti.
已對照

因此比丘應常具念,於名色從一切[方面],

Tasmā bhikkhu sadā sato, nāmarūpassa sabbaso;
已對照

攝受其諸緣,[若他]求度疑。

Paccaye pariggaṇheyya, kaṅkhāvitaraṇatthikoti.
已對照

如是,在為令善人愉悅而造的《清淨道論》中,

Iti sādhujanapāmojjatthāya kate visuddhimagge
已對照

于慧的修習之部,

Paññābhāvanādhikāre
已對照

名為〈度疑清淨的解說〉的

Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiniddeso nāma
已對照

第十九章[終]。

Ekūnavīsatimo paricchedo.