快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 念處相應·庵婆巴利品 1. Ambapālivaggo

本經目錄三、念處相應一、庵婆巴利品一、庵婆巴利經二、唸經三、比丘經四、娑羅經五、不善聚經六、鷹經七、獼猴經八、廚師經九、病經十、比丘尼住處經庵婆巴利品第一。

已對照未對底本

三、念處相應

已對照

一、庵婆巴利品

1. Ambapālivaggo
已對照

一、庵婆巴利經

1. Ambapālisuttaṃ
367PTS 5.141緬 3.123已對照

三百六十七、如是我聞——一時,世尊住在毘舍離庵婆巴利林。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

367. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,此是唯一之道,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,此即四念處。哪四種呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。諸比丘,此是唯一之道,為令眾生清淨,為超越愁與悲,為滅沒苦與憂,為證得正理,為現證涅槃,此即四念處。”

‘‘Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
已對照

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。第一[經]。

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、唸經

2. Satisuttaṃ
368PTS 5.142已對照

三百六十八、一時,世尊住在毘舍離庵婆巴利林(Ambapālivana)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

368. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati ambapālivane. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
緬 3.124已對照

“諸比丘,比丘應當具念、正知而住。這是我們對你們的教誡。諸比丘,比丘如何是具念呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。諸比丘,這樣,比丘就是具念。

‘‘Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.
已對照

“諸比丘,比丘如何是正知呢?諸比丘,在此,比丘於前進、後退時是正知而行者,於前視、旁視時是正知而行者,於屈、伸時是正知而行者,於持僧伽梨、缽與衣時是正知而行者,於食、飲、嚼、嘗時是正知而行者,於大小便利時是正知而行者,於行、住、坐、臥、醒、語、默時是正知而行者。諸比丘,這樣,比丘就是正知而行者。諸比丘,比丘應當具念、正知而住。這是我們對你們的教誡。”第二[經]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajānakārī hoti. Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、比丘經

3. Bhikkhusuttaṃ
369PTS 5.143已對照

三百六十九、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,某位比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘對世尊這樣說——“尊者,善哉!願世尊為我簡略地說法,使我聽了世尊的法之後,能獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住。”“正是這樣,此中有些愚痴人只是請求我,而當法已被宣說時,卻以為應當[一味]跟隨著我。”“尊者,願世尊為我簡略地說法,願善逝為我簡略地說法,或許我能了知世尊所說之義,或許我能成為世尊所說之[法]的繼承者。”“比丘,因此,你於此要先淨化諸善法之初。而什麼是諸善法之初?即極清淨的戒與正直的見。比丘,當你的戒極清淨、見正直時,比丘,那時你當依止戒、住立於戒,以三種方式修習四念處。

369. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti. ‘‘Evameva panidhekacce moghapurisā mañceva [mameva (sī.)] ajjhesanti, dhamme ca bhāsite mameva anubandhitabbaṃ maññantī’’ti. ‘‘Desetu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ, desetu sugato saṃkhittena dhammaṃ. Appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa atthaṃ jāneyyaṃ, appeva nāmāhaṃ bhagavato bhāsitassa dāyādo assa’’nti. ‘‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, ādimeva visodhehi kusalesu dhammesu. Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ? Sīlañca suvisuddhaṃ, diṭṭhi ca ujukā. Yato kho te, bhikkhu, sīlañca suvisuddhaṃ bhavissati diṭṭhi ca ujukā, tato tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya cattāro satipaṭṭhāne tividhena bhāveyyāsi.
緬 3.125已對照

哪四種呢?比丘,在此,你要或於內身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;或於外身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;或於內外身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。或於內諸受……乃至……或於外諸受……乃至……或於內外諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。或於內心……乃至……或於外心……乃至……或於內外心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。或於內諸法……乃至……或於外諸法……乃至……或於內外諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。比丘,當你依止戒、住立於戒,如是以三種方式修習這四念處時,那時,比丘,對你來說,無論夜或晝到來,於諸善法唯可期增長,而非退減。”

Katame cattāro? Idha tvaṃ, bhikkhu, ajjhattaṃ vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; ajjhattabahiddhā vā kāye kāyānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā vedanāsu…pe… bahiddhā vā vedanāsu…pe… ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā citte…pe… bahiddhā vā citte…pe… ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ajjhattaṃ vā dhammesu…pe… bahiddhā vā dhammesu…pe… ajjhattabahiddhā vā dhammesu dhammānupassī viharāhi ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Yato kho tvaṃ, bhikkhu, sīlaṃ nissāya sīle patiṭṭhāya ime cattāro satipaṭṭhāne evaṃ tividhena bhāvessasi, tato tuyhaṃ, bhikkhu, yā ratti vā divaso vā āgamissati vuddhiyeva pāṭikaṅkhā kusalesu dhammesu, no parihānī’’ti.
PTS 5.144已對照

於是那位比丘歡喜、隨喜世尊之所說,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。於是那位比丘獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而那位比丘也成為阿羅漢之一。第三[經]。

Atha kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho so bhikkhu eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca pana so bhikkhu arahataṃ ahosīti. Tatiyaṃ.
已對照

四、娑羅經

4. Sālasuttaṃ
370已對照

三百七十、一時,世尊住在憍薩羅[國]的娑羅(Sālā)婆羅門村。在那裡,世尊召喚諸比丘……乃至……這樣說——

370. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu viharati sālāya brāhmaṇagāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi…pe… etadavoca –
PTS 5.145緬 3.126已對照

“諸比丘,凡是新學的、出家不久的、新近來到這法與律的比丘,諸比丘,你們應勸導、應安置、應確立那些比丘於四念處的修習。於哪四種呢?來吧,賢友們,你們要於身隨觀身而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了對身的如實智;你們要於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了對諸受的如實智;你們要於心隨觀心而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了對心的如實智;你們要於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了對諸法的如實智。諸比丘,凡是有學、心願未達、希求著無上瑜伽安穩而住的比丘,他們也於身隨觀身而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了身的遍知;於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了諸受的遍知;於心隨觀心而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了心的遍知;於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,為了諸法的遍知。

‘‘Ye te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā. Katamesaṃ catunnaṃ? Etha tumhe, āvuso, kāye kāyānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; vedanāsu vedanānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya; citte cittānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa yathābhūtaṃ ñāṇāya; dhammesu dhammānupassino viharatha ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ yathābhūtaṃ ñāṇāya. Yepi te, bhikkhave, bhikkhū sekhā appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyassa pariññāya; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanānaṃ pariññāya; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittassa pariññāya; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammānaṃ pariññāya.
已對照

“諸比丘,凡是阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他們也於身隨觀身而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,與身離系;於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,與諸受離系;於心隨觀心而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,與心離系;於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、成為專一、心明淨、得定、心一境,與諸法離系。

‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, tepi kāye kāyānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, kāyena visaṃyuttā; vedanāsu vedanānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, vedanāhi visaṃyuttā; citte cittānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, cittena visaṃyuttā; dhammesu dhammānupassino viharanti ātāpino sampajānā ekodibhūtā vippasannacittā samāhitā ekaggacittā, dhammehi visaṃyuttā.
已對照

“諸比丘,凡是新學的、出家不久的、新近來到這法與律的比丘,諸比丘,你們應勸導、應安置、應確立那些比丘於這四念處的修習。”第四[經]。

‘‘Yepi te, bhikkhave, bhikkhū navā acirapabbajitā adhunāgatā imaṃ dhammavinayaṃ, te vo, bhikkhave, bhikkhū imesaṃ catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、不善聚經

5. Akusalarāsisuttaṃ
371PTS 5.146緬 3.127已對照

三百七十一、因緣在舍衛城。在那裡,世尊這樣說——“諸比丘,說‘不善聚(akusalarāsi)’者,若正確地說,應說五蓋。諸比丘,因為這是純粹的不善聚,即:五蓋。哪五種呢?欲欲蓋、瞋恚蓋、昏沉睡眠蓋、掉舉追悔蓋、疑蓋。諸比丘,說‘不善聚’者,若正確地說,應說這五蓋。諸比丘,因為這是純粹的不善聚,即:五蓋。

371. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā etadavoca – ‘‘‘akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. ‘Akusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime pañca nīvaraṇe sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, akusalarāsi, yadidaṃ – pañca nīvaraṇā.
已對照

“諸比丘,說‘善聚’者,若正確地說,應說四念處。諸比丘,因為這是純粹的善聚,即:四念處。哪四種呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。諸比丘,說‘善聚’者,若正確地說,應說這四念處。諸比丘,因為這是純粹的善聚,即:四念處。”第五[經]。

‘‘‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. ‘Kusalarāsī’ti, bhikkhave, vadamāno ime cattāro satipaṭṭhāne sammā vadamāno vadeyya. Kevalo hāyaṃ, bhikkhave, kusalarāsi, yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、鷹經

6. Sakuṇagghisuttaṃ
372PTS 5.147已對照

三百七十二、“諸比丘,從前,有一隻鷹(sakuṇagghi)猛然撲向一隻羅婆鳥(lāpa),捉住了它。諸比丘,於是那羅婆鳥被鷹帶走時,這樣悲嘆:‘正是我們不吉,我們少福,因為我們行於非行處、他者的境域。倘若我們今日行於[自己的]行處、自己父傳的境域,這隻鷹便不足以與我一戰。’‘羅婆,那麼,什麼是你的行處、自己父傳的境域呢?’‘就是犁耕過的田、土塊堆積之處。’”“諸比丘,於是那鷹恃著自己的力量、以自己的力量自誇,放了那羅婆鳥:‘去吧,羅婆,你就是去到那裡,也逃不脫我。’”

372. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, sakuṇagghi lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā aggahesi. Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo sakuṇagghiyā hariyamāno evaṃ paridevasi – ‘mayamevamha [mayamevāmha (ka.)] alakkhikā, mayaṃ appapuññā, ye mayaṃ agocare carimha paravisaye. Sacejja mayaṃ gocare careyyāma sake pettike visaye, na myāyaṃ [na cāyaṃ (sī.)], sakuṇagghi, alaṃ abhavissa, yadidaṃ – yuddhāyā’ti. ‘Ko pana te, lāpa, gocaro sako pettiko visayo’ti? ‘Yadidaṃ – naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhāna’’’nti. ‘‘Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā [avacamānā (sī.)] lāpaṃ sakuṇaṃ pamuñci – ‘gaccha kho tvaṃ, lāpa, tatrapi me gantvā na mokkhasī’’’ti.
緬 3.128已對照

“諸比丘,於是那羅婆鳥去到犁耕過的田、土塊堆積之處,登上一塊大土塊,向那鷹喊話而立:‘來吧,鷹,現在來[捉]我吧!來吧,鷹,現在來[捉]我吧!’諸比丘,於是那鷹恃著自己的力量、以自己的力量自誇,束緊雙翅,猛然撲向那羅婆鳥。諸比丘,當羅婆鳥知道‘這鷹已為我來了很遠’時,便鑽進了那同一塊土塊的縫隙。諸比丘,於是那鷹就在那裡撞擊了胸膛。諸比丘,凡行於非行處、他者境域者,便會如此。

‘‘Atha kho, bhikkhave, lāpo sakuṇo naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānaṃ gantvā mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā sakuṇagghiṃ vadamāno aṭṭhāsi – ‘ehi kho dāni me, sakuṇagghi, ehi kho dāni me, sakuṇagghī’ti. Atha kho sā, bhikkhave, sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā ubho pakkhe sannayha [sandhāya (sī. syā.)] lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā. Yadā kho, bhikkhave, aññāsi lāpo sakuṇo ‘bahuāgato kho myāyaṃ sakuṇagghī’ti, atha tasseva leḍḍussa antaraṃ paccupādi. Atha kho, bhikkhave, sakuṇagghi tattheva uraṃ paccatāḷesi. Evañhi taṃ [evaṃ hetaṃ (sī.)], bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
已對照

“因此,諸比丘,你們不要行於非行處、他者的境域。諸比丘,行於非行處、他者境域者,魔便得到機會,魔便得到所緣。諸比丘,什麼是比丘的非行處、他者的境域呢?就是五欲功德。哪五種呢?眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的;耳所識的諸聲……乃至……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的——諸比丘,這就是比丘的非行處、他者的境域。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
PTS 5.148已對照

“諸比丘,你們要行於[自己的]行處、自己父傳的境域。諸比丘,行於[自己的]行處、自己父傳的境域者,魔便得不到機會,魔便得不到所緣。諸比丘,什麼是比丘的[自己的]行處、自己父傳的境域呢?就是四念處。哪四種呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂——諸比丘,這就是比丘的[自己的]行處、自己父傳的境域。”第六[經]。

‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ – ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、獼猴經

7. Makkaṭasuttaṃ
373緬 3.129已對照

三百七十三、“諸比丘,雪山王有難行、崎嶇之地,那裡既沒有獼猴(makkaṭa)的行跡,也沒有人的行跡。諸比丘,雪山王有難行、崎嶇之地,那裡有獼猴的行跡,卻沒有人的行跡。諸比丘,雪山王有平坦、可喜的地面,那裡既有獼猴的行跡,也有人的行跡。諸比丘,在那裡,獵師們為了捕捉獼猴,在獼猴的路徑上佈設黏膠(lepa)。

373. ‘‘Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha neva makkaṭānaṃ cārī na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa duggā visamā desā, yattha makkaṭānañhi kho cārī, na manussānaṃ. Atthi, bhikkhave, himavato pabbatarājassa samā bhūmibhāgā ramaṇīyā, yattha makkaṭānañceva cārī manussānañca. Tatra, bhikkhave, luddā makkaṭavīthīsu lepaṃ oḍḍenti makkaṭānaṃ bādhanāya.
PTS 5.149已對照

“諸比丘,在那裡,那些天性不愚、天性不貪的獼猴,見了那黏膠便遠遠避開。而那天性愚、天性貪的獼猴,走近那黏膠,用手去抓,便在那裡被粘住。[它想:]‘我要把手掙脫出來’,便用另一隻手去抓,又在那裡被粘住。[它想:]‘我要把兩隻手掙脫出來’,便用腳去抓,又在那裡被粘住。[它想:]‘我要把兩隻手和腳掙脫出來’,便用另一隻腳去抓,又在那裡被粘住。[它想:]‘我要把兩隻手和兩隻腳掙脫出來’,便用嘴去銜,又在那裡被粘住。諸比丘,這樣,那獼猴五處受縛,呻吟而臥,已陷入不幸、已陷入災禍,任獵師所欲而擺佈。諸比丘,獵師刺穿它,就在那木柴燒成的炭火上丟下[它],隨其所欲而去。諸比丘,凡行於非行處、他者境域者,便會如此。

‘‘Tatra, bhikkhave, ye te makkaṭā abālajātikā alolajātikā, te taṃ lepaṃ disvā ārakā parivajjanti. Yo pana so hoti makkaṭo bālajātiko lolajātiko, so taṃ lepaṃ upasaṅkamitvā hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Hatthaṃ mocessāmī’ti dutiyena hatthena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmī’ti pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pādañcā’ti dutiyena pādena gaṇhāti. So tattha bajjhati. ‘Ubho hatthe mocessāmi pāde cā’ti tuṇḍena gaṇhāti. So tattha bajjhati. Evañhi so, bhikkhave, makkaṭo pañcoḍḍito thunaṃ seti anayaṃ āpanno byasanaṃ āpanno yathākāmakaraṇīyo luddassa. Tamenaṃ, bhikkhave, luddo vijjhitvā tasmiṃyeva kaṭṭhakataṅgāre [tasmiṃyeva makkaṭaṃ uddharitvā (sī. syā.)] avassajjetvā yena kāmaṃ pakkamati. Evaṃ so taṃ, bhikkhave, hoti yo agocare carati paravisaye.
已對照

“因此,諸比丘,你們不要行於非行處、他者的境域。諸比丘,行於非行處、他者境域者,魔便得到機會,魔便得到所緣。諸比丘,什麼是比丘的非行處、他者的境域呢?就是五欲功德。哪五種呢?眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的;耳所識的諸聲……乃至……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。諸比丘,這就是比丘的非行處、他者的境域。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, mā agocare carittha paravisaye. Agocare, bhikkhave, carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ, lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo? Yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo.
緬 3.130已對照

“諸比丘,你們要行於[自己的]行處、自己父傳的境域。諸比丘,行於[自己的]行處、自己父傳的境域者,魔便得不到機會,魔便得不到所緣。諸比丘,什麼是比丘的[自己的]行處、自己父傳的境域呢?就是四念處。哪四種呢?諸比丘,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。諸比丘,這就是比丘的[自己的]行處、自己父傳的境域。”第七[經]。

‘‘Gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye. Gocare, bhikkhave, carataṃ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṃ, na lacchati māro ārammaṇaṃ. Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ – cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、廚師經

8. Sūdasuttaṃ
374已對照

三百七十四、“諸比丘,猶如有一個愚痴、不明達、不善巧的廚師(sūda),以種種樣的羹侍奉國王或王的大臣——以酸味類的、苦味類的、辛味類的、甜味類的、帶鹼味的、不帶鹼味的、帶鹹味的、不帶鹹味的。

374. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā [rājamahāmattānaṃ vā (sī.)] nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
PTS 5.150已對照

“諸比丘,那愚痴、不明達、不善巧的廚師不把握自己主人的相:‘今天我主人或喜歡這種羹,或伸手向這種,或多取這種,或稱讚這種。今天我主人或喜歡酸味類的羹,或伸手向酸味類的,或多取酸味類的,或稱讚酸味類的。今天我主人或[喜歡]苦味類的……今天我主人或[喜歡]辛味類的……今天我主人或[喜歡]甜味類的……今天我主人或[喜歡]帶鹼味的……今天我主人或[喜歡]不帶鹼味的……今天我主人或[喜歡]帶鹹味的……今天我主人或喜歡不帶鹹味的羹,或伸手向不帶鹹味的,或多取不帶鹹味的,或稱讚不帶鹹味的。’”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
緬 3.131已對照

“諸比丘,那愚痴、不明達、不善巧的廚師,既得不到衣服,也得不到工錢,也得不到賞賜。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那愚痴、不明達、不善巧的廚師不把握自己主人的相。正是這樣,諸比丘,在此,某個愚痴、不明達、不善巧的比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。當他於身隨觀身而住時,心不得定,諸隨煩惱(upakkilesa)不被舍斷。他不把握那相。他於諸受隨觀受而住……乃至……於心隨觀心而住……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。當他於諸法隨觀法而住時,心不得定,諸隨煩惱不被舍斷。他不把握那相。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo na ceva lābhī hoti acchādanassa, na lābhī vetanassa, na lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bālo abyatto akusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati …pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ na samādhiyati, upakkilesā na pahīyanti. So taṃ nimittaṃ na uggaṇhāti.
PTS 5.151已對照

“諸比丘,那愚痴、不明達、不善巧的比丘,既得不到就在現法中的諸樂住,也得不到正念正知。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那愚痴、不明達、不善巧的比丘不把握自己心的相。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu na ceva lābhī hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, na lābhī satisampajaññassa. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ na uggaṇhāti.
已對照

“諸比丘,猶如有一個賢明、幹練、善巧的廚師,以種種樣的羹侍奉國王或王的大臣——以酸味類的、苦味類的、辛味類的、甜味類的、帶鹼味的、不帶鹼味的、帶鹹味的、不帶鹹味的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa – ambilaggehipi, tittakaggehipi, kaṭukaggehipi, madhuraggehipi, khārikehipi, akhārikehipi, loṇikehipi, aloṇikehipi.
已對照

“諸比丘,那賢明、幹練、善巧的廚師把握自己主人的相:‘今天我主人或喜歡這種羹,或伸手向這種,或多取這種,或稱讚這種。今天我主人或喜歡酸味類的羹,或伸手向酸味類的,或多取酸味類的,或稱讚酸味類的。今天我主人或[喜歡]苦味類的……今天我主人或[喜歡]辛味類的……今天我主人或[喜歡]甜味類的……今天我主人或[喜歡]帶鹼味的……今天我主人或[喜歡]不帶鹼味的……今天我主人或[喜歡]帶鹹味的……今天我主人或喜歡不帶鹹味的羹,或伸手向不帶鹹味的,或多取不帶鹹味的,或稱讚不帶鹹味的。’”

‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti – ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. Tittakaggaṃ vā me ajja… kaṭukaggaṃ vā me ajja… madhuraggaṃ vā me ajja… khārikaṃ vā me ajja… akhārikaṃ vā me ajja… loṇikaṃ vā me ajja… aloṇikaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, aloṇikassa vā abhiharati, aloṇikassa vā bahuṃ gaṇhāti, aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’’’ti.
PTS 5.152緬 3.132已對照

“諸比丘,那賢明、幹練、善巧的廚師,既得到衣服,也得到工錢,也得到賞賜。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那賢明、幹練、善巧的廚師把握自己主人的相。正是這樣,諸比丘,在此,某個賢明、幹練、善巧的比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。當他於身隨觀身而住時,心得定,諸隨煩惱被舍斷。他把握那相。他於諸受隨觀受而住……乃至……於心隨觀心而住……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。當他於諸法隨觀法而住時,心得定,諸隨煩惱被舍斷。他把握那相。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo lābhī ceva hoti acchādanassa, lābhī vetanassa, lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco paṇḍito byatto kusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti. So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti. Vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti. So taṃ nimittaṃ uggaṇhāti.
已對照

“諸比丘,那賢明、幹練、善巧的比丘,既得到就在現法中的諸樂住,也得到正念正知。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那賢明、幹練、善巧的比丘把握自己心的相。”第八[經]。

‘‘Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu lābhī ceva hoti diṭṭheva dhamme sukhavihārānaṃ, lābhī hoti satisampajaññassa. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ uggaṇhātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、病經

9. Gilānasuttaṃ
375已對照

三百七十五、如是我聞——一時,世尊住在毘舍離的竹林村(Veḷuvagāmaka)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,你們去吧,就在毘舍離四周,隨各自的友人、隨各自的相識、隨各自的親厚而入雨安居;我就在這竹林村入雨安居。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊之後,就在毘舍離四周,隨各自的友人、隨各自的相識、隨各自的親厚而入雨安居;世尊則就在那竹林村入雨安居。

375. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati veḷuvagāmake [beluvagāmake (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upetha. Idhevāhaṃ veḷuvagāmake vassaṃ upagacchāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliyā yathāmittaṃ yathāsandiṭṭhaṃ yathāsambhattaṃ vassaṃ upagacchuṃ. Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṃ upagacchi [upagañchi (sī. pī.)].
PTS 5.153已對照

於是,在世尊入雨安居之後,生起了劇烈的病,轉起了猛烈的、瀕死的諸受。對此,世尊具念、正知地忍受,不為所惱。於是,世尊這樣想:“我若不告知諸侍者、不辭別比丘僧就般涅槃,這對我是不相宜的。我何不以精進遣退此病,決意住於命行(jīvitasaṅkhāra)而住呢?”於是,世尊以精進遣退了那病,決意住於命行而住。(於是,世尊的那病就止息了。)

Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā. Tatra sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘na kho me taṃ patirūpaṃ, yohaṃ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṃ parinibbāyeyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ imaṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihareyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ ābādhaṃ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṃ adhiṭṭhāya vihāsi. (Atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi) [( ) dī. ni. 2.164 dissati].
緬 3.133已對照

於是,世尊病癒起身、起身未久,便從住處出來,坐在住處蔭影處所敷設的座位上。於是,具壽阿難來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——“尊者,我見到了世尊的安適;尊者,[我]見到了世尊的堪忍;尊者,[我]見到了世尊的[得以]維持。不過,尊者,我的身體像是麻木沉重了一般;諸方對我也不明瞭;由於世尊的病,諸法對我也不顯現。不過,尊者,我還有一點點安慰:‘只要世尊還沒有就比丘僧說些什麼,世尊就不會般涅槃。’”

Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito [gilānavuṭṭhito (saddanīti)] aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamitvā vihārapacchāyāyaṃ [vihārapacchāchāyāyaṃ (bahūsu)] paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato khamanīyaṃ; diṭṭhaṃ, bhante, bhagavato yāpanīyaṃ. Api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṃ nappaṭibhanti bhagavato gelaññena. Api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā – ‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharatī’’’ti.
已對照

“阿難,如今比丘僧還對我期待什麼呢?阿難,我所教說的法已不作內外之別;阿難,如來在諸法上沒有師拳(ācariyamuṭṭhi)。阿難,若有人這樣想:‘我要統領比丘僧’,或‘比丘僧以我為歸’,阿難,那樣的人才會就比丘僧說些什麼。阿難,如來卻不這樣想:‘我要統領比丘僧’,或‘比丘僧以我為歸’。阿難,如來又會就比丘僧說些什麼呢!阿難,我如今已經衰老、年邁、耄耋、歷程已過、達於壽限,我的年歲已行至八十。阿難,猶如破舊的車子要靠皮帶纏扎才能勉強行走,同樣地,阿難,我想如來的身體也是靠纏扎才能勉強行走。

‘‘Kiṃ pana dāni, ānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati [paccāsiṃsati (sī. syā. kaṃ. pī.)]? Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṃ abāhiraṃ karitvā. Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi. Yassa nūna, ānanda, evamassa – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā, ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāhareyya. Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’ti vā, ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā. Sa kiṃ [so nūna (sī. pī.)], ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṃ ārabbha kiñcideva udāharissati! Etarahi kho panāhaṃ, ānanda, jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto. Āsītiko me vayo vattati. Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṃ [jarasakaṭaṃ (sabbattha)] veḷamissakena [vegamissakena (sī.), veḷumissakena (syā. kaṃ.), vedhamissakena (pī. ka.), vekhamissakena (ka.)] yāpeti; evameva kho, ānanda, vedhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti.
PTS 5.154已對照

“阿難,凡如來由於不作意一切相、由於某些受的滅,成就並住於無相心定(animitta cetosamādhi)之時,阿難,那時如來的身體才較為安適。所以,阿難,你們要以自己為洲(dīpa)而住,以自己為歸依,不以他者為歸依;以法為洲,以法為歸依,不以他者為歸依。

‘‘Yasmiṃ, ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṃ amanasikārā ekaccānaṃ vedanānaṃ nirodhā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati, phāsutaro [phāsutaraṃ (sabbattha)], ānanda, tasmiṃ samaye tathāgatassa kāyo hoti [tathāgatassa hoti (bahūsu)]. Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.
緬 3.134已對照

“阿難,比丘如何是以自己為洲而住、以自己為歸依、不以他者為歸依,以法為洲、以法為歸依、不以他者為歸依呢?阿難,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。阿難,這樣,比丘就是以自己為洲而住、以自己為歸依、不以他者為歸依,以法為洲、以法為歸依、不以他者為歸依。阿難,無論現在或我去世之後,凡能以自己為洲而住、以自己為歸依、不以他者為歸依,以法為洲、以法為歸依、不以他者為歸依的——阿難,凡樂於學的那些比丘,將是我[弟子中]最上的。”第九[經]。

‘‘Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; tamatagge mete, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、比丘尼住處經

10. Bhikkhunupassayasuttaṃ
376已對照

三百七十六、那時,具壽阿難在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到某個比丘尼住處;到了之後,坐在所設的座位上。於是眾多比丘尼來到具壽阿難之處;到了之後,禮敬具壽阿難,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘尼對具壽阿難這樣說——

376. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho sambahulā bhikkhuniyo yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho tā bhikkhuniyo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –
PTS 5.155已對照

“尊者阿難,在這裡,眾多比丘尼於四念處心善安住而住,了知由前而後的廣大殊勝。”“姐妹們,正是這樣;姐妹們,正是這樣!姐妹們,凡任何比丘或比丘尼,於四念處心善安住而住,對他這[事]是可預期的——‘他將了知由前而後的廣大殊勝。’”

‘‘Idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā [supaṭṭhitacittā (sī. pī. ka.)] viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’’ti [sampajānantīti (ka.)]. ‘‘Evametaṃ, bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
已對照

於是具壽阿難以法語為那些比丘尼開示、勸導、激勵、令歡喜之後,從座而起,離去了。於是具壽阿難在舍衛城乞食之後,飯後從乞食處回來,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說——

Atha kho āyasmā ānando tā bhikkhuniyo dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Atha kho āyasmā ānando sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃ. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
緬 3.135已對照

“尊者,在這裡,我在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到某個比丘尼住處;到了之後,坐在所設的座位上。尊者,於是眾多比丘尼來到我之處;到了之後,禮敬我,坐在一旁。尊者,坐在一旁的那些比丘尼對我這樣說——‘尊者阿難,在這裡,眾多比丘尼於四念處心善安住而住,了知由前而後的廣大殊勝。’尊者,被這樣說時,我對那些比丘尼這樣說——‘姐妹們,正是這樣;姐妹們,正是這樣!姐妹們,凡任何比丘或比丘尼,於四念處心善安住而住,對他這[事]是可預期的——他將了知由前而後的廣大殊勝。’”

‘‘Idhāhaṃ, bhante, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena aññataro bhikkhunupassayo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃ. Atha kho, bhante, sambahulā bhikkhuniyo yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, tā bhikkhuniyo maṃ etadavocuṃ – ‘idha, bhante ānanda, sambahulā bhikkhuniyo catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā viharantiyo uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānantī’ti. Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, tā bhikkhuniyo etadavocaṃ – ‘evametaṃ, bhaginiyo, evametaṃ, bhaginiyo! Yo hi koci, bhaginiyo, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissatī’’’ti.
已對照

“阿難,正是這樣;阿難,正是這樣!阿難,凡任何比丘或比丘尼,於四念處心善安住而住,對他這[事]是可預期的——‘他將了知由前而後的廣大殊勝。’”

‘‘Evametaṃ, ānanda, evametaṃ, ānanda! Yo hi koci, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacitto viharati, tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ – ‘uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ sañjānissati’’’ [sañjānissatīti (bahūsu)].
PTS 5.156已對照

“於哪四[念處]呢?阿難,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。當他於身隨觀身而住時,或者以身為所緣而於身中生起熱惱,或者[生起]心的退縮,或者心向外散亂。阿難,因此,比丘應把心安置於某個令人淨信的相上。當他把心安置於某個令人淨信的相上時,愉悅生起。愉悅者,喜生起。意有喜者,身輕安。身輕安者,感受樂。有樂者,心得定。他如是省察:‘我為了什麼目的而安置心,那目的已為我成就了。來吧,現在我[把心]收回。’他收回[心],並且不尋、也不伺。他了知:‘我無尋、無伺,於內具念,我是快樂的。’”

‘‘Katamesu catūsu? Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato kāyārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda [tenahānanda (sī.)], bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati [vediyati (sī.)]. Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti’’.
緬 3.136已對照

“再者,阿難,比丘於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。當他於諸法隨觀法而住時,或者以法為所緣而於身中生起熱惱,或者[生起]心的退縮,或者心向外散亂。阿難,因此,比丘應把心安置於某個令人淨信的相上。當他把心安置於某個令人淨信的相上時,愉悅生起。愉悅者,喜生起。意有喜者,身輕安。身輕安者,感受樂。有樂者,心得定。他如是省察:‘我為了什麼目的而安置心,那目的已為我成就了。來吧,現在我[把心]收回。’他收回[心],並且不尋、也不伺。他了知:‘我無尋、無伺,於內具念,我是快樂的。’阿難,如是有安置[心]的修習。

‘‘Puna caparaṃ, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato dhammārammaṇo vā uppajjati kāyasmiṃ pariḷāho, cetaso vā līnattaṃ, bahiddhā vā cittaṃ vikkhipati. Tenānanda, bhikkhunā kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahitabbaṃ. Tassa kismiñcideva pasādanīye nimitte cittaṃ paṇidahato pāmojjaṃ jāyati. Pamuditassa pīti jāyati. Pītimanassa kāyo passambhati. Passaddhakāyo sukhaṃ vedayati. Sukhino cittaṃ samādhiyati. So iti paṭisañcikkhati – ‘yassa khvāhaṃ atthāya cittaṃ paṇidahiṃ, so me attho abhinipphanno. Handa, dāni paṭisaṃharāmī’ti. So paṭisaṃharati ceva na ca vitakketi na ca vicāreti. ‘Avitakkomhi avicāro, ajjhattaṃ satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, paṇidhāya bhāvanā hoti.
PTS 5.157已對照

“阿難,如何有不安置[心]的修習呢?阿難,比丘於外不安置心,了知:‘我的心於外是未安置的。’於是,於後於前,他了知:‘不萎縮、已解脫、未安置。’而且他了知:‘我於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,我是快樂的。’阿難,比丘於外不安置心,了知:‘我的心於外是未安置的。’於是,於後於前,他了知:‘不萎縮、已解脫、未安置。’而且他了知:‘我於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,我是快樂的。’阿難,比丘於外不安置心,了知:‘我的心於外是未安置的。’於是,於後於前,他了知:‘不萎縮、已解脫、未安置。’而且他了知:‘我於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,我是快樂的。’阿難,比丘於外不安置心,了知:‘我的心於外是未安置的。’於是,於後於前,他了知:‘不萎縮、已解脫、未安置。’而且他了知:‘我於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,我是快樂的。’阿難,如是有不安置[心]的修習。

‘‘Kathañcānanda, appaṇidhāya bhāvanā hoti? Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘kāye kāyānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘vedanāsu vedanānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘citte cittānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Bahiddhā, ānanda, bhikkhu cittaṃ appaṇidhāya ‘appaṇihitaṃ me bahiddhā citta’nti pajānāti. Atha pacchāpure ‘asaṃkhittaṃ vimuttaṃ appaṇihita’nti pajānāti. Atha ca pana ‘dhammesu dhammānupassī viharāmi ātāpī sampajāno satimā sukhamasmī’ti pajānāti. Evaṃ kho, ānanda, appaṇidhāya bhāvanā hoti.
已對照

“阿難,如是,我已說了安置[心]的修習,已說了不安置[心]的修習。阿難,凡是求弟子之利益者、悲憫者的導師以悲憫而應為[弟子]所作的,我已為你們作了。阿難,這些是樹下,這些是空屋——修禪吧,阿難!莫放逸,莫日後追悔。這就是我們對你們的教誡。”

‘‘Iti kho, ānanda, desitā mayā paṇidhāya bhāvanā, desitā appaṇidhāya bhāvanā. Yaṃ, ānanda, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. Etāni, ānanda, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni! Jhāyathānanda, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha! Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī’’ti.
已對照

世尊說了這[番話]。具壽阿難滿意,歡喜世尊之所說。第十[經]。

Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti. Dasamaṃ.
已對照

庵婆巴利品第一。

Ambapālivaggo paṭhamo.
PTS 5.158緬 3.137已對照

其攝頌——

庵婆巴利、念、比丘,娑羅以及不善聚;

鷹、獼猴、廚師,病、比丘尼住處。

Tassuddānaṃ –
Ambapāli sato bhikkhu, sālā kusalarāsi ca;
Sakuṇagdhi makkaṭo sūdo, gilāno bhikkhunupassayoti.