快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 神足相應 Iddhipādasaṃyuttaṃ

本經目錄七、神足相應一、遮波羅品一、此岸經二、錯失經三、聖經四、厭離經五、神通之一分經六、圓滿經七、比丘經八、佛陀經九、智經十、塔廟經遮波羅品第一。二、震動殿堂品一、往昔經二、大果經三、欲定經四、目犍連經五、烏那婆婆羅門經六、第一沙門婆羅門經七、第二沙門婆羅門經八、比丘經九、神通等教說經十、分別經震動殿堂品第二。三、鐵丸品一、道經二、鐵丸經三、比丘經四、純粹經五、第一果經六、第二果經七、第一阿難經八、第二阿難經九、第一比丘經十、第二比丘經十一、目犍連經十二、如來經鐵丸品第三。四、恆河中略品一至十二、恆河等十二經恆河中略品第四。不放逸品應詳說。力所作品應詳說。求品應詳說。八、暴流品一至十、暴流等十經暴流品第八。神足相應第七。

已對照

七、神足相應

7. Iddhipādasaṃyuttaṃ
已對照

一、遮波羅品

1. Cāpālavaggo
已對照

一、此岸經

1. Apārasuttaṃ
813PTS 5.254緬 3.222已對照

八百一十三、“諸比丘,這四神足若修習、多作,導向從此岸到彼岸。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,修習具足精進定勤行的神足,修習具足心定勤行的神足,修習具足審察(vīmaṃsā)定勤行的神足。諸比丘,這四神足若修習、多作,導向從此岸到彼岸。”第一[經]。

813. ‘‘Cattārome bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṃ gamanāya saṃvattanti. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā apārā pāraṃ gamanāya saṃvattantī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、錯失經

2. Viraddhasuttaṃ
814PTS 5.255已對照

八百一十四、“諸比丘,凡任何人錯失(viraddhā)了四神足,他們也就錯失了正確導向苦之滅盡的聖道。諸比丘,凡任何人發起了四神足,他們也就發起了正確導向苦之滅盡的聖道。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,凡任何人錯失了這四神足,他們也就錯失了正確導向苦之滅盡的聖道。諸比丘,凡任何人發起了這四神足,他們也就發起了正確導向苦之滅盡的聖道。”第二[經]。

814. ‘‘Yesaṃ kesañci, bhikkhave, cattāro iddhipādā viraddhā, viraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, cattāro iddhipādā āraddhā, āraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, ime cattāro iddhipādā viraddhā, viraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī. Yesaṃ kesañci, bhikkhave, ime cattāro iddhipādā āraddhā, āraddho tesaṃ ariyo maggo sammā dukkhakkhayagāmī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、聖經

3. Ariyasuttaṃ
815緬 3.223已對照

八百一十五、“諸比丘,這四神足若修習、多作,是聖的、能出離的,引導其實行者正確地到達苦之滅盡。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……的神足,修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,這四神足若修習、多作,是聖的、能出離的,引導其實行者正確地到達苦之滅盡。”第三[經]。

815. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāya. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammā dukkhakkhayāyā’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、厭離經

4. Nibbidāsuttaṃ
816已對照

八百一十六、“諸比丘,這四神足若修習、多作,導向一向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,這四神足若修習、多作,導向一向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃。”第四[經]。

816. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattantī’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、神通之一分經

5. Iddhipadesasuttaṃ
817PTS 5.256已對照

八百一十七、“諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門成就了神通之一分(iddhipadesa),他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將成就神通之一分,他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門成就神通之一分,他們全都是由於已修習、已多作四神足。

817. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādesuṃ sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādessanti sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādenti sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
已對照

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門成就了神通之一分,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將成就神通之一分,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門成就神通之一分,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。”第五[經]。

‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādesuṃ, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādessanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā iddhipadesaṃ abhinipphādenti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、圓滿經

6. Samattasuttaṃ
818緬 3.224已對照

八百一十八、“諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門成就了圓滿的神通(samattaṃ iddhiṃ),他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將成就圓滿的神通,他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門成就圓滿的神通,他們全都是由於已修習、已多作四神足。

818. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādesuṃ, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādessanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādenti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
已對照

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門成就了圓滿的神通,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將成就圓滿的神通,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門成就圓滿的神通,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。”第六[經]。

‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādesuṃ, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādessanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā samattaṃ iddhiṃ abhinipphādenti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、比丘經

7. Bhikkhusuttaṃ
819PTS 5.257已對照

八百一十九、“諸比丘,凡是過去世的比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住了,他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是未來世的比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,將成就並住,他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是現在的比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住,他們全都是由於已修習、已多作四神足。

819. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihariṃsu, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
緬 3.225已對照

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,凡是過去世的比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住了,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是未來世的比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,將成就並住,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是現在的比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。”第七[經]。

‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihariṃsu sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、佛陀經

8. Buddhasuttaṃ
820已對照

八百二十、“諸比丘,有這四神足。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,這就是四神足。諸比丘,由於已修習、已多作這四神足,如來被稱為‘阿羅漢、正等正覺者’。”第八[經]。

820. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi …pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato ‘arahaṃ sammāsambuddho’ti vuccatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、智經

9. Ñāṇasuttaṃ
821PTS 5.258已對照

八百二十一、“諸比丘,‘這是具足欲定勤行的神足’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。諸比丘,‘而這具足欲定勤行的神足應修習’——我……乃至……諸比丘,‘已修習’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

821. ‘‘‘Ayaṃ chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
緬 3.226已對照

“諸比丘,‘這是具足精進定勤行的神足’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。諸比丘,‘而這具足精進定勤行的神足應修習’——我……乃至……諸比丘,‘已修習’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

‘‘‘Ayaṃ vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
已對照

“諸比丘,‘這是具足心定勤行的神足’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。諸比丘,‘而這具足心定勤行的神足應修習’——我……乃至……諸比丘,‘已修習’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

‘‘‘Ayaṃ cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
已對照

“諸比丘,‘這是具足審察定勤行的神足’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。諸比丘,‘而這具足審察定勤行的神足應修習’——我……乃至……諸比丘,‘已修習’——我於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。”第九[經]。

‘‘‘Ayaṃ vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘So kho panāyaṃ vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabbo’ti me, bhikkhave…pe… ‘bhāvito’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、塔廟經

10. Cetiyasuttaṃ
822PTS 5.259緬 3.227已對照

八百二十二、如是我聞——一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入毘舍離乞食。在毘舍離乞食之後,飯後從乞食處回來,對具壽阿難說:“阿難,取坐具來,我們前往遮波羅塔廟(Cāpāla cetiya)度日間。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊之後,取了坐具,緊緊跟隨在世尊身後。於是,世尊來到遮波羅塔廟;到了之後,坐在所敷設的座位上。具壽阿難也禮敬世尊之後,坐在一旁。世尊對坐在一旁的具壽阿難這樣說——

822. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṃ. Yena cāpālaṃ cetiyaṃ [pāvālacetiyaṃ (syā. kaṃ.)] tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca –
已對照

“阿難,毘舍離是可意的,優陀那塔廟(Udena cetiya)是可意的,瞿曇塔廟(Gotamaka cetiya)是可意的,七芒果塔廟(Sattamba cetiya)是可意的,多子塔廟(Bahuputta cetiya)是可意的,沙蘭達達塔廟(Sārandada cetiya)是可意的,遮波羅塔廟是可意的。阿難,無論何人,若四神足已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,他若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。阿難,如來的四神足已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤。阿難,如來若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。”

‘‘Ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ [bahuputtakacetiyaṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)], ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ [ānandacetiyaṃ (ka.), sānandaraṃ (ka.)], ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti.
已對照

世尊雖然這樣作出粗顯的相、作出粗顯的明示,具壽阿難卻未能通達,也沒有請求世尊:“尊者,願世尊住立一劫!願善逝住立一劫!為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。”——就像心被魔所纏縛者那樣。

Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ [sugato kappāvasesaṃ (pī. ka.) dī. ni. 2.167] bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
PTS 5.260已對照

世尊第二次……乃至……第三次對具壽阿難說:“阿難,毘舍離是可意的,優陀那塔廟是可意的,瞿曇塔廟是可意的,七芒果塔廟是可意的,多子塔廟是可意的,沙蘭達達塔廟是可意的,遮波羅塔廟是可意的。阿難,無論何人,若四神足已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,他若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。阿難,如來的四神足已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤。阿難,如來若願意,能住立一劫,或[一]劫的剩餘。”

Dutiyampi kho bhagavā…pe… tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ. Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti.
緬 3.228已對照

世尊雖然這樣作出粗顯的相、作出粗顯的明示,具壽阿難卻未能通達,也沒有請求世尊:“尊者,願世尊住立一劫!願善逝住立一劫!為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。”——就像心被魔所纏縛者那樣。

Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; na bhagavantaṃ yāci – ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.
PTS 5.261已對照

於是,世尊對具壽阿難說:“阿難,你去吧,現在正是你認為適時的時候。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊之後,從座而起,禮敬世尊,右繞之後,坐在離[世尊]不遠的一棵樹下。於是,在具壽阿難離去不久,魔波旬來到世尊之處;到了之後,對世尊這樣說——“尊者,現在請世尊般涅槃吧,現在請善逝般涅槃吧!尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。尊者,世尊曾說過這樣的話:‘波旬,只要我的比丘弟子還沒有成為賢明的、已受調教的、有自信的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,還沒有學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,還沒有能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導(pāṭihāriya)的法,我就不會般涅槃。’

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘gaccha kho tvaṃ, ānanda, yassa dāni kālaṃ maññasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Atha kho māro pāpimā, acirapakkante āyasmante ānande, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni sugato [parinibbātu sugato (sī. syā. kaṃ.) evamuparipi]! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti [uttāniṃ karissanti (ka.), uttānikarissanti (pī.)], uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.
已對照

而如今,尊者,世尊已有比丘弟子是賢明的、已受調教的、有自信的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,已經學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,已經能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法。尊者,現在請世尊般涅槃吧,現在請善逝般涅槃吧!尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。

Santi kho pana, bhante, etarahi bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
緬 3.229已對照

“尊者,世尊曾說過這樣的話:‘波旬,只要我的比丘尼弟子還沒有成為賢明的、已受調教的、有自信的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,還沒有學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,還沒有能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法,我就不會般涅槃。’

‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.
已對照

“而如今,尊者,世尊已有比丘尼弟子是賢明的、已受調教的、有自信的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,已經學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,已經能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法。尊者,現在請世尊般涅槃吧,現在請善逝般涅槃吧!尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。

‘‘Santi kho pana, bhante, etarahi bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
已對照

“尊者,世尊曾說過這樣的話:‘波旬,只要我的優婆塞……乃至……只要我的優婆夷弟子還沒有成為賢明的、已受調教的、有自信的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,還沒有學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,還沒有能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法,我就不會般涅槃。’

‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me upāsakā…pe… yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.
PTS 5.262已對照

“而如今,尊者,世尊已有優婆塞……乃至……優婆夷弟子是賢明的、已受調教的、有自信的、多聞的、持法的、法隨法行的、正當行道的、隨法而行的,已經學得自己的師承之說而告知、教示、施設、建立、開顯、分別、令其明瞭,已經能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論而教示有示導的法。尊者,現在請世尊般涅槃吧,現在請善逝般涅槃吧!尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。

‘‘Santi kho pana, bhante, etarahi upāsakā…pe… upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.
緬 3.230已對照

“尊者,世尊曾說過這樣的話:‘波旬,只要我這梵行還沒有興盛、繁榮、廣佈、為眾人所知、遍佈各處,直到被天與人善加宣說,我就不會般涅槃。’尊者,世尊的這梵行已經興盛、繁榮、廣佈、為眾人所知、遍佈各處,直到被天與人善加宣說。尊者,現在請世尊般涅槃吧,現在請善逝般涅槃吧。尊者,現在正是世尊般涅槃的時候。”

‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā – ‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthāritaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’nti. Tayidaṃ, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthāritaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni sugato. Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’’ti.
已對照

這樣說時,世尊對魔波旬這樣說——“波旬,你且少事[勿勞]吧。如來的般涅槃不久就要到來;從此三個月之後,如來將般涅槃。”於是,世尊在遮波羅塔廟具念、正知地捨棄了壽行(āyusaṅkhāra)。世尊捨棄壽行時,發生了大地震,可怖、令人身毛豎立,天鼓也爆響。於是,世尊了知此義,在那時說出這段感興語:

Evaṃ vutte bhagavā māraṃ pāpimantaṃ etadavoca – ‘‘appossukko tvaṃ, pāpima, hohi. Na ciraṃ [nacirasseva (ka.)] tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti. Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji. Ossaṭṭhe ca [osajje pana (ka.)] bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako lomahaṃso, devadundubhiyo [devadudrabhiyo (ka.)] ca phaliṃsu. Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi –
PTS 5.263已對照

“有量與無量的生起[之業]——牟尼捨棄了[那]有行;

‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni;
已對照

樂於內、得等持,破除了自身的生起,如同[破]鎧甲。”第十[經]。

Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti. dasamaṃ;
已對照

遮波羅品第一。

Cāpālavaggo paṭhamo.
已對照

其攝頌——

此岸與錯失,聖與厭離;

一分、圓滿、比丘,佛陀、智與塔廟。

Tassuddānaṃ –
Apārāpi viraddho ca, ariyā nibbidāpi ca;
Padesaṃ samattaṃ bhikkhu, buddhaṃ ñāṇañca cetiyanti.
已對照

二、震動殿堂品

2. Pāsādakampanavaggo
已對照

一、往昔經

1. Pubbasuttaṃ
823緬 3.231已對照

八百二十三、因緣在舍衛城。“諸比丘,我在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這樣想:‘什麼是神足修習的因,什麼是緣?’諸比丘,我這樣想:‘在此,比丘修習具足欲定勤行的神足——如是,我的欲將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。’”

823. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘ko nu kho hetu, ko paccayo iddhipādabhāvanāyā’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘idha bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti’’’.
PTS 5.264已對照

“[比丘]修習具足精進定勤行的神足——如是,我的精進將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

‘‘Vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – iti me vīriyaṃ na ca atilīnaṃ bhavissati, na ca atippaggahitaṃ bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittaṃ bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittaṃ bhavissati. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
已對照

“[比丘]修習具足心定勤行的神足——如是,我的心將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

‘‘Cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – iti me cittaṃ na ca atilīnaṃ bhavissati, na ca atippaggahitaṃ bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittaṃ bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittaṃ bhavissati. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
已對照

“[比丘]修習具足審察定勤行的神足——如是,我的審察將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

‘‘Vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – iti me vīmaṃsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
PTS 5.265緬 3.232已對照

“比丘於四神足如是修習、如是多作時,體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸這有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne [abhijjamāno (sī. pī. ka.)] gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasati [parāmasati (sī. syā. kaṃ.)] parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.
已對照

“比丘於四神足如是修習、如是多作時,以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti – dibbe ca mānuse ca, dūre santike cāti.
已對照

“比丘於四神足如是修習、如是多作時,以自己的心遍知其他眾生、其他人的心——有貪的心,了知為‘有貪的心’;離貪的心,了知為‘離貪的心’;有瞋的心,了知為‘有瞋的心’;離瞋的心,了知為‘離瞋的心’;有痴的心,了知為‘有痴的心’;離痴的心,了知為‘離痴的心’;萎縮的心,了知為‘萎縮的心’;散亂的心,了知為‘散亂的心’;廣大的心,了知為‘廣大的心’;不廣大的心,了知為‘不廣大的心’;有上的心,了知為‘有上的心’;無上的心,了知為‘無上的心’;得定的心,了知為‘得定的心’;無定的心,了知為‘無定的心’;解脫的心,了知為‘解脫的心’;未解脫的心,了知為‘未解脫的心’。”

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti. Sarāgaṃ vā cittaṃ ‘sarāgaṃ citta’nti pajānāti; vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘vītarāgaṃ citta’nti pajānāti; sadosaṃ vā cittaṃ ‘sadosaṃ citta’nti pajānāti; vītadosaṃ vā cittaṃ ‘vītadosaṃ citta’nti pajānāti; samohaṃ vā cittaṃ ‘samohaṃ citta’nti pajānāti; vītamohaṃ vā cittaṃ ‘vītamohaṃ citta’nti pajānāti; saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘saṃkhittaṃ citta’nti pajānāti; vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘vikkhittaṃ citta’nti pajānāti; mahaggataṃ vā cittaṃ ‘mahaggataṃ citta’nti pajānāti; amahaggataṃ vā cittaṃ ‘amahaggataṃ citta’nti pajānāti; sauttaraṃ vā cittaṃ ‘sauttaraṃ citta’nti pajānāti; anuttaraṃ vā cittaṃ ‘anuttaraṃ citta’nti pajānāti; samāhitaṃ vā cittaṃ ‘samāhitaṃ citta’nti pajānāti; asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘asamāhitaṃ citta’nti pajānāti; vimuttaṃ vā cittaṃ ‘vimuttaṃ citta’nti pajānāti; avimuttaṃ vā cittaṃ ‘avimuttaṃ citta’nti pajānāti’’.
PTS 5.266緬 3.233已對照

“比丘於四神足如是修習、如是多作時,回憶起多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多壞劫、許多成劫、許多壞成劫——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,回憶起具有行相、具有細節的多種宿住。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ [uppādiṃ (sī.)]; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
已對照

“比丘於四神足如是修習、如是多作時,以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去——‘諸君,這些眾生確實具足身惡行、具足語惡行、具足意惡行,誹謗聖者,持邪見,受持邪見之業;他們身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。諸君,而這些眾生具足身善行、具足語善行、具足意善行,不誹謗聖者,持正見,受持正見之業;他們身壞命終之後,投生於善趣、天界。’如此,以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata, bhonto, sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana, bhonto, sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
已對照

“比丘於四神足如是修習、如是多作時,由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第一[經]。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhu, catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、大果經

2. Mahapphalasuttaṃ
824PTS 5.267緬 3.234已對照

八百二十四、“諸比丘,這四神足若修習、多作,有大果、大功德。諸比丘,四神足如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足——‘如是,我的欲將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

824. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā. Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro iddhipādā kathaṃ bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
已對照

“精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——‘如是,我的審察將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。諸比丘,四神足如是修習、如是多作,有大果、大功德。

‘‘Vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me vīmaṃsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā evaṃ bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā.
已對照

“諸比丘,比丘於四神足如是修習、如是多作時,體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界……乃至……。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti…pe….
PTS 5.268已對照

“諸比丘,比丘於四神足如是修習、如是多作時,由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第二[經]。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、欲定經

3. Chandasamādhisuttaṃ
825已對照

八百二十五、“諸比丘,若比丘依止欲而得定,得心一境性——這稱為欲定。他為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。為舍斷已生的惡不善法,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。為令未生的善法生起,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為‘勤行’。如是,這欲、這欲定、這些勤行——諸比丘,這稱為‘具足欲定勤行的神足’。”

825. ‘‘Chandaṃ ce, bhikkhave, bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ – ayaṃ vuccati chandasamādhi. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘padhānasaṅkhārā’ti. Iti ayañca chando, ayañca chandasamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’’’.
緬 3.235已對照

“諸比丘,若比丘依止精進而得定,得心一境性——這稱為‘精進定’。他為令未生的……乃至……為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為‘勤行’。如是,這精進、這精進定、這些勤行——諸比丘,這稱為‘具足精進定勤行的神足’。”

‘‘Vīriyaṃ ce, bhikkhave, bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ – ayaṃ vuccati ‘vīriyasamādhi’. So anuppannānaṃ…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘padhānasaṅkhārā’ti. Iti idañca vīriyaṃ, ayañca vīriyasamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘vīriyasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’’’.
PTS 5.269已對照

“諸比丘,若比丘依止心而得定,得心一境性——這稱為‘心定’。他為令未生的惡……乃至……為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為‘勤行’。如是,這心、這心定、這些勤行——諸比丘,這稱為‘具足心定勤行的神足’。”

‘‘Cittaṃ ce, bhikkhave, bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ – ayaṃ vuccati ‘cittasamādhi’. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘padhānasaṅkhārā’ti. Iti idañca cittaṃ, ayañca cittasamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘cittasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’’’.
已對照

“諸比丘,若比丘依止審察(vīmaṃsā)而得定,得心一境性——這稱為‘審察定’。他為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤……乃至……為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。這些稱為‘勤行’。如是,這審察、這審察定、這些勤行——諸比丘,這稱為‘具足審察定勤行的神足’。”第三[經]。

‘‘Vīmaṃsaṃ ce, bhikkhave, bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ – ayaṃ vuccati ‘vīmaṃsāsamādhi’. So anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Ime vuccanti ‘padhānasaṅkhārā’ti. Iti ayañca vīmaṃsā, ayañca vīmaṃsāsamādhi, ime ca padhānasaṅkhārā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、目犍連經

4. Moggallānasuttaṃ
826已對照

八百二十六、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城東園鹿子母講堂。那時,眾多比丘住在鹿子母講堂的下層,[他們]掉舉、貢高、輕躁、粗口、語散亂、失念、無正知、心不得定、心散亂、諸根如俗。

826. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū heṭṭhāmigāramātupāsāde viharanti uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā bhantacittā [vibbhantacittā (sī. syā. kaṃ.)] pākatindriyā.
PTS 5.270緬 3.236已對照

那時,世尊召喚具壽大目犍連——“目犍連,這些同梵行者住在鹿子母講堂的下層,掉舉、貢高、輕躁、粗口、語散亂、失念、無正知、心不得定、心散亂、諸根如俗。目犍連,你去令那些比丘生起悚懼。”

Atha kho bhagavā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ āmantesi – ‘‘ete kho, moggallāna, sabrahmacārino heṭṭhāmigāramātupāsāde viharanti uddhatā unnaḷā capalā mukharā vikiṇṇavācā muṭṭhassatino asampajānā asamāhitā bhantacittā pākatindriyā. Gaccha, moggallāna, te bhikkhū saṃvejehī’’ti.
已對照

“是的,尊者。”具壽大目犍連應諾世尊之後,作了這樣一種神通的造作(iddhābhisaṅkhāra),以腳拇指使鹿子母講堂震動、遍震動、極震動。那時,那些比丘悚懼、身毛豎立,站在一旁——“諸位,真是稀有啊!諸位,真是未曾有啊!這鹿子母講堂確實無風,基礎深固、善加埋下,不動、不搖,然而竟被震動、遍震動、極震動了!”

‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavato paṭissutvā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāresi [abhisaṅkharesi (syā. pī. ka.)] yathā pādaṅguṭṭhakena migāramātupāsādaṃ saṅkampesi sampakampesi sampacālesi. Atha kho te bhikkhū saṃviggā lomahaṭṭhajātā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Nivātañca vata ayañca migāramātupāsādo gambhīranemo sunikhāto acalo asampakampī, atha ca pana saṅkampito sampakampito sampacālito’’ti!
已對照

那時,世尊來到那些比丘之處;到了之後,世尊對那些比丘這樣說——“諸比丘,你們為什麼悚懼、身毛豎立,站在一旁?”“尊者,真是稀有!尊者,真是未曾有!這鹿子母講堂確實無風,基礎深固、善加埋下,不動、不搖,然而竟被震動、遍震動、極震動了!”“諸比丘,正是想令你們生起悚懼的目犍連比丘,以腳拇指使鹿子母講堂震動、遍震動、極震動。諸比丘,你們認為怎樣,目犍連比丘由於已修習、已多作哪些法,而有這樣大神通、這樣大威力?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導、以世尊為依止。尊者,若世尊親自解說這所說之義,那就好了;聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”

Atha kho bhagavā yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū bhagavā etadavoca – ‘‘kiṃ nu tumhe, bhikkhave, saṃviggā lomahaṭṭhajātā ekamantaṃ ṭhitā’’ti? ‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ bhante! Nivātañca vata ayañca migāramātupāsādo gambhīranemo sunikhāto acalo asampakampī, atha ca pana saṅkampito sampakampito sampacālito’’ti! ‘‘Tumheva kho, bhikkhave, saṃvejetukāmena moggallānena bhikkhunā pādaṅguṭṭhakena migāramātupāsādo, saṅkampito sampakampito sampacālito. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamesaṃ dhammānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
PTS 5.271緬 3.237已對照

“那麼,諸比丘,你們聽著。諸比丘,目犍連比丘由於已修習、已多作四神足,而有這樣大神通、這樣大威力。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,目犍連比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——‘如是,我的審察將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。諸比丘,目犍連比丘正是由於已修習、已多作這四神足,而有這樣大神通、這樣大威力。諸比丘,又由於已修習、已多作這四神足,目犍連比丘體驗多種神變……乃至……以身自在通行,直到梵天界……乃至……諸比丘,又由於已修習、已多作這四神足,目犍連比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第四[經]。

‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha. Catunnaṃ kho, bhikkhave, iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo. Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, moggallāno bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me vīmaṃsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati; na ca ajjhattaṃ saṃkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo. Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti…pe… imesañca pana, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、烏那婆婆羅門經

5. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttaṃ
827PTS 5.272已對照

八百二十七、如是我聞——一時,具壽阿難住在憍賞彌瞿師羅園。那時,烏那婆(Uṇṇābha)婆羅門來到具壽阿難之處;到了之後,與具壽阿難互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的烏那婆婆羅門對具壽阿難這樣說——“阿難尊師,於沙門喬達摩[座下]修梵行是為了什麼目的?”“婆羅門,於世尊[座下]修梵行是為了舍斷欲。”

827. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uṇṇābho brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘kimatthiyaṃ nu kho, bho ānanda, samaṇe gotame brahmacariyaṃ vussatī’’ti? ‘‘Chandappahānatthaṃ kho, brāhmaṇa, bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’ti.
已對照

“阿難尊師,那麼,有道、有行道可以舍斷這欲嗎?”“婆羅門,有道、有行道可以舍斷這欲。”

‘‘Atthi pana, bho ānanda, maggo atthi paṭipadā etassa chandassa pahānāyā’’ti? ‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, maggo atthi paṭipadā etassa chandassa pahānāyā’’ti.
已對照

“阿難尊師,那麼,什麼是舍斷這欲的道、什麼是行道呢?”“婆羅門,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——婆羅門,這是舍斷這欲的道,這是行道。”

‘‘Katamo pana, bho ānanda, maggo katamā paṭipadā etassa chandassa pahānāyā’’ti? ‘‘Idha, brāhmaṇa, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ayaṃ kho, brāhmaṇa, maggo ayaṃ paṭipadā etassa chandassa pahānāyā’’ti.
PTS 5.273緬 3.238已對照

“阿難尊師,若是這樣,[那]是有盡頭的,不是沒有盡頭的。‘[他]將正以欲來舍斷欲’——這是不可能的。”“那麼,婆羅門,我就此反問你,你認為怎樣合適,就怎樣回答。婆羅門,你認為怎樣,你先前是否有過欲:‘我要去園林’?當你到了園林時,那相應的欲是否已止息了?”“是的,尊師。”“你先前是否有過精進:‘我要去園林’?當你到了園林時,那相應的精進是否已止息了?”“是的,尊師。”“你先前是否有過心:‘我要去園林’?當你到了園林時,那相應的心是否已止息了?”“是的,尊師。”“你先前是否有過審察:‘我要去園林’?當你到了園林時,那相應的審察是否已止息了?”“是的,尊師。”

‘‘Evaṃ sante, bho ānanda, santakaṃ hoti no asantakaṃ. Chandeneva chandaṃ pajahissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’’. ‘‘Tena hi, brāhmaṇa, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā taṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, ahosi te pubbe chando ‘ārāmaṃ gamissāmī’ti? Tassa te ārāmagatassa yo tajjo chando so paṭippassaddho’’ti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Ahosi te pubbe vīriyaṃ ‘ārāmaṃ gamissāmī’ti? Tassa te ārāmagatassa yaṃ tajjaṃ vīriyaṃ taṃ paṭippassaddha’’nti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Ahosi te pubbe cittaṃ ‘ārāmaṃ gamissāmī’ti? Tassa te ārāmagatassa yaṃ tajjaṃ cittaṃ taṃ paṭippassaddha’’nti? ‘‘Evaṃ, bho’’. ‘‘Ahosi te pubbe vīmaṃsā ‘ārāmaṃ gamissāmī’ti? Tassa te ārāmagatassa yā tajjā vīmaṃsā sā paṭippassaddhā’’ti? ‘‘Evaṃ, bho’’.
已對照

“婆羅門,正是這樣,凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他先前為了證得阿羅漢[果]而有的欲,在證得阿羅漢[果]時,那相應的欲已止息;先前為了證得阿羅漢[果]而有的精進,在證得阿羅漢[果]時,那相應的精進已止息;先前為了證得阿羅漢[果]而有的心,在證得阿羅漢[果]時,那相應的心已止息;先前為了證得阿羅漢[果]而有的審察,在證得阿羅漢[果]時,那相應的審察已止息。婆羅門,你認為怎樣,若是這樣,是有盡頭的呢,還是沒有盡頭的呢?”

‘‘Evameva kho, brāhmaṇa, yo so bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, tassa yo pubbe chando ahosi arahattappattiyā, arahattappatte [arahatte patte (sī. syā. kaṃ.)] yo tajjo chando so paṭippassaddho; yaṃ pubbe vīriyaṃ ahosi arahattappattiyā, arahattappatte yaṃ tajjaṃ vīriyaṃ taṃ paṭippassaddhaṃ; yaṃ pubbe cittaṃ ahosi arahattappattiyā, arahattappatte yaṃ tajjaṃ cittaṃ taṃ paṭippassaddhaṃ; yā pubbe vīmaṃsā ahosi arahattappattiyā, arahattappatte yā tajjā vīmaṃsā sā paṭippassaddhā. Taṃ kiṃ maññasi, brāhmaṇa, iti evaṃ sante, santakaṃ vā hoti no asantakaṃ vā’’ti?
已對照

“阿難尊師,確實,若是這樣,是有盡頭的,不是沒有盡頭的。奇哉!阿難尊師,奇哉!阿難尊師。阿難尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,阿難尊師以種種方式開顯了法。阿難尊師,我皈依那位喬達摩尊師、法與比丘僧團。願阿難尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第五[經]。

‘‘Addhā, bho ānanda, evaṃ sante, santakaṃ hoti no asantakaṃ. Abhikkantaṃ, bho ānanda, abhikkantaṃ, bho ānanda! Seyyathāpi, bho ānanda, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā ānandena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho ānanda, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ ānando dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第一沙門婆羅門經

6. Paṭhamasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ
828緬 3.239已對照

八百二十八、“諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門曾有大神通、大威力,他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將有大神通、大威力,他們全都是由於已修習、已多作四神足。諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門有大神通、大威力,他們全都是由於已修習、已多作四神足。

828. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā mahiddhikā ahesuṃ mahānubhāvā, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā mahiddhikā bhavissanti mahānubhāvā, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā mahiddhikā mahānubhāvā, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
PTS 5.274已對照

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門曾有大神通、大威力,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將有大神通、大威力,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門有大神通、大威力,他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。”第六[經]。

‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā mahiddhikā ahesuṃ mahānubhāvā, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā mahiddhikā bhavissanti mahānubhāvā, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā mahiddhikā mahānubhāvā, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第二沙門婆羅門經

7. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ
829已對照

八百二十九、“諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門體驗了多種神變——一身變成多身,多身合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸這有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界——他們全都是由於已修習、已多作四神足。

829. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhosuṃ – ekopi hutvā bahudhā ahesuṃ, bahudhāpi hutvā eko ahesuṃ; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamānā agamaṃsu, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ akaṃsu, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne [abhijjamānā (sī. pī. ka.)] agamaṃsu, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamiṃsu, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasiṃsu [parāmasiṃsu (syā. kaṃ. ka.)] parimajjiṃsu; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattesuṃ, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
PTS 5.275緬 3.240已對照

“諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸這有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界——他們全都是由於已修習、已多作四神足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhossanti – ekopi hutvā bahudhā bhavissanti, bahudhāpi hutvā eko bhavissanti; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamānā gamissanti, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karissanti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gamissanti, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamissanti, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasissanti parimajjissanti; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattissanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
已對照

“諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸這有如此大神力、如此大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界——他們全都是由於已修習、已多作四神足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhonti – ekopi hutvā bahudhā honti, bahudhāpi hutvā eko honti; āvibhāvaṃ, tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamānā gacchanti, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karonti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchanti, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamanti, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasanti [parāmasanti (syā. kaṃ.)] parimajjanti; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattenti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattāti.
已對照

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,凡是過去世的沙門或婆羅門體驗了多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。

‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhosuṃ – ekopi hutvā bahudhā ahesuṃ…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattesuṃ, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
已對照

“諸比丘,凡是未來世的沙門或婆羅門將體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhossanti – ekopi hutvā bahudhā bhavissanti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattissanti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā.
緬 3.241已對照

“諸比丘,凡是現在的沙門或婆羅門體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——他們全都正是由於已修習、已多作這四神足。”第七[經]。

‘‘Ye hi keci bhikkhave etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhonti – ekopi hutvā bahudhā honti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattenti, sabbe te imesaṃyeva catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、比丘經

8. Bhikkhusuttaṃ
830已對照

八百三十、“諸比丘,由於已修習、已多作四神足,比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。

830. ‘‘Catunnaṃ, bhikkhave, iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
PTS 5.276已對照

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,正是由於已修習、已多作這四神足,比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第八[經]。

‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、神通等教說經

9. Iddhādidesanāsuttaṃ
831已對照

八百三十一、“諸比丘,我要為你們說神通、神足、神足的修習與導至神足修習之道。你們要諦聽。

831. ‘‘Iddhiṃ vo, bhikkhave, desessāmi iddhipādañca iddhipādabhāvanañca iddhipādabhāvanāgāminiñca paṭipadaṃ. Taṃ suṇātha.
已對照

“諸比丘,什麼是神通?諸比丘,在此,比丘體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——諸比丘,這稱為神通。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhi.
已對照

“諸比丘,什麼是神足?諸比丘,凡是那道、那行道,導向神通之獲得、神通之證得——諸比丘,這稱為神足。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, iddhipādo? Yo so, bhikkhave, maggo yā paṭipadā iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya saṃvattati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādo.
已對照

“諸比丘,什麼是神足的修習?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——諸比丘,這稱為神足的修習。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhipādabhāvanā? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi …pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādabhāvanā.
緬 3.242已對照

“諸比丘,什麼是導至神足修習之道?就是這八支聖道,即:正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定——諸比丘,這稱為導至神足修習之道。”第九[經]。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、分別經

10. Vibhaṅgasuttaṃ
832已對照

八百三十二、“諸比丘,這四神足若修習、多作,有大果、大功德。”

832. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā bhāvitā bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā’’.
PTS 5.277已對照

“諸比丘,四神足如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足——‘如是,我的欲將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:‘如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。’他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——‘如是,我的審察將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:‘如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。’他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro iddhipādā kathaṃ bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – ‘yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ yathā rattiṃ tathā divā’. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me vīmaṃsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – ‘yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā’. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
已對照

“諸比丘,什麼是過於退縮的欲?諸比丘,凡是與懈怠俱行、與懈怠相應的欲——諸比丘,這稱為過於退縮的欲。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, atilīno chando? Yo, bhikkhave, chando kosajjasahagato kosajjasampayutto – ayaṃ vuccati, bhikkhave, atilīno chando.
已對照

“諸比丘,什麼是過於策勵的欲?諸比丘,凡是與掉舉俱行、與掉舉相應的欲——諸比丘,這稱為過於策勵的欲。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, atippaggahito chando? Yo, bhikkhave, chando uddhaccasahagato uddhaccasampayutto – ayaṃ vuccati, bhikkhave, atippaggahito chando.
緬 3.243已對照

“諸比丘,什麼是向內萎縮的欲?諸比丘,凡是與昏沉睡眠俱行、與昏沉睡眠相應的欲——諸比丘,這稱為向內萎縮的欲。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhitto chando? Yo, bhikkhave, chando thinamiddhasahagato thinamiddhasampayutto – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhitto chando.
已對照

“諸比丘,什麼是向外散亂的欲?諸比丘,凡是向外緣五欲功德而隨散亂、隨擴散的欲——諸比丘,這稱為向外散亂的欲。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, bahiddhā vikkhitto chando? Yo, bhikkhave, chando bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhitto anuvisaṭo – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bahiddhā vikkhitto chando.
PTS 5.278已對照

“諸比丘,比丘如何具前後想而住——如前,後亦如是;如後,前亦如是?諸比丘,在此,比丘的前後想是善把持、善作意、善憶持、以慧善通達的。諸比丘,比丘就是這樣具前後想而住——如前,後亦如是;如後,前亦如是。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure? Idha, bhikkhave, bhikkhuno pacchāpuresaññā suggahitā hoti sumanasikatā sūpadhāritā suppaṭividdhā paññāya. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure.
已對照

“諸比丘,比丘如何如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是而住?諸比丘,在此,比丘就這個身體,從腳底以上、從發端以下、以皮為邊際,觀察它充滿種種不淨:‘在這身中有:頭髮、體毛、指甲、牙齒、皮膚,肉、腱、骨、骨髓、腎,心、肝、肋膜、脾、肺,腸、腸間膜、胃中物、糞,膽汁、痰、膿、血、汗、脂肪,淚、膏、唾、涕、關節滑液、尿。’諸比丘,比丘就是這樣如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是而住。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati – ‘atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho viharati.
已對照

“諸比丘,比丘如何如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是而住?諸比丘,在此,比丘以哪些行相、哪些特徵、哪些相在白天修習具足欲定勤行的神足,他就以那些行相、那些特徵、那些相在夜裡修習具足欲定勤行的神足;或者,以哪些行相、哪些特徵、哪些相在夜裡修習具足欲定勤行的神足,他就以那些行相、那些特徵、那些相在白天修習具足欲定勤行的神足。諸比丘,比丘就是這樣如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是而住。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu yehi ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi divā chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, so tehi ākārehi tehi liṅgehi tehi nimittehi rattiṃ chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti; yehi vā pana ākārehi yehi liṅgehi yehi nimittehi rattiṃ chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, so tehi ākārehi tehi liṅgehi tehi nimittehi divā chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā viharati.
緬 3.244已對照

“諸比丘,比丘如何以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心?諸比丘,在此,比丘的光明想是善把持的,晝想是善確立的。諸比丘,比丘就是這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti? Idha, bhikkhave, bhikkhuno ālokasaññā suggahitā hoti divāsaññā svādhiṭṭhitā. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
PTS 5.279已對照

“諸比丘,什麼是過於退縮的精進?諸比丘,凡是與懈怠俱行、與懈怠相應的精進——諸比丘,這稱為過於退縮的精進。

‘‘Katamañca, bhikkhave, atilīnaṃ vīriyaṃ? Yaṃ, bhikkhave, vīriyaṃ kosajjasahagataṃ kosajjasampayuttaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, atilīnaṃ vīriyaṃ.
已對照

“諸比丘,什麼是過於策勵的精進?諸比丘,凡是與掉舉俱行、與掉舉相應的精進——諸比丘,這稱為過於策勵的精進。

‘‘Katamañca, bhikkhave, atippaggahitaṃ vīriyaṃ? Yaṃ, bhikkhave, vīriyaṃ uddhaccasahagataṃ uddhaccasampayuttaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, atippaggahitaṃ vīriyaṃ.
已對照

“諸比丘,什麼是向內萎縮的精進?諸比丘,凡是與昏沉睡眠俱行、與昏沉睡眠相應的精進——諸比丘,這稱為向內萎縮的精進。

‘‘Katamañca, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhittaṃ vīriyaṃ? Yaṃ, bhikkhave, vīriyaṃ thinamiddhasahagataṃ thinamiddhasampayuttaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhittaṃ vīriyaṃ.
已對照

“諸比丘,什麼是向外散亂的精進?諸比丘,凡是向外緣五欲功德而隨散亂、隨擴散的精進——諸比丘,這稱為向外散亂的精進……乃至……。

‘‘Katamañca, bhikkhave, bahiddhā vikkhittaṃ vīriyaṃ? Yaṃ, bhikkhave, vīriyaṃ bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhittaṃ anuvisaṭaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, bahiddhā vikkhittaṃ vīriyaṃ…pe….
已對照

“諸比丘,比丘如何以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心?諸比丘,在此,比丘的光明想是善把持的,晝想是善確立的。諸比丘,比丘就是這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti? Idha, bhikkhave, bhikkhuno ālokasaññā suggahitā hoti divāsaññā svādhiṭṭhitā. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
已對照

“諸比丘,什麼是過於退縮的心?諸比丘,凡是與懈怠俱行、與懈怠相應的心——諸比丘,這稱為過於退縮的心。

‘‘Katamañca, bhikkhave, atilīnaṃ cittaṃ? Yaṃ, bhikkhave, cittaṃ kosajjasahagataṃ kosajjasampayuttaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, atilīnaṃ cittaṃ.
已對照

“諸比丘,什麼是過於策勵的心?諸比丘,凡是與掉舉俱行、與掉舉相應的心——諸比丘,這稱為過於策勵的心。

‘‘Katamañca, bhikkhave, atippaggahitaṃ cittaṃ? Yaṃ, bhikkhave, cittaṃ uddhaccasahagataṃ uddhaccasampayuttaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, atippaggahitaṃ cittaṃ.
已對照

“諸比丘,什麼是向內萎縮的心?諸比丘,凡是與昏沉睡眠俱行、與昏沉睡眠相應的心——諸比丘,這稱為向內萎縮的心。

‘‘Katamañca, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhittaṃ cittaṃ? Yaṃ, bhikkhave, cittaṃ thinamiddhasahagataṃ thinamiddhasampayuttaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhittaṃ cittaṃ.
PTS 5.280已對照

“諸比丘,什麼是向外散亂的心?諸比丘,凡是向外緣五欲功德而隨散亂、隨擴散的心——諸比丘,這稱為向外散亂的心……乃至……諸比丘,比丘就是這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

‘‘Katamañca, bhikkhave, bahiddhā vikkhittaṃ cittaṃ? Yaṃ, bhikkhave, cittaṃ bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhittaṃ anuvisaṭaṃ – idaṃ vuccati, bhikkhave, bahiddhā vikkhittaṃ cittaṃ…pe… evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
已對照

“諸比丘,什麼是過於退縮的審察?諸比丘,凡是與懈怠俱行、與懈怠相應的審察——諸比丘,這稱為過於退縮的審察。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, atilīnā vīmaṃsā? Yā, bhikkhave, vīmaṃsā kosajjasahagatā kosajjasampayuttā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, atilīnā vīmaṃsā.
緬 3.245已對照

“諸比丘,什麼是過於策勵的審察?諸比丘,凡是與掉舉俱行、與掉舉相應的審察——諸比丘,這稱為過於策勵的審察。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, atippaggahitā vīmaṃsā? Yā, bhikkhave, vīmaṃsā uddhaccasahagatā uddhaccasampayuttā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, atippaggahitā vīmaṃsā.
已對照

“諸比丘,什麼是向內萎縮的審察?諸比丘,凡是與昏沉睡眠俱行、與昏沉睡眠相應的審察——諸比丘,這稱為向內萎縮的審察。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhittā vīmaṃsā? Yā, bhikkhave, vīmaṃsā thinamiddhasahagatā thinamiddhasampayuttā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, ajjhattaṃ saṃkhittā vīmaṃsā.
已對照

“諸比丘,什麼是向外散亂的審察?諸比丘,凡是向外緣五欲功德而隨散亂、隨擴散的審察——諸比丘,這稱為向外散亂的審察……乃至……諸比丘,比丘就是這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。諸比丘,四神足如是修習、如是多作,有大果、大功德。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, bahiddhā vikkhittā vīmaṃsā? Yā, bhikkhave, vīmaṃsā bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhittā anuvisaṭā – ayaṃ vuccati, bhikkhave, bahiddhā vikkhittā vīmaṃsā…pe… evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā evaṃ bahulīkatā mahapphalā honti mahānisaṃsā.
PTS 5.281已對照

“諸比丘,比丘於四神足如是修習、如是多作時,體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界。諸比丘,比丘於四神足如是修習、如是多作時,由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第十[經]。

‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Dasamaṃ.
已對照

震動殿堂品第二。

Pāsādakampanavaggo dutiyo.
已對照

其攝頌——

往昔、大果、欲,目犍連與烏那婆;

二沙門婆羅門、比丘,教說與分別。

Tassuddānaṃ –
Pubbaṃ mahapphalaṃ chandaṃ, moggallānañca uṇṇābhaṃ;
Dve samaṇabrāhmaṇā bhikkhu, desanā vibhaṅgena cāti.
已對照

三、鐵丸品

3. Ayoguḷavaggo
已對照

一、道經

1. Maggasuttaṃ
833PTS 5.282緬 3.246已對照

八百三十三、因緣在舍衛城。“諸比丘,我在正覺之前,還是未成正覺的菩薩時,這樣想:‘什麼是神足修習的道,什麼是行道?’諸比丘,我這樣想:‘在此,比丘修習具足欲定勤行的神足——如是,我的欲將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——如是,我的審察將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。他並具前後想而住:如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是’——他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。

“諸比丘,比丘於四神足如是修習、如是多作時,體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界。諸比丘,比丘於四神足如是修習、如是多作時,由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第一[經]。

(六神通也應詳說。)

833. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘ko nu kho maggo, kā paṭipadā iddhipādabhāvanāyā’ti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘idha bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – iti me vīmaṃsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati. Pacchāpuresaññī ca viharati – yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ yathā rattiṃ tathā divā’ – iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti.
‘‘Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Evaṃ bhāvitesu kho, bhikkhave, bhikkhu catūsu iddhipādesu evaṃ bahulīkatesu, āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Paṭhamaṃ.
(Chapi abhiññāyo vitthāretabbā).
已對照

二、鐵丸經

2. Ayoguḷasuttaṃ
834緬 3.247已對照

八百三十四、因緣在舍衛城。那時,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——“尊者,世尊是否自知曾以神通、以意所成身前往梵天界?”“阿難,我確實自知曾以神通、以意所成身前往梵天界。”“尊者,那麼世尊是否自知曾以這四大所成的身、以神通前往梵天界?”“阿難,我確實自知曾以這四大所成的身、以神通前往梵天界。”

834. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhijānāti nu kho, bhante, bhagavā iddhiyā manomayena kāyena brahmalokaṃ upasaṅkamitā’’ti? ‘‘Abhijānāmi khvāhaṃ, ānanda, iddhiyā manomayena kāyena brahmalokaṃ upasaṅkamitā’’ti. ‘‘Abhijānāti pana, bhante, bhagavā iminā cātumahābhūtikena kāyena iddhiyā brahmalokaṃ upasaṅkamitā’’ti? ‘‘Abhijānāmi khvāhaṃ, ānanda, iminā cātumahābhūtikena [cātummahābhūtikena (sī. syā. kaṃ.)] kāyena iddhiyā brahmalokaṃ upasaṅkamitā’’ti.
PTS 5.283已對照

“尊者,世尊能夠以神通、以意所成身前往梵天界,又自知曾以這四大所成的身、以神通前往梵天界——尊者,這在世尊是稀有的,也是未曾有的。”“阿難,諸如來是稀有的,並且具足稀有之法;阿難,諸如來是未曾有的,並且具足未曾有之法。

‘‘Yañca kho, omāti, bhante, bhagavā iddhiyā manomayena kāyena brahmalokaṃ upasaṅkamituṃ, yañca kho abhijānāti, bhante, bhagavā iminā cātumahābhūtikena kāyena iddhiyā brahmalokaṃ upasaṅkamitā, tayidaṃ, bhante, bhagavato acchariyañceva abbhutañcā’’ti. ‘‘Acchariyā ceva, ānanda, tathāgatā acchariyadhammasamannāgatā ca, abbhutā ceva, ānanda, tathāgatā abbhutadhammasamannāgatā ca’’.
已對照

“阿難,當如來把身也收攝於心,把心也收攝於身,令樂想與輕想降入於身而住之時;阿難,在那時,如來的身便更輕、更柔軟、更適於作業、更光潔。

‘‘Yasmiṃ, ānanda, samaye tathāgato kāyampi citte samodahati [samādahati (sī. syā. pī.)] cittampi kāye samodahati, sukhasaññañca lahusaññañca kāye okkamitvā viharati; tasmiṃ, ānanda, samaye tathāgatassa kāyo lahutaro ceva hoti mudutaro ca kammaniyataro ca pabhassarataro ca.
已對照

“阿難,猶如鐵丸整日被燒熱,便更輕、更柔軟、更適於作業、更光潔;正是這樣,阿難,當如來把身也收攝於心,把心也收攝於身,令樂想與輕想降入於身而住之時;阿難,在那時,如來的身便更輕、更柔軟、更適於作業、更光潔。

‘‘Seyyathāpi, ānanda, ayoguḷo divasaṃ santatto lahutaro ceva hoti mudutaro ca kammaniyataro ca pabhassarataro ca; evameva kho, ānanda, yasmiṃ samaye tathāgato kāyampi citte samodahati, cittampi kāye samodahati, sukhasaññañca lahusaññañca kāye okkamitvā viharati; tasmiṃ, ānanda, samaye tathāgatassa kāyo lahutaro ceva hoti mudutaro ca kammaniyataro ca pabhassarataro ca.
已對照

“阿難,當如來把身也收攝於心,把心也收攝於身,令樂想與輕想降入於身而住之時;阿難,在那時,如來的身便不費力地從地面升上空中;他體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界。

‘‘Yasmiṃ, ānanda, samaye tathāgato kāyampi citte samodahati, cittampi kāye samodahati, sukhasaññañca lahusaññañca kāye okkamitvā viharati; tasmiṃ, ānanda, samaye tathāgatassa kāyo appakasireneva pathaviyā vehāsaṃ abbhuggacchati, so anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.
PTS 5.284緬 3.248已對照

“阿難,猶如兜羅綿或劫貝綿,輕而為風所持,不費力地從地面升上空中;正是這樣,阿難,當如來把身也收攝於心,把心也收攝於身,令樂想與輕想降入於身而住之時;阿難,在那時,如來的身便不費力地從地面升上空中;他體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界。”第二[經]。

‘‘Seyyathāpi, ānanda, tūlapicu vā kappāsapicu vā lahuko vātūpādāno appakasireneva pathaviyā vehāsaṃ abbhuggacchati; evameva kho, ānanda, yasmiṃ samaye tathāgato kāyampi citte samodahati, cittampi kāye samodahati, sukhasaññañca lahusaññañca kāye okkamitvā viharati; tasmiṃ, ānanda, samaye tathāgatassa kāyo appakasireneva pathaviyā vehāsaṃ abbhuggacchati, so anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、比丘經

3. Bhikkhusuttaṃ
835已對照

八百三十五、“諸比丘,有這四神足。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——諸比丘,這就是四神足。諸比丘,由於這四神足已修習、已多作,比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第三[經]。

835. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi …pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、純粹經

4. Suddhikasuttaṃ
836已對照

八百三十六、“諸比丘,有這四神足。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——諸比丘,這就是四神足。”第四[經]。

836. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、第一果經

5. Paṭhamaphalasuttaṃ
837PTS 5.285已對照

八百三十七、“諸比丘,有這四神足。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——諸比丘,這就是四神足。諸比丘,由於這四神足已修習、已多作,對比丘而言,兩種果之一是可預期的——於現法中[得]究竟智,或若有餘依,[得]阿那含性。”第五[經]。

837. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi …pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhunā dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ – diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第二果經

6. Dutiyaphalasuttaṃ
838緬 3.249已對照

八百三十八、“諸比丘,有這四神足。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——諸比丘,這就是四神足。諸比丘,由於這四神足已修習、已多作,七果、七利益是可預期的。

838. ‘‘Cattārome, bhikkhave, iddhipādā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi …pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ime kho, bhikkhave, cattāro iddhipādā. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā.
已對照

“哪七果、七利益呢?就在現法中提早證得究竟智;若不就在現法中提早證得究竟智,那麼在臨終時證得究竟智;若不就在現法中提早證得究竟智,若不在臨終時證得究竟智,那麼以五下分結的滅盡而成為中般涅槃者,成為生般涅槃者,成為無行般涅槃者,成為有行般涅槃者,成為上流至色究竟者。諸比丘,由於這四神足已修習、已多作,這七果、七利益是可預期的。”第六[經]。

‘‘Katame satta phalā sattānisaṃsā? Diṭṭheva dhamme paṭikacca [paṭigacca (sī.), paṭihacca (pī.)] aññaṃ ārādheti no ce diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti; atha maraṇakāle aññaṃ ārādheti, no ce diṭṭheva dhamme paṭikacca aññaṃ ārādheti, no ce maraṇakāle aññaṃ ārādheti; atha pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā antarāparinibbāyī hoti, upahaccaparinibbāyī hoti, asaṅkhāraparinibbāyī hoti, sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, uddhaṃsoto hoti akaniṭṭhagāmī. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā ime satta phalā sattānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第一阿難經

7. Paṭhamaānandasuttaṃ
839已對照

八百三十九、因緣在舍衛城。那時,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——

839. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
PTS 5.286已對照

“尊者,什麼是神通?什麼是神足?什麼是神足修習?什麼是導至神足修習之道?”“阿難,在此,比丘體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——阿難,這稱為神通。”

‘‘Katamā nu kho, bhante, iddhi, katamo iddhipādo, katamā iddhipādabhāvanā, katamā iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti? ‘‘Idhānanda, bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti – ayaṃ vuccatānanda, iddhi’’.
已對照

“阿難,什麼是神足?阿難,凡是導向神通之獲得、神通之證得的道、行道——阿難,這稱為神足。

‘‘Katamo cānanda, iddhipādo? Yo, ānanda, maggo yā paṭipadā iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya saṃvattati – ayaṃ vuccatānanda, iddhipādo.
緬 3.250已對照

“阿難,什麼是神足修習?阿難,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——阿難,這稱為神足修習。

‘‘Katamā cānanda, iddhipādabhāvanā? Idhānanda, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ayaṃ vuccatānanda, iddhipādabhāvanā.
已對照

“阿難,什麼是導至神足修習之道?就是這八支聖道,即:正見……乃至……正定——阿難,這稱為導至神足修習之道。”第七[經]。

‘‘Katamā cānanda, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi – ayaṃ vuccatānanda, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二阿難經

8. Dutiyaānandasuttaṃ
840已對照

八百四十、世尊對坐在一旁的具壽阿難這樣說:“阿難,什麼是神通?什麼是神足?什麼是神足修習?什麼是導至神足修習之道?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導……乃至……”

840. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘katamā nu kho, ānanda, iddhi, katamo iddhipādo, katamā iddhipādabhāvanā, katamā iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā…pe….
已對照

“阿難,在此,比丘體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——阿難,這稱為神通。

‘‘Idhānanda, bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti – ayaṃ vuccatānanda, iddhi.
已對照

“阿難,什麼是神足?阿難,凡是導向神通之獲得、神通之證得的道、行道——阿難,這稱為神足。

‘‘Katamo cānanda, iddhipādo? Yo, ānanda, maggo yā paṭipadā iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya saṃvattati – ayaṃ vuccatānanda, iddhipādo.
已對照

“阿難,什麼是神足修習?阿難,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——阿難,這稱為神足修習。

‘‘Katamā cānanda, iddhipādabhāvanā? Idhānanda, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ayaṃ vuccatānanda, iddhipādabhāvanā.
已對照

“阿難,什麼是導至神足修習之道?就是這八支聖道,即:正見……乃至……正定——阿難,這稱為導至神足修習之道。”第八[經]。

‘‘Katamā cānanda, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi – ayaṃ vuccatānanda, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、第一比丘經

9. Paṭhamabhikkhusuttaṃ
841PTS 5.287緬 3.251已對照

八百四十一、那時,眾多比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說:“尊者,什麼是神通?什麼是神足?什麼是神足修習?什麼是導至神足修習之道?”

841. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘katamā nu kho, bhante, iddhi, katamo iddhipādo, katamā iddhipādabhāvanā, katamā iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti?
已對照

“諸比丘,在此,比丘體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——諸比丘,這稱為神通。

‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhi.
已對照

“諸比丘,什麼是神足?諸比丘,凡是導向神通之獲得、神通之證得的道、行道——諸比丘,這稱為神足。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, iddhipādo? Yo, bhikkhave, maggo, yā paṭipadā iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya saṃvattati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādo.
已對照

“諸比丘,什麼是神足修習?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——諸比丘,這稱為神足修習。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhipādabhāvanā? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādabhāvanā.
已對照

“諸比丘,什麼是導至神足修習之道?就是這八支聖道,即:正見……乃至……正定——諸比丘,這稱為導至神足修習之道。”第九[經]。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、第二比丘經

10. Dutiyabhikkhusuttaṃ
842已對照

八百四十二、那時,眾多比丘來到世尊之處……乃至……世尊對坐在一旁的那些比丘這樣說:“諸比丘,什麼是神通?什麼是神足?什麼是神足修習?什麼是導至神足修習之道?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導……乃至……”

842. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu…pe… ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca – ‘‘katamā nu kho, bhikkhave, iddhi, katamo iddhipādo, katamā iddhipādabhāvanā, katamā iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā…pe….
已對照

“諸比丘,什麼是神通?諸比丘,在此,比丘體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——諸比丘,這稱為神通。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhi? Idha, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhi.
已對照

“諸比丘,什麼是神足?諸比丘,凡是導向神通之獲得、神通之證得的道、行道——諸比丘,這稱為神足。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, iddhipādo? Yo, bhikkhave, maggo, yā paṭipadā iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya saṃvattati – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādo.
緬 3.252已對照

“諸比丘,什麼是神足修習?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——諸比丘,這稱為神足修習。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhipādabhāvanā? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādabhāvanā.
PTS 5.288已對照

“諸比丘,什麼是導至神足修習之道?就是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。諸比丘,這稱為導至神足修習之道。”第十[經]。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, iddhipādabhāvanāgāminī paṭipadā’’ti. Dasamaṃ.
已對照

十一、目犍連經

11. Moggallānasuttaṃ
843已對照

八百四十三、在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,你們認為怎樣,由於哪些法已修習、已多作,目犍連比丘有如此大神通、如此大威力?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導……乃至……”“諸比丘,由於四神足已修習、已多作,目犍連比丘有如此大神通、如此大威力。

843. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamesaṃ dhammānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā…pe… ‘‘catunnaṃ kho, bhikkhave, iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’.
已對照

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,目犍連比丘修習具足欲定勤行的神足——‘如是,我的欲將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:‘如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。’他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——‘如是,我的審察將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’……乃至……他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。諸比丘,由於這四神足已修習、已多作,目犍連比丘有如此大神通、如此大威力。

‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, moggallāno bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – ‘yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā’. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me vīmaṃsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atippaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati’…pe… iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo.
PTS 5.289緬 3.253已對照

“諸比丘,又由於這四神足已修習、已多作,目犍連比丘如是體驗多種神變——一身變成多身,多身合成一身……乃至……以身自在通行,直到梵天界。諸比丘,又由於這四神足已修習、已多作,目犍連比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第十一[經]。

‘‘Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggalāno bhikkhu evaṃ anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā moggallāno bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Ekādasamaṃ.
已對照

十二、如來經

12. Tathāgatasuttaṃ
844PTS 5.290緬 3.254已對照

八百四十四、在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,你們認為怎樣,由於哪些法已修習、已多作,如來有如此大神通、如此大威力?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本……乃至……”“諸比丘,由於四神足已修習、已多作,如來有如此大神通、如此大威力。

“哪四[神足]呢?諸比丘,在此,如來修習具足欲定勤行的神足——‘如是,我的欲將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:‘如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。’他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足——‘如是,我的審察將不過於退縮,將不過於策勵,將不向內萎縮,將不向外散亂。’他並具前後想而住:‘如前,後亦如是;如後,前亦如是;如在下,在上亦如是;如在上,在下亦如是;如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。’他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。諸比丘,由於這四神足已修習、已多作,如來有如此大神通、如此大威力。

“諸比丘,又由於這四神足已修習、已多作,如來體驗多種神變——一身變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界。諸比丘,又由於這四神足已修習、已多作,如來由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第十二[經]。

(六神通也應詳說。)

844. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamesaṃ dhammānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘catunnaṃ kho, bhikkhave, iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’’.
‘‘Katamesaṃ catunnaṃ? Idha, bhikkhave, tathāgato chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me chando na ca atilīno bhavissati, na ca atippaggahito bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhitto bhavissati, na ca bahiddhā vikkhitto bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – ‘yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā’. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti – ‘iti me vīmaṃsā na ca atilīnā bhavissati, na ca atipaggahitā bhavissati, na ca ajjhattaṃ saṃkhittā bhavissati, na ca bahiddhā vikkhittā bhavissati’. Pacchāpuresaññī ca viharati – ‘yathā pure tathā pacchā, yathā pacchā tathā pure; yathā adho tathā uddhaṃ, yathā uddhaṃ tathā adho; yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā’. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo.
‘‘Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti…pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Imesañca pana, bhikkhave, catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā tathāgato āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Dvādasamaṃ.
(Chapi abhiññāyo vitthāretabbā).
已對照

鐵丸品第三。

Ayoguḷavaggo tatiyo.
已對照

其攝頌——

道、鐵丸、比丘,純粹以及二果;

二阿難、二比丘,目犍連、如來。

Tassuddānaṃ –
Maggo ayoguḷo bhikkhu, suddhikañcāpi dve phalā;
Dve cānandā duve bhikkhū, moggallāno tathāgatoti.
已對照

四、恆河中略品

4. Gaṅgāpeyyālavaggo
已對照

一至十二、恆河等十二經

1-12. Gaṅgānadīādisuttadvādasakaṃ
845–856已對照

八百四十五至八百五十六、“諸比丘,猶如恆河傾向東方、趨向東方、朝向東方;正是這樣,諸比丘,比丘修習四神足、多作四神足時,傾向涅槃、趨向涅槃、朝向涅槃。諸比丘,比丘如何修習四神足、多作四神足時,傾向涅槃、趨向涅槃、朝向涅槃呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。

845–856845-856. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā; evameva kho, bhikkhave, bhikkhu cattāro iddhipāde bhāvento cattāro iddhipāde bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu cattāro iddhipāde bhāvento cattāro iddhipāde bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
PTS 5.291已對照

“諸比丘,比丘就是這樣修習四神足、多作四神足時,傾向涅槃、趨向涅槃、朝向涅槃。”第十二[經]。

‘‘Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu cattāro iddhipāde bhāvento cattāro iddhipāde bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro’’ti. Dvādasamaṃ.
已對照

恆河中略品第四。

Gaṅgāpeyyālavaggo catuttho.
已對照

其攝頌——

六[經]傾向東方,六[經]傾向大海;

這兩個六[經]成為十二,此品即由此而稱說。

Tassuddānaṃ –
Cha pācīnato ninnā, cha ninnā ca samuddato;
Dvete cha dvādasa honti, vaggo tena pavuccatīti.
已對照

不放逸品應詳說。

Appamādavaggo vitthāretabbo.
緬 3.255已對照

其攝頌——

如來、足跡、尖頂,根、心材與婆師迦;

王、月與日,以布為第十項。

Tassuddānaṃ –
Tathāgataṃ padaṃ kūṭaṃ, mūlaṃ sāro ca vassikaṃ;
Rājā candimasūriyā, vatthena dasamaṃ padanti.
已對照

力所作品應詳說。

Balakaraṇīyavaggo vitthāretabbo.
已對照

其攝頌——

力、種子與龍,樹、瓶、芒刺;

以及虛空、二雲,船、客舍、河。

Tassuddānaṃ –
Balaṃ bījañca nāgo ca, rukkho kumbhena sūkiyā;
Ākāsena ca dve meghā, nāvā āgantukā nadīti.
已對照

求品應詳說。

Esanāvaggo vitthāretabbo.
PTS 5.292已對照

其攝頌——

求、慢類、漏,有與三苦性;

荒穢、垢與惱,受、渴愛與渴求。

Tassuddānaṃ –
Esanā vidhā āsavo, bhavo ca dukkhatā tisso;
Khilaṃ malañca nīgho ca, vedanā taṇhā tasinā cāti.
已對照

八、暴流品

8. Oghavaggo
已對照

一至十、暴流等十經

1-10. Oghādisuttadasakaṃ
889–898PTS 5.293緬 3.256已對照

八百八十九至八百九十八、“諸比丘,有這五上分結。哪五[上分結]呢?色貪、無色貪、慢、掉舉、無明——諸比丘,這就是五上分結。諸比丘,為了證知、遍知、遍盡、舍斷這五上分結,應修習四神足。哪四[神足]呢?諸比丘,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,精進定……乃至……心定……乃至……修習具足審察定勤行的神足。諸比丘,為了證知、遍知、遍盡、舍斷這五上分結,應修習這四神足。”

(如道相應,應如是詳說。)

889–898889-898. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, uddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Katamāni pañca? Rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni kho, bhikkhave, pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya cattāro iddhipādā bhāvetabbā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi …pe… vīmaṃsāsamādhippadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ abhiññāya pariññāya parikkhayāya pahānāya ime cattāro iddhipādā bhāvetabbā’’ti.
(Yathā maggasaṃyuttaṃ tathā vitthāretabbaṃ).
已對照

暴流品第八。

Oghavaggo aṭṭhamo.
已對照

其攝頌——

暴流、軛、取,系與隨眠;

欲功德、蓋、蘊,下分與上分[結]。

Tassuddānaṃ –
Ogho yogo upādānaṃ, ganthā anusayena ca;
Kāmaguṇā nīvaraṇā, khandhā oruddhambhāgiyāti.
已對照

神足相應第七。

Iddhipādasaṃyuttaṃ sattamaṃ.