快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 諦相應·懸崖品 5. Papātavaggo

本經目錄五、懸崖品一、世間思惟經二、懸崖經三、大熱惱經四、尖頂屋經五、毛髮經六、黑暗經七、第一孔軛經八、第二孔軛經九、第一須彌山王經十、第二須彌山王經懸崖品第五。

已對照

五、懸崖品

5. Papātavaggo
已對照

一、世間思惟經

1. Lokacintāsuttaṃ
1111PTS 5.447已對照

一千一百一十一、一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,從前,有某人離開王舍城,[心想]‘我要作世間思惟(lokacintā)’,來到蘇摩揭陀蓮池(Sumāgadhā pokkharaṇī);到了之後,坐在蘇摩揭陀蓮池岸邊,作世間思惟。諸比丘,那人在蘇摩揭陀蓮池岸邊,看見四支軍隊進入蓮莖與蓮根。看見之後,他這樣想:‘我真是瘋了!我真是失心了!世間所沒有的,竟被我看見了。’”

1111. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhūtapubbaṃ, bhikkhave, aññataro puriso rājagahā nikkhamitvā ‘lokacintaṃ cintessāmī’ti yena sumāgadhā pokkharaṇī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre nisīdi lokacintaṃ cintento. Addasā kho, bhikkhave, so puriso sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṃ senaṃ [caturaṅginisenaṃ (ka.)] bhisamuḷālaṃ [bhisamūlālaṃ (pī. ka.)] pavisantaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘ummattosmi nāmāhaṃ, vicetosmi nāmāhaṃ! Yaṃ loke natthi taṃ mayā diṭṭha’’’nti.
已對照

“諸比丘,於是那人進入城中,告訴一大群人:‘尊者們,我真是瘋了!尊者們,我真是失心了!世間所沒有的,竟被我看見了。’[人們問:]‘喂,人啊,你怎麼瘋了?怎麼失心了?世間所沒有、而被你看見的,是什麼呢?’‘尊者們,在此,我離開王舍城,[心想]“我要作世間思惟”,來到蘇摩揭陀蓮池;到了之後,坐在蘇摩揭陀蓮池岸邊,作世間思惟。尊者們,我在蘇摩揭陀蓮池岸邊,看見四支軍隊進入蓮莖與蓮根。尊者們,我就是這樣瘋了,就是這樣失心了。而這就是世間所沒有、而被我看見的。’[人們說:]‘喂,人啊,你確實瘋了,確實失心了。而這就是世間所沒有、而被你看見的。’

‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso nagaraṃ pavisitvā mahājanakāyassa ārocesi – ‘ummattosmi nāmāhaṃ, bhante, vicetosmi nāmāhaṃ, bhante! Yaṃ loke natthi taṃ mayā diṭṭha’’’nti. ‘‘Kathaṃ pana tvaṃ, ambho purisa, ummatto kathaṃ viceto? Kiñca loke natthi yaṃ tayā diṭṭha’’nti? ‘‘Idhāhaṃ, bhante, rājagahā nikkhamitvā ‘lokacintaṃ cintessāmī’ti yena sumāgadhā pokkharaṇī tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre nisīdiṃ lokacintaṃ cintento. Addasaṃ khvāhaṃ, bhante, sumāgadhāya pokkharaṇiyā tīre caturaṅginiṃ senaṃ bhisamuḷālaṃ pavisantaṃ. Evaṃ khvāhaṃ, bhante, ummatto evaṃ viceto. Idañca loke natthi yaṃ mayā diṭṭha’’nti. ‘‘Taggha tvaṃ, ambho purisa, ummatto taggha viceto. Idañca loke natthi yaṃ tayā diṭṭha’’nti.
PTS 5.448緬 3.391已對照

“諸比丘,然而那人所見的正是真實的,不是不真實的。諸比丘,從前,諸天與阿修羅的戰陣曾經擺開。諸比丘,在那場戰陣中,諸天勝了,阿修羅敗了。諸比丘,而戰敗的阿修羅驚恐,經由蓮莖與蓮根進入阿修羅城,唯令諸天迷惑。

‘‘Taṃ kho pana, bhikkhave, so puriso bhūtaṃyeva addasa, no abhūtaṃ. Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājiniṃsu. Parājitā ca kho, bhikkhave, asurā bhītā bhisamuḷālena asurapuraṃ pavisiṃsu devānaṃyeva mohayamānā.
已對照

“因此,諸比丘,你們不要作世間思惟:‘世間是常’,或‘世間是無常’,或‘世間有邊’,或‘世間無邊’,或‘命即是身’,或‘命異身異’,或‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’。這是什麼緣故呢?諸比丘,這思惟不具有義利,非梵行之初,不導向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā lokacintaṃ cintetha – ‘sassato loko’ti vā ‘asassato loko’ti vā, ‘antavā loko’ti vā ‘anantavā loko’ti vā, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Taṃ kissa hetu? Nesā, bhikkhave, cintā atthasaṃhitā nādibrahmacariyakā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati.
已對照

“諸比丘,你們思惟時,應思惟‘此是苦’……乃至……應思惟‘此是導至苦滅之道’。這是什麼緣故呢?諸比丘,這思惟具有義利,這是梵行之初,這導向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃。

‘‘Cintentā kho tumhe, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti cinteyyātha…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti cinteyyātha. Taṃ kissa hetu? Esā, bhikkhave, cintā atthasaṃhitā esā ādibrahmacariyakā esā nibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第一[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、懸崖經

2. Papātasuttaṃ
1112PTS 5.449已對照

一千一百一十二、一時,世尊住在王舍城靈鷲山。那時,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,來,我們前往辯才峰(Paṭibhānakūṭa)度日間。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。那時,世尊與眾多比丘一起前往辯才峰。某位比丘在辯才峰看見一處大懸崖。看見之後,對世尊這樣說——“尊者,這懸崖真大啊!尊者,這懸崖極為可怖。尊者,有比這懸崖更大、更可怖的另一懸崖嗎?”“比丘,有比這懸崖更大、更可怖的另一懸崖。”

1112. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘āyāma, bhikkhave, yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkami. Addasā kho aññataro bhikkhu paṭibhānakūṭe mahantaṃ papātaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vatāyaṃ, bhante, papāto subhayānako, bhante, papāto. Atthi nu kho, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhu, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti.
PTS 5.450緬 3.392已對照

“尊者,那麼,比這懸崖更大、更可怖的另一懸崖是什麼呢?”“諸比丘,凡任何沙門或婆羅門,不如實了知‘此是苦’,不如實了知‘此是苦集’,不如實了知‘此是苦滅’,不如實了知‘此是導至苦滅之道’,他們樂於導向生的諸行,樂於導向老的諸行,樂於導向死的諸行,樂於導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行。他們既樂於導向生的諸行、樂於導向老的諸行、樂於導向死的諸行、樂於導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行,便造作導向生的諸行,造作導向老的諸行,造作導向死的諸行,造作導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行。他們造作了導向生的諸行、造作了導向老的諸行、造作了導向死的諸行、造作了導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行之後,便墜入生的懸崖,墜入老的懸崖,墜入死的懸崖,墜入愁、悲、苦、憂、惱的懸崖。他們不從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:‘他們不從苦中解脫。’”

‘‘Katamo pana, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti. Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti. Te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jātipapātampi papatanti, jarāpapātampi papatanti, maraṇapapātampi papatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi papatanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
緬 3.393已對照

“諸比丘,而凡任何沙門或婆羅門,如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至苦滅之道’,他們不樂於導向生的諸行,不樂於導向老的諸行,不樂於導向死的諸行,不樂於導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行。他們既不樂於導向生的諸行、不樂於導向老的諸行、不樂於導向死的諸行、不樂於導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行,便不造作導向生的諸行,不造作導向老的諸行,不造作導向死的諸行,不造作導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行。他們未造作導向生的諸行、未造作導向老的諸行、未造作導向死的諸行、未造作導向愁、悲、苦、憂、惱的諸行,便不墜入生的懸崖,不墜入老的懸崖,不墜入死的懸崖,不墜入愁、悲、苦、憂、惱的懸崖。他們從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:‘他們從苦中解脫。’”

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti. Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jātisaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti. Te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jātipapātampi nappapatanti, jarāpapātampi nappapatanti, maraṇapapātampi nappapatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi nappapatanti. Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第二[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、大熱惱經

3. Mahāpariḷāhasuttaṃ
1113PTS 5.451已對照

一千一百一十三、“諸比丘,有名為大熱惱(Mahāpariḷāha)的地獄。在那裡,凡以眼所見的任何色,他所見的只是不可喜的,不是可喜的;只是不可樂的,不是可樂的;只是不可意的,不是可意的。凡以耳所聞的任何聲……乃至……凡以身所觸的任何所觸……乃至……凡以意所識知的任何法,他所識知的只是不可喜的,不是可喜的;只是不可樂的,不是可樂的;只是不可意的,不是可意的。”

1113. ‘‘Atthi, bhikkhave, mahāpariḷāho nāma nirayo. Tattha yaṃ kiñci cakkhunā rūpaṃ passati, aniṭṭharūpaññeva passati no iṭṭharūpaṃ; akantarūpaññeva passati no kantarūpaṃ; amanāparūpaññeva passati no manāparūpaṃ. Yaṃ kiñci sotena saddaṃ suṇāti…pe… yaṃ kiñci kāyena phoṭṭhabbaṃ phusati…pe… yaṃ kiñci manasā dhammaṃ vijānāti, aniṭṭharūpaññeva vijānāti no iṭṭharūpaṃ; akantarūpaññeva vijānāti no kantarūpaṃ; amanāparūpaññeva vijānāti no manāparūpa’’nti.
已對照

這樣說時,某位比丘對世尊這樣說——“尊者,那熱惱真大啊!尊者,那熱惱極大啊!尊者,有比那熱惱更大、更可怖的另一熱惱嗎?”“比丘,有比那熱惱更大、更可怖的另一熱惱。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vata so, bhante, pariḷāho, sumahā vata so, bhante, pariḷāho! Atthi nu kho, bhante, etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ceva bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhu, etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti.
緬 3.394已對照

“尊者,那麼,比那熱惱更大、更可怖的另一熱惱是什麼呢?”“諸比丘,凡任何沙門或婆羅門,不如實了知‘此是苦’……乃至……不如實了知‘此是導至苦滅之道’,他們樂於導向生的諸行……乃至……樂於……乃至……造作……乃至……造作了之後,便被生的熱惱所燒,被老的熱惱所燒,被死的熱惱所燒,被愁、悲、苦、憂、惱的熱惱所燒。他們不從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:‘他們不從苦中解脫。’”

‘‘Katamo pana, bhante, etamhā pariḷāhā añño pariḷāho mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti…pe… abhiratā…pe… abhisaṅkharonti…pe… abhisaṅkharitvā jātipariḷāhenapi pariḍayhanti, jarāpariḷāhenapi pariḍayhanti, maraṇapariḷāhenapi pariḍayhanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapariḷāhenapi pariḍayhanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
PTS 5.452已對照

“諸比丘,而凡任何沙門或婆羅門,如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至苦滅之道’。他們不樂於導向生的諸行……乃至……不樂於……乃至……不造作……乃至……未造作,便不被生的熱惱所燒,不被老的熱惱所燒,不被死的熱惱所燒,不被愁、悲、苦、憂、惱的熱惱所燒。他們從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:‘他們從苦中解脫。’”

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti. Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti…pe… anabhiratā…pe… nābhisaṅkharonti…pe… anabhisaṅkharitvā jātipariḷāhenapi na pariḍayhanti, jarāpariḷāhenapi na pariḍayhanti, maraṇapariḷāhenapi na pariḍayhanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapariḷāhenapi na pariḍayhanti. Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第三[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、尖頂屋經

4. Kūṭāgārasuttaṃ
1114已對照

一千一百一十四、“諸比丘,若有人這樣說:‘我未如實現觀苦聖諦……乃至……未如實現觀導至苦滅之道聖諦,而將正確地作苦的終結’——這是不可能的。

1114. ‘‘Yo hi, bhikkhave [yo ca kho bhikkhave (syā. ka.)], evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已對照

“諸比丘,譬如有人這樣說:‘我於尖頂屋不造下層屋,而將架上上層屋’——這是不可能的;正是這樣,諸比丘,若有人這樣說:‘我未如實現觀苦聖諦……乃至……未如實現觀導至苦滅之道聖諦,而將正確地作苦的終結’——這是不可能的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ kūṭāgārassa heṭṭhimaṃ gharaṃ akaritvā uparimaṃ gharaṃ āropessāmī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati; evameva kho, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ anabhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已對照

“諸比丘,而若有人這樣說:‘我如實現觀了苦聖諦……乃至……如實現觀了導至苦滅之道聖諦,而將正確地作苦的終結’——這是可能的。

‘‘Yo ca kho, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – ṭhānametaṃ vijjati.
緬 3.395已對照

“諸比丘,譬如有人這樣說:‘我於尖頂屋造了下層屋,而將架上上層屋’——這是可能的;正是這樣,諸比丘,若有人這樣說:‘我如實現觀了苦聖諦……乃至……如實現觀了導至苦滅之道聖諦,而將正確地作苦的終結’——這是可能的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ kūṭāgārassa heṭṭhimaṃ gharaṃ karitvā uparimaṃ gharaṃ āropessāmī’ti – ṭhānametaṃ vijjati; evameva kho, bhikkhave, yo evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ yathābhūtaṃ abhisamecca sammā dukkhassantaṃ karissāmī’ti – ṭhānametaṃ vijjati.
PTS 5.453已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第四[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、毛髮經

5. Vālasuttaṃ
1115已對照

一千一百一十五、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,具壽阿難在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入毘舍離乞食。具壽阿難看見眾多離車童子在議事堂習射,從遠處使箭穿過細小的鎖孔,箭括接著箭括,無有虛發。看見之後,他這樣想——“這些離車童子實在受過訓練,這些離車童子實在善受訓練——竟能從遠處使箭穿過細小的鎖孔,箭括接著箭括,無有虛發!”

1115. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Addasā kho āyasmā ānando sambahule licchavikumārake santhāgāre upāsanaṃ karonte, dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātente, poṅkhānupoṅkhaṃ [pokhānupokhaṃ (syā. kaṃ.)] avirādhitaṃ. Disvānassa etadahosi – ‘‘sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā; yatra hi nāma dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātessanti poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhita’’nti.
已對照

那時,具壽阿難在毘舍離乞食之後,飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——“尊者,在此,我在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入毘舍離乞食。尊者,我看見眾多離車童子在議事堂習射,從遠處使箭穿過細小的鎖孔,箭括接著箭括,無有虛發。看見之後,我這樣想:‘這些離車童子實在受過訓練,這些離車童子實在善受訓練——竟能從遠處使箭穿過細小的鎖孔,箭括接著箭括,無有虛發!’”

Atha kho āyasmā ānando vesāliṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Addasaṃ khvāhaṃ, bhante sambahule licchavikumārake santhāgāre upāsanaṃ karonte dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātente poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhitaṃ’. Disvāna me etadahosi – ‘‘sikkhitā vatime licchavikumārakā, susikkhitā vatime licchavikumārakā; yatra hi nāma dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipātessanti poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhita’’nti.
PTS 5.454緬 3.396已對照

“阿難,你認為怎樣?哪一個更難做、或更難達成——是從遠處使箭穿過細小的鎖孔,箭括接著箭括,無有虛發者,還是以劈成七分的毛髮之端射穿[另一]端者?”“尊者,更難做、更難達成的正是這個:以劈成七分的毛髮之端射穿[另一]端者。”“阿難,然而通達更難通達之[事]的,是那些如實通達‘此是苦’……乃至……如實通達‘此是導至苦滅之道’的人。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ānanda, katamaṃ nu kho dukkarataraṃ vā durabhisambhavataraṃ vā – yo dūratova sukhumena tāḷacchiggaḷena asanaṃ atipāteyya poṅkhānupoṅkhaṃ avirādhitaṃ, yo vā sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyā’’ti? ‘‘Etadeva, bhante, dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca yo vā [yo (sī.)] sattadhā bhinnassa vālassa koṭiyā koṭiṃ paṭivijjheyyā’’ti. ‘‘Atha kho [atha kho te (syā. kaṃ.)], ānanda, duppaṭivijjhataraṃ paṭivijjhanti, ye ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ paṭivijjhanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ paṭivijjhanti’’.
已對照

“因此,阿難,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第五[經]。

‘‘Tasmātihānanda, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、黑暗經

6. Andhakārasuttaṃ
1116已對照

一千一百一十六、“諸比丘,有世間之間的空隙——空曠、無遮、黑暗、幽暗,連有如此大神通力、如此大威力的這日月也不能以其光照及之處。”

1116. ‘‘Atthi, bhikkhave, lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yatthamimesaṃ candimasūriyānaṃ evaṃmahiddhikānaṃ evaṃ mahānubhāvānaṃ ābhāya nānubhontī’’ti.
已對照

這樣說時,某位比丘對世尊這樣說——“尊者,那黑暗真大啊!尊者,那黑暗極大啊!尊者,有比那黑暗更大、更可怖的另一黑暗嗎?”“比丘,有比那黑暗更大、更可怖的另一黑暗。”

Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahā vata so, bhante, andhakāro, sumahā vata so, bhante, andhakāro! Atthi nu kho, bhante, etamhā andhakārā añño andhakāro mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhu, etamhā andhakārā añño andhakāro mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti.
PTS 5.455已對照

“尊者,那麼,比那黑暗更大、更可怖的另一黑暗是什麼呢?”“比丘,凡任何沙門或婆羅門,不如實了知‘此是苦’……乃至……不如實了知‘此是導至苦滅之道’,他們樂於導向生的諸行……乃至……樂於……乃至……造作……乃至……造作了之後,便墜入生的黑暗,墜入老的黑暗,墜入死的黑暗,墜入愁、悲、苦、憂、惱的黑暗。他們不從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:‘他們不從苦中解脫。’”

‘‘Katamo pana, bhante, etamhā andhakārā añño andhakāro mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti? ‘‘Ye hi keci, bhikkhu, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti…pe… abhiratā…pe… abhisaṅkharonti…pe… abhisaṅkharitvā jātandhakārampi papatanti, jarandhakārampi papatanti, maraṇandhakārampi papatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsandhakārampi papatanti. Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
緬 3.397已對照

“比丘,而凡任何沙門或婆羅門,如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至苦滅之道’,他們不樂於導向生的諸行……乃至……不樂於……乃至……不造作……乃至……未造作,便不墜入生的黑暗,不墜入老的黑暗,不墜入死的黑暗,不墜入愁、悲、苦、憂、惱的黑暗。他們從生、老、死、愁、悲、苦、憂、惱中解脫——我說:‘他們從苦中解脫。’”

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhu, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti…pe… anabhiratā…pe… nābhisaṅkharonti…pe… anabhisaṅkharitvā jātandhakārampi nappapatanti, jarandhakārampi nappapatanti, maraṇandhakārampi nappapatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsandhakārampi nappapatanti. Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi. ‘Parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第六[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第一孔軛經

7. Paṭhamachiggaḷayugasuttaṃ
1117PTS 5.456已對照

一千一百一十七、“諸比丘,譬如有人把一個有一孔的軛投入大海。而那裡有一隻盲龜,它每經過一百年,浮上來一次。諸比丘,你們認為怎樣?那隻盲龜每經過一百年浮上來一次,能把頸伸進那個有一孔的軛裡嗎?”“尊者,或許在某時某刻、經過漫長的時間之後[能]。”

1117. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahāsamudde ekacchiggaḷaṃ yugaṃ pakkhipeyya. Tatrāpissa kāṇo kacchapo. So vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjeyya. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu kho kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyyā’’ti? ‘‘Yadi nūna, bhante, kadāci karahaci dīghassa addhuno accayenā’’ti.
已對照

“諸比丘,那隻盲龜每經過一百年浮上來一次,把頸伸進那個有一孔的軛裡,還更快些;諸比丘,但我不說:一度墮入墮處的愚人[會更快]得人身。

‘‘Khippataraṃ kho so, bhikkhave, kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyya, na tvevāhaṃ, bhikkhave, sakiṃ vinipātagatena bālena [vinītagatena bahulena (ka.)] manussattaṃ vadāmi’’.
已對照

這是什麼緣故呢?諸比丘,因為這裡沒有法行、正行、善的作為、福的作為。諸比丘,在這裡通行的是互相吞食、吞食弱者。這是什麼緣故呢?諸比丘,由於未見四聖諦。哪四[聖諦]呢?苦聖諦……乃至……導至苦滅之道聖諦。

Taṃ kissa hetu? Na hettha, bhikkhave, atthi dhammacariyā, samacariyā, kusalakiriyā, puññakiriyā. Aññamaññakhādikā ettha, bhikkhave, vattati dubbalakhādikā. Taṃ kissa hetu? Adiṭṭhattā, bhikkhave, catunnaṃ ariyasaccānaṃ. Katamesaṃ catunnaṃ? Dukkhassa ariyasaccassa…pe… dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第七[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二孔軛經

8. Dutiyachiggaḷayugasuttaṃ
1118PTS 5.457緬 3.398已對照

一千一百一十八、“諸比丘,譬如這大地成為一片水。有人在那裡投入一個有一孔的軛。東風把它吹往西方,西風把它吹往東方,北風把它吹往南方,南風把它吹往北方。而那裡有一隻盲龜,它每經過一百年,浮上來一次。諸比丘,你們認為怎樣?那隻盲龜每經過一百年浮上來一次,能把頸伸進那個有一孔的軛裡嗎?”“尊者,這是偶然的:那隻盲龜每經過一百年浮上來一次,能把頸伸進那個有一孔的軛裡。”

1118. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ayaṃ mahāpathavī ekodakā assa. Tatra puriso ekacchiggaḷaṃ yugaṃ pakkhipeyya. Tamenaṃ puratthimo vāto pacchimena saṃhareyya, pacchimo vāto puratthimena saṃhareyya, uttaro vāto dakkhiṇena saṃhareyya, dakkhiṇo vāto uttarena saṃhareyya. Tatrassa kāṇo kacchapo. So vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjeyya. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu kho kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyyā’’ti? ‘‘Adhiccamidaṃ, bhante, yaṃ so kāṇo kacchapo vassasatassa vassasatassa accayena sakiṃ sakiṃ ummujjanto amusmiṃ ekacchiggaḷe yuge gīvaṃ paveseyyā’’ti.
已對照

“諸比丘,同樣,這是偶然的:得人身。諸比丘,同樣,這是偶然的:如來、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,同樣,這是偶然的:如來所宣說的法與律在世間照耀。諸比丘,[如今]這人身已得,如來、阿羅漢、正等正覺者已出現於世間,如來所宣說的法與律也在世間照耀。

‘‘Evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhave, yaṃ manussattaṃ labhati. Evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhave, yaṃ tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho. Evaṃ adhiccamidaṃ, bhikkhave, yaṃ tathāgatappavedito dhammavinayo loke dibbati. Tassidaṃ [tayidaṃ (?)], bhikkhave, manussattaṃ laddhaṃ, tathāgato loke uppanno arahaṃ sammāsambuddho, tathāgatappavedito ca dhammavinayo loke dibbati.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第八[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、第一須彌山王經

9. Paṭhamasinerupabbatarājasuttaṃ
1119PTS 5.458緬 3.399已對照

一千一百一十九、“諸比丘,譬如有人在須彌山王[旁]放置七顆綠豆大小的石子。諸比丘,你們認為怎樣?哪一個更多呢——放置的七顆綠豆大小的石子,還是須彌山王?”“尊者,更多的正是這個,即須彌山王;放置的七顆綠豆大小的石子是微少的。比起須彌山王,放置的七顆綠豆大小的石子不及於計數,不及於比較,不及於分毫。”“諸比丘,正是這樣,對於聖弟子、見具足之人、已現觀者來說,更多的正是這苦,即已遍盡、已遍取的[苦];所餘的是微少的。比起已遍盡、已遍取的先前的苦蘊,[所餘的]不及於計數,不及於比較,不及於分毫——即以七次為極限;[他是]如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至苦滅之道’者。”

1119. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sinerussa pabbatarājassa satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhipeyya. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ – yā vā [yā ca] satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhittā, yo vā [yo ca (syā. kaṃ. pī. ka.) saṃ. ni. 2.84] sinerupabbatarājā’’ti? ‘‘Etadeva, bhante, bahutaraṃ, yadidaṃ – sinerupabbatarājā; appamattikā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhittā. Saṅkhampi na upenti, upanidhampi na upenti, kalabhāgampi na upenti sinerupabbatarājānaṃ upanidhāya satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā upanikkhittā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, ariyasāvakassa diṭṭhisampannassa puggalassa abhisametāvino etadeva bahutaraṃ dukkhaṃ yadidaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ; appamattakaṃ avasiṭṭhaṃ. Saṅkhampi na upeti, upanidhampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, purimaṃ dukkhakkhandhaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ upanidhāya yadidaṃ sattakkhattuparamatā; yo ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti’’.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第九[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、第二須彌山王經

10. Dutiyasinerupabbatarājasuttaṃ
1120PTS 5.459已對照

一千一百二十、“諸比丘,譬如須彌山王會趨於遍盡、遍取,除了七顆綠豆大小的石子。諸比丘,你們認為怎樣?哪一個更多呢——須彌山王已遍盡、已遍取的[部分],還是餘下的七顆綠豆大小的石子?”“尊者,須彌山王中更多的正是這個,即已遍盡、已遍取的[部分];餘下的七顆綠豆大小的石子是微少的。比起須彌山王已遍盡、已遍取的[部分],餘下的七顆綠豆大小的石子不及於計數,不及於比較,不及於分毫。”“諸比丘,正是這樣,對於聖弟子、見具足之人、已現觀者來說,更多的正是這苦,即已遍盡、已遍取的[苦];所餘的是微少的。比起已遍盡、已遍取的先前的苦蘊,[所餘的]不及於計數,不及於比較,不及於分毫——即以七次為極限;[他是]如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至苦滅之道’者。”

1120. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, sinerupabbatarājāyaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, ṭhapetvā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ – yaṃ vā sinerussa pabbatarājassa parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ, yā vā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā avasiṭṭhā’’ti? ‘‘Etadeva, bhante, bahutaraṃ sinerussa pabbatarājassa yadidaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ; appamattikā satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā avasiṭṭhā. Saṅkhampi na upenti, upanidhampi na upenti, kalabhāgampi na upenti sinerussa pabbatarājassa parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ upanidhāya satta muggamattiyo pāsāṇasakkharā avasiṭṭhā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, ariyasāvakassa diṭṭhisampannassa puggalassa abhisametāvino etadeva bahutaraṃ dukkhaṃ yadidaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ; appamattakaṃ avasiṭṭhaṃ. Saṅkhampi na upeti, upanidhampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, purimaṃ dukkhakkhandhaṃ parikkhīṇaṃ pariyādinnaṃ upanidhāya yadidaṃ sattakkhattuparamatā; yo ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti’’.
已對照

“因此,諸比丘,應當致力於‘此是苦’……乃至……應當致力於‘此是導至苦滅之道’。”第十[經]。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe… ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti. Dasamaṃ.
已對照

懸崖品第五。

Papātavaggo pañcamo.
已對照

其攝頌——

思惟、懸崖、熱惱,尖頂、毛髮與黑暗;

以孔[軛]說了二[經],須彌山另二[經]。

Tassuddānaṃ –
Cintā papāto pariḷāho, kūṭaṃ vālandhakāro ca;
Chiggaḷena ca dve vuttā, sineru apare duveti.