快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 根相應·老品 5. Jarāvaggo

本經目錄五、老品一、老法經二、烏那婆婆羅門經三、娑雞多經四、東門池經五、第一東園經六、第二東園經七、第三東園經八、第四東園經九、賓頭盧·婆羅墮婆闍經十、阿波那經老品第五。

已對照

五、老品

5. Jarāvaggo
已對照

一、老法經

1. Jarādhammasuttaṃ
511已對照

五百一十一、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城東園鹿子母講堂。那時,世尊在傍晚時分從靜坐中起身,坐在西側的日照處,曬著背。

511. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tena kho pana samayena bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito pacchātape nisinno hoti piṭṭhiṃ otāpayamāno.
緬 3.191已對照

那時,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,以手撫摩世尊的肢體,對世尊這樣說——“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!尊者,現在世尊的膚色已不再那樣清淨、皎潔了,諸肢體都鬆弛了,全都起了皺紋,身體向前傾曲,也可見諸根的變異——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根[的變異]。”

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavato gattāni pāṇinā anomajjanto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ – cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti.
PTS 5.217已對照

“阿難,這正是這樣的:青春中即是老法,無病中即是病法,生命中即是死法。膚色不再那樣清淨、皎潔,諸肢體都鬆弛了,全都起了皺紋,身體向前傾曲,也可見諸根的變異——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根[的變異]。”

‘‘Evañhetaṃ, ānanda, hoti – jarādhammo yobbaññe, byādhidhammo ārogye, maraṇadhammo jīvite. Na ceva tāva parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca honti gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ – cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti.
已對照

世尊說了這[番話]。善逝說了這[番話]之後,導師又接著這樣說:

‘‘Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvā ca sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已對照

“呸你,卑劣的老!願[呸]歸於你;老啊,你是令[人]醜陋者;

‘‘Dhī taṃ jammi jare atthu, dubbaṇṇakaraṇī jare;
已對照

那樣悅意的形貌,已被老所摧壓。

Tāva manoramaṃ bimbaṃ, jarāya abhimadditaṃ.
已對照

“縱然有人活到百歲,他也以死為歸趣;

‘‘Yopi vassasataṃ jīve, sopi maccuparāyaṇo [sabbe maccuparāyanā (syā. kaṃ. ka.)];
已對照

[它]不避開任何[人],一切盡皆摧壓。”第一[經]。

Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddatī’’ti. paṭhamaṃ;
已對照

二、烏那婆婆羅門經

2. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttaṃ
512PTS 5.218緬 3.192已對照

五百一十二、因緣在舍衛城。那時,烏那婆(Uṇṇābha)婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的烏那婆婆羅門對世尊這樣說——

“喬達摩尊師,這五根有各別的境、各別的行處,彼此不領受對方的行處與境。哪五[根]呢?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。喬達摩尊師,這五根有各別的境、各別的行處,彼此不領受對方的行處與境——那麼它們以什麼為依止?又是誰領受它們的行處與境呢?”

“婆羅門,這五根有各別的境、各別的行處,彼此不領受對方的行處與境。哪五[根]呢?眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。婆羅門,這五根有各別的境、各別的行處,彼此不領受對方的行處與境——它們以意為依止,正是意領受它們的行處與境。”

“喬達摩尊師,那麼意以什麼為依止?”“婆羅門,意以念為依止。”“喬達摩尊師,那麼念以什麼為依止?”“婆羅門,念以解脫為依止。”“喬達摩尊師,那麼解脫以什麼為依止?”“婆羅門,解脫以涅槃為依止。”“喬達摩尊師,那麼涅槃以什麼為依止?”“婆羅門,你問過頭了,你不能取得問題的邊際。婆羅門,因為梵行是深入涅槃而被[修]行的,以涅槃為歸趣、以涅槃為究竟。”

那時,烏那婆婆羅門歡喜、隨喜世尊所說,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。

於是,烏那婆婆羅門離去不久,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,猶如在尖頂屋或重閣講堂中,有東方的窗戶,當太陽昇起時,光線從窗戶射入,會住立於何處?”“尊者,於西面的牆上。”“正是這樣,諸比丘,烏那婆婆羅門對如來的信已確立、已生根、已住立、堅固,不為沙門、婆羅門、天、魔、梵天或世間任何人所能動搖。諸比丘,若烏那婆婆羅門於此時命終,便沒有那使烏那婆婆羅門為其所繫縛而再來此世間的結。”第二[經]。

512. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Pañcimāni, bho gotama, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti. Katamāni pañca? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ nu kho, bho gotama, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ kiṃ paṭisaraṇaṃ, ko ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti?
‘‘Pañcimāni, brāhmaṇa, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti. Katamāni pañca? Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, brāhmaṇa, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ mano paṭisaraṇaṃ, manova nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti.
‘‘Manassa pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Manassa kho, brāhmaṇa, sati paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Satiyā pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Satiyā kho, brāhmaṇa, vimutti paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Vimuttiyā pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Vimuttiyā kho, brāhmaṇa, nibbānaṃ paṭisaraṇa’’nti. ‘‘Nibbānassa pana, bho gotama, kiṃ paṭisaraṇa’’nti? ‘‘Accayāsi [accasarā (sī. syā. kaṃ.), ajjhaparaṃ (pī. ka.)], brāhmaṇa, pañhaṃ, nāsakkhi pañhassa pariyantaṃ gahetuṃ. Nibbānogadhañhi, brāhmaṇa, brahmacariyaṃ vussati nibbānaparāyaṇaṃ nibbānapariyosāna’’nti.
Atha kho uṇṇābho brāhmaṇo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
Atha kho bhagavā acirapakkante uṇṇābhe brāhmaṇe bhikkhū āmantesi – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, kūṭāgāre vā kūṭāgārasālāyaṃ vā [rasmiyo (syā. ka.)] pācīnavātapānā sūriye uggacchante vātapānena rasmi [kūṭāgāraṃ vā kūṭāgārasālaṃ vā uttarāya (ka. sī.)] pavisitvā kvāssa [kāya (syā. ka.)] patiṭṭhitā’’ti? ‘‘Pacchimāyaṃ, bhante, bhittiya’’nti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, uṇṇābhassa brāhmaṇassa tathāgate saddhā niviṭṭhā mūlajātā patiṭṭhitā daḷhā asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Imamhi ce, bhikkhave, samaye uṇṇābho brāhmaṇo kālaṅkareyya, natthi saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto uṇṇābho brāhmaṇo puna imaṃ lokaṃ āgaccheyyā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、娑雞多經

3. Sāketasuttaṃ
513緬 3.193已對照

五百一十三、如是我聞——一時,世尊住在娑雞多安闍那林鹿野苑。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,有沒有一種理趣(pariyāya),依那理趣,凡是五根,那就是五力;凡是五力,那就是五根?”

513. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sākete viharati añjanavane migadāye. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘atthi nu kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni hontī’’ti?
已對照

“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導、以世尊為依止。尊者,若世尊親自解說這所說之義,那就好了;聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”“諸比丘,有一種理趣,依那理趣,凡是五根,那就是五力;凡是五力,那就是五根。”

‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni honti’’.
已對照

“諸比丘,那麼什麼是那理趣——依那理趣,凡是五根,那就是五力;凡是五力,那就是五根?諸比丘,凡是信根,那就是信力;凡是信力,那就是信根。凡是精進根,那就是精進力;凡是精進力,那就是精進根。凡是念根,那就是念力;凡是念力,那就是念根。凡是定根,那就是定力;凡是定力,那就是定根。凡是慧根,那就是慧力;凡是慧力,那就是慧根。諸比丘,猶如一條河傾向東方、趨向東方、朝向東方,河中有一座洲。諸比丘,有一種理趣,依那理趣,那條河便算作一道水流;諸比丘,而也有一種理趣,依那理趣,那條河便算作兩道水流。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma yāni pañcindriyāni tāni pañca balāni honti, yāni pañca balāni tāni pañcindriyāni honti? Yaṃ, bhikkhave, saddhindriyaṃ taṃ saddhābalaṃ, yaṃ saddhābalaṃ taṃ saddhindriyaṃ; yaṃ vīriyindriyaṃ taṃ vīriyabalaṃ, yaṃ vīriyabalaṃ taṃ vīriyindriyaṃ; yaṃ satindriyaṃ taṃ satibalaṃ, yaṃ satibalaṃ taṃ satindriyaṃ; yaṃ samādhindriyaṃ taṃ samādhibalaṃ, yaṃ samādhibalaṃ taṃ samādhindriyaṃ; yaṃ paññindriyaṃ taṃ paññābalaṃ, yaṃ paññābalaṃ taṃ paññindriyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā, tassa majjhe dīpo. Atthi, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati [saṅkhaṃ (sī. syā. kaṃ.)]. Atthi pana, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti.
PTS 5.220已對照

“諸比丘,那麼什麼是那理趣——依那理趣,那條河便算作一道水流?諸比丘,凡是那洲前端的水,與後端的水——諸比丘,這就是那理趣,依那理趣,那條河便算作一道水流。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati? Yañca, bhikkhave, tassa dīpassa purimante [puratthimante (sī. syā. kaṃ. pī.)] udakaṃ, yañca pacchimante udakaṃ – ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā eko soto tveva saṅkhyaṃ gacchati.
緬 3.194已對照

“諸比丘,那麼什麼是那理趣——依那理趣,那條河便算作兩道水流?諸比丘,凡是那洲北端的水,與南端的水——諸比丘,這就是那理趣,依那理趣,那條河便算作兩道水流。正是這樣,諸比丘,凡是信根,那就是信力;凡是信力,那就是信根。凡是精進根,那就是精進力;凡是精進力,那就是精進根。凡是念根,那就是念力;凡是念力,那就是念根。凡是定根,那就是定力;凡是定力,那就是定根。凡是慧根,那就是慧力;凡是慧力,那就是慧根。諸比丘,由於五根已修習、已多作,比丘由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。”第三[經]。

‘‘Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti? Yañca, bhikkhave, tassa dīpassa uttarante udakaṃ, yañca dakkhiṇante udakaṃ – ayaṃ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma tassā nadiyā dve sotāni tveva saṅkhyaṃ gacchanti. Evameva kho, bhikkhave, yaṃ saddhindriyaṃ taṃ saddhābalaṃ, yaṃ saddhābalaṃ taṃ saddhindriyaṃ; yaṃ vīriyindriyaṃ taṃ vīriyabalaṃ, yaṃ vīriyabalaṃ taṃ vīriyindriyaṃ; yaṃ satindriyaṃ taṃ satibalaṃ, yaṃ satibalaṃ taṃ satindriyaṃ; yaṃ samādhindriyaṃ taṃ samādhibalaṃ, yaṃ samādhibalaṃ taṃ samādhindriyaṃ; yaṃ paññindriyaṃ taṃ paññābalaṃ, yaṃ paññābalaṃ taṃ paññindriyaṃ. Pañcannaṃ, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā bhikkhu āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、東門池經

4. Pubbakoṭṭhakasuttaṃ
514已對照

五百一十四、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城東門池。在那裡,世尊召喚具壽舍利弗:“舍利弗,你相信嗎——信根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的……乃至……慧根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的?”

514. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbakoṭṭhake. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘saddahasi [saddahāsi (sī. pī.)] tvaṃ, sāriputta – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti?
PTS 5.221已對照

“尊者,於此我並不是憑對世尊的信而領受[這一點]:信根……乃至……慧根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的。尊者,凡是那些人對此未知、未見、未了知、未作證、未以慧觸證,他們於此便會憑對他人的信而領受[這一點]:信根……乃至……慧根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的。尊者,而凡是那些人對此已知、已見、已了知、已作證、已以慧觸證,他們於此便無疑惑、無疑:信根……乃至……慧根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的。尊者,而我對此已知、已見、已了知、已作證、已以慧觸證。我於此無疑惑、無疑:信根……乃至……慧根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的。”

‘‘Na khvāhaṃ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañhetaṃ, bhante, aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ [apassitaṃ (sī. syā. kaṃ. ka.), aphusitaṃ (pī.)] paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañca kho etaṃ, bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā – saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Mayhañca kho etaṃ, bhante, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya. Nikkaṅkhavāhaṃ tattha nibbicikiccho saddhindriyaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti.
PTS 5.222緬 3.195已對照

“善哉,善哉,舍利弗!舍利弗,凡是那些人對此未知、未見、未了知、未作證、未以慧觸證,他們於此便會憑對他人的信而領受[這一點]:信根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的……乃至……慧根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的。舍利弗,而凡是那些人對此已知、已見、已了知、已作證、已以慧觸證,他們於此便無疑惑、無疑:信根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的……乃至……慧根若修習、多作,便是入於不死、以不死為歸趣、以不死為終點的。”第四[經]。

‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Yesañhetaṃ, sāriputta, aññātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya, te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ. Yesañca kho etaṃ, sāriputta, ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā – saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosānaṃ…pe… paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyaṇaṃ amatapariyosāna’’nti. Catutthaṃ.
已對照

五、第一東園經

5. Paṭhamapubbārāmasuttaṃ
515已對照

五百一十五、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城東園鹿子母講堂。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,由於幾根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有’?”

515. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti?
已對照

“尊者,我們的諸法以世尊為根本……乃至……”“諸比丘,由於一根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’哪一根呢?慧根。諸比丘,對有慧的聖弟子,隨順於那的信便安立,隨順於那的精進便安立,隨順於那的念便安立,隨順於那的定便安立。諸比丘,由於這一根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第五[經]。

Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘ekassa kho, bhikkhave, indriyassa bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamassa ekassa paññindriyassa paññavato, bhikkhave, ariyasāvakassa tadanvayā saddhā saṇṭhāti, tadanvayaṃ vīriyaṃ saṇṭhāti, tadanvayā sati saṇṭhāti, tadanvayo samādhi saṇṭhāti. Imassa kho, bhikkhave, ekassa indriyassa bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第二東園經

6. Dutiyapubbārāmasuttaṃ
516PTS 5.223緬 3.196已對照

五百一十六、因緣同前。“諸比丘,由於幾根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有’?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本……乃至……”“諸比丘,由於二根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’哪二[根]呢?聖慧與聖解脫。諸比丘,凡是他的聖慧,那就是他的慧根;諸比丘,凡是他的聖解脫,那就是他的定根。諸比丘,由於這二根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第六[經]。

516. Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘dvinnaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ dvinnaṃ? Ariyāya ca paññāya, ariyāya ca vimuttiyā. Yā hissa, bhikkhave, ariyā paññā tadassa paññindriyaṃ. Yā hissa, bhikkhave, ariyā vimutti tadassa samādhindriyaṃ. Imesaṃ kho, bhikkhave, dvinnaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第三東園經

7. Tatiyapubbārāmasuttaṃ
517已對照

五百一十七、因緣同前。“諸比丘,由於幾根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有’?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本……乃至……”“諸比丘,由於四根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’哪四[根]呢?精進根、念根、定根、慧根——諸比丘,由於這四根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第七[經]。

517. Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘catunnaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ catunnaṃ? Vīriyindriyassa, satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, catunnaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第四東園經

8. Catutthapubbārāmasuttaṃ
518PTS 5.224已對照

五百一十八、因緣同前。“諸比丘,由於幾根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有’?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本……乃至……”“諸比丘,由於五根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’哪五[根]呢?信根、精進根、念根、定根、慧根——諸比丘,由於這五根已修習、已多作,漏盡比丘記說究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第八[經]。

518. Taṃyeva nidānaṃ. ‘‘Katinaṃ nu kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti? Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe… ‘‘pañcannaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ pañcannaṃ? Saddhindriyassa, vīriyindriyassa, satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā khīṇāsavo bhikkhu aññaṃ byākaroti – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、賓頭盧·婆羅墮婆闍經

9. Piṇḍolabhāradvājasuttaṃ
519緬 3.197已對照

五百一十九、如是我聞——一時,世尊住在憍賞彌瞿師羅園。那時,具壽賓頭盧·婆羅墮婆闍已記說了究竟智:“我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”那時,眾多比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——

519. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tena kho pana samayena āyasmatā piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā hoti – ‘‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’’ti. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
已對照

“尊者,具壽賓頭盧·婆羅墮婆闍已記說了究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’尊者,具壽賓頭盧·婆羅墮婆闍是見到什麼義利而記說了究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有’?”

‘‘Āyasmatā, bhante, piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Kiṃ nu kho, bhante, atthavasaṃ sampassamānena āyasmatā piṇḍolabhāradvājena aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti?
PTS 5.225已對照

“諸比丘,由於三根已修習、已多作,賓頭盧·婆羅墮婆闍比丘記說了究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’哪三[根]呢?念根、定根、慧根——諸比丘,由於這三根已修習、已多作,賓頭盧·婆羅墮婆闍比丘記說了究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’諸比丘,而這三根以什麼為終極?以盡為終極。以什麼之盡為終極?以生、老死之盡。諸比丘,賓頭盧·婆羅墮婆闍比丘正是見到‘生、老死之盡’而記說了究竟智:‘我了知生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第九[經]。

‘‘Tiṇṇannaṃ kho, bhikkhave, indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Katamesaṃ tiṇṇannaṃ? Satindriyassa, samādhindriyassa, paññindriyassa – imesaṃ kho, bhikkhave, tiṇṇannaṃ indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmīti. Imāni ca, bhikkhave, tīṇindriyāni kimantāni? Khayantāni. Kissa khayantāni? Jātijarāmaraṇassa. ‘Jātijarāmaraṇaṃ khaya’nti kho, bhikkhave, sampassamānena piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā – ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、阿波那經

10. Āpaṇasuttaṃ
520已對照

五百二十、如是我聞——一時,世尊住在鴦伽[國],[有]一座名叫阿波那的鴦伽人市鎮。世尊在那裡對具壽舍利弗說:“舍利弗,那位對如來一向歸趣、淨信的聖弟子,他不會對如來或如來的教法猶豫或疑惑吧?”

520. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅgesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅgānaṃ nigamo. Tatra kho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘yo so, sāriputta, ariyasāvako tathāgate ekantagato [ekantigato (sī.)] abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā’’ti?
緬 3.198已對照

“尊者,那位對如來一向歸趣、淨信的聖弟子,他不會對如來或如來的教法猶豫或疑惑。尊者,對有信的聖弟子,這樣的[事]確是可預期的——他將為舍斷諸不善法、為成就諸善法而住於發起精進,有力、堅固勇猛,於諸善法不放下[重]擔。尊者,凡他的精進,那就是他的精進根。

‘‘Yo so, bhante, ariyasāvako tathāgate ekantagato abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā. Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa evaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ āraddhavīriyo viharissati – akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃ hissa, bhante, vīriyaṃ tadassa vīriyindriyaṃ.
已對照

“尊者,對有信、發起精進的聖弟子,這[事]確是可預期的——他將是具念者,具足最上的念與審慎,對久遠以前所作的、久遠以前所說的也能憶念、隨念。尊者,凡他的念,那就是他的念根。

‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ satimā bhavissati, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yā hissa, bhante, sati tadassa satindriyaṃ.
已對照

“尊者,對有信、發起精進、念已現起的聖弟子,這[事]確是可預期的——他將以舍遣為所緣,獲得定,獲得心一境性。尊者,凡他的定,那就是他的定根。

‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ vossaggārammaṇaṃ karitvā labhissati samādhiṃ, labhissati cittassa ekaggataṃ. Yo hissa, bhante, samādhi tadassa samādhindriyaṃ.
PTS 5.226已對照

“尊者,對有信、發起精進、念已現起、心得定的聖弟子,這[事]確是可預期的——他將這樣了知:輪迴確是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。然而,無明——黑暗之聚(tamokāya)——的無餘離貪、滅,這是寂靜之句,這是殊勝之句,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。尊者,凡他的慧,那就是他的慧根。

‘‘Saddhassa hi, bhante, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino samāhitacittassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ evaṃ pajānissati – anamataggo kho saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Avijjāya tveva tamokāyassa asesavirāganirodho santametaṃ padaṃ paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ – sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ [nibbānanti (?)]. Yā hissa, bhante, paññā tadassa paññindriyaṃ.
已對照

“尊者,那位有信的聖弟子,如是一再精勤之後,如是一再憶念之後,如是一再令[心]得定之後,如是一再了知之後,如是深信:‘這些就是那些法,[那些]我從前只曾聽聞的。所以我如今以身觸證而住,並以慧洞察而見。’尊者,凡他的信,那就是他的信根。”

‘‘Saddho so [sa kho so (sī. syā. kaṃ.)], bhante, ariyasāvako evaṃ padahitvā padahitvā evaṃ saritvā saritvā evaṃ samādahitvā samādahitvā evaṃ pajānitvā pajānitvā evaṃ abhisaddahati – ‘ime kho te dhammā ye me pubbe sutavā ahesuṃ. Tenāhaṃ etarahi kāyena ca phusitvā viharāmi, paññāya ca ativijjha [paṭivijjha (sī. ka.) tadaṭṭhakathāsu pana ativijjhitvāti vaṇṇitaṃ] passāmī’ti. Yā hissa, bhante, saddhā tadassa saddhindriya’’nti.
緬 3.199已對照

“善哉,善哉,舍利弗!舍利弗,那位對如來一向歸趣、淨信的聖弟子,他不會對如來或如來的教法猶豫或疑惑。舍利弗,對有信的聖弟子,這[事]確是可預期的——他將為舍斷諸不善法、為成就諸善法而住於發起精進,有力、堅固勇猛,於諸善法不放下[重]擔。舍利弗,凡他的精進,那就是他的精進根。

‘‘Sādhu sādhu, sāriputta! Yo so, sāriputta, ariyasāvako tathāgate ekantagato abhippasanno, na so tathāgate vā tathāgatasāsane vā kaṅkheyya vā vicikiccheyya vā. Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ āraddhavīriyo viharissati – akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃ hissa, sāriputta, vīriyaṃ tadassa vīriyindriyaṃ.
已對照

“舍利弗,對有信、發起精進的聖弟子,這[事]確是可預期的——他將是具念者,具足最上的念與審慎,對久遠以前所作的、久遠以前所說的也能憶念、隨念。舍利弗,凡他的念,那就是他的念根。

‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ satimā bhavissati, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yā hissa, sāriputta, sati tadassa satindriyaṃ.
已對照

“舍利弗,對有信、發起精進、念已現起的聖弟子,這[事]確是可預期的——他將以舍遣為所緣,獲得定,獲得心一境性。舍利弗,凡他的定,那就是他的定根。

‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ vossaggārammaṇaṃ karitvā labhissati samādhiṃ, labhissati cittassa ekaggataṃ. Yo hissa, sāriputta, samādhi tadassa samādhindriyaṃ.
已對照

“舍利弗,對有信、發起精進、念已現起、心得定的聖弟子,這[事]確是可預期的——他將這樣了知:輪迴確是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。然而,無明——黑暗之聚(tamokāya)——的無餘離貪、滅,這是寂靜之句,這是殊勝之句,即:一切行的止息、一切依的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。舍利弗,凡他的慧,那就是他的慧根。

‘‘Saddhassa hi, sāriputta, ariyasāvakassa āraddhavīriyassa upaṭṭhitassatino samāhitacittassa etaṃ pāṭikaṅkhaṃ yaṃ evaṃ pajānissati – anamataggo kho saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Avijjāya tveva tamokāyassa asesavirāganirodho santametaṃ padaṃ paṇītametaṃ padaṃ, yadidaṃ – sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Yā hissa, sāriputta, paññā tadassa paññindriyaṃ.
PTS 5.227已對照

“舍利弗,那位有信的聖弟子,如是一再精勤之後,如是一再憶念之後,如是一再令[心]得定之後,如是一再了知之後,如是深信:‘這些就是那些法,[那些]我從前只曾聽聞的。所以我如今以身觸證而住,並以慧洞察而見。’舍利弗,凡他的信,那就是他的信根。”第十[經]。

‘‘Saddho so [sa kho so (sī. syā. kaṃ. pī.)], sāriputta, ariyasāvako evaṃ padahitvā padahitvā evaṃ saritvā saritvā evaṃ samādahitvā samādahitvā evaṃ pajānitvā pajānitvā evaṃ abhisaddahati – ‘ime kho te dhammā ye me pubbe sutavā ahesuṃ. Tenāhaṃ etarahi kāyena ca phusitvā viharāmi, paññāya ca ativijjha [paṭivijjha (ka. sī. ka.)] passāmī’ti. Yā hissa, sāriputta, saddhā tadassa saddhindriya’’nti. Dasamaṃ.
已對照

老品第五。

Jarāvaggo pañcamo.
已對照

其攝頌——

老、烏那婆婆羅門,娑雞多、東門池;

以及東園四[經],賓頭盧、阿波那。

Tassuddānaṃ –
Jarā uṇṇābho brāhmaṇo, sāketo pubbakoṭṭhako;
Pubbārāme ca cattāri, piṇḍolo āpaṇena cāti [saddhena te dasāti (syā. kaṃ. ka.)].