快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 入出息相應 Ānāpānasaṃyuttaṃ

本經目錄十、入出息相應一、一法品一、一法經二、覺支經三、純粹經四、第一果經五、第二果經六、阿梨吒經七、大劫賓那經八、燈喻經九、毘舍離經十、金毗羅經一法品第一。二、第二品一、伊車能伽羅經二、疑惑經三、第一阿難經四、第二阿難經五、第一比丘經六、第二比丘經七、舍斷諸結經八、隨眠根除經九、遍知路程經十、漏盡經第二品。入出息相應第十。

已對照

十、入出息相應

10. Ānāpānasaṃyuttaṃ
已對照

一、一法品

1. Ekadhammavaggo
已對照

一、一法經

1. Ekadhammasuttaṃ
977PTS 5.312緬 3.272已對照

九百七十七、因緣在舍衛城。在那裡……乃至……這樣說——“諸比丘,一法若修習、多作,有大果、大功德。哪一法呢?入出息念。諸比丘,入出息念如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’。入息短時,了知‘我入息短’;出息短時,了知‘我出息短’。他學:‘我將覺知全身而入息’;他學:‘我將覺知全身而出息’。他學:‘我將令身行止息而入息’;他學:‘我將令身行止息而出息’。他學:‘我將覺知喜而入息’;他學:‘我將覺知喜而出息’。他學:‘我將覺知樂而入息’;他學:‘我將覺知樂而出息’。他學:‘我將覺知心行而入息’;他學:‘我將覺知心行而出息’。他學:‘我將令心行止息而入息’;他學:‘我將令心行止息而出息’。他學:‘我將覺知心而入息’;他學:‘我將覺知心而出息’。他學:‘我將令心喜悅而入息’;他學:‘我將令心喜悅而出息’。他學:‘我將令心得定而入息’;他學:‘我將令心得定而出息’。他學:‘我將令心解脫而入息’;他學:‘我將令心解脫而出息’。他學:‘我將隨觀無常而入息’;他學:‘我將隨觀無常而出息’。他學:‘我將隨觀離貪而入息’;他學:‘我將隨觀離貪而出息’。他學:‘我將隨觀滅而入息’;他學:‘我將隨觀滅而出息’。他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,有大果、大功德。”第一[經]。

977. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho…pe… etadavoca – ‘‘ekadhammo, bhikkhave, bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso. Katamo ekadhammo? Ānāpānassati [ānāpānasati (sī. pī.)]. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova [sato (bahūsu) tatiyapārājikepi] passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītippaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、覺支經

2. Bojjhaṅgasuttaṃ
978PTS 5.313已對照

九百七十八、“諸比丘,入出息念若修習、多作,有大果、大功德。諸比丘,入出息念如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘修習與入出息念俱行的、依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的念覺支,修習與入出息念俱行的擇法覺支……乃至……修習與入出息念俱行的、依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的舍覺支。諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,有大果、大功德。”第二[經]。

978. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu ānāpānassatisahagataṃ satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, ānāpānassatisahagataṃ dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… ānāpānassatisahagataṃ upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、純粹經

3. Suddhikasuttaṃ
979已對照

九百七十九、“諸比丘,入出息念若修習、多作,有大果、大功德。諸比丘,入出息念如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,有大果、大功德。”第三[經]。

979. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、第一果經

4. Paṭhamaphalasuttaṃ
980PTS 5.314緬 3.273已對照

九百八十、“諸比丘,入出息念若修習、多作,有大果、大功德。諸比丘,入出息念如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,有大果、大功德。諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,兩種果之一是可預期的——於現法中[得]究竟智,或若有餘依,[得]阿那含性。”第四[經]。

980. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Evaṃ bhāvitāya kho, bhikkhave, ānāpānassatiyā evaṃ bahulīkatāya dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、第二果經

5. Dutiyaphalasuttaṃ
981已對照

九百八十一、“諸比丘,入出息念若修習、多作,有大果、大功德。諸比丘,入出息念如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,有大果、大功德。

981. ‘‘Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā.
緬 3.274已對照

“諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,七果、七利益是可預期的。哪七果、七利益呢?就在現法中提早證得究竟智;若不就在現法中提早證得究竟智,那麼在臨終時證得究竟智;若不就在現法中提早證得究竟智,若不在臨終時證得究竟智,那麼以五下分結的滅盡而成為中般涅槃者……成為生般涅槃者……成為無行般涅槃者……成為有行般涅槃者……成為上流至色究竟者——諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,這七果、七利益是可預期的。”第五[經]。

‘‘Evaṃ bhāvitāya kho, bhikkhave, ānāpānassatiyā evaṃ bahulīkatāya satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame satta phalā sattānisaṃsā? Diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti; no ce diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti. Atha maraṇakāle aññaṃ ārādheti; no ce diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti, no ce maraṇakāle aññaṃ ārādheti. Atha pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā antarāparinibbāyī hoti… upahaccaparinibbāyī hoti… asaṅkhāraparinibbāyī hoti… sasaṅkhāraparinibbāyī hoti… uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī – evaṃ bhāvitāya kho, bhikkhave, ānāpānassatiyā evaṃ bahulīkatāya ime satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、阿梨吒經

6. Ariṭṭhasuttaṃ
982PTS 5.315已對照

九百八十二、因緣在舍衛城。在那裡,世尊……乃至……這樣說——“諸比丘,你們修習入出息念嗎?”這樣說時,具壽阿梨吒(Ariṭṭha)對世尊這樣說——“尊者,我修習入出息念。”“阿梨吒,那麼你是如何修習入出息唸的呢?”“尊者,於過去諸欲,我的欲欲已斷;於未來諸欲,我的欲欲已離去;於內外諸法,我的瞋想已善調伏。這樣的我,將只是具念地入息,只是具念地出息。尊者,我就是這樣修習入出息唸的。”

982. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā…pe… etadavoca – ‘‘bhāvetha no tumhe bhikkhave, ānāpānassati’’nti? Evaṃ vutte āyasmā ariṭṭho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, bhante, bhāvemi ānāpānassati’’nti. ‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, ariṭṭha, bhāvesi ānāpānassati’’nti? ‘‘Atītesu me, bhante, kāmesu kāmacchando pahīno, anāgatesu me kāmesu kāmacchando vigato, ajjhattabahiddhā [ajjhattaṃ bahiddhā (syā. kaṃ. pī. ka.)] ca me dhammesu paṭighasaññā suppaṭivinītā. So [sohaṃ (?)] satova assasissāmi, satova passasissāmi. Evaṃ khvāhaṃ, bhante, bhāvemi ānāpānassati’’nti.
已對照

“阿梨吒,我說:‘這入出息念是有的,並非沒有。’然而,阿梨吒,入出息念如何詳盡地圓滿,你要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”具壽阿梨吒應諾世尊。世尊這樣說——

‘‘‘Atthesā, ariṭṭha, ānāpānassati, nesā natthī’ti vadāmi. Api ca, ariṭṭha, yathā ānāpānassati vitthārena paripuṇṇā hoti taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ariṭṭho bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
已對照

“阿梨吒,入出息念如何詳盡地圓滿呢?阿梨吒,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息長時,了知‘我入息長’……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。阿梨吒,入出息念就是這樣詳盡地圓滿。”第六[經]。

‘‘Kathañca, ariṭṭha, ānāpānassati vitthārena paripuṇṇā hoti? Idha, ariṭṭha, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ kho, ariṭṭha, ānāpānassati vitthārena paripuṇṇā hotī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、大劫賓那經

7. Mahākappinasuttaṃ
983已對照

九百八十三、因緣在舍衛城。那時,具壽大劫賓那在離世尊不遠處坐著,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。世尊看見具壽大劫賓那在不遠處坐著,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前;看見之後,召喚諸比丘——

983. Sāvatthinidānaṃ. Tena kho pana samayena āyasmā mahākappino bhagavato avidūre nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Addasā kho bhagavā āyasmantaṃ mahākappinaṃ avidūre nisinnaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. Disvāna bhikkhū āmantesi –
PTS 5.316緬 3.275已對照

“諸比丘,你們看見這位比丘的身體有動搖或顫動嗎?”“尊者,無論我們何時看見那位具壽坐在僧團之中,或獨自坐在僻靜處,那時我們都不見那位具壽的身體有動搖或顫動。”

‘‘Passatha no tumhe, bhikkhave, etassa bhikkhuno kāyassa iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vā’’ti? ‘‘Yadāpi mayaṃ, bhante, taṃ āyasmantaṃ passāma saṅghamajjhe vā nisinnaṃ ekaṃ vā raho nisinnaṃ, tadāpi mayaṃ tassa āyasmato na passāma kāyassa iñjitattaṃ vā phanditattaṃ vā’’ti.
已對照

“諸比丘,由於已修習、已多作哪一種定,身既無動搖或顫動,心也無動搖或顫動,諸比丘,那位比丘便是那種定的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者。諸比丘,而由於已修習、已多作哪一種定,身既無動搖或顫動,心也無動搖或顫動呢?

‘‘Yassa, bhikkhave, samādhissa bhāvitattā bahulīkatattā neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, tassa so, bhikkhave, bhikkhu samādhissa nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī. Katamassa ca, bhikkhave, samādhissa bhāvitattā bahulīkatattā neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā?
已對照

“諸比丘,由於已修習、已多作入出息念定,身既無動搖或顫動,心也無動搖或顫動。諸比丘,入出息念定如何修習、如何多作時,身既無動搖或顫動,心也無動搖或顫動呢?

‘‘Ānāpānassatisamādhissa, bhikkhave, bhāvitattā bahulīkatattā neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā. Kathaṃ bhāvite ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhi kathaṃ bahulīkate neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā?
已對照

“諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念定如是修習、如是多作時,身既無動搖或顫動,心也無動搖或顫動。”第七[經]。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvite ca kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhi evaṃ bahulīkate neva kāyassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā, na cittassa iñjitattaṃ vā hoti phanditattaṃ vā’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、燈喻經

8. Padīpopamasuttaṃ
984已對照

九百八十四、“諸比丘,入出息念定若修習、多作,有大果、大功德。諸比丘,入出息念定如何修習、如何多作,有大果、大功德?

984. ‘‘Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso. Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso?
PTS 5.317緬 3.276已對照

“諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息長時,了知‘我入息長’……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念定如是修習、如是多作,有大果、大功德。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso.
已對照

“諸比丘,我在正覺之前,尚未現等覺、仍是菩薩之時,也曾多以此住而住。諸比丘,我多以此住而住時,身既不疲倦,眼也不[疲倦];而我的心由不執取而從諸漏解脫了。

‘‘Ahampi sudaṃ, bhikkhave, pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno iminā vihārena bahulaṃ viharāmi. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, iminā vihārena bahulaṃ viharato neva kāyo kilamati na cakkhūni; anupādāya ca me āsavehi cittaṃ vimucci.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我的身既不疲倦,眼也不[疲倦];願我的心由不執取而從諸漏解脫’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘neva me kāyo kilameyya na cakkhūni, anupādāya ca me āsavehi cittaṃ vimucceyyā’ti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我那些依家的奔馳思惟被舍斷’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘ye me gehasitā sarasaṅkappā te pahīyeyyu’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我於不可厭惡者住於厭惡想’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我於可厭惡者住於不厭惡想’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我於可厭惡者與不可厭惡者[二者]皆住於厭惡想’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
PTS 5.318已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我於可厭惡者與不可厭惡者[二者]皆住於不厭惡想’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我回避不可厭惡與可厭惡這二者,住於舍,具念、正知’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘appaṭikūlañca paṭikūlañca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno’ti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
緬 3.277已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:“舍、具念、樂住。”成就並住於第三禪’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṃ sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeyyaṃ, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]“虛空是無邊的”,成就並住於空無邊處’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
PTS 5.319已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我完全超越空無邊處,[知]“識是無邊的”,成就並住於識無邊處’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我完全超越識無邊處,[知]“什麼都沒有”,成就並住於無所有處’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
已對照

“諸比丘,因此,比丘若也希望:‘願我完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅’,那麼正是這入出息念定應好好作意。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja vihareyya’nti, ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṃ manasi kātabbo.
緬 3.278已對照

“諸比丘,入出息念定如是修習、如是多作時,若感受樂受,了知它‘是無常的’,了知‘未被耽著’,了知‘未被歡喜’;若感受苦受,了知它‘是無常的’,了知‘未被耽著’,了知‘未被歡喜’;若感受不苦不樂受,了知它‘是無常的’,了知‘未被耽著’,了知‘未被歡喜’。”

‘‘Evaṃ bhāvite kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhi evaṃ bahulīkate, sukhaṃ ce vedanaṃ vedayati, sā ‘aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti; dukkhaṃ ce vedanaṃ vedayati, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti; adukkhamasukhaṃ ce vedanaṃ vedayati, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti’’.
已對照

“若感受樂受,離系地感受它;若感受苦受,離系地感受它;若感受不苦不樂受,離系地感受它。他感受以身為邊際的受時,了知‘我感受以身為邊際的受’;感受以命為邊際的受時,了知‘我感受以命為邊際的受’;了知‘身壞之後,命盡之後,一切所感受的,未被歡喜,將就在此處變得清涼’。”

‘‘Sukhaṃ [so sukhaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.) ma. ni. 3.364 aṭṭhakathāṭīkā oloketabbā] ce vedanaṃ vedayati, visaṃyutto naṃ vedayati; dukkhaṃ ce vedanaṃ vedayati, visaṃyutto naṃ vedayati; adukkhamasukhaṃ ce vedanaṃ vedayati, visaṃyutto naṃ vedayati. So kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti’’.
PTS 5.320已對照

“諸比丘,譬如依油、依燈芯,油燈燃燒;由於那油與燈芯的耗盡,無食而熄滅。同樣地,諸比丘,比丘感受以身為邊際的受時,了知‘我感受以身為邊際的受’;感受以命為邊際的受時,了知‘我感受以命為邊際的受’;了知‘身壞之後,命盡之後,一切所感受的,未被歡喜,將就在此處變得清涼’。”第八[經]。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, telañca paṭicca, vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya, tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā anāhāro nibbāyeyya; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti, ‘kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、毘舍離經

9. Vesālīsuttaṃ
985已對照

九百八十五、如是我聞——一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,世尊以種種理趣為諸比丘講說不淨之說,稱揚不淨,稱揚不淨的修習。

985. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhūnaṃ anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti, asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati, asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsati.
已對照

於是,世尊召喚諸比丘——“諸比丘,我想宴默獨處半個月。除了一位送施食者之外,任何人都不要來我這裡。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊之後,除了一位送施食者之外,沒有任何人去見世尊。

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘icchāmahaṃ, bhikkhave, aḍḍhamāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
緬 3.279已對照

於是,那些比丘[心想]:“世尊以種種理趣講說不淨之說,稱揚不淨,稱揚不淨的修習”,便致力於具種種行相交雜的不淨修習之勤修而住。他們為這個身體所苦惱、羞慚、厭惡,而尋求取命刀。一日之中有十位比丘取刀[自害],也有二十位……乃至……也有三十位比丘在一日之中取刀[自害]。

Atha kho te bhikkhū – ‘‘bhagavā anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti, asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati, asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsatī’’ti anekākāravokāraṃ asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Te iminā kāyena aṭṭīyamānā [aṭṭiyamānā (sī. syā. kaṃ. pī. ka.)] harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti. Dasapi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti, vīsampi…pe… tiṃsampi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti.
PTS 5.321已對照

那時,世尊過了那半個月之後,從靜坐中起身,對具壽阿難說——“阿難,比丘僧團為何好像變得單薄了?”“尊者,那是因為[那些比丘想]:‘世尊以種種理趣為諸比丘講說不淨之說,稱揚不淨,稱揚不淨的修習’,便致力於具種種行相交雜的不淨修習之勤修而住。他們為這個身體所苦惱、羞慚、厭惡,而尋求取命刀。一日之中有十位比丘取刀[自害],也有二十位比丘……也有三十位比丘在一日之中取刀[自害]。善哉,尊者,願世尊宣說另一理趣,好讓這比丘僧團安住於究竟智。”

Atha kho bhagavā tassa aḍḍhamāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, ānanda, tanubhūto viya bhikkhusaṅgho’’ti? ‘‘Tathā hi pana, bhante, ‘bhagavā bhikkhūnaṃ anekapariyāyena asubhakathaṃ katheti, asubhāya vaṇṇaṃ bhāsati, asubhabhāvanāya vaṇṇaṃ bhāsatī’ti anekākāravokāraṃ asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Te iminā kāyena aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti. Dasapi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti, vīsampi bhikkhū… tiṃsampi bhikkhū ekāhena satthaṃ āharanti. Sādhu, bhante, bhagavā aññaṃ pariyāyaṃ ācikkhatu yathāyaṃ bhikkhusaṅgho aññāya saṇṭhaheyyā’’ti.
已對照

“那麼,阿難,把凡是依止毘舍離而住的比丘全都召集到集會堂來。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊之後,把凡是依止毘舍離而住的比丘全都召集到集會堂,然後來到世尊之處;到了之後,對世尊這樣說——“尊者,比丘僧團已經集合。尊者,現在正是世尊認為適時的時候。”

‘‘Tenahānanda, yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū vesāliṃ upanissāya viharanti te sabbe upaṭṭhānasālāyaṃ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sannipatito [sannipātito (sī.)], bhante, bhikkhusaṅgho. Yassa dāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.
已對照

於是,世尊來到集會堂;到了之後,坐在所敷設的座位上。坐下後,世尊召喚諸比丘——“諸比丘,這入出息念定也[是這樣]:若修習、多作,正是寂靜的、殊勝的、無澆灌的、樂的住,並且立即使一再生起的惡不善法消失、平息。”

Atha kho bhagavā yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘ayampi kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti’’.
PTS 5.322緬 3.280已對照

“諸比丘,猶如在夏季最後一個月揚起的塵垢,大非時雲立即使它消失、平息;正是這樣,諸比丘,入出息念定若修習、多作,正是寂靜的、殊勝的、無澆灌的、樂的住,並且立即使一再生起的惡不善法消失、平息。諸比丘,入出息念定如何修習、如何多作,正是寂靜的、殊勝的、無澆灌的、樂的住,並且立即使一再生起的惡不善法消失、平息呢?

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gimhānaṃ pacchime māse ūhataṃ rajojallaṃ, tamenaṃ mahāakālamegho ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti; evameva kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti. Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasameti?
已對照

“諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念定如是修習、如是多作,正是寂靜的、殊勝的、無澆灌的、樂的住,並且立即使一再生起的惡不善法消失、平息。”第九[經]。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato santo ceva paṇīto ca asecanako ca sukho ca vihāro uppannuppanne ca pāpake akusale dhamme ṭhānaso antaradhāpeti vūpasametī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、金毗羅經

10. Kimilasuttaṃ
986已對照

九百八十六、如是我聞——一時,世尊住在金毗羅(Kimilā)的竹林。在那裡,世尊召喚具壽金毗羅(Kimila):“金毗羅,入出息念定如何修習、如何多作,而有大果、大功德呢?”

986. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kimilāyaṃ [kimbilāyaṃ (sī. pī.)] viharati veḷuvane. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ kimilaṃ āmantesi – ‘‘kathaṃ bhāvito nu kho, kimila, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso’’ti?
已對照

這樣說時,具壽金毗羅默然。第二次,世尊……乃至……第三次,世尊召喚具壽金毗羅:“金毗羅,入出息念定如何修習、如何多作,而有大果、大功德呢?”第三次,具壽金毗羅仍默然。

Evaṃ vutte āyasmā kimilo tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ kimilaṃ āmantesi – ‘‘kathaṃ bhāvito nu kho, kimila, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso’’ti? Tatiyampi kho āyasmā kimilo tuṇhī ahosi.
PTS 5.323緬 3.281已對照

這樣說時,具壽阿難對世尊這樣說——“世尊,這正是時候;善逝,這正是時候——願世尊宣說入出息念定。聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”

Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo! Yaṃ bhagavā ānāpānassatisamādhiṃ bhāseyya. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
已對照

“那麼,阿難,你要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊。世尊這樣說——“阿難,入出息念定如何修習、如何多作,而有大果、大功德呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。阿難,入出息念定如是修習、如是多作,有大果、大功德。”

‘‘Tenahānanda, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca – ‘‘kathaṃ bhāvito ca, ānanda, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, ānanda, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṃso’’.
已對照

“阿難,當比丘入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’;入息短時,了知‘我入息短’;出息短時,了知‘我出息短’;他學:‘我將覺知全身而入息’;他學:‘我將覺知全身而出息’;他學:‘我將令身行止息而入息’;他學:‘我將令身行止息而出息’時——阿難,那時,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?阿難,我說這是諸身中的某一[身],即:入出息。因此,阿難,那時,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi yadidaṃ – assāsapassāsaṃ. Tasmātihānanda, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.324緬 3.282已對照

“阿難,當比丘學:‘我將覺知喜而入息’;他學:‘我將覺知喜而出息’;他學:‘我將覺知樂而入息’;他學:‘我將覺知樂而出息’;他學:‘我將覺知心行而入息’;他學:‘我將覺知心行而出息’;他學:‘我將令心行止息而出息’時——阿難,那時,比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?阿難,我說這是諸受中的某一[受],即:對入出息的好好地作意。因此,阿難,那時,比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītippaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ [assāsapassāsaṃ (pī. ka.) ma. ni. 3.145] sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātihānanda, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“阿難,當比丘學:‘我將覺知心而入息’;他學:‘我將覺知心而出息’;令心喜悅……乃至……令心得定……乃至……他學:‘我將令心解脫而入息’;他學:‘我將令心解脫而出息’時——阿難,那時,比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?阿難,我不說失念、不正知者有入出息念定的修習。因此,阿難,那時,比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… samādahaṃ cittaṃ…pe… ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātihānanda, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“阿難,當比丘學:‘我將隨觀無常而入息’……乃至……隨觀離貪……乃至……隨觀滅……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’時——阿難,那時,比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。凡是貪與憂的舍斷,他以慧見到那[舍斷]之後,好好地觀察。因此,阿難,那時,比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātihānanda, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.325緬 3.283已對照

“阿難,猶如在四衢大道上有一大堆塵土。若從東方來了貨車或馬車,就會摧毀那塵土堆;若從西方來了……乃至……若從北方……乃至……若從南方來了貨車或馬車,就會摧毀那塵土堆。正是這樣,阿難,比丘於身隨觀身而住時,也就摧毀諸惡不善法;於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住時,也就摧毀諸惡不善法。”第十[經]。

‘‘Seyyathāpi, ānanda, catumahāpathe [cātummahāpathe (sī. syā. kaṃ.)] mahāpaṃsupuñjo. Puratthimāya cepi disāyaṃ āgaccheyya sakaṭaṃ vā ratho vā, upahanateva taṃ paṃsupuñjaṃ; pacchimāya cepi disāya āgaccheyya…pe… uttarāya cepi disāya…pe… dakkhiṇāya cepi disāya āgaccheyya sakaṭaṃ vā ratho vā, upahanateva taṃ paṃsupuñjaṃ. Evameva kho, ānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharantopi upahanateva pāpake akusale dhamme; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharantopi upahanateva pāpake akusale dhamme’’ti. Dasamaṃ.
已對照

一法品第一。

Ekadhammavaggo paṭhamo.
已對照

其攝頌——

一法與覺支,純粹與二果;

阿梨吒、劫賓那、燈[喻],毘舍離與金毗羅。

Tassuddānaṃ –
Ekadhammo ca bojjhaṅgo, suddhikañca duve phalā;
Ariṭṭho kappino dīpo, vesālī kimilena cāti.
已對照

二、第二品

2. Dutiyavaggo
已對照

一、伊車能伽羅經

1. Icchānaṅgalasuttaṃ
987已對照

九百八十七、一時,世尊住在伊車能伽羅(Icchānaṅgala)的伊車能伽羅林叢。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,我想宴默獨處三個月。除了一位送施食者之外,任何人都不要來我這裡。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊之後,除了一位送施食者之外,沒有任何人去見世尊。

987. Ekaṃ samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘icchāmahaṃ, bhikkhave, temāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
PTS 5.326已對照

那時,世尊過了那三個月之後,從靜坐中起身,召喚諸比丘:“諸比丘,若其他外道的遊方者這樣問你們:‘賢友們,沙門喬達摩在雨安居期間多以哪一種住而住?’諸比丘,被這樣問時,你們應這樣解答那些其他外道的遊方者:‘賢友們,世尊在雨安居期間多以入出息念定而住。’諸比丘,在此,我具念地入息,具念地出息。我入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’;入息短時,了知‘我入息短’;出息短時,了知‘我出息短’;我了知‘我將覺知全身而入息’……乃至……我了知‘我將隨觀舍離而入息’;我了知‘我將隨觀舍離而出息’。”

Atha kho bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘‘sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ‘ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsī’ti. Idhāhaṃ, bhikkhave, sato assasāmi, sato passasāmi. Dīghaṃ assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāmi, dīghaṃ passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāmi; rassaṃ assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāmi, rassaṃ passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāmi; ‘sabbakāyappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti pajānāmi…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti pajānāmi, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi’’.
緬 3.284已對照

“諸比丘,若有人要正確地說[某法]是‘聖住’,也是‘梵住’,也是‘如來住’,那麼正確地說時,他應說入出息念定是‘聖住’,也是‘梵住’,也是‘如來住’。諸比丘,那些有學、心願未達、希求著無上瑜伽安穩而住的比丘——對他們而言,入出息念定若修習、多作,能導向諸漏的滅盡。諸比丘,而那些已是阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘——對他們而言,入出息念定若修習、多作,既能導向現法樂住,也能導向正念正知。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ye te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato diṭṭhadhammasukhavihārāya ceva saṃvattati satisampajaññāya ca.
已對照

“諸比丘,若有人要正確地說[某法]是‘聖住’,也是‘梵住’,也是‘如來住’,那麼正確地說時,他應說入出息念定是‘聖住’,也是‘梵住’,也是‘如來住’。”第一[經]。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ‘ariyavihāro’ itipi, ‘brahmavihāro’ itipi, ‘tathāgatavihāro’ itipī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、疑惑經

2. Kaṅkheyyasuttaṃ
988PTS 5.327已對照

九百八十八、一時,具壽盧夷強耆(Lomasakaṃbhiya)住在釋迦[國]迦毘羅衛的尼拘陀園。那時,釋迦人摩訶男來到具壽盧夷強耆之處;到了之後,禮敬具壽盧夷強耆,坐在一旁。坐在一旁的釋迦人摩訶男對具壽盧夷強耆這樣說——“尊者,有學住就是如來住呢,還是有學住是一回事,如來住是另一回事?”

988. Ekaṃ samayaṃ āyasmā lomasakaṃbhiyo [lomasavaṅgiso (sī. pī.)] sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho mahānāmo sakko yenāyasmā lomasakaṃbhiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ lomasakaṃbhiyaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo sakko āyasmantaṃ lomasakaṃbhiyaṃ etadavoca – ‘‘so eva nu kho, bhante, sekho vihāro so tathāgatavihāro, udāhu aññova [añño (syā. kaṃ. pī. ka.)] sekho vihāro añño tathāgatavihāro’’ti?
已對照

“賢友摩訶男,有學住並不就是如來住。賢友摩訶男,有學住是一回事,如來住是另一回事。賢友摩訶男,那些有學、心願未達、希求著無上瑜伽安穩而住的比丘,他們舍斷五蓋而住。哪五[蓋]呢?舍斷欲欲蓋而住,瞋恚蓋……乃至……昏沉睡眠蓋……乃至……掉舉追悔蓋……乃至……舍斷疑蓋而住。

‘‘Na kho, āvuso mahānāma, sveva sekho vihāro, so tathāgatavihāro. Añño kho, āvuso mahānāma, sekho vihāro, añño tathāgatavihāro. Ye te, āvuso mahānāma, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, te pañca nīvaraṇe pahāya viharanti. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ pahāya viharanti, byāpādanīvaraṇaṃ…pe… thinamiddhanīvaraṇaṃ…pe… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ…pe… vicikicchānīvaraṇaṃ pahāya viharanti.
緬 3.285已對照

“賢友摩訶男,凡是那些有學、心願未達、希求著無上瑜伽安穩而住的比丘,他們都舍斷這五蓋而住。

‘‘Yepi te, āvuso mahānāma, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, te ime pañca nīvaraṇe pahāya viharanti.
PTS 5.328已對照

“賢友摩訶男,而那些已是阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘——他們的五蓋已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。哪五[蓋]呢?欲欲蓋已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法;瞋恚蓋已斷……乃至……昏沉睡眠蓋……乃至……掉舉追悔蓋……乃至……疑蓋已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。

‘‘Ye ca kho te, āvuso mahānāma, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ pañca nīvaraṇā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā [anabhāvakatā (sī. pī.)] āyatiṃ anuppādadhammā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ; byāpādanīvaraṇaṃ pahīnaṃ…pe… thinamiddhanīvaraṇaṃ…pe… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ…pe… vicikicchānīvaraṇaṃ pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.
已對照

“賢友摩訶男,那些已是阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘——他們的這五蓋已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。賢友摩訶男,由這一理趣也應知道這[一點],即:有學住是一回事,如來住是另一回事。

‘‘Ye te, āvuso mahānāma, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ ime pañca nīvaraṇā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tadamināpetaṃ, āvuso mahānāma, pariyāyena veditabbaṃ yathā – aññova sekho vihāro, añño tathāgatavihāro.
已對照

“賢友摩訶男,有一次,世尊住在伊車能伽羅的伊車能伽羅林叢。賢友摩訶男,在那裡,世尊召喚諸比丘:‘諸比丘,我想宴默獨處三個月。除了一位送施食者之外,任何人都不要來我這裡。’‘是的,尊者。’賢友摩訶男,那些比丘應諾世尊之後,除了一位送施食者之外,沒有任何人去見世尊。

‘‘Ekamidaṃ, āvuso mahānāma, samayaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Tatra kho, āvuso mahānāma, bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘icchāmahaṃ, bhikkhave, temāsaṃ paṭisallīyituṃ. Nāmhi kenaci upasaṅkamitabbo, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakenā’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, āvuso mahānāma, te bhikkhū bhagavato paṭissutvā nāssudha koci bhagavantaṃ upasaṅkamati, aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena.
緬 3.286已對照

“賢友,那時,世尊過了那三個月之後,從靜坐中起身,召喚諸比丘:‘諸比丘,若其他外道的遊方者這樣問你們:“賢友們,沙門喬達摩在雨安居期間多以哪一種住而住?”諸比丘,被這樣問時,你們應這樣解答那些其他外道的遊方者:“賢友們,世尊在雨安居期間多以入出息念定而住。”諸比丘,在此,我具念地入息,具念地出息。我入息長時,了知“我入息長”;出息長時,了知“我出息長”……乃至……我了知“我將隨觀舍離而入息”;我了知“我將隨觀舍離而出息”。

‘‘Atha kho, āvuso, bhagavā tassa temāsassa accayena paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘sace kho, bhikkhave, aññatitthiyā paribbājakā evaṃ puccheyyuṃ – katamenāvuso, vihārena samaṇo gotamo vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsīti, evaṃ puṭṭhā tumhe, bhikkhave, tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ byākareyyātha – ānāpānassatisamādhinā kho, āvuso, bhagavā vassāvāsaṃ bahulaṃ vihāsīti. Idhāhaṃ, bhikkhave, sato assasāmi, sato passasāmi. Dīghaṃ assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānāmi, dīghaṃ passasanto dīghaṃ passasāmīti pajānāmi…pe… paṭinissaggānupassī assasissāmīti pajānāmi, paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti pajānāmi’’.
已對照

“‘諸比丘,若有人要正確地說[某法]是“聖住”,也是“梵住”,也是“如來住”,那麼正確地說時,他應說入出息念定是“聖住”,也是“梵住”,也是“如來住”。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi.
已對照

“‘諸比丘,那些有學、心願未達、希求著無上瑜伽安穩而住的比丘——對他們而言,入出息念定若修習、多作,能導向諸漏的滅盡。

‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
已對照

“‘諸比丘,而那些已是阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘——對他們而言,入出息念定若修習、多作,既能導向就在現法中的樂住,也能導向正念正知。

‘‘Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tesaṃ ānāpānassatisamādhi bhāvito bahulīkato diṭṭheva dhamme sukhavihārāya ceva saṃvattati satisampajaññāya ca.
已對照

“‘諸比丘,若有人要正確地說[某法]是“聖住”,也是“梵住”,也是“如來住”,那麼正確地說時,他應說入出息念定是“聖住”,也是“梵住”,也是“如來住”。’”“賢友摩訶男,由這一理趣應知道這[一點],即:有學住是一回事,如來住是另一回事。”第二[經]。

‘‘Yañhi taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipi. Ānāpānassatisamādhiṃ sammā vadamāno vadeyya – ariyavihāro itipi, brahmavihāro itipi, tathāgatavihāro itipī’’ti. ‘‘Iminā kho etaṃ, āvuso mahānāma, pariyāyena veditabbaṃ, yathā – aññova sekho vihāro, añño tathāgatavihāro’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、第一阿難經

3. Paṭhamaānandasuttaṃ
989PTS 5.329緬 3.287已對照

九百八十九、因緣在舍衛城。那時,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——“尊者,有沒有一法,若修習、多作,能圓滿四法;四法若修習、多作,能圓滿七法;七法若修習、多作,能圓滿二法?”

989. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhante, ekadhammo [eko dhammo (sī.)] bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti?
已對照

“阿難,有一法,若修習、多作,能圓滿四法;四法若修習、多作,能圓滿七法;七法若修習、多作,能圓滿二法。”

‘‘Atthi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti.
已對照

“尊者,那麼,哪一法若修習、多作,能圓滿四法;四法若修習、多作,能圓滿七法;七法若修習、多作,能圓滿二法呢?”“阿難,入出息念定是一法,若修習、多作,能圓滿四念處;四念處若修習、多作,能圓滿七覺支;七覺支若修習、多作,能圓滿明與解脫。”

‘‘Katamo pana, bhante, ekadhammo [eko dhammo (sī.)] bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Ānāpānassatisamādhi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti’’.
PTS 5.330已對照

“阿難,入出息念定如何修習、如何多作,而圓滿四念處呢?阿難,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。”“阿難,當比丘入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’;入息短時……乃至……他學:‘我將令身行止息而入息’;他學:‘我將令身行止息而出息’時——阿難,那時,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?阿難,我說這是諸身中的某一[身],即:入出息。因此,阿難,那時,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。”

‘‘Kathaṃ bhāvito, ānanda, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’. ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā…pe… ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsaṃ. Tasmātihānanda, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ’’.
緬 3.288已對照

“阿難,當比丘學:‘我將覺知喜而入息’……乃至……覺知樂……乃至……覺知心行……乃至……他學:‘我將令心行止息而入息’;他學:‘我將令心行止息而出息’時——阿難,那時,比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?阿難,我說這是諸受中的某一[受],即:對入出息的好好地作意。因此,阿難,那時,比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati …pe… sukhappaṭisaṃvedī…pe… cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātihānanda, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“阿難,當比丘學:‘我將覺知心而入息’;他學:‘我將覺知心而出息’;令心喜悅……乃至……令心得定……乃至……他學:‘我將令心解脫而入息’;他學:‘我將令心解脫而出息’時——阿難,那時,比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?阿難,我不說失念、不正知者有入出息念定的修習。因此,阿難,那時,比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… samādahaṃ cittaṃ…pe… ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātihānanda, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.331已對照

“阿難,當比丘隨觀無常……乃至……隨觀離貪……乃至……隨觀滅……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’時——阿難,那時,比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。凡是貪與憂的舍斷,他以慧見到那[舍斷]之後,好好地觀察。因此,阿難,那時,比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātihānanda, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“阿難,入出息念定如是修習、如是多作,能圓滿四念處。

‘‘Evaṃ bhāvito kho, ānanda, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
緬 3.289已對照

“阿難,四念處如何修習、如何多作,而圓滿七覺支呢?阿難,當比丘於身隨觀身而住時,那時,比丘的念已現起而不忘失。阿難,當比丘的念已現起而不忘失時,那時,比丘的念覺支是已發起的;那時,比丘修習念覺支;那時,比丘的念覺支達到修習的圓滿。

‘‘Kathaṃ bhāvitā cānanda, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati – upaṭṭhitāssa [upaṭṭhitassati (pī. ka.)] tasmiṃ samaye bhikkhuno [tasmiṃ samaye ānanda bhikkhuno (pī. ka.), tasmiṃ samaye (ma. ni. 3.149)] sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“他這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察。阿難,當比丘這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,那時,比丘的擇法覺支是已發起的;那時,比丘修習擇法覺支;那時,比丘的擇法覺支達到修習的圓滿。

‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 5.332已對照

“當他以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,精進是已發起的、不退縮的。阿難,當比丘以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察,精進是已發起的、不退縮的時,那時,比丘的精進覺支是已發起的;那時,比丘修習精進覺支;那時,比丘的精進覺支達到修習的圓滿。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“對發起精進者,生起無食的喜。阿難,當對發起精進的比丘生起無食的喜時,那時,比丘的喜覺支是已發起的;那時,比丘修習喜覺支;那時,比丘的喜覺支達到修習的圓滿。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“意有喜者,身也輕安,心也輕安。阿難,當意有喜的比丘身也輕安、心也輕安時,那時,比丘的輕安覺支是已發起的;那時,比丘修習輕安覺支;那時,比丘的輕安覺支達到修習的圓滿。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati – passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
緬 3.290已對照

“身輕安而有樂者,心得定。阿難,當身輕安而有樂的比丘心得定時,那時,比丘的定覺支是已發起的;那時,比丘修習定覺支;那時,比丘的定覺支達到修習的圓滿。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati – samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“他對那樣得定的心好好地觀察。阿難,當比丘對那樣得定的心好好地觀察時,那時,比丘的舍覺支是已發起的;那時,比丘修習舍覺支;那時,比丘的舍覺支達到修習的圓滿。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 5.333已對照

“阿難,當比丘於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住時,那時,比丘的念已現起而不忘失。阿難,當比丘的念已現起而不忘失時,那時,比丘的念覺支是已發起的;那時,比丘修習念覺支;那時,比丘的念覺支達到修習的圓滿。(如第一念處,應如是詳說。)

‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. (Yathā paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ).
已對照

“他對那樣得定的心好好地觀察。阿難,當比丘對那樣得定的心好好地觀察時,那時,比丘的舍覺支是已發起的;那時,比丘修習舍覺支;那時,比丘的舍覺支達到修習的圓滿。阿難,四念處如是修習、如是多作,能圓滿七覺支。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
緬 3.291已對照

“阿難,七覺支如何修習、如何多作,而圓滿明與解脫呢?阿難,在此,比丘修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的念覺支,修習擇法覺支……乃至……修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的舍覺支。阿難,七覺支如是修習、如是多作,能圓滿明與解脫。”第三[經]。

‘‘Kathaṃ bhāvitā, ānanda, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idhānanda, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti …pe… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、第二阿難經

4. Dutiyaānandasuttaṃ
990PTS 5.334已對照

九百九十、那時,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的具壽阿難這樣說——“阿難,是否有一法,若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿呢?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本……乃至……”“阿難,有一法,若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿。

990. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘atthi nu kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā, satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti. Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘atthānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti.
已對照

“阿難,哪一法若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿呢?阿難,入出息念定是一法,若修習、多作,能使四念處圓滿;四念處若修習、多作,能使七覺支圓滿;七覺支若修習、多作,能使明與解脫圓滿。”“阿難,入出息念定如何修習、如何多作,能使四念處圓滿呢?阿難,在此,比丘前往林野、或……乃至……阿難,七覺支如是修習、如是多作,便使明與解脫圓滿。”第四[經]。

‘‘Katamo cānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti? Ānāpānassatisamādhi, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. ‘‘Kathaṃ bhāvito cānanda, ānāpānassatisamādhi, kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idhānanda, bhikkhu araññagato vā…pe… evaṃ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、第一比丘經

5. Paṭhamabhikkhusuttaṃ
991PTS 5.335緬 3.292已對照

九百九十一、那時,眾多比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——“尊者,是否有一法,若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿呢?”“諸比丘,有一法,若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿。”

991. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘atthi nu kho, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Atthi kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti.
已對照

“尊者,那麼,哪一法若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿呢?”“諸比丘,入出息念定是一法,若修習、多作,能使四念處圓滿;四念處若修習、多作,能使七覺支圓滿;七覺支若修習、多作,能使明與解脫圓滿。”

‘‘Katamo pana, bhante, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Ānāpānassatisamādhi kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti.
已對照

“諸比丘,入出息念定如何修習、如何多作,能使四念處圓滿呢?諸比丘,在此,比丘前往林野、或……乃至……諸比丘,七覺支如是修習、如是多作,便使明與解脫圓滿。”第五[經]。

‘‘Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā…pe… evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第二比丘經

6. Dutiyabhikkhusuttaṃ
992已對照

九百九十二、那時,眾多比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。世尊對坐在一旁的那些比丘這樣說——“諸比丘,是否有一法,若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿呢?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本……乃至……聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”“諸比丘,有一法,若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿。”

992. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Atthi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti’’.
緬 3.293已對照

“諸比丘,哪一法若修習、多作,能使四法圓滿;四法若修習、多作,能使七法圓滿;七法若修習、多作,能使二法圓滿呢?諸比丘,入出息念定是一法,若修習、多作,能使四念處圓滿;四念處若修習、多作,能使七覺支圓滿;七覺支若修習、多作,能使明與解脫圓滿。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti? Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentīti.
PTS 5.336已對照

“諸比丘,入出息念定如何修習、如何多作,能使四念處圓滿呢?諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。

‘‘Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati, satova passasati…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’.
已對照

“諸比丘,當比丘入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’;入息短時,了知‘我入息短’……乃至……覺知全身……乃至……他學:‘我將令身行止息而入息’;他學:‘我將令身行止息而出息’——諸比丘,那時比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?諸比丘,我說這是諸身中的某一種,即:入出息。因此,諸比丘,那時比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe… sabbakāyappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – kāye kāyānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Kāyaññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 5.337已對照

“諸比丘,當比丘覺知喜……乃至……覺知樂……乃至……覺知心行……乃至……他學:‘我將令心行止息而入息’;他學:‘我將令心行止息而出息’——諸比丘,那時比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?諸比丘,我說這是諸受中的某一種,即:對入出息好好地作意。因此,諸比丘,那時比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu pītippaṭisaṃvedī…pe… sukhappaṭisaṃvedī…pe… cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī…pe… ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati – vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Vedanāññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
緬 3.294已對照

“諸比丘,當比丘覺知心……乃至……令心喜悅……乃至……他學:‘我將令心得定而入息’;他學:‘我將令心得定而出息’;他學:‘我將令心解脫而入息’;他學:‘我將令心解脫而出息’——諸比丘,那時比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。這是什麼緣故呢?諸比丘,我不說失念、不正知者有入出息念定的修習。因此,諸比丘,那時比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu cittappaṭisaṃvedī…pe… abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati – citte cittānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Taṃ kissa hetu? Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“諸比丘,當比丘隨觀無常……乃至……隨觀離貪……乃至……隨觀滅……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’——諸比丘,那時比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。凡是貪與憂的舍斷,他以慧見到了那[舍斷],便好好地觀察。因此,諸比丘,那時比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu aniccānupassī…pe… virāgānupassī…pe… nirodhānupassī…pe… ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati – dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“諸比丘,入出息念定如是修習、如是多作,便使四念處圓滿。

‘‘Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
PTS 5.338已對照

“諸比丘,四念處如何修習、如何多作,能使七覺支圓滿呢?諸比丘,當比丘於身隨觀身而住時,那時,比丘的念已現起而不忘失。諸比丘,當比丘的念已現起而不忘失時,那時,比丘的念覺支是已發起的;那時,比丘修習念覺支;那時,比丘的念覺支達到修習的圓滿。

‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“他這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察。諸比丘,當比丘這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,那時,比丘的擇法覺支是已發起的;那時,比丘修習擇法覺支;那時,比丘的擇法覺支達到修習的圓滿。

‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati – dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
緬 3.295已對照

“當他以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,精進是已發起的、不退縮的。諸比丘,當比丘以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察,精進是已發起的、不退縮的時,那時,比丘的精進覺支是已發起的;那時,比丘修習精進覺支;那時,比丘的精進覺支達到修習的圓滿。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ – vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“對發起精進者,生起無食的喜。諸比丘,當對發起精進的比丘生起無食的喜時,那時,比丘的喜覺支是已發起的;那時,比丘修習喜覺支;那時,比丘的喜覺支達到修習的圓滿。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā – pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 5.339已對照

“意有喜者,身也輕安,心也輕安。諸比丘,當意有喜的比丘身也輕安、心也輕安時,那時,比丘的輕安覺支是已發起的;那時,比丘修習輕安覺支;那時,比丘的輕安覺支達到修習的圓滿。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati – passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“身輕安而有樂者,心得定。諸比丘,當身輕安而有樂的比丘心得定時,那時,比丘的定覺支是已發起的;那時,比丘修習定覺支;那時,比丘的定覺支達到修習的圓滿。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati – samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“他對那樣得定的心好好地觀察。諸比丘,當比丘對那樣得定的心好好地觀察時,那時,比丘的舍覺支是已發起的;那時,比丘修習舍覺支;那時,比丘的舍覺支達到修習的圓滿。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
緬 3.296已對照

“諸比丘,當比丘於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住時,那時,比丘的念已現起而不忘失。諸比丘,當比丘的念已現起而不忘失時,那時,比丘的念覺支是已發起的;那時,比丘修習念覺支——那時,比丘的念覺支達到修習的圓滿……乃至……。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati – upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti – satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati…pe….
已對照

他對那樣得定的心好好地觀察。諸比丘,當比丘對那樣得定的心好好地觀察時,那時,比丘的舍覺支是已發起的;那時,比丘修習舍覺支;那時,比丘的舍覺支達到修習的圓滿。諸比丘,四念處如是修習、如是多作,便使七覺支圓滿。

So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti – upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
PTS 5.340已對照

“諸比丘,七覺支如何修習、如何多作,能使明與解脫圓滿呢?諸比丘,在此,比丘修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的念覺支;修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的擇法覺支……乃至……修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的舍覺支。諸比丘,七覺支如是修習、如是多作,便使明與解脫圓滿。”第六[經]。

‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ; dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ…pe… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、舍斷諸結經

7. Saṃyojanappahānasuttaṃ
993已對照

九百九十三、諸比丘,入出息念定若修習、多作,導向諸結的舍斷……乃至……。第七[經]。

993. Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, bhāvito bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati…pe…. Sattamaṃ.
已對照

八、隨眠根除經

8. Anusayasamugghātasuttaṃ
994已對照

九百九十四、……導向隨眠的根除……。第八[經]。

994. …Anusayasamugghātāya saṃvattati…. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、遍知路程經

9. Addhānapariññāsuttaṃ
995已對照

九百九十五、……導向路程的遍知……。第九[經]。

995. …Addhānapariññāya saṃvattati…. Navamaṃ.
已對照

十、漏盡經

10. Āsavakkhayasuttaṃ
996PTS 5.341緬 3.297已對照

九百九十六、導向諸漏的滅盡。諸比丘,入出息念定如何修習、如何多作,導向諸結的舍斷……導向隨眠的根除……導向路程的遍知……導向諸漏的滅盡呢?諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下……乃至……他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念定如是修習、如是多作,導向諸結的舍斷……乃至……導向隨眠的根除……乃至……導向路程的遍知……乃至……導向諸漏的滅盡。第十[經]。

996. Āsavānaṃ khayāya saṃvattati. Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati… anusayasamugghātāya saṃvattati… addhānapariññāya saṃvattati… āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā…pe. … paṭinissaggānupassī assasissāmīti sikkhati, paṭinissaggānupassī passasissāmīti sikkhati. Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato saṃyojanappahānāya saṃvattati…pe… anusayasamugghātāya saṃvattati…pe… addhānapariññāya saṃvattati…pe… āsavānaṃ khayāya saṃvattatīti. Dasamaṃ.
已對照

第二品。

Dutiyo vaggo.
已對照

其攝頌——

伊車能伽羅、疑惑,另有二阿難;

[二]比丘,結、隨眠,路程、漏盡。

Tassuddānaṃ –
Icchānaṅgalaṃ kaṅkheyyaṃ, ānandā apare duve;
Bhikkhū saṃyojanānusayā, addhānaṃ āsavakkhayanti.
已對照

入出息相應第十。

Ānāpānasaṃyuttaṃ dasamaṃ.