快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 無記相應 Abyākatasaṃyuttaṃ

本經目錄十、無記相應一、讖摩經二、阿㝹羅陀經三、第一舍利弗拘絺羅經四、第二舍利弗拘絺羅經五、第三舍利弗拘絺羅經六、第四舍利弗拘絺羅經七、目犍連經八、婆蹉種經九、好奇堂經十、阿難經十一、薩毗耶迦旃延經《無記相應》完畢。六處品第四。《六處品》相應部巴利聖典終。

已對照

十、無記相應

10. Abyākatasaṃyuttaṃ
已對照

一、讖摩經

1. Khemāsuttaṃ
410PTS 4.374緬 2.544已對照

四百一十、一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。那時,讖摩比丘尼在憍薩羅國遊行,於舍衛城與娑雞多之間的多羅那瓦圖住了下來。於是,憍薩羅王波斯匿從娑雞多前往舍衛城,於娑雞多與舍衛城之間的多羅那瓦圖住宿一夜。於是,憍薩羅王波斯匿召喚某人:“喂,人啊,你來,去多羅那瓦圖打聽一位我今天可以親近的那樣的沙門或婆羅門。”

410. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena khemā bhikkhunī kosalesu cārikaṃ caramānā antarā ca sāvatthiṃ antarā ca sāketaṃ toraṇavatthusmiṃ vāsaṃ upagatā hoti. Atha kho rājā pasenadi kosalo sāketā sāvatthiṃ gacchanto, antarā ca sāketaṃ antarā ca sāvatthiṃ toraṇavatthusmiṃ ekarattivāsaṃ upagacchi. Atha kho rājā pasenadi kosalo aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa, toraṇavatthusmiṃ tathārūpaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā jāna yamahaṃ ajja payirupāseyya’’nti.
已對照

“是的,陛下。”那人應諾憍薩羅王波斯匿之後,走遍整個多羅那瓦圖,卻沒有見到憍薩羅王波斯匿可以親近的那樣的沙門或婆羅門。那人卻見到了在多羅那瓦圖住下的讖摩比丘尼;見了之後,前往憍薩羅王波斯匿之處;到了之後,對憍薩羅王波斯匿這樣說——

‘‘Evaṃ, devā’’ti kho so puriso rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā kevalakappaṃ toraṇavatthuṃ āhiṇḍanto [anvāhiṇḍanto (sī.)] nāddasa tathārūpaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā yaṃ rājā pasenadi kosalo payirupāseyya. Addasā kho so puriso khemaṃ bhikkhuniṃ toraṇavatthusmiṃ vāsaṃ upagataṃ. Disvāna yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ etadavoca –
PTS 4.375已對照

“陛下,多羅那瓦圖沒有陛下可以親近的那樣的沙門或婆羅門。陛下,但有一位名叫讖摩的比丘尼,是那位世尊、阿羅漢、正等正覺者的女弟子。關於那位聖尼,有這樣的善名聲傳揚:‘[她]賢智、明達、有慧、多聞、善說法、辯才善巧。’願陛下親近她。”

‘‘Natthi kho, deva, toraṇavatthusmiṃ tathārūpo samaṇo vā brāhmaṇo vā yaṃ devo payirupāseyya. Atthi ca kho, deva, khemā nāma bhikkhunī, tassa bhagavato sāvikā arahato sammāsambuddhassa. Tassā kho pana ayyāya evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘paṇḍitā, viyattā medhāvinī bahussutā cittakathā kalyāṇapaṭibhānā’ti. Taṃ devo payirupāsatū’’ti.
緬 2.545已對照

於是,憍薩羅王波斯匿前往讖摩比丘尼之處;到了之後,禮敬讖摩比丘尼,坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對讖摩比丘尼這樣說:“聖尼,如來死後存在嗎?”“大王,這一點世尊不作解答:‘如來死後存在。’”“那麼,聖尼,如來死後不存在嗎?”“大王,這一點世尊也不作解答:‘如來死後不存在。’”“聖尼,如來死後既存在又不存在嗎?”“大王,這一點世尊不作解答:‘如來死後既存在又不存在。’”“那麼,聖尼,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“大王,這一點世尊也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”

Atha kho rājā pasenadi kosalo yena khemā bhikkhunī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā khemaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo khemaṃ bhikkhuniṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panayye, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti. ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
PTS 4.376已對照

“‘聖尼,如來死後存在嗎?’被這樣問時,您說:‘大王,這一點世尊不作解答:「如來死後存在。」’‘那麼,聖尼,如來死後不存在嗎?’被這樣問時,您說:‘大王,這一點世尊也不作解答:「如來死後不存在。」’‘聖尼,如來死後既存在又不存在嗎?’被這樣問時,您說:‘大王,這一點世尊不作解答:「如來死後既存在又不存在。」’‘那麼,聖尼,如來死後既非存在又非不存在嗎?’被這樣問時,您說:‘大王,這一點世尊也不作解答:「如來死後既非存在又非不存在。」’聖尼,是什麼因、什麼緣,使世尊對此不作解答呢?”

‘‘‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭhā samānā – ‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ panayye, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – ‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – ‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – ‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Ko nu kho, ayye, hetu, ko paccayo yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’’ti?
緬 2.546已對照

“那麼,大王,我就此反問你,你覺得怎樣妥當就那樣回答。大王,你認為怎樣:你有沒有哪位算師、或計數者、或估算者,能數得出恆河的沙——或‘有這麼多沙’,或‘有這麼多百沙’,或‘有這麼多千沙’,或‘有這麼多十萬沙’?”“不能,聖尼。”“你有沒有哪位算師、或計數者、或估算者,能數得出大海的水——或‘有這麼多鬥水’,或‘有這麼多百鬥水’,或‘有這麼多千鬥水’,或‘有這麼多十萬鬥水’?”“不能,聖尼。”“這是什麼緣故?”“聖尼,大海深而不可量、難以測度。”“大王,同樣地,[人]施設如來時,會以何色施設,那色於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。大王,如來已從色之稱謂解脫,深而不可量、難以測度——猶如大海。‘如來死後存在’也不適用,‘如來死後不存在’也不適用,‘如來死後既存在又不存在’也不適用,‘如來死後既非存在又非不存在’也不適用。

‘‘Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṃ [vālikaṃ (sī. syā. kaṃ.)] gaṇetuṃ – ettakā [ettikā (sī.)] vālukā iti vā, ettakāni vālukasatāni iti vā, ettakāni vālukasahassāni iti vā, ettakāni vālukasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, ayye’’. ‘‘Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṃ gaṇetuṃ – ettakāni udakāḷhakāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasahassāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, ayye’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Mahāyye, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yena rūpe tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.
PTS 4.377已對照

“[人]施設如來時,會以何受施設,那受於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。大王,如來已從受之稱謂解脫,深而不可量、難以測度——猶如大海。‘如來死後存在’也不適用,‘如來死後不存在’也不適用,‘如來死後既存在又不存在’也不適用,‘如來死後既非存在又非不存在’也不適用。

‘‘Yāya vedanāya tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, sā vedanā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Vedanāsaṅkhāyavimutto, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.
已對照

“[人]施設如來時,會以何想……乃至……[人]施設如來時,會以何諸行施設,那些行於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。大王,如來已從行之稱謂解脫,深而不可量、難以測度——猶如大海。‘如來死後存在’也不適用,‘如來死後不存在’也不適用,‘如來死後既存在又不存在’也不適用,‘如來死後既非存在又非不存在’也不適用。

‘‘Yāya saññā tathāgataṃ…pe… yehi saṅkhārehi tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, te saṅkhārā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Saṅkhārasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.
緬 2.547已對照

“[人]施設如來時,會以何識施設,那識於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。大王,如來已從識之稱謂解脫,深而不可量、難以測度——猶如大海。‘如來死後存在’也不適用,‘如來死後不存在’也不適用,‘如來死後既存在又不存在’也不適用,‘如來死後既非存在又非不存在’也不適用。”於是,憍薩羅王波斯匿歡喜、隨喜讖摩比丘尼之所說,從座位起來,禮敬讖摩比丘尼,右繞之後離去。

‘‘Yena viññāṇe tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya taṃ viññāṇaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upetī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo khemāya bhikkhuniyā bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā khemaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi.
PTS 4.378已對照

於是,憍薩羅王波斯匿後來前往世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的憍薩羅王波斯匿對世尊這樣說:“尊者,如來死後存在嗎?”“大王,這一點我不作解答:‘如來死後存在。’”“那麼,尊者,如來死後不存在嗎?”“大王,這一點我也不作解答:‘如來死後不存在。’”“尊者,如來死後既存在又不存在嗎?”“大王,這一點我不作解答:‘如來死後既存在又不存在。’”“那麼,尊者,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“大王,這一點我也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”“‘尊者,如來死後存在嗎?’被這樣問時,您說:‘大王,這一點我不作解答:「如來死後存在。」’……乃至……‘那麼,尊者,如來死後既非存在又非不存在嗎?’被這樣問時,您說:‘大王,這一點我也不作解答:「如來死後既非存在又非不存在。」’尊者,是什麼因、什麼緣,使世尊對此不作解答呢?”

Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bhante, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi…pe…. ‘‘‘Kiṃ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno – ‘‘‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti?
PTS 4.379緬 2.548已對照

“那麼,大王,我就此反問你,你覺得怎樣妥當就那樣回答。大王,你認為怎樣:你有沒有哪位算師、或計數者、或估算者,能數得出恆河的沙——或‘有這麼多沙’……乃至……或‘有這麼多十萬沙’?”“不能,尊者。”“你有沒有哪位算師、或計數者、或估算者,能數得出大海的水——或‘有這麼多鬥水’……乃至……或‘有這麼多十萬鬥水’?”“不能,尊者。”“這是什麼緣故?”“尊者,大海深而不可量、難以測度。”“大王,同樣地,[人]施設如來時,會以何色施設,那色於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。大王,如來已從色之稱謂解脫,深而不可量、難以測度——猶如大海。‘如來死後存在’也不適用……乃至……‘如來死後既非存在又非不存在’也不適用。[人施設如來時,]會以何受……乃至……會以何想……乃至……會以何諸行……乃至……”

‘‘Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṃ gaṇetuṃ – ettakā vālukā iti vā…pe… ettakāni vālukasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṃ gaṇetuṃ – ettakāni udakāḷhakāni iti vā…pe… ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Mahā, bhante, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho. Evameva kho, mahārāja, yena rūpena tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti. Yāya vedanāya…pe… yāya saññāya…pe… yehi saṅkhārehi…pe…’’.
已對照

“[人]施設如來時,會以何識施設,那識於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。大王,如來已從識之稱謂解脫,深而不可量、難以測度——猶如大海。‘如來死後存在’也不適用,‘如來死後不存在’也不適用,‘如來死後既存在又不存在’也不適用,‘如來死後既非存在又非不存在’也不適用。”

‘‘Yena viññāṇena tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, taṃ viññāṇaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho – seyyathāpi mahāsamuddo. ‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upetī’’ti.
PTS 4.380緬 2.549已對照

“稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!導師與女弟子,義理與義理、文句與文句竟會相合、相契、不相違——即在最上句上!尊者,有一次我前往讖摩比丘尼之處,問了這件事。那位聖尼也以這些語句、以這些文句為我解答了這件事,正如世尊[所解答的]一樣。稀有啊,尊者!未曾有啊,尊者!導師與女弟子,義理與義理、文句與文句竟會相合、相契、不相違——即在最上句上!尊者,現在我們要告辭了,我們事務繁忙,有許多應做的事。”“大王,現在請隨你認為適時[而做]吧。”於是,憍薩羅王波斯匿歡喜、隨喜世尊之所說,從座位起來,禮敬世尊,右繞之後離去。第一[經]。

‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yatra hi nāma satthu ceva [satthuno ceva (sī.)] sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati [vihāyissati (sī. syā. kaṃ.), vigāyissati (ka.)] yadidaṃ aggapadasmiṃ. Ekamidāhaṃ, bhante, samayaṃ khemaṃ bhikkhuniṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ apucchiṃ. Sāpi me ayyā etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṃ byākāsi, seyyathāpi bhagavā. Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! Yatra hi nāma satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati yadidaṃ aggapadasmiṃ. Handa dāni mayaṃ, bhante, gacchāma. Bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassa dāni tvaṃ, mahārāja, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmīti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、阿㝹羅陀經

2. Anurādhasuttaṃ
411PTS 4.382緬 2.550已對照

四百一十一、一時,世尊住在毘舍離大林重閣講堂。那時,具壽阿㝹羅陀(Anurādha)住在離世尊不遠的林野小屋中。於是眾多其他外道的遊方者來到具壽阿㝹羅陀之處;到了之後,與具壽阿㝹羅陀互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的那些其他外道的遊方者對具壽阿㝹羅陀這樣說:“賢友阿㝹羅陀,那位如來——最上之人、至上之人、已得至上成就者——如來施設他時,是在這四處中施設的:‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’嗎?”“賢友們,那位如來——最上之人、至上之人、已得至上成就者——如來施設他時,是離這四處而施設的:‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’。”這樣說時,那些其他外道的遊方者對具壽阿㝹羅陀這樣說:“這位比丘想必是新學、出家不久的,或者是愚痴、不明達的長老。”於是那些其他外道的遊方者以新學之說與愚痴之說貶斥具壽阿㝹羅陀之後,從座而起,離去了。

那些其他外道的遊方者離去不久,具壽阿㝹羅陀便有這樣的[念]:“若那些其他外道的遊方者進一步問我問題,我怎樣解答,才會既是轉述世尊所說的話,又不以不實之事誹謗世尊,且隨法而解說法,而沒有任何如法的論說或隨論會招致可責難之處呢?”於是具壽阿㝹羅陀來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽阿㝹羅陀對世尊這樣說:“尊者,我在此住在離世尊不遠的林野小屋中。尊者,於是眾多其他外道的遊方者來到我之處;到了之後,與我互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。尊者,坐在一旁的那些其他外道的遊方者對我這樣說:‘賢友阿㝹羅陀,那位如來——最上之人、至上之人、已得至上成就者——如來施設他時,是在這四處中施設的:「如來死後存在」,或……乃至……或「如來死後既非存在又非不存在」嗎?’尊者,這樣說時,我對那些其他外道的遊方者這樣說:‘賢友們,那位如來——最上之人、至上之人、已得至上成就者——如來施設他時,是離這四處而施設的:「如來死後存在」,或……乃至……或「如來死後既非存在又非不存在」。’尊者,這樣說時,那些其他外道的遊方者對我這樣說:‘這位比丘想必是新學、出家不久的,或者是愚痴、不明達的長老。’尊者,於是那些其他外道的遊方者以新學之說與愚痴之說貶斥我之後,從座而起,離去了。尊者,那些其他外道的遊方者離去不久,我便有這樣的[念]:‘若那些其他外道的遊方者進一步問我問題,我怎樣解答,才會既是轉述世尊所說的話,又不以不實之事誹謗世尊,且隨法而解說法,而沒有任何如法的論說或隨論會招致可責難之處呢?’”

“阿㝹羅陀,你認為怎樣,色是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“受是常還是無常?”……乃至……想……乃至……諸行……乃至……“識是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“因此,阿㝹羅陀,凡任何色,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切色都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。凡任何受,無論過去、未來、現在……乃至……凡任何想……乃至……凡任何諸行……乃至……凡任何識,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切識都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。阿㝹羅陀,這樣見時,有聞的聖弟子於色也厭離,於受也厭離,於想也厭離,於諸行也厭離,於識也厭離;由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”

“阿㝹羅陀,你認為怎樣,你隨觀色為如來嗎?”“不是的,尊者。”“你隨觀受為如來嗎?”“不是的,尊者。”“你隨觀想為如來嗎?”“不是的,尊者。”“你隨觀諸行為如來嗎?”“不是的,尊者。”“你隨觀識為如來嗎?”“不是的,尊者。”“阿㝹羅陀,你認為怎樣,你隨觀如來在色中嗎?”“不是的,尊者。”“你隨觀如來離於色嗎?”“不是的,尊者。”“在受中……乃至……離於受……乃至……在想中……乃至……離於想……乃至……在諸行中……乃至……離於諸行……乃至……你隨觀如來在識中嗎?”“不是的,尊者。”“你隨觀如來離於識嗎?”“不是的,尊者。”

“阿㝹羅陀,你認為怎樣,你隨觀色、受、想、諸行、識為如來嗎?”“不是的,尊者。”“阿㝹羅陀,你認為怎樣,你隨觀這位無色、無受、無想、無諸行、無識者為如來嗎?”“不是的,尊者。”“阿㝹羅陀,而於此,你就在現法中真實地、確鑿地都得不到如來,你那解答——‘賢友們,那位如來——最上之人、至上之人、已得至上成就者——如來施設他時,是離這四處而施設的:「如來死後存在」,或……乃至……或「如來死後既非存在又非不存在」’——適宜嗎?”“不適宜,尊者。”“善哉,善哉,阿㝹羅陀!阿㝹羅陀,從前以及如今,我所施設的唯是苦以及苦之滅。”第二[經]。

411. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena āyasmā anurādho bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṃ viharati. Atha kho sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāyasmā anurādho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā anurādhena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ etadavocuṃ – ‘‘yo so, āvuso anurādha, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato imesu catūsu ṭhānesu paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? ‘‘Yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā’’ti. Evaṃ vutte, te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ etadavocuṃ – ‘‘so cāyaṃ [yo cāyaṃ (sī.)] bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito, thero vā pana bālo abyatto’’ti. Atha kho te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ navavādena ca bālavādena ca apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu.
Atha kho āyasmato anurādhassa acirapakkantesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi – ‘‘sace kho maṃ te aññatitthiyā paribbājakā uttariṃ puccheyyuṃ, kathaṃ byākaramāno nu khvāhaṃ tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ vuttavādī ceva bhagavato assaṃ, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyaṃ, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyaṃ, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’ti? Atha kho āyasmā anurādho yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anurādho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṃ viharāmi. Atha kho, bhante, sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā maṃ etadavocuṃ – ‘‘yo so, āvuso anurādha, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato imesu catūsu ṭhānesu paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, te aññatitthiye paribbājake etadavocaṃ – ‘‘yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti. Evaṃ vutte, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā maṃ etadavocuṃ – ‘‘so cāyaṃ bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito thero vā pana bālo abyatto’’ti. Atha kho maṃ, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā navavādena ca bālavādena ca apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Tassa mayhaṃ, bhante, acirapakkantesu tesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi – ‘‘sace kho maṃ te aññatitthiyā paribbājakā uttariṃ puccheyyuṃ, kathaṃ byākaramāno nu khvāhaṃ tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ vuttavādī ceva bhagavato assaṃ, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyaṃ, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyaṃ, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’ti?
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Vedanā niccā vā aniccā vā’’ti?…Pe… saññā …pe… saṅkhārā…pe… ‘‘viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Tasmātiha, anurādha, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā…pe… yā kāci saññā…pe… ye keci saṅkhārā…pe… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evaṃ passaṃ, anurādha, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Saññaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Saṅkhāre tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpasmiṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Aññatra rūpā tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanāya…pe… aññatra vedanāya…pe… saññāya…pe… aññatra saññāya…pe… saṅkhāresu…pe… aññatra saṅkhārehi…pe… viññāṇasmiṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Aññatra viññāṇā tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ, vedanaṃ, saññaṃ, saṅkhāre, viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, ayaṃ so arūpī avedano asaññī asaṅkhāro aviññāṇo tathāgatoti samanupassasī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Ettha ca te, anurādha, diṭṭheva dhamme saccato thetato tathāgate anupalabbhiyamāne [tathāgato anupalabbhiyamāno (syā. ka.), tathāgate anupalabbhamāne (?)] kallaṃ nu te taṃ veyyākaraṇaṃ [veyyākaraṇāya (sī.)] – yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – ‘‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Sādhu sādhu, anurādha! Pubbe cāhaṃ, anurādha, etarahi ca dukkhañceva paññāpemi dukkhassa ca nirodha’’nti. Dutiyaṃ.
已對照

三、第一舍利弗拘絺羅經

3. Paṭhamasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ
412已對照

四百一十二、一時,具壽舍利弗與具壽大拘絺羅(Mahākoṭṭhika)住在波羅奈仙人墮處鹿野苑。那時,具壽大拘絺羅於傍晚時分從靜坐起身,來到具壽舍利弗之處;到了之後,與具壽舍利弗互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽大拘絺羅對具壽舍利弗這樣說——

412. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
PTS 4.385已對照

“賢友舍利弗,如來死後存在嗎?”“賢友,世尊對這一點不作解答:‘如來死後存在。’”“那麼,賢友,如來死後不存在嗎?”“賢友,世尊對這一點也不作解答:‘如來死後不存在。’”“賢友,如來死後既存在又不存在嗎?”“賢友,世尊對這一點不作解答:‘如來死後既存在又不存在。’”“那麼,賢友,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“賢友,世尊對這一點也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso sāriputta, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panāvuso, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
緬 2.553已對照

“被問‘賢友,如來死後存在嗎?’時,你說:‘賢友,世尊對這一點不作解答:「如來死後存在。」’……乃至……被問‘那麼,賢友,如來死後既非存在又非不存在嗎?’時,你說:‘賢友,世尊對這一點也不作解答:「如來死後既非存在又非不存在。」’賢友,是什麼因、什麼緣,使世尊對這一點不作解答呢?”

‘‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno, ‘abyākataṃ kho etaṃ, āvuso, bhagavatā – hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi…pe… ‘kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno – ‘etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. Ko nu kho, āvuso, hetu, ko paccayo yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti?
PTS 4.386已對照

“賢友,‘如來死後存在’——這是屬於色的;‘如來死後不存在’——這是屬於色的;‘如來死後既存在又不存在’——這是屬於色的;‘如來死後既非存在又非不存在’——這是屬於色的。賢友,‘如來死後存在’——這是屬於受的;‘如來死後不存在’——這是屬於受的;‘如來死後既存在又不存在’——這是屬於受的;‘如來死後既非存在又非不存在’——這是屬於受的。賢友,‘如來死後存在’——這是屬於想的;‘如來死後不存在’——這是屬於想的;‘如來死後既存在又不存在’——這是屬於想的;‘如來死後既非存在又非不存在’——這是屬於想的。賢友,‘如來死後存在’——這是屬於諸行的;‘如來死後不存在’——這是屬於諸行的;‘如來死後既存在又不存在’——這是屬於諸行的;‘如來死後既非存在又非不存在’——這是屬於諸行的。賢友,‘如來死後存在’——這是屬於識的;‘如來死後不存在’——這是屬於識的;‘如來死後既存在又不存在’——這是屬於識的;‘如來死後既非存在又非不存在’——這是屬於識的。賢友,這就是因,這就是緣,使世尊對這一點不作解答。”第三[經]。

‘‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, rūpagatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, rūpagatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, rūpagatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, rūpagatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, vedanāgatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, vedanāgatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, vedanāgatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, vedanāgatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, saññāgatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saññāgatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saññāgatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saññāgatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, saṅkhāragatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saṅkhāragatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saṅkhāragatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, saṅkhāragatametaṃ. Hoti tathāgato paraṃ maraṇāti kho, āvuso, viññāṇagatametaṃ. Na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, viññāṇagatametaṃ. Hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, viññāṇagatametaṃ. Neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti, viññāṇagatametaṃ. Ayaṃ kho, āvuso, hetu ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、第二舍利弗拘絺羅經

4. Dutiyasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ
413PTS 4.387緬 2.554已對照

四百一十三、一時,具壽舍利弗與具壽大拘絺羅(Mahākoṭṭhika)住在波羅奈仙人墮處鹿野苑……乃至……(正是同一問)“賢友,是什麼因、什麼緣,使世尊對這一點不作解答呢?”“賢友,對於不如實知、不如實見色者,不如實知、不如實見色的集起者,不如實知、不如實見色的滅者,不如實知、不如實見導至色滅之道者,便有‘如來死後存在’[之念];便有‘如來死後不存在’[之念];便有‘如來死後既存在又不存在’[之念];便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。受……乃至……想……乃至……諸行……乃至……對於不如實知、不如實見識者,不如實知、不如實見識的集起者,不如實知、不如實見識的滅者,不如實知、不如實見導至識滅之道者,便有‘如來死後存在’[之念];便有‘如來死後不存在’[之念];便有‘如來死後既存在又不存在’[之念];便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。”

413. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye…pe… (sāyeva pucchā) ‘‘ko nu kho, āvuso, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Rūpaṃ kho, āvuso, ajānato apassato yathābhūtaṃ, rūpasamudayaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, rūpanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, viññāṇasamudayaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’tipissa hoti.
已對照

“賢友,而對於如實知、如實見色者,如實知、如實見色的集起者,如實知、如實見色的滅者,如實知、如實見導至色滅之道者,便沒有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。受……乃至……想……乃至……諸行……乃至……對於如實知、如實見識者,如實知、如實見識的集起者,如實知、如實見識的滅者,如實知、如實見導至識滅之道者,便沒有‘如來死後存在’[之念];便沒有‘如來死後不存在’[之念];便沒有‘如來死後既存在又不存在’[之念];便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,這就是因,這就是緣,使世尊對這一點不作解答。”第四[經]。

‘‘Rūpañca kho, āvuso, jānato passato yathābhūtaṃ, rūpasamudayaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, rūpanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Vedanaṃ…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, viññāṇasamudayaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayaṃ kho, āvuso, hetu ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、第三舍利弗拘絺羅經

5. Tatiyasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ
414PTS 4.388緬 2.555已對照

四百一十四、一時,具壽舍利弗與具壽大拘絺羅(Mahākoṭṭhika)住在波羅奈仙人墮處鹿野苑……乃至……(正是同一問)“賢友,是什麼因、什麼緣,使世尊對這一點不作解答呢?”“賢友,於色貪未離、欲未離、愛未離、渴求未離、熱惱未離、渴愛未離者,便有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。於受……乃至……於想……乃至……於諸行……乃至……於識貪未離、欲未離、愛未離、渴求未離、熱惱未離、渴愛未離者,便有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,而於色貪已離……乃至……於受……乃至……於想……乃至……於諸行……乃至……於識貪已離、欲已離、愛已離、渴求已離、熱惱已離、渴愛已離者,便沒有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,這就是因,這就是緣,使世尊對這一點不作解答。”第五[經]。

414. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye…pe… (sāyeva pucchā) ‘‘ko nu kho, āvuso, hetu ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Rūpe kho, āvuso, avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhāresu…pe… viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Rūpe ca kho, āvuso, vigatarāgassa…pe… vedanāya…pe… saññāya…pe… saṅkhāresu…pe… viññāṇe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayaṃ kho, āvuso, hetu, ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第四舍利弗拘絺羅經

6. Catutthasāriputtakoṭṭhikasuttaṃ
415緬 2.556已對照

四百一十五、一時,具壽舍利弗與具壽大拘絺羅(Mahākoṭṭhika)住在波羅奈仙人墮處鹿野苑。那時,具壽舍利弗於傍晚時分從靜坐起身,來到具壽大拘絺羅之處;到了之後,與具壽大拘絺羅互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽舍利弗對具壽大拘絺羅這樣說:“‘賢友拘絺羅,如來死後存在嗎?’……乃至……被問‘那麼,賢友,如來死後既非存在又非不存在嗎?’時,你說:‘賢友,世尊對這一點也不作解答:「如來死後既非存在又非不存在。」’”“賢友,是什麼因、什麼緣,使世尊對這一點不作解答呢?”

415. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto, āyasmā ca mahākoṭṭhiko bārāṇasiyaṃ viharanti isipatane migadāye. Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahākoṭṭhiko tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākoṭṭhikena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ mahākoṭṭhikaṃ etadavoca – ‘‘‘kiṃ nu kho, āvuso koṭṭhika, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti…pe… ‘kiṃ panāvuso, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno – ‘etampi kho, āvuso, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi’’. ‘‘Ko nu kho, āvuso, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti?
PTS 4.389已對照

“賢友,對於樂於色、喜於色、欣於色,不如實知、不如實見色的滅者,便有‘如來死後存在’[之念];便有‘如來死後不存在’[之念];便有‘如來死後既存在又不存在’[之念];便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,對於樂於受、喜於受、欣於受,不如實知、不如實見受的滅者,便有‘如來死後存在’[之念]……乃至……賢友,對於樂於想者……乃至……賢友,對於樂於諸行者……乃至……賢友,對於樂於識、喜於識、欣於識,不如實知、不如實見識的滅者,便有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。”

‘‘Rūpārāmassa kho, āvuso, rūparatassa rūpasammuditassa rūpanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti; ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Vedanārāmassa kho, āvuso, vedanāratassa vedanāsammuditassa, vedanānirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… saññārāmassa kho, āvuso…pe… saṅkhārārāmassa kho āvuso…pe… viññāṇārāmassa kho, āvuso, viññāṇaratassa viññāṇasammuditassa viññāṇanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti’’.
已對照

“賢友,對於不樂於色、不喜於色、不欣於色,如實知、如實見色的滅者,便沒有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,對於不樂於受者……乃至……賢友,對於不樂於想者……乃至……賢友,對於不樂於諸行者……乃至……賢友,對於不樂於識、不喜於識、不欣於識,如實知、如實見識的滅者,便沒有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,這就是因,這就是緣,使世尊對這一點不作解答。”

‘‘Na rūpārāmassa kho, āvuso, na rūparatassa na rūpasammuditassa, rūpanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Na vedanārāmassa kho, āvuso…pe… na saññārāmassa kho, āvuso…pe… na saṅkhārārāmassa kho, āvuso…pe… na viññāṇārāmassa kho, āvuso, na viññāṇaratassa na viññāṇasammuditassa, viññāṇanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayaṃ kho, āvuso, hetu, ayaṃ paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.
PTS 4.390緬 2.557已對照

“那麼,賢友,還會有別的方式,使世尊對這一點不作解答嗎?”“會有的,賢友。賢友,對於樂於有、喜於有、欣於有,不如實知、不如實見有的滅者,便有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,對於不樂於有、不喜於有、不欣於有,如實知、如實見有的滅者,便沒有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,這也是一種方式,使世尊對這一點不作解答。”

‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Siyā, āvuso. Bhavārāmassa kho, āvuso, bhavaratassa bhavasammuditassa, bhavanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Na bhavārāmassa kho, āvuso, na bhavaratassa na bhavasammuditassa, bhavanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayampi kho, āvuso, pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.
已對照

“那麼,賢友,還會有別的方式,使世尊對這一點不作解答嗎?”“會有的,賢友。賢友,對於樂於取、喜於取、欣於取,不如實知、不如實見取的滅者,便有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,對於不樂於取、不喜於取、不欣於取,如實知、如實見取的滅者,便沒有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,這也是一種方式,使世尊對這一點不作解答。”

‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Siyā, āvuso. Upādānārāmassa kho, āvuso, upādānaratassa upādānasammuditassa, upādānanirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Na upādānārāmassa kho, āvuso, na upādānaratassa na upādānasammuditassa, upādānanirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe… ‘neva, hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayampi kho āvuso, pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.
PTS 4.391已對照

“那麼,賢友,還會有別的方式,使世尊對這一點不作解答嗎?”“會有的,賢友。賢友,對於樂於渴愛、喜於渴愛、欣於渴愛,不如實知、不如實見渴愛的滅者,便有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,對於不樂於渴愛、不喜於渴愛、不欣於渴愛,如實知、如實見渴愛的滅者,便沒有‘如來死後存在’[之念]……乃至……便沒有‘如來死後既非存在又非不存在’[之念]。賢友,這也是一種方式,使世尊對這一點不作解答。”

‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Siyā, āvuso. Taṇhārāmassa kho, āvuso, taṇhāratassa taṇhāsammuditassa, taṇhānirodhaṃ ajānato apassato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa hoti. Na taṇhārāmassa kho, āvuso, na taṇhāratassa na taṇhāsammuditassa, taṇhānirodhaṃ jānato passato yathābhūtaṃ, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti…pe. … ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipissa na hoti. Ayampi kho, āvuso, pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti.
已對照

“那麼,賢友,還會有別的方式,使世尊對這一點不作解答嗎?”“賢友舍利弗,如今於此,你還想要比這更進一步的什麼呢?賢友舍利弗,對由渴愛滅盡而解脫的比丘,已無輪轉可施設。”第六[經]。

‘‘Siyā panāvuso, aññopi pariyāyo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Ettha dāni, āvuso sāriputta, ito uttari kiṃ icchasi? Taṇhāsaṅkhayavimuttassa, āvuso sāriputta, bhikkhuno vaṭṭaṃ [vattaṃ (syā. kaṃ. ka.) vaddhaṃ (pī.)] natthi paññāpanāyā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、目犍連經

7. Moggallānasuttaṃ
416緬 2.558已對照

四百一十六、那時,遊方者婆蹉種(Vacchagotta)來到具壽大目犍連(Mahāmoggallāna)之處;到了之後,與具壽大目犍連互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者婆蹉種對具壽大目犍連這樣說——

416. Atha kho vacchagotto paribbājako yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahāmoggallānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca –
PTS 4.392已對照

“目犍連尊師,世間是常嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘世間是常。’”“那麼,目犍連尊師,世間是無常嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘世間是無常。’”“目犍連尊師,世間有邊嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘世間有邊。’”“那麼,目犍連尊師,世間無邊嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘世間無邊。’”“目犍連尊師,命即是身嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘命即是身。’”“那麼,目犍連尊師,命異身異嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘命異身異。’”“目犍連尊師,如來死後存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘如來死後存在。’”“那麼,目犍連尊師,如來死後不存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘如來死後不存在。’”“目犍連尊師,如來死後既存在又不存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘如來死後既存在又不存在。’”“那麼,目犍連尊師,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”

‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, sassato loko’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘sassato loko’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, asassato loko’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘asassato loko’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, antavā loko’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘antavā loko’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, anantavā loko’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘anantavā loko’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’’nti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’’nti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, bho moggallāna, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
PTS 4.393緬 2.559已對照

“目犍連尊師,是什麼因、什麼緣,使其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或‘世間是無常’,或‘世間有邊’,或‘世間無邊’,或‘命即是身’,或‘命異身異’,或‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’?而目犍連尊師,是什麼因、什麼緣,使沙門喬達摩被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’,也無‘世間是無常’,也無‘世間有邊’,也無‘世間無邊’,也無‘命即是身’,也無‘命異身異’,也無‘如來死後存在’,也無‘如來死後不存在’,也無‘如來死後既存在又不存在’,也無‘如來死後既非存在又非不存在’?”

‘‘Ko nu kho, bho moggallāna, hetu ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā? Ko pana, bho moggallāna, hetu ko paccayo, yena samaṇassa gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokotipi, asassato lokotipi, antavā lokotipi, anantavā lokotipi, taṃ jīvaṃ taṃ sarīrantipi, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīrantipi, hoti tathāgato paraṃ maraṇātipi, na hoti tathāgato paraṃ maraṇātipi, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇātipi, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇātipī’’ti?
已對照

“婆蹉,其他外道的遊方者隨觀眼為‘這是我的、這是我、這是我的自我’……乃至……隨觀舌為‘這是我的、這是我、這是我的自我’……乃至……隨觀意為‘這是我的、這是我、這是我的自我’。因此,其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’。婆蹉,而如來、阿羅漢、正等正覺者隨觀眼為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……隨觀舌為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……隨觀意為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。因此,如來被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’……乃至……也無‘如來死後既非存在又非不存在’。”

‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā cakkhuṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… jivhaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… manaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokoti vā…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho cakkhuṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… jivhaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… manaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – sassato lokotipi…pe… neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇātipī’’ti.
已對照

於是遊方者婆蹉種從座而起,來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者婆蹉種對世尊這樣說:“喬達摩尊師,世間是常嗎?”“婆蹉,我對這一點不作解答:‘世間是常。’”……乃至……“那麼,喬達摩尊師,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“婆蹉,我對這一點也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”

Atha kho vacchagotto paribbājako uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, sassato loko’’ti? Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, mayā – ‘sassato loko’ti…pe…. ‘‘Kiṃ pana, bho gotama, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ mayā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
PTS 4.394緬 2.560已對照

“喬達摩尊師,是什麼因、什麼緣,使其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’?而喬達摩尊師,是什麼因、什麼緣,使喬達摩尊師被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’……乃至……也無‘如來死後既非存在又非不存在’?”

‘‘Ko nu kho, bho gotama, hetu ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā? Ko pana, bho gotama, hetu ko paccayo, yena bhoto gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti?
已對照

“婆蹉,其他外道的遊方者隨觀眼為‘這是我的、這是我、這是我的自我’……乃至……隨觀舌為‘這是我的、這是我、這是我的自我’……乃至……隨觀意為‘這是我的、這是我、這是我的自我’。因此,其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’。婆蹉,而如來、阿羅漢、正等正覺者隨觀眼為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……隨觀舌為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……隨觀意為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。因此,如來被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’,也無‘世間是無常’,也無‘世間有邊’,也無‘世間無邊’,也無‘命即是身’,也無‘命異身異’,也無‘如來死後存在’,也無‘如來死後不存在’,也無‘如來死後既存在又不存在’,也無‘如來死後既非存在又非不存在’。”

‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā cakkhuṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… jivhaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti…pe… manaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassanti. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho cakkhuṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… jivhaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati…pe… manaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi, ‘asassato loko’tipi, ‘antavā loko’tipi, ‘anantavā loko’tipi, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’ntipi, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’ntipi, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti.
PTS 4.395緬 2.561已對照

“稀有啊,喬達摩尊師!未曾有啊,喬達摩尊師!導師與弟子[的說法]竟能以義[對]義、以文[對]文而相合、相契、不相違——即在最上句上!喬達摩尊師,我剛才來到沙門大目犍連之處,問了這一義。沙門目犍連也以這些語詞、這些文句為我解答了這一義,正如喬達摩尊師[所說]一樣。稀有啊,喬達摩尊師!未曾有啊,喬達摩尊師!導師與弟子[的說法]竟能以義[對]義、以文[對]文而相合、相契、不相違——即在最上句上!”第七[經]。

‘‘Acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama! Yatra hi nāma satthu ca [satthussa ca (sī. pī.), satthu ceva (khemāsutte)] sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmiṃ. Idānāhaṃ, bho gotama, samaṇaṃ mahāmoggallānaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ apucchiṃ. Samaṇopi me moggallāno etehi padehi etehi byañjanehi tamatthaṃ byākāsi, seyyathāpi bhavaṃ gotamo. Acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama! Yatra hi nāma satthu ca sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmi’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、婆蹉種經

8. Vacchagottasuttaṃ
417已對照

四百一十七、那時,遊方者婆蹉種來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者婆蹉種對世尊這樣說:“喬達摩尊師,世間是常嗎?”“婆蹉,我對這一點不作解答:‘世間是常。’”……乃至……“那麼,喬達摩尊師,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“婆蹉,我對這一點也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”

417. Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, sassato loko’’ti? Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, mayā – ‘sassato loko’ti…pe…. ‘‘Kiṃ pana, bho gotama, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ mayā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,是什麼因、什麼緣,使其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’?而喬達摩尊師,是什麼因、什麼緣,使喬達摩尊師被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’……乃至……也無‘如來死後既非存在又非不存在’?”

‘‘Ko nu kho, bho gotama, hetu, ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā? Ko pana, bho gotama, hetu, ko paccayo, yena bhoto gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti?
PTS 4.396緬 2.562已對照

“婆蹉,其他外道的遊方者隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。隨觀受為自我……乃至……想……乃至……諸行……乃至……隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。因此,其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’。婆蹉,而如來、阿羅漢、正等正覺者不隨觀色為自我,不[隨觀]自我為有色,不[隨觀]色在自我中,不[隨觀]自我在色中。不隨觀受為自我……乃至……不[隨觀]想……乃至……不[隨觀]諸行……乃至……不隨觀識為自我,不[隨觀]自我為有識,不[隨觀]識在自我中,不[隨觀]自我在識中。因此,如來被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’……乃至……也無‘如來死後既非存在又非不存在’。”

‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā rūpaṃ attato samanupassanti, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato samanupassanti…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassanti, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Na vedanaṃ attato samanupassati…pe… na saññaṃ…pe… na saṅkhāre…pe… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti.
已對照

於是遊方者婆蹉種從座而起,來到具壽大目犍連之處;到了之後,與具壽大目犍連互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者婆蹉種對具壽大目犍連這樣說:“目犍連尊師,世間是常嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘世間是常。’”……乃至……“那麼,目犍連尊師,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”

Atha kho vacchagotto paribbājako uṭṭhāyāsanā yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahāmoggallānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho moggallāna, sassato loko’’ti? Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘sassato loko’ti…pe…. ‘‘Kiṃ pana, bho moggallāna, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
已對照

“目犍連尊師,是什麼因、什麼緣,使其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’?而目犍連尊師,是什麼因、什麼緣,使沙門喬達摩被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’……乃至……也無‘如來死後既非存在又非不存在’?”

‘‘Ko nu kho, bho moggallāna, hetu, ko paccayo, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā? Ko pana, bho moggallāna, hetu, ko paccayo yena samaṇassa gotamassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti?
PTS 4.397緬 2.563已對照

“婆蹉,其他外道的遊方者隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。隨觀受為自我……乃至……想……乃至……諸行……乃至……隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。因此,其他外道的遊方者被這樣問時,有這樣的解答——‘世間是常’,或……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’。婆蹉,而如來、阿羅漢、正等正覺者不隨觀色為自我,不[隨觀]自我為有色,不[隨觀]色在自我中,不[隨觀]自我在色中。不隨觀受為自我……乃至……不[隨觀]想……乃至……不[隨觀]諸行……乃至……不隨觀識為自我,不[隨觀]自我為有識,不[隨觀]識在自我中,不[隨觀]自我在識中。因此,如來被這樣問時,沒有這樣的解答——既無‘世間是常’,也無‘世間是無常’,也無‘世間有邊’,也無‘世間無邊’,也無‘命即是身’,也無‘命異身異’,也無‘如來死後存在’,也無‘如來死後不存在’,也無‘如來死後既存在又不存在’,也無‘如來死後既非存在又非不存在’。”

‘‘Aññatitthiyā kho, vaccha, paribbājakā rūpaṃ attato samanupassanti, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato samanupassanti…pe… saññaṃ…pe… saṅkhāre…pe… viññāṇaṃ attato samanupassanti, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ evaṃ puṭṭhānaṃ evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Tathāgato ca kho, vaccha, arahaṃ sammāsambuddho na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Na vedanaṃ attato samanupassati…pe… na saññaṃ…pe… na saṅkhāre…pe… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tasmā tathāgatassa evaṃ puṭṭhassa na evaṃ veyyākaraṇaṃ hoti – ‘sassato loko’tipi, ‘asassato loko’tipi, ‘antavā loko’tipi, ‘anantavā loko’tipi, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’ntipi, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’ntipi, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipī’’ti.
已對照

“稀有啊,目犍連尊師!未曾有啊,目犍連尊師!導師與弟子[的說法]竟能以義[對]義、以文[對]文而相合、相契、不相違——即在最上句上!目犍連尊師,我剛才來到沙門喬達摩之處,問了這一義。沙門喬達摩也以這些語詞、這些文句為我解答了這一義,正如目犍連尊師[所說]一樣。稀有啊,目犍連尊師!未曾有啊,目犍連尊師!導師與弟子[的說法]竟能以義[對]義、以文[對]文而相合、相契、不相違——即在最上句上!”第八[經]。

‘‘Acchariyaṃ, bho moggallāna, abbhutaṃ, bho moggallāna! Yatra hi nāma satthu ca sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmiṃ. Idānāhaṃ, bho moggallāna, samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ apucchiṃ. Samaṇopi me gotamo etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṃ byākāsi, seyyathāpi bhavaṃ moggallāno. Acchariyaṃ, bho moggallāna, abbhutaṃ, bho moggallāna! Yatra hi nāma satthu ca sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na virodhayissati, yadidaṃ aggapadasmi’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、好奇堂經

9. Kutūhalasālāsuttaṃ
418PTS 4.398已對照

四百一十八、那時,遊方者婆蹉種來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者婆蹉種對世尊這樣說——

418. Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca –
緬 2.564已對照

“喬達摩尊師,前些天、更前些天,眾多種種外道的沙門、婆羅門、遊方者在好奇堂中集坐、聚集時,生起了這樣的談論:‘這位富蘭那·迦葉(Pūraṇa Kassapa)擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重。他也為已過去、已命終的弟子記說其往生之處:「某人往生於某處,某人往生於某處。」他那身為最上之人、至上之人、已得至上成就者的弟子,他也為那已過去、已命終的弟子記說其往生之處:「某人往生於某處,某人往生於某處。」’

‘‘Purimāni, bho gotama, divasāni purimatarāni sambahulānaṃ nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ paribbājakānaṃ kutūhalasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘ayaṃ kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa. Sopi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Yopissa sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tampi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’’’ti.
PTS 4.399已對照

“‘這位末伽梨·拘舍梨……乃至……這位尼乾陀·若提子……乃至……這位刪闍耶·毘羅胝子……乃至……這位浮陀·迦旃延……乃至……這位阿耆多·翅舍欽婆羅擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重。他也為已過去、已命終的弟子記說其往生之處:「某人往生於某處,某人往生於某處。」他那身為最上之人、至上之人、已得至上成就者的弟子,他也為那已過去、已命終的弟子記說其往生之處:「某人往生於某處,某人往生於某處。」’

‘‘Ayampi kho makkhali gosālo…pe… ayampi kho nigaṇṭho nāṭaputto…pe… ayampi kho sañcayo [sañjayo (sī. syā. kaṃ. pī.)] belaṭṭhaputto…pe… ayampi kho pakudho [pakuddho (pī.)] kaccāno…pe… ayampi kho ajito kesakambalo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa. Sopi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Yopissa sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tampi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’’’ti.
已對照

“‘這位沙門喬達摩擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重。他也為已過去、已命終的弟子記說其往生之處:「某人往生於某處,某人往生於某處。」然而他那身為最上之人、至上之人、已得至上成就者的弟子,他卻不為那已過去、已命終的弟子記說其往生之處:「某人往生於某處,某人往生於某處。」反而這樣記說他:「他已斬斷渴愛,已解開結,由正現觀慢而作了苦的邊際。」’喬達摩尊師,我對此有了疑惑,有了猶豫:‘沙門喬達摩的法究竟應當怎樣證知呢?’”

‘‘Ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa. Sopi sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Yopissa [yo ca khvassa (pī.)] sāvako uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto tañca sāvakaṃ abbhatītaṃ kālaṅkataṃ upapattīsu na byākaroti – ‘asu amutra upapanno, asu amutra upapanno’ti. Api ca kho naṃ evaṃ byākaroti – ‘acchecchi taṇhaṃ, vivattayi saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’ti. Tassa mayhaṃ, bho gotama, ahu deva kaṅkhā, ahu vicikicchā – ‘kathaṃ nāma [kathañhi nāma (syā. kaṃ. pī. ka.) kathaṃ kathaṃ nāma (chakkaṅguttare pañcamavagge dutiyasutte)] samaṇassa gotamassa dhammo abhiññeyyo’’’ti [dhammābhiññeyyāti (pī. ka.) dhammo… aññeyyo (chakkaṅguttare)]?
已對照

“婆蹉,你確實該疑惑,該猶豫;你的猶豫正是在應疑惑之處生起的。婆蹉,我施設有取者的往生,而不[施設]無取者的[往生]。婆蹉,猶如火有取[薪]時燃燒,無取[薪]時不[燃燒];同樣,婆蹉,我施設有取者的往生,而不[施設]無取者的[往生]。”

‘‘Alañhi te, vaccha, kaṅkhituṃ, alaṃ vicikicchituṃ. Kaṅkhanīye ca pana te ṭhāne vicikicchā uppannā. Saupādānassa khvāhaṃ, vaccha, upapattiṃ paññāpemi no anupādānassa. Seyyathāpi, vaccha, aggi saupādāno jalati, no anupādāno; evameva khvāhaṃ, vaccha, saupādānassa upapattiṃ paññāpemi, no anupādānassā’’ti.
PTS 4.400緬 2.565已對照

“喬達摩尊師,當火焰被風吹送,甚至遠去時,喬達摩尊師施設它以什麼為取呢?”“婆蹉,當火焰被風吹送,甚至遠去時,我施設它以風為取。婆蹉,因為那時風就是它的取。”“喬達摩尊師,而當[某人]舍下此身,而眾生尚未投生到另一身時,喬達摩尊師施設他以什麼為取呢?”“婆蹉,當[某人]舍下此身,而眾生尚未投生到另一身時,我說他以渴愛為取。婆蹉,因為那時渴愛就是他的取。”第九[經]。

‘‘Yasmiṃ, bho gotama, samaye acci vātena khittā dūrampi gacchati, imassa pana bhavaṃ gotamo kiṃ upādānasmiṃ paññāpetī’’ti? ‘‘Yasmiṃ kho, vaccha, samaye acci vātena khittā dūrampi gacchati, tamahaṃ vātūpādānaṃ paññāpemi. Vāto hissa, vaccha, tasmiṃ samaye upādānaṃ hotī’’ti. ‘‘Yasmiñca pana, bho gotama, samaye imañca kāyaṃ nikkhipati, satto ca aññataraṃ kāyaṃ anupapanno hoti, imassa pana bhavaṃ gotamo kiṃ upādānasmiṃ paññāpetī’’ti? ‘‘Yasmiṃ kho, vaccha, samaye imañca kāyaṃ nikkhipati, satto ca aññataraṃ kāyaṃ anupapanno hoti, tamahaṃ taṇhūpādānaṃ vadāmi. Taṇhā hissa, vaccha, tasmiṃ samaye upādānaṃ hotī’’ti [hotīti…pe… (ka.)]. Navamaṃ.
已對照

十、阿難經

10. Ānandasuttaṃ
419已對照

四百一十九、那時,遊方者婆蹉種來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者婆蹉種對世尊這樣說:“喬達摩尊師,有自我嗎?”這樣說時,世尊默然了。“那麼,喬達摩尊師,沒有自我嗎?”世尊第二次也默然了。於是遊方者婆蹉種從座而起,離去了。

419. Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, atthattā’’ti? Evaṃ vutte, bhagavā tuṇhī ahosi. ‘‘Kiṃ pana, bho gotama, natthattā’’ti? Dutiyampi kho bhagavā tuṇhī ahosi. Atha kho vacchagotto paribbājako uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
PTS 4.401緬 2.566已對照

那時,遊方者婆蹉種離去不久,具壽阿難對世尊這樣說:“尊者,世尊被遊方者婆蹉種問了問題,為什麼不解答呢?”“阿難,如果我被遊方者婆蹉種問‘有自我嗎’時,解答說‘有自我’,阿難,凡是那些常見論者的沙門、婆羅門,這就會與他們站在一起了。阿難,如果我被遊方者婆蹉種問‘沒有自我嗎’時,解答說‘沒有自我’,阿難,凡是那些斷滅論者的沙門、婆羅門,這就會與他們站在一起了。阿難,如果我被遊方者婆蹉種問‘有自我嗎’時,解答說‘有自我’,阿難,那麼這對我而言,會隨順於智的生起——‘一切法無我’——嗎?”“不會的,尊者。”“阿難,如果我被遊方者婆蹉種問‘沒有自我嗎’時,解答說‘沒有自我’,阿難,那麼對本已迷惑的遊方者婆蹉種而言,就會導致更大的迷惑:‘我從前確實有自我,如今它卻不存在了。’”第十[經]。

Atha kho āyasmā ānando acirapakkante vacchagotte paribbājake bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, bhagavā vacchagottassa paribbājakassa pañhaṃ puṭṭho na byākāsī’’ti? ‘‘Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘atthattā’ti puṭṭho samāno ‘atthattā’ti byākareyyaṃ, ye te, ānanda, samaṇabrāhmaṇā sassatavādā tesametaṃ saddhiṃ [tesametaṃ laddhi (sī.)] abhavissa. Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘natthattā’ti puṭṭho samāno ‘natthattā’ti byākareyyaṃ, ye te, ānanda, samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā tesametaṃ saddhiṃ abhavissa. Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘atthattā’ti puṭṭho samāno ‘atthattā’ti byākareyyaṃ, api nu me taṃ, ānanda, anulomaṃ abhavissa ñāṇassa uppādāya – ‘sabbe dhammā anattā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘natthattā’ti puṭṭho samāno ‘natthattā’ti byākareyyaṃ, sammūḷhassa, ānanda, vacchagottassa paribbājakassa bhiyyo sammohāya abhavissa – ‘ahuvā me nūna pubbe attā, so etarahi natthī’’’ti. Dasamaṃ.
已對照

十一、薩毗耶迦旃延經

11. Sabhiyakaccānasuttaṃ
420已對照

四百二十、一時,具壽薩毗耶迦旃延住在那提迦的磚屋。那時,遊方者婆蹉種來到具壽薩毗耶迦旃延那裡;到了之後,與具壽薩毗耶迦旃延互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者婆蹉種對具壽薩毗耶迦旃延這樣說:“迦旃延尊師,如來死後存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘如來死後存在。’”“那麼,迦旃延尊師,如來死後不存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘如來死後不存在。’”

420. Ekaṃ samayaṃ āyasmā sabhiyo kaccāno ñātike viharati giñjakāvasathe. Atha kho vacchagotto paribbājako yenāyasmā sabhiyo kaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sabhiyena kaccānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako āyasmantaṃ sabhiyaṃ kaccānaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho bho, kaccāna, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho kaccāna, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
PTS 4.402已對照

“迦旃延尊師,如來死後既存在又不存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點不作解答:‘如來死後既存在又不存在。’”“那麼,迦旃延尊師,如來死後既非存在又非不存在嗎?”“婆蹉,世尊對這一點也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在。’”

‘‘Kiṃ nu kho, bho kaccāna, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bho kaccāna, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? ‘‘Etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.
緬 2.567已對照

“‘迦旃延尊師,如來死後存在嗎?’——被這樣問時,你說:‘婆蹉,世尊對這一點不作解答:“如來死後存在。”’‘那麼,迦旃延尊師,如來死後不存在嗎?’——被這樣問時,你說:‘婆蹉,世尊對這一點不作解答:“如來死後不存在。”’‘迦旃延尊師,如來死後既存在又不存在嗎?’——被這樣問時,你說:‘婆蹉,世尊對這一點不作解答:“如來死後既存在又不存在。”’‘那麼,迦旃延尊師,如來死後既非存在又非不存在嗎?’——被這樣問時,你說:‘婆蹉,世尊對這一點也不作解答:“如來死後既非存在又非不存在。”’迦旃延尊師,是什麼因、什麼緣,使沙門喬達摩對這一點不作解答呢?”“婆蹉,而凡是為施設[他]為‘有色者’或‘無色者’或‘有想者’或‘無想者’或‘非想非非想者’的因、凡是[為那施設的]緣,若那因、那緣完全地、徹底地、無餘地滅盡了,[人]以什麼施設他時,會施設[他]為‘有色者’或‘無色者’或‘有想者’或‘無想者’或‘非想非非想者’呢?”“迦旃延尊師,你出家多久了?”“不久,賢友,三個雨季。”“賢友,誰即使有這[解答]而歷時這麼[短],只這麼多,那對他也已是多了,更何況如此超勝的!”第十一[經]。

‘‘‘Kiṃ nu kho, bho kaccāna, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ pana, bho kaccāna, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ nu kho, bho kaccāna, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘abyākataṃ kho etaṃ, vaccha, bhagavatā – hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. ‘Kiṃ pana, bho kaccāna, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭho samāno – ‘etampi kho, vaccha, abyākataṃ bhagavatā – neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi. Ko nu kho, bho kaccāna, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ samaṇena gotamenā’’ti? ‘‘Yo ca, vaccha, hetu, yo ca paccayo paññāpanāya rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so ca hetu, so ca paccayo sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ aparisesaṃ nirujjheyya. Kena naṃ paññāpayamāno paññāpeyya rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā’’ti. ‘‘Kīvaciraṃ pabbajitosi, bho kaccānā’’ti? ‘‘Naciraṃ, āvuso, tīṇi vassānī’’ti. ‘‘Yassapa’ssa, āvuso, etamettakena ettakameva taṃpa’ssa bahu, ko pana vādo evaṃ [ko pana vādo eva (sī. pī.)] abhikkante’’ti! Ekādasamaṃ.
PTS 4.403已對照

《無記相應》完畢。

Abyākatasaṃyuttaṃ samattaṃ.
已對照

其攝頌——

讖摩長老尼、阿㝹羅陀,舍利弗與拘絺羅;

目犍連與婆蹉,好奇堂、阿難;

薩毗耶為第十一。

Tassuddānaṃ –
Khemātherī anurādho, sāriputtoti koṭṭhiko;
Moggallāno ca vaccho ca, kutūhalasālānando;
Sabhiyo ekādasamanti;
已對照

六處品第四。

Saḷāyatanavaggo catuttho.
已對照

其攝頌——

六處、受,女人、閻浮車;

沙門出家、目犍連,質多、聚落主、無為;

無記——[如是]十種。

Tassuddānaṃ –
Saḷāyatanavedanā, mātugāmo jambukhādako;
Sāmaṇḍako moggallāno, citto gāmaṇi saṅkhataṃ;
Abyākatanti dasadhāti.
已對照

《六處品》相應部巴利聖典終。

Saḷāyatanavaggasaṃyuttapāḷi niṭṭhitā.