快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 質多相應 Cittasaṃyuttaṃ

本經目錄七、質多相應一、結經二、第一梨犀達多經三、第二梨犀達多經四、摩訶迦神變經五、第一伽摩經六、第二伽摩經七、瞿達多經八、尼乾陀·若提子經九、裸行者迦葉經十、探病經《質多相應》完畢。

已對照

七、質多相應

7. Cittasaṃyuttaṃ
已對照

一、結經

1. Saṃyojanasuttaṃ
343緬 2.474已對照

三百四十三、一時,眾多長老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。而那時,眾多長老比丘飯食後、從托缽歸來,集坐會合於圓亭中時,生起了這樣的談論:“賢友們,‘結’也好,‘順結之法’也好,這些法是義異而文亦異呢,還是義一而唯文異呢?”對此,有些長老比丘這樣解答:“賢友們,‘結’也好,‘順結之法’也好,這些法是義異而文亦異。”有些長老比丘這樣解答:“賢友們,‘結’也好,‘順結之法’也好,這些法是義一而唯文異。”

343. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Tena kho pana samayena sambahulānaṃ therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Tatrekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ hoti – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ hoti – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.
PTS 4.282緬 2.475已對照

而那時,質多居士因某件應辦之事來到了彌迦巴他迦。質多居士聽說:據說眾多長老比丘飯食後、從托缽歸來,集坐會合於圓亭中時,生起了這樣的談論:“賢友們,‘結’也好,‘順結之法’也好,這些法是義異而文亦異呢,還是義一而唯文異呢?”對此,有些長老比丘這樣解答:“賢友們,‘結’也好,‘順結之法’也好,這些法是義異而文亦異。”有些長老比丘這樣解答:“賢友們,‘結’也好,‘順結之法’也好,這些法是義一而唯文異。”於是質多居士來到長老比丘們那裡;到了之後,禮敬長老比丘們,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對長老比丘們這樣說:“尊者們,我聽說:據說眾多長老比丘飯食後、從托缽歸來,集坐會合於圓亭中時,生起了這樣的談論:‘賢友們,「結」也好,「順結之法」也好,這些法是義異而文亦異呢,還是義一而唯文異呢?’有些長老比丘這樣解答:‘賢友們,「結」也好,「順結之法」也好,這些法是義異而文亦異。’有些長老比丘這樣解答:‘賢友們,「結」也好,「順結之法」也好,這些法是義一而唯文異。’”“是的,居士。”

Tena kho pana samayena citto gahapati migapathakaṃ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena. Assosi kho citto gahapati sambahulānaṃ kira therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Tatrekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ ‘saṃyojana’nti vā, āvuso ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nānanti. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, sambahulānaṃ kira therānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ maṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ – ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā cā’’ti. Ekaccehi therehi bhikkhūhi evaṃ byākataṃ ‘‘‘saṃyojana’nti vā, āvuso, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti. ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti.
PTS 4.283已對照

“尊者們,‘結’也好,‘順結之法’也好,這些法是義異而文亦異。尊者們,那麼我為你們說個譬喻——此世有些有智之人正是藉譬喻而了知所說之義。尊者們,譬如一頭黑牛與一頭白牛以一條繩或一條軛索系在一起。若有人這樣說:‘黑牛是白牛的結,白牛是黑牛的結’——他這樣說,是在正確地說嗎?”“並非如此,居士!居士,黑牛不是白牛的結,白牛也不是黑牛的結;而凡是以那一條繩或軛索把它們系在一起的,那就是那裡的結。”“尊者們,同樣,眼不是諸色的結,諸色也不是眼的結;而凡在那裡緣於那兩者而生起的欲貪,那就是那裡的結。耳不是諸聲的……鼻不是諸香的……舌不是諸味的……身不是諸所觸的結,諸所觸也不是身的結;而凡在那裡緣於那兩者而生起的欲貪,那就是那裡的結。意不是諸法的結,諸法也不是意的結;而凡在那裡緣於那兩者而生起的欲貪,那就是那裡的結。”“居士,這對你是所得;居士,這對你是善得——於甚深的佛語中,你的慧眼運行。”第一[經]。

‘‘‘Saṃyojana’nti vā, bhante, ‘saṃyojaniyā dhammā’ti vā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Tena hi, bhante, upamaṃ vo karissāmi. Upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, bhante, kāḷo ca balībaddo odāto ca balībaddo ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā assu. Yo nu kho evaṃ vadeyya – ‘kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, odāto balībaddo kāḷassa balībaddassa saṃyojana’nti, sammā nu kho so vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, gahapati! Na kho, gahapati, kāḷo balībaddo odātassa balībaddassa saṃyojanaṃ, napi odāto balībaddo kāḷassa baḷībaddassa saṃyojanaṃ; yena kho te ekena dāmena vā yottena vā saṃyuttā taṃ tattha saṃyojana’’nti. ‘‘Evameva kho, bhante, na cakkhu rūpānaṃ saṃyojanaṃ, na rūpā cakkhussa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na sotaṃ saddānaṃ… na ghānaṃ gandhānaṃ… na jivhā rasānaṃ… na kāyo phoṭṭhabbānaṃ saṃyojanaṃ, na phoṭṭhabbā kāyassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojanaṃ. Na mano dhammānaṃ saṃyojanaṃ, na dhammā manassa saṃyojanaṃ; yañca tattha tadubhayaṃ paṭicca uppajjati chandarāgo taṃ tattha saṃyojana’’nti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati, yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、第一梨犀達多經

2. Paṭhamaisidattasuttaṃ
344PTS 4.284緬 2.476已對照

三百四十四、一時,眾多長老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那時,質多居士來到長老比丘們那裡;到了之後,禮敬長老比丘們,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對長老比丘們這樣說:“尊者們,願長老們接受我明日的飯食。”長老比丘們默然應允。於是質多居士知道長老比丘們已應允,從座而起,禮敬長老比丘們,右繞之後離去。於是長老比丘們在那一夜過後,在上午穿好[下]衣,取了缽與衣,來到質多居士的住處;到了之後,坐在所設的座位上。

344. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante, therā svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.
已對照

那時,質多居士來到長老比丘們那裡;到了之後,禮敬長老比丘們,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對具壽長老這樣說:“尊者長老,人們說‘界的種種性、界的種種性’。尊者,世尊所說的界的種種性,是到何等程度呢?”這樣說時,具壽長老默然。質多居士第二次對具壽長老這樣說:“尊者長老,人們說‘界的種種性、界的種種性’。尊者,世尊所說的界的種種性,是到何等程度呢?”具壽長老第二次也默然。質多居士第三次對具壽長老這樣說:“尊者長老,人們說‘界的種種性、界的種種性’。尊者,世尊所說的界的種種性,是到何等程度呢?”具壽長老第三次也默然。

Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Evaṃ vutte āyasmā thero tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Dutiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? Tatiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi.
PTS 4.285已對照

而那時,具壽梨犀達多在那比丘僧團中是最新學者。於是具壽梨犀達多對具壽長老這樣說:“尊者長老,我來解答質多居士的這個問題好嗎?”“梨犀達多賢友,你來解答質多居士的這個問題吧。”“居士,你是這樣問的:‘尊者長老,人們說「界的種種性、界的種種性」。尊者,世尊所說的界的種種性,是到何等程度呢?’”“是的,尊者。”“居士,世尊所說的界的種種性是這樣的:眼界、色界、眼識界……乃至……意界、法界、意識界。居士,世尊所說的界的種種性,是到此程度。”

Tena kho pana samayena āyasmā isidatto tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā isidatto āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘byākaromahaṃ, bhante thera, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti? ‘‘Byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti. ‘‘Evañhi tvaṃ, gahapati, pucchasi – ‘dhātunānattaṃ, dhātunānattanti, bhante thera, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ, vuttaṃ bhagavatā’’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Idaṃ kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā – cakkhudhātu, rūpadhātu, cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu, dhammadhātu, manoviññāṇadhātu. Ettāvatā kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti.
緬 2.477已對照

於是質多居士歡喜、隨喜具壽梨犀達多之所說之後,親手以精美的嚼食與啖食使長老比丘們充分飽足、充分滿意。於是長老比丘們食畢、手已離缽,從座而起離去了。於是具壽長老對具壽梨犀達多這樣說:“梨犀達多賢友,這個問題[的答案]現起於你,這是善的;這個問題[的答案]未現起於我。那麼,梨犀達多賢友,今後無論何時另有這樣的問題到來,願它在此也正現起於你。”第二[經]。

Atha kho citto gahapati āyasmato isidattassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā there bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā thero āyasmantaṃ isidattaṃ etadavoca – ‘‘sādhu kho taṃ, āvuso isidatta, eso pañho paṭibhāsi, neso pañho maṃ paṭibhāsi. Tenahāvuso isidatta, yadā aññathāpi [yadā aññadāpi (sī. pī.) aññadāpi (?)] evarūpo pañho āgaccheyya, taññevettha paṭibhāseyyā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、第二梨犀達多經

3. Dutiyaisidattasuttaṃ
345已對照

三百四十五、一時,眾多長老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那時,質多居士來到長老比丘們那裡;到了之後,禮敬長老比丘們,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對長老比丘們這樣說:“諸位長老尊者,請接受我明日的飯食。”長老比丘們以默然表示接受。於是,質多居士知道長老比丘們已經接受,便從座而起,禮敬長老比丘們,右繞之後離去。於是,長老比丘們在那一夜過後,於上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到質多居士的住處;到了之後,坐在所設的座位上。

345. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante therā, svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.
PTS 4.286已對照

於是,質多居士來到長老比丘們那裡;到了之後,禮敬長老比丘們,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對具壽長老這樣說:“長老尊者,凡這些在世間生起的種種見——‘世間是常’,或‘世間是無常’,或‘世間有邊’,或‘世間無邊’,或‘命即是身’,或‘命異身異’,或‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’;以及在《梵網經》中所說的這六十二見執——尊者,這些見是在什麼存在時才有、在什麼不存在時便沒有呢?”

Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti?
緬 2.478已對照

這樣說時,具壽長老保持沉默。質多居士第二次……乃至……質多居士第三次對具壽長老這樣說:“長老尊者,凡這些在世間生起的種種見——‘世間是常’,或‘世間是無常’,或‘世間有邊’,或‘世間無邊’,或‘命即是身’,或‘命異身異’,或‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’;以及在《梵網經》中所說的這六十二見執——尊者,這些見是在什麼存在時才有、在什麼不存在時便沒有呢?”具壽長老第三次保持沉默。

Evaṃ vutte, āyasmā thero tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho citto gahapati…pe… tatiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti? Tatiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi.
PTS 4.287已對照

那時,具壽梨犀達多在那比丘僧團中是最年少的。於是,具壽梨犀達多對具壽長老這樣說:“長老尊者,由我來解答質多居士的這個問題,可以嗎?”“梨犀達多賢友,你就解答質多居士的這個問題吧。”“居士,你是這樣問的吧——‘長老尊者,凡這些在世間生起的種種見——世間是常……乃至……尊者,這些見是在什麼存在時才有、在什麼不存在時便沒有呢?’”“是的,尊者。”“居士,凡這些在世間生起的種種見——‘世間是常’,或‘世間是無常’,或‘世間有邊’,或‘世間無邊’,或‘命即是身’,或‘命異身異’,或‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’;以及在《梵網經》中所說的這六十二見執——居士,這些見是在有身見存在時才有、在有身見不存在時便沒有。”

Tena kho pana samayena āyasmā isidatto tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā isidatto āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘byākaromahaṃ, bhante thera, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti? ‘‘Byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti. ‘‘Evañhi tvaṃ, gahapati, pucchasi – ‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – sassato lokoti vā…pe…; imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’’ti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Yā imā, gahapati, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; imā kho, gahapati, diṭṭhiyo sakkāyadiṭṭhiyā sati honti, sakkāyadiṭṭhiyā asati na hontī’’’ti.
緬 2.479已對照

“尊者,那麼有身見是怎樣有的呢?”“居士,在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中;他隨觀受為自我……乃至……想……諸行……他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。居士,這樣就有有身見。”

‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti? ‘‘Idha, gahapati, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; vedanaṃ attato samanupassati…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti.
已對照

“尊者,那麼有身見是怎樣不有的呢?”“居士,在此,有聞的聖弟子見諸聖者,善巧於聖者之法,善受聖者之法調教;見諸善士,善巧於善士之法,善受善士之法調教——他不隨觀色為自我,不[隨觀]自我為有色,不[隨觀]色在自我中,不[隨觀]自我在色中;不[隨觀]受……不[隨觀]想……不[隨觀]諸行……他不隨觀識為自我,不[隨觀]自我為有識,不[隨觀]識在自我中,不[隨觀]自我在識中。居士,這樣就沒有有身見。”

‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti? ‘‘Idha, gahapati, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti.
PTS 4.288已對照

“尊者,聖者梨犀達多是從哪裡來的呢?”“居士,我是從阿槃提來的。”“尊者,在阿槃提有一位名叫梨犀達多的良家子,是我們未曾見面的朋友,已經出家了——具壽見過他嗎?”“是的,居士。”“尊者,那位具壽現在住在哪裡呢?”這樣說時,具壽梨犀達多保持沉默。“尊者,聖者莫非就是梨犀達多嗎?”“是的,居士。”“尊者,願聖者梨犀達多樂住於摩叉止陀。庵婆陀迦林是怡人的。我將為聖者梨犀達多殷勤[供給]衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具。”“居士,[你]所說的是善的。”

‘‘Kuto, bhante, ayyo isidatto āgacchatī’’ti? ‘‘Avantiyā kho, gahapati, āgacchāmī’’ti. ‘‘Atthi, bhante, avantiyā isidatto nāma kulaputto amhākaṃ adiṭṭhasahāyo pabbajito? Diṭṭho so āyasmatā’’ti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Kahaṃ nu kho so, bhante, āyasmā etarahi viharatī’’ti? Evaṃ vutte, āyasmā isidatto tuṇhī ahosi. ‘‘Ayyo no, bhante, isidatto’’ti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Abhiramatu, bhante, ayyo isidatto macchikāsaṇḍe. Ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ. Ahaṃ ayyassa isidattassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, gahapatī’’ti.
已對照

於是,質多居士對具壽梨犀達多所說歡喜、隨喜之後,親手以精美的嚼食與啖食使長老比丘們飽足、滿意。於是,長老比丘們食畢、手已離缽,從座而起離去。於是,具壽長老對具壽梨犀達多這樣說:“梨犀達多賢友,這問題[的答案]在你那裡現起了,好啊;這問題[的答案]在我這裡卻沒有現起。那麼,梨犀達多賢友,今後若另有這一類問題到來,願它在那時也正現起於你。”於是,具壽梨犀達多收拾了臥坐處,持缽與衣,離開了摩叉止陀。他從摩叉止陀離去,便就此離去了,不再回來。第三[經]。

Atha kho citto gahapati āyasmato isidattassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā there bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā thero āyasmantaṃ isidattaṃ etadavoca – ‘‘sādhu kho taṃ, āvuso isidatta, eso pañho paṭibhāsi. Neso pañho maṃ paṭibhāsi. Tenahāvuso isidatta, yadā aññathāpi evarūpo pañho āgaccheyya, taññevettha paṭibhāseyyā’’ti. Atha kho āyasmā isidatto senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya macchikāsaṇḍamhā pakkāmi. Yaṃ macchikāsaṇḍamhā pakkāmi, tathā pakkantova ahosi, na puna paccāgacchīti. Tatiyaṃ.
已對照

四、摩訶迦神變經

4. Mahakapāṭihāriyasuttaṃ
346PTS 4.289緬 2.480已對照

三百四十六、一時,眾多長老比丘住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那時,質多居士來到長老比丘們那裡;到了之後,禮敬長老比丘們,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對長老比丘們這樣說:“諸位長老尊者,請接受我明日在牛欄的飯食。”長老比丘們以默然表示接受。於是,質多居士知道長老比丘們已經接受,便從座而起,禮敬長老比丘們,右繞之後離去。於是,長老比丘們在那一夜過後,於上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到質多居士的牛欄;到了之後,坐在所設的座位上。

346. Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – ‘‘adhivāsentu me, bhante therā, svātanāya gokule bhatta’’nti. Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatino gokulaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.
已對照

於是,質多居士親手以精美的熟酥乳粥使長老比丘們飽足、滿意。於是,長老比丘們食畢、手已離缽,從座而起離去。質多居士也說了“剩下的你們處置吧”,便緊跟在長老比丘們後面隨行。那時天氣炎熱、酷烈;那些長老比丘們走著,身體彷彿癱軟著,正如剛吃過飯的人那樣。

Atha kho citto gahapati there bhikkhū paṇītena sappipāyāsena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Cittopi kho gahapati ‘sesakaṃ vissajjethā’ti vatvā there bhikkhū piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Tena kho pana samayena uṇhaṃ hoti kuthitaṃ [kuṭṭhitaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]; te ca therā bhikkhū paveliyamānena maññe kāyena gacchanti, yathā taṃ bhojanaṃ bhuttāvino.
已對照

那時,具壽摩訶迦在那比丘僧團中是最年少的。於是,具壽摩訶迦對具壽長老這樣說:“那該多好啊,長老尊者——若有涼風吹來,又有云層覆蓋,天又一滴一滴地降[雨]!”

Tena kho pana samayena āyasmā mahako tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. Atha kho āyasmā mahako āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘sādhu khvassa, bhante thera, sītako ca vāto vāyeyya, abbhasampilāpo [abbhasaṃbilāpo (sī.), abbhasaṃvilāpo (pī.)] ca assa, devo ca ekamekaṃ phusāyeyyā’’ti.
PTS 4.290緬 2.481已對照

“那確實好啊,摩訶迦賢友——若有涼風吹來,又有云層覆蓋,天又一滴一滴地降[雨]。”於是,具壽摩訶迦作了這樣一種神通的造作,使得涼風吹來,又有云層覆蓋,天又一滴一滴地降[雨]。於是,質多居士這樣想:“這比丘僧團中最年少的比丘,竟有這樣的神通威力!”於是,具壽摩訶迦到了園[中],對具壽長老這樣說:“長老尊者,這樣夠了嗎?”“摩訶迦賢友,這樣就夠了!摩訶迦賢友,這樣就已做到了!摩訶迦賢友,這樣就已作供養了!”於是,長老比丘們各回住處;具壽摩訶迦也回到了自己的住處。

‘‘Sādhu khvassa, āvuso mahaka, yaṃ sītako ca vāto vāyeyya, abbhasampilāpo ca assa, devo ca ekamekaṃ phusāyeyyā’’ti. Atha kho āyasmā mahako tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhari [abhisaṅkhāsi (sī.)] yathā sītako ca vāto vāyi, abbhasampilāpo ca assa [āsi (?)], devo ca ekamekaṃ phusi. Atha kho cittassa gahapatino etadahosi – ‘‘yo kho imasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako bhikkhu tassāyaṃ evarūpo iddhānubhāvo’’ti. Atha kho āyasmā mahako ārāmaṃ sampāpuṇitvā āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – ‘‘alamettāvatā, bhante therā’’ti? ‘‘Alamettāvatā, āvuso mahaka! Katamettāvatā, āvuso mahaka! Pūjitamettāvatā, āvuso mahakā’’ti. Atha kho therā bhikkhū yathāvihāraṃ agamaṃsu. Āyasmāpi mahako sakaṃ vihāraṃ agamāsi.
已對照

於是,質多居士來到具壽摩訶迦那裡;到了之後,禮敬具壽摩訶迦,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對具壽摩訶迦這樣說:“善哉,尊者,願聖者摩訶迦為我顯現屬於上人法的神變示導。”“那麼,居士,你在門廊上鋪開上衣,撒開一束草。”“是的,尊者。”質多居士應諾具壽摩訶迦之後,在門廊上鋪開上衣,撒開一束草。於是,具壽摩訶迦進入精舍,上了門閂,作了這樣一種神通的造作,使得火焰從鑰匙孔與門閂縫中出來,燒了諸草,卻沒有燒上衣。於是,質多居士抖開上衣,悚懼、身毛豎立,站在一旁。於是,具壽摩訶迦從精舍出來,對質多居士這樣說:“居士,這樣夠了嗎?”

Atha kho citto gahapati yenāyasmā mahako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahakaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ mahakaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, ayyo mahako uttarimanussadhammaṃ iddhipāṭihāriyaṃ dassetū’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, gahapati, ālinde uttarāsaṅgaṃ paññapetvā tiṇakalāpaṃ okāsehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato mahakassa paṭissutvā ālinde uttarāsaṅgaṃ paññapetvā tiṇakalāpaṃ okāsesi. Atha kho āyasmā mahako vihāraṃ pavisitvā sūcighaṭikaṃ datvā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhari yathā tālacchiggaḷena ca aggaḷantarikāya ca acci nikkhamitvā tiṇāni jhāpesi, uttarāsaṅgaṃ na jhāpesi. Atha kho citto gahapati uttarāsaṅgaṃ papphoṭetvā saṃviggo lomahaṭṭhajāto ekamantaṃ aṭṭhāsi. Atha kho āyasmā mahako vihārā nikkhamitvā cittaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘alamettāvatā, gahapatī’’ti?
PTS 4.291已對照

“摩訶迦尊者,這樣就夠了!摩訶迦尊者,這樣就已做到了!摩訶迦尊者,這樣就已作供養了!願聖者摩訶迦樂住於摩叉止陀。庵婆陀迦林是怡人的。我將為聖者摩訶迦殷勤[供給]衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具。”“居士,[你]所說的是善的。”於是,具壽摩訶迦收拾了臥坐處,持缽與衣,離開了摩叉止陀。他從摩叉止陀離去,便就此離去了,不再回來。第四[經]。

‘‘Alamettāvatā, bhante mahaka! Katamettāvatā, bhante, mahaka! Pūjitamettāvatā, bhante mahaka! Abhiramatu, bhante, ayyo mahako macchikāsaṇḍe. Ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ. Ahaṃ ayyassa mahakassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, gahapatī’’ti. Atha kho āyasmā mahako senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya macchikāsaṇḍamhā pakkāmi. Yaṃ macchikāsaṇḍamhā pakkāmi, tathā pakkantova ahosi; na puna paccāgacchīti. Catutthaṃ.
已對照

五、第一伽摩經

5. Paṭhamakāmabhūsuttaṃ
347緬 2.482已對照

三百四十七、一時,具壽伽摩住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那時,質多居士來到具壽伽摩那裡;到了之後,禮敬具壽伽摩,坐在一旁。具壽伽摩對坐在一旁的質多居士這樣說:

347. Ekaṃ samayaṃ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ āyasmā kāmabhū etadavoca –
已對照

“居士,這是[世尊]所說的——

‘‘Vuttamidaṃ, gahapati –
已對照

‘無過失之支、白色覆蓋,一輻之車行進著

‘‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
已對照

看那無惱者到來,已斷流、無繫縛。’

Anīghaṃ passa āyantaṃ [appattaṃ (syā. kaṃ. ka.)], chinnasotaṃ abandhana’’nti.
已對照

居士,這簡略所說的[話],其義應如何詳細地理解呢?”“尊者,這是世尊所說的嗎?”“是的,居士。”“那麼,尊者,請稍候片刻,待我審視它的義。”於是,質多居士默然片刻之後,對具壽伽摩這樣說:

‘‘Imassa nu kho, gahapati, saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Kiṃ nu kho etaṃ, bhante, bhagavatā bhāsita’’nti? ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, muhuttaṃ āgamehi yāvassa atthaṃ pekkhāmī’’ti. Atha kho citto gahapati muhuttaṃ tuṇhī hutvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ etadavoca –
PTS 4.292已對照

“尊者,‘無過失之支’,這是諸戒的增語。尊者,‘白色覆蓋’,這是解脫的增語。尊者,‘一輻’,這是念的增語。尊者,‘行進著’,這是前進與後退的增語。尊者,‘車’,這是這個四大所成之身的增語——[此身]由父母所生,靠飯食與粥團積聚而成,是無常、塗敷、按摩、破壞、毀滅之法。尊者,貪是惱,瞋是惱,痴是惱;漏盡比丘的它們已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。所以漏盡比丘被稱為‘無惱者’。尊者,‘到來’,這是阿羅漢的增語。尊者,‘流’,這是渴愛的增語;漏盡比丘的它已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。所以漏盡比丘被稱為‘已斷流者’。尊者,貪是繫縛,瞋是繫縛,痴是繫縛;漏盡比丘的它們已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。所以漏盡比丘被稱為‘無繫縛者’。尊者,如是,凡世尊所說的——

‘‘‘Nelaṅga’nti kho, bhante, sīlānametaṃ adhivacanaṃ. ‘Setapacchādo’ti kho, bhante, vimuttiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Ekāro’ti kho, bhante, satiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Vattatī’ti kho, bhante, abhikkamapaṭikkamassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Ratho’ti kho, bhante, imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa. Rāgo kho, bhante, nīgho, doso nīgho, moho nīgho. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘anīgho’ti vuccati. ‘Āyanta’nti kho, bhante, arahato etaṃ adhivacanaṃ. ‘Soto’ti kho, bhante, taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ. Sā khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘chinnasoto’ti vuccati. Rāgo kho, bhante, bandhanaṃ, doso bandhanaṃ, moho bandhanaṃ. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā khīṇāsavo bhikkhu ‘abandhano’ti vuccati. Iti kho, bhante, yaṃ taṃ bhagavatā vuttaṃ –
已對照

‘無過失之支、白色覆蓋,一輻之車行進著

‘‘Nelaṅgo setapacchādo, ekāro vattatī ratho;
已對照

看那無惱者到來,已斷流、無繫縛。’

Anīghaṃ passa āyantaṃ, chinnasotaṃ abandhana’’nti.
緬 2.483已對照

尊者,世尊這簡略所說的[話],我是這樣詳細地了知其義的。”“居士,這是你的所得;居士,這是你的善得——你的慧眼能行於甚深的佛語之中。”第五[經]。

‘‘Imassa kho, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmī’’ti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、第二伽摩經

6. Dutiyakāmabhūsuttaṃ
348PTS 4.293已對照

三百四十八、一時,具壽伽摩住在摩叉止陀的庵婆陀迦林。那時,質多居士來到具壽伽摩那裡;到了之後,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對具壽伽摩這樣說:“尊者,行有幾種呢?”“居士,有三種行——身行、語行、心行。”質多居士說“善哉,尊者”,對具壽伽摩所說歡喜、隨喜之後,又向具壽伽摩問了更進一步的問題:“尊者,那麼什麼是身行?什麼是語行?什麼是心行?”“居士,出入息是身行,尋與伺是語行,想與受是心行。”

348. Ekaṃ samayaṃ āyasmā kāmabhū macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā kāmabhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ kāmabhuṃ etadavoca – ‘‘kati nu kho, bhante, saṅkhārā’’ti? ‘‘Tayo kho, gahapati, saṅkhārā – kāyasaṅkhāro, vacīsaṅkhāro, cittasaṅkhāro’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato kāmabhussa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘katamo pana, bhante, kāyasaṅkhāro, katamo vacīsaṅkhāro, katamo cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Assāsapassāsā kho, gahapati, kāyasaṅkhāro, vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.
已對照

質多居士說“善哉,尊者”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,那麼為什麼出入息是身行?為什麼尋與伺是語行?為什麼想與受是心行?”“居士,出入息是屬身的,這些法是與身相系的,所以出入息是身行。居士,先有尋、有伺,其後才發出語來,所以尋與伺是語行。想與受是屬心所的,這些法是與心相繫的,所以想與受是心行。”

‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kasmā pana, bhante, assāsapassāsā kāyasaṅkhāro, kasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro, kasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Assāsapassāsā kho, gahapati, kāyikā. Ete dhammā kāyappaṭibaddhā, tasmā assāsapassāsā kāyasaṅkhāro. Pubbe kho, gahapati, vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindati, tasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro. Saññā ca vedanā ca cetasikā. Ete dhammā cittappaṭibaddhā, tasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti.
PTS 4.294已對照

“善哉”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,那麼想受滅等至是怎樣有的呢?”“居士,正在入於想受滅的比丘不會有這樣[的念]——‘我將要入想受滅’,或‘我正在入想受滅’,或‘我已入了想受滅’。而是他的心在先前就已如此修習過,那[心]便引他至於如此之性。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kathaṃ pana, bhante, saññāvedayitanirodhasamāpatti hotī’’ti? ‘‘Na kho, gahapati, saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjissa’nti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’ti vā. Atha khvassa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.
緬 2.484已對照

“善哉”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,那麼正在入於想受滅的比丘,哪些法最先滅去——是身行呢,是語行呢,還是心行呢?”“居士,正在入於想受滅的比丘,最先滅去的是語行,其次是身行,再其次是心行。”

Sādhu …pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa pana, bhante, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ nirujjhanti, yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhaṃ samāpajjantassa kho, gahapati, bhikkhuno vacīsaṅkhāro paṭhamaṃ nirujjhati, tato kāyasaṅkhāro, tato cittasaṅkhāro’’ti.
已對照

“善哉”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,這已死、已命終者,與這已入想受滅的比丘——此二者的差別是什麼呢?”“居士,這已死、已命終者,他的身行已滅、已止息,語行已滅、已止息,心行已滅、已止息,壽已盡,熱已寂滅,諸根已壞。居士,而這已入想受滅的比丘,他的身行也已滅、已止息,語行也已滅、已止息,心行也已滅、已止息,[然而]壽未盡,熱未寂滅,諸根極清淨。居士,這已死、已命終者,與這已入想受滅的比丘——這便是此二者的差別。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘yvāyaṃ, bhante, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, imesaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti? ‘‘Yvāyaṃ gahapati, mato kālaṅkato tassa kāyasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, vacīsaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, cittasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni viparibhinnāni. Yo ca khvāyaṃ, gahapati, bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, tassapi kāyasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, vacīsaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, cittasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, āyu aparikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni vippasannāni. Yvāyaṃ, gahapati, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.
已對照

“善哉”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,那麼從想受滅等至出定是怎樣有的呢?”“居士,正在從想受滅等至出定的比丘不會有這樣[的念]——‘我將要從想受滅等至出定’,或‘我正在從想受滅等至出定’,或‘我已從想受滅等至出定了’。而是他的心在先前就已如此修習過,那[心]便引他至於如此之性。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘kathaṃ pana, bhante, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhānaṃ hotī’’ti? ‘‘Na kho, gahapati, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa bhikkhuno evaṃ hoti – ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahissa’nti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahāmī’ti vā ‘ahaṃ saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhito’ti vā. Atha khvassa pubbeva tathā cittaṃ bhāvitaṃ hoti, yaṃ taṃ tathattāya upanetī’’ti.
PTS 4.295已對照

“善哉,尊者”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,那麼正在從想受滅等至出定的比丘,哪些法最先生起——是身行呢,是語行呢,還是心行呢?”“居士,正在從想受滅等至出定的比丘,最先生起的是心行,其次是身行,再其次是語行。”

Sādhu, bhante…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa pana, bhante, bhikkhuno katame dhammā paṭhamaṃ uppajjanti, yadi vā kāyasaṅkhāro, yadi vā vacīsaṅkhāro, yadi vā cittasaṅkhāro’’ti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahantassa, gahapati, bhikkhuno cittasaṅkhāro paṭhamaṃ uppajjati, tato kāyasaṅkhāro, tato vacīsaṅkhāro’’ti.
緬 2.485已對照

“善哉”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,那麼已從想受滅等至出定的比丘,有幾種觸觸[他]呢?”“居士,已從想受滅等至出定的比丘,有三種觸觸[他]——空觸、無相觸、無願觸。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ pana, bhante, bhikkhuṃ kati phassā phusanti’’? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitaṃ kho, gahapati, bhikkhuṃ tayo phassā phusanti – suññato phasso, animitto phasso, appaṇihito phasso’’ti.
已對照

“善哉”……乃至……又問了更進一步的問題:“尊者,那麼已從想受滅等至出定的比丘,他的心趣向什麼、傾向什麼、投向什麼呢?”“居士,已從想受滅等至出定的比丘,他的心趣向離,傾向離,投向離。”

Sādhu…pe… uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa pana, bhante, bhikkhuno kiṃninnaṃ cittaṃ hoti, kiṃpoṇaṃ, kiṃpabbhāra’’nti? ‘‘Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa kho, gahapati, bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāra’’nti.
已對照

質多居士說“善哉,尊者”,對具壽伽摩所說歡喜、隨喜之後,又向具壽伽摩問了更進一步的問題:“尊者,那麼對想受滅等至,有幾種法多有助益呢?”“居士,你所問的,確實是本應最先問的。不過我還是為你解答。居士,對想受滅等至,有兩種法多有助益——止與觀。”第六[經]。

‘‘Sādhu, bhante’’ti kho citto gahapati āyasmato kāmabhussa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ kāmabhuṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā pana, bhante, kati dhammā bahūpakārā’’ti? ‘‘Addhā kho tvaṃ, gahapati, yaṃ paṭhamaṃ pucchitabbaṃ taṃ pucchasi. Api ca tyāhaṃ byākarissāmi. Saññāvedayitanirodhasamāpattiyā kho, gahapati, dve dhammā bahūpakārā – samatho ca vipassanā cā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、瞿達多經

7. Godattasuttaṃ
349PTS 4.296已對照

三百四十九、一時,具壽瞿達多(Godatta)住在摩叉止陀(Macchikāsaṇḍa)庵婆陀迦林(Ambāṭakavana)。那時,質多居士來到具壽瞿達多那裡;到了之後,禮敬具壽瞿達多,坐在一旁。具壽瞿達多對坐在一旁的質多居士這樣說:“居士,這無量心解脫(appamāṇā cetovimutti)、無所有心解脫(ākiñcaññā cetovimutti)、空心解脫(suññatā cetovimutti)與無相心解脫(animittā cetovimutti)——此等法是義異而文亦異呢,還是義一而唯文異呢?”“尊者,確有一種理趣(pariyāya),依那理趣,此等法是義異而文亦異;尊者,也確有一種理趣,依那理趣,此等法是義一而唯文異。”

349. Ekaṃ samayaṃ āyasmā godatto macchikāsaṇḍe viharati ambāṭakavane. Atha kho citto gahapati yenāyasmā godatto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ godattaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ āyasmā godatto etadavoca – ‘‘yā cāyaṃ, gahapati, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākiñcaññā cetovimutti, yā ca suññatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti, ime dhammā nānatthā nānābyañjanā udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? ‘‘Atthi, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Atthi pana, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.
緬 2.486已對照

“尊者,什麼是那依之而使此等法成為義異而文亦異的理趣呢?尊者,於此,比丘以與慈俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是於上、下、四方、一切處、於一切[有情]如自己,以與慈俱的心——廣、大、無量、無怨、無惱害——遍滿一切世間而住。以與悲俱的心……乃至……以與喜俱的心……乃至……以與舍俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是於上、下、四方、一切處、於一切[有情]如自己,以與舍俱的心——廣、大、無量、無怨、無惱害——遍滿一切世間而住。尊者,這便稱為無量心解脫。

‘‘Katamo ca, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca? Idha, bhante, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ [catutthiṃ (?)]. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [abyāpajjhena (sī. syā. kaṃ. pī.), abyābajjhena (?)] pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, appamāṇā cetovimutti.
已對照

“尊者,什麼是無所有心解脫呢?尊者,於此,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。尊者,這便稱為無所有心解脫。

‘‘Katamā ca, bhante, ākiñcaññā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, ākiñcaññā cetovimutti.
PTS 4.297已對照

“尊者,什麼是空心解脫呢?尊者,於此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,如是審察——‘此[是]空的,以我或以我所[而言]。’尊者,這便稱為空心解脫。

‘‘Katamā ca, bhante, suññatā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’ti. Ayaṃ vuccati, bhante, suññatā cetovimutti.
已對照

“尊者,什麼是無相心解脫呢?尊者,於此,比丘由於不作意一切相,成就並住於無相心定。尊者,這便稱為無相心解脫。尊者,這便是那依之而使此等法成為義異而文亦異的理趣。

‘‘Katamā ca, bhante, animittā cetovimutti? Idha, bhante, bhikkhu sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhante, animittā cetovimutti. Ayaṃ kho, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.
緬 2.487已對照

“尊者,什麼是那依之而使此等法成為義一而唯文異的理趣呢?尊者,貪是作量者(pamāṇakaraṇa),瞋是作量者,痴是作量者。對漏盡的比丘而言,這些已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。尊者,凡有諸無量心解脫,不動的心解脫(akuppā cetovimutti)被稱為它們之中最上的。而那不動的心解脫是空於貪、空於瞋、空於痴的。尊者,貪是障(kiñcana),瞋是障,痴是障。對漏盡的比丘而言,這些已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。尊者,凡有諸無所有心解脫,不動的心解脫被稱為它們之中最上的。而那不動的心解脫是空於貪、空於瞋、空於痴的。尊者,貪是作相者(nimittakaraṇa),瞋是作相者,痴是作相者。對漏盡的比丘而言,這些已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。尊者,凡有諸無相心解脫,不動的心解脫被稱為它們之中最上的。而那不動的心解脫是空於貪、空於瞋、空於痴的。尊者,這便是那依之而使此等法成為義一而唯文異的理趣。”“居士,這是你的所得;居士,這是你的善得——你的慧眼能進入甚深的佛語之中。”第七[經]。

‘‘Katamo ca, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nānaṃ? Rāgo, bhante, pamāṇakaraṇo, doso pamāṇakaraṇo, moho pamāṇakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, appamāṇā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, bhante, kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, ākiñcaññā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, bhante, nimittakaraṇo, doso nimittakaraṇo, moho nimittakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, bhante, animittā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho pana akuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Ayaṃ kho, bhante, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti. ‘‘Lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati! Yassa te gambhīre buddhavacane paññācakkhu kamatī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、尼乾陀·若提子經

8. Nigaṇṭhanāṭaputtasuttaṃ
350PTS 4.298已對照

三百五十、那時,尼乾陀·若提子與大尼乾陀眾一起到達了摩叉止陀。質多居士聽說:“據說尼乾陀·若提子與大尼乾陀眾一起到達了摩叉止陀。”於是,質多居士與眾多優婆塞一起,來到尼乾陀·若提子那裡;到了之後,與尼乾陀·若提子互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。尼乾陀·若提子對坐在一旁的質多居士這樣說:“居士,你相信沙門喬達摩[所說的]——‘存在無尋無伺定,存在尋伺之滅’嗎?”

350. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto [nātaputto (sī.)] macchikāsaṇḍaṃ anuppatto hoti mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ. Assosi kho citto gahapati – ‘‘nigaṇṭho kira nāṭaputto macchikāsaṇḍaṃ anuppatto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhi’’nti. Atha kho citto gahapati sambahulehi upāsakehi saddhiṃ yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhena nāṭaputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho cittaṃ gahapatiṃ nigaṇṭho nāṭaputto etadavoca – ‘‘saddahasi tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa – atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti?
緬 2.488已對照

“尊者,於此我並不是憑對世尊的信而領受[這一點]:存在無尋無伺定,存在尋伺之滅。”這樣說時,尼乾陀·若提子昂首環視之後,這樣說:“諸位請看這個:這位質多居士是何等正直,這位質多居士是何等不諂,這位質多居士是何等不誑!凡認為尋伺可以止滅的人,他也會認為風可以用網攔住;凡認為尋伺可以止滅的人,他也會認為恆河的水流可以用自己的拳頭擋住。”

‘‘Na khvāhaṃ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi. Atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti. Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto ulloketvā [sakaṃ parisaṃ apaloketvā (sī. syā. kaṃ.), oloketvā (sī. aṭṭha. syā. aṭṭha.)] etadavoca – ‘‘idaṃ bhavanto passantu, yāva ujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva asaṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva amāyāvī cāyaṃ citto gahapati, vātaṃ vā so jālena bādhetabbaṃ maññeyya, yo vitakkavicāre nirodhetabbaṃ maññeyya, sakamuṭṭhinā vā so gaṅgāya sotaṃ āvāretabbaṃ maññeyya, yo vitakkavicāre nirodhetabbaṃ maññeyyā’’ti.
PTS 4.299已對照

“尊者,你認為怎樣:智與信,哪一個更勝妙?”“居士,比起信,智才更勝妙。”“尊者,我只要願意,便離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。尊者,我只要願意,便尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪。尊者,我只要願意,便離喜……乃至……成就並住於第三禪。尊者,我只要願意,便舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪。尊者,我既這樣知、這樣見,還會憑哪一位別的沙門或婆羅門的信而領受[這一點]呢?存在無尋無伺定,存在尋伺之滅。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhante, katamaṃ nu kho paṇītataraṃ – ñāṇaṃ vā saddhā vā’’ti? ‘‘Saddhāya kho, gahapati, ñāṇaṃyeva paṇītatara’’nti. ‘‘Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahaṃ kho, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Na so khvāhaṃ, bhante, evaṃ jānanto evaṃ passanto kassa aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā saddhāya gamissāmi? Atthi avitakko avicāro samādhi, atthi vitakkavicārānaṃ nirodho’’ti.
已對照

這樣說時,尼乾陀·若提子環顧自己的會眾之後,這樣說:“諸位請看這個:這位質多居士是何等不正直,這位質多居士是何等諂,這位質多居士是何等誑!”

Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto sakaṃ parisaṃ apaloketvā etadavoca – ‘‘idaṃ bhavanto passantu, yāva anujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva saṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva māyāvī cāyaṃ citto gahapatī’’ti.
PTS 4.300緬 2.489已對照

“尊者,就在剛才,我們這樣了知你所說的:‘諸位請看這個:這位質多居士是何等正直,這位質多居士是何等不諂,這位質多居士是何等不誑!’尊者,而又就在剛才,我們這樣了知你所說的:‘諸位請看這個:這位質多居士是何等不正直,這位質多居士是何等諂,這位質多居士是何等誑!’尊者,若你前面的[話]是真實的,你後面的[話]就是虛妄的;尊者,若你前面的[話]是虛妄的,你後面的[話]就是真實的。尊者,而[現在]有這十個如法的問題來到[你面前]。當你了知它們的義時,那時你再同尼乾陀眾一起來通報我。一問、一說示、一記說;二問、二說示、二記說;三問、三說示、三記說;四問、四說示、四記說;五問、五說示、五記說;六問、六說示、六記說;七問、七說示、七記說;八問、八說示、八記說;九問、九說示、九記說;十問、十說示、十記說。”於是,質多居士向尼乾陀·若提子提出這十個如法的問題之後,從座起身離去了。第八[經]。

‘‘Idāneva kho te [idāneva ca pana (syā. kaṃ. ka.)] mayaṃ, bhante, bhāsitaṃ – ‘evaṃ ājānāma idaṃ bhavanto passantu, yāva ujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva asaṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva amāyāvī cāyaṃ citto gahapatī’ti. Idāneva ca pana mayaṃ, bhante, bhāsitaṃ – ‘evaṃ ājānāma idaṃ bhavanto passantu, yāva anujuko cāyaṃ citto gahapati, yāva saṭho cāyaṃ citto gahapati, yāva māyāvī cāyaṃ citto gahapatī’ti. Sace te, bhante, purimaṃ saccaṃ, pacchimaṃ te micchā. Sace pana te, bhante, purimaṃ micchā, pacchimaṃ te saccaṃ. Ime kho pana, bhante, dasa sahadhammikā pañhā āgacchanti. Yadā nesaṃ atthaṃ ājāneyyāsi, atha maṃ paṭihareyyāsi saddhiṃ nigaṇṭhaparisāya. Eko pañho, eko uddeso, ekaṃ veyyākaraṇaṃ. Dve pañhā, dve uddesā, dve veyyākaraṇāni. Tayo pañhā, tayo uddesā, tīṇi veyyākaraṇāni. Cattāro pañhā, cattāro uddesā, cattāri veyyākaraṇāni. Pañca pañhā, pañca uddesā, pañca veyyākaraṇāni. Cha pañhā, cha uddesā, cha veyyākaraṇāni. Satta pañhā, satta uddesā, satta veyyākaraṇāni. Aṭṭha pañhā, aṭṭha uddesā, aṭṭha veyyākaraṇāni. Nava pañhā, nava uddesā, nava veyyākaraṇāni. Dasa pañhā, dasa uddesā, dasa veyyākaraṇānī’’ti. Atha kho citto gahapati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ ime dasa sahadhammike pañhe āpucchitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、裸行者迦葉經

9. Acelakassapasuttaṃ
351PTS 4.301已對照

三百五十一、那時,裸行者迦葉到達了摩叉止陀,[他是]質多居士往昔在家時的朋友。質多居士聽說:“據說裸行者迦葉到達了摩叉止陀,[他是]我們往昔在家時的朋友。”於是,質多居士來到裸行者迦葉那裡;到了之後,與裸行者迦葉互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的質多居士對裸行者迦葉這樣說:“尊者迦葉,[你]出家多久了?”“居士,我出家約三十年了。”“尊者,那麼在這約三十年中,你可有任何已證得的上人法、足以為聖的殊勝智見、[是]安樂之住嗎?”“居士,我出家這約三十年中,除了裸形、剃頭與拂臀[之具]之外,沒有任何已證得的上人法、足以為聖的殊勝智見、[是]安樂之住。”這樣說時,質多居士對裸行者迦葉這樣說:“真是稀有啊,朋友!真是未曾有啊,朋友![這就是]法的善說性——竟然在約三十年中,除了裸形、剃頭與拂臀[之具]之外,不曾證得任何上人法、足以為聖的殊勝智見、[是]安樂之住!”

351. Tena kho pana samayena acelo kassapo macchikāsaṇḍaṃ anuppatto hoti cittassa gahapatino purāṇagihisahāyo. Assosi kho citto gahapati – ‘‘acelo kira kassapo macchikāsaṇḍaṃ anuppatto amhākaṃ purāṇagihisahāyo’’ti. Atha kho citto gahapati yena acelo kassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā acelena kassapena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati acelaṃ kassapaṃ etadavoca – ‘‘kīvaciraṃ pabbajitassa, bhante, kassapā’’ti? ‘‘Tiṃsamattāni kho me, gahapati, vassāni pabbajitassā’’ti. ‘‘Imehi pana te, bhante, tiṃsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammā [uttarimanussadhammo (syā. kaṃ.)] alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti? ‘‘Imehi kho me, gahapati, tiṃsamattehi vassehi pabbajitassa natthi koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro, aññatra naggeyyā ca muṇḍeyyā ca pāvaḷanipphoṭanāya cā’’ti. Evaṃ vutte, citto gahapati acelaṃ kassapaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ vata, bho, abbhutaṃ vata, bho! Dhammassa svākkhātatā [sabbatthapi evameva dissati] yatra hi nāma tiṃsamattehi vassehi na koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato abhavissa phāsuvihāro, aññatra naggeyyā ca muṇḍeyyā ca pāvaḷanipphoṭanāya cā’’ti!
PTS 4.302緬 2.490已對照

“居士,那麼你成為優婆塞多久了?”“尊者,我成為優婆塞也約三十年了。”“居士,那麼在這約三十年中,你可有任何已證得的上人法、足以為聖的殊勝智見、[是]安樂之住嗎?”“尊者,在家人也可能有。尊者,我只要願意,便離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。尊者,我只要願意,便尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪。尊者,我只要願意,便離喜……乃至……成就並住於第三禪。尊者,我只要願意,便舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪。尊者,若我比世尊先命終,那麼世尊這樣為我記說,也不足為奇:‘沒有那樣的結,被那結所繫縛的質多居士會再來這世間。’”這樣說時,裸行者迦葉對質多居士這樣說:“真是稀有啊,朋友!真是未曾有啊,朋友![這就是]法的善說性——竟然穿白衣的在家人也將證得這樣的上人法、足以為聖的殊勝智見、[是]安樂之住!居士,願我能在此法與律中得出家,得具足戒。”

‘‘Tuyhaṃ pana, gahapati, kīvaciraṃ upāsakattaṃ upagatassā’’ti? ‘‘Mayhampi kho pana, bhante, tiṃsamattāni vassāni upāsakattaṃ upagatassā’’ti. ‘‘Imehi pana te, gahapati, tiṃsamattehi vassehi atthi koci uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro’’ti? ‘‘Gihinopi siyā, bhante. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, vitakkavicārānaṃ vūpasamā …pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Ahañhi, bhante, yāvadeva ākaṅkhāmi, sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi. Sace kho panāhaṃ, bhante, bhagavato [bhagavatā (syā. kaṃ.)] paṭhamataraṃ kālaṃ kareyyaṃ, anacchariyaṃ kho panetaṃ yaṃ maṃ bhagavā evaṃ byākareyya – ‘natthi taṃ saṃyojanaṃ yena saṃyojanena saṃyutto citto gahapati puna imaṃ lokaṃ āgaccheyyā’’’ti. Evaṃ vutte, acelo kassapo cittaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho! Dhammassa svākkhātatā, yatra hi nāma gihī odātavasano [gihī odātavasanā (sī. pī.)] evarūpaṃ uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ adhigamissati [adhigamissanti (sī. pī.)] phāsuvihāraṃ. Labheyyāhaṃ, gahapati, imasmiṃ dhammavinaye pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
已對照

於是,質多居士帶著裸行者迦葉來到諸長老比丘那裡;到了之後,對諸長老比丘這樣說:“尊者們,這位裸行者迦葉是我們往昔在家時的朋友。願諸長老令他出家、授予[他]具足戒。我將為他在衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具上盡力。”裸行者迦葉便在此法與律中得了出家,得了具足戒。而具壽迦葉受具足戒不久,獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽迦葉也成為阿羅漢之一。第九[經]。

Atha kho citto gahapati acelaṃ kassapaṃ ādāya yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, acelo kassapo amhākaṃ purāṇagihisahāyo. Imaṃ therā pabbājentu upasampādentu. Ahamassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. Alattha kho acelo kassapo imasmiṃ dhammavinaye pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno ca panāyasmā kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā kassapo arahataṃ ahosīti. Navamaṃ.
已對照

十、探病經

10. Gilānadassanasuttaṃ
352緬 2.491已對照

三百五十二、那時,質多居士生病、痛苦、重病纏身。於是,眾多的園林之天神、林之天神、樹之天神,以及住於諸藥草、諸草與諸林主[樹]中的天神們,聚集會合,對質多居士這樣說:“居士,請發願:於未來世願我成為轉輪王。”

352. Tena kho pana samayena citto gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho sambahulā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā saṅgamma samāgamma cittaṃ gahapatiṃ etadavocuṃ – ‘‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’’ti.
PTS 4.303已對照

這樣說時,質多居士對那些園林之天神、林之天神、樹之天神,以及住於諸藥草、諸草與諸林主[樹]中的天神們這樣說:“那也是無常的,那也是不堅牢的,那也是須捨棄而去的。”這樣說時,質多居士的朋友、同僚、親族血親對質多居士這樣說:“公子,請令念現起,不要胡言亂語。”“我說了什麼,使你們對我這樣說:‘公子,請令念現起,不要胡言亂語’?”“公子,你這樣說了:‘那也是無常的,那也是不堅牢的,那也是須捨棄而去的。’”“那是因為園林之天神、林之天神、樹之天神,以及住於諸藥草、諸草與諸林主[樹]中的天神們對我這樣說:‘居士,請發願:於未來世願我成為轉輪王。’我便這樣說:‘那也是無常的……乃至……那也是須捨棄而去的。’”“公子,那些園林之天神、林之天神、樹之天神,以及住於諸藥草、諸草與諸林主[樹]中的天神們,是見到了什麼義利,才這樣說:‘居士,請發願:於未來世願我成為轉輪王’?”“那些園林之天神、林之天神、樹之天神,以及住於諸藥草、諸草與諸林主[樹]中的天神們這樣想:‘這位質多居士是具戒的、具善法的。若他發願:於未來世願我成為轉輪王,那麼他的這[願]必將成就,持戒者的心願由於清淨[而成就];如法者會得見如法的果。’那些園林之天神、林之天神、樹之天神,以及住於諸藥草、諸草與諸林主[樹]中的天神們,是見到了這義利,才這樣說:‘居士,請發願:於未來世願我成為轉輪王。’我便這樣說:‘那也是無常的,那也是不堅牢的,那也是須捨棄而去的。’”

Evaṃ vutte, citto gahapati tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā etadavoca – ‘‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’nti. Evaṃ vutte, cittassa gahapatino mittāmaccā ñātisālohitā cittaṃ gahapatiṃ etadavocuṃ – ‘‘satiṃ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’’ti. ‘‘Kiṃ tāhaṃ vadāmi yaṃ maṃ tumhe evaṃ vadetha – ‘satiṃ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’’’ti? ‘‘Evaṃ kho tvaṃ, ayyaputta, vadesi – ‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’’nti. ‘‘Tathā hi pana maṃ ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti. Tāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘tampi aniccaṃ…pe… tampi pahāya gamanīya’’’nti. ‘‘Kiṃ pana tā, ayyaputta, ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṃ sampassamānā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’’’ti? ‘‘Tāsaṃ kho ārāmadevatānaṃ vanadevatānaṃ rukkhadevatānaṃ osadhitiṇavanappatīsu adhivatthānaṃ devatānaṃ evaṃ hoti – ‘ayaṃ kho citto gahapati, sīlavā [sīlavanto (ka.)] kalyāṇadhammo. Sace paṇidahissati – anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti, ‘tassa kho ayaṃ ijjhissati, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā dhammiko dhammikaṃ phalaṃ anupassatī’ti. Imaṃ kho tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṃ sampassamānā evamāhaṃsu – ‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṃ rājā assaṃ cakkavattī’ti. Tāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘tampi aniccaṃ, tampi addhuvaṃ, tampi pahāya gamanīya’’’nti.
PTS 4.304緬 2.492已對照

“那麼,公子,也請教誡我們吧。”“因此,你們應當這樣學:我們將對佛具足不壞淨信(aveccappasāda)——‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊’;我們將對法具足不壞淨信——‘法是世尊所善說的,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的’;我們將對僧具足不壞淨信——‘世尊的弟子僧是善行道者,世尊的弟子僧是正直行道者,世尊的弟子僧是如理行道者,世尊的弟子僧是正當行道者,也就是四雙八輩之人——這就是世尊的弟子僧,應供養、應款待、應奉施、應合掌,是世間無上的福田’;家中凡有任何可施之物,那一切都將與具戒、具善法者不別藏——你們應當正是這樣學。”於是,質多居士勸導朋友、同僚、親族血親於佛、於法、於僧、於舍施之後,命終了。第十[經]。

‘‘Tena hi, ayyaputta, amhepi ovadāhī’’ti. ‘‘Tasmā hi vo evaṃ sikkhitabbaṃ – buddhe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Yaṃ kho pana kiñci kule deyyadhammaṃ sabbaṃ taṃ appaṭivibhattaṃ bhavissati sīlavantehi kalyāṇadhammehīti evañhi vo sikkhitabba’’nti. Atha kho citto gahapati mittāmacce ñātisālohite buddhe ca dhamme ca saṅghe ca cāge ca samādapetvā kālamakāsīti. Dasamaṃ.
已對照

《質多相應》完畢。

Cittasaṃyuttaṃ samattaṃ.
已對照

其攝頌——

結、二梨犀達多,摩訶迦與伽摩;

瞿達多與尼乾陀,裸行者與探病。

Tassuddānaṃ –
Saṃyojanaṃ dve isidattā, mahako kāmabhūpi ca;
Godatto ca nigaṇṭho ca, acelena gilānadassananti.