快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 六處相應·闡陀品 9. Channavaggo

本經目錄九、闡陀品一、崩壞之法經二、空世間經三、簡略法經四、闡陀經五、富樓那經六、婆希迦經七、第一動搖經八、第二動搖經九、第一二者經十、第二二者經闡陀品第九。

已對照

九、闡陀品

9. Channavaggo
已對照

一、崩壞之法經

1. Palokadhammasuttaṃ
84已對照

八十四、因緣在舍衛城。那時,具壽阿難來到世尊那裡……乃至……坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說:

84. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,人們說‘世間、世間’。尊者,到什麼程度稱為‘世間’呢?”“阿難,凡是崩壞之法,在聖者之律中稱為世間。阿難,什麼是崩壞之法呢?阿難,眼是崩壞之法,諸色是崩壞之法,眼識是崩壞之法,眼觸是崩壞之法,凡是以眼觸為緣……乃至……那也是崩壞之法……乃至……舌是崩壞之法,諸味是崩壞之法,舌識是崩壞之法,舌觸是崩壞之法,凡是以舌觸為緣……乃至……那也是崩壞之法……乃至……意是崩壞之法,諸法是崩壞之法,意識是崩壞之法,意觸是崩壞之法,凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——那也是崩壞之法。阿難,凡是崩壞之法,在聖者之律中稱為世間。”第一[經]。

‘‘‘Loko, loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, lokoti vuccatī’’ti? ‘‘Yaṃ kho, ānanda, palokadhammaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko. Kiñca, ānanda, palokadhammaṃ? Cakkhu kho, ānanda, palokadhammaṃ, rūpā palokadhammā, cakkhuviññāṇaṃ palokadhammaṃ, cakkhusamphasso palokadhammo, yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā…pe… tampi palokadhammaṃ…pe… jivhā palokadhammā, rasā palokadhammā, jivhāviññāṇaṃ palokadhammaṃ, jivhāsamphasso palokadhammo, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā…pe… tampi palokadhammaṃ…pe… mano palokadhammo, dhammā palokadhammā, manoviññāṇaṃ palokadhammaṃ, manosamphasso palokadhammo, yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi palokadhammaṃ. Yaṃ kho, ānanda, palokadhammaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye loko’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、空世間經

2. Suññatalokasuttaṃ
85PTS 4.54緬 2.280已對照

八十五、那時,具壽阿難……乃至……對世尊這樣說:“尊者,人們說‘世間是空的、世間是空的’。尊者,到什麼程度稱為‘世間是空的’呢?”“阿難,正因為[它]空於我或我所,所以稱為‘世間是空的’。阿難,什麼是空於我或我所的呢?阿難,眼是空於我或我所的,諸色是空於我或我所的,眼識是空於我或我所的,眼觸是空於我或我所的……乃至……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——那也是空於我或我所的。阿難,正因為[它]空於我或我所,所以稱為‘世間是空的’。”第二[經]。

85. Atha kho āyasmā ānando…pe… bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatī’’ti? ‘‘Yasmā ca kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā tasmā suñño lokoti vuccati. Kiñca, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā? Cakkhu kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā. Rūpā suññā attena vā attaniyena vā, cakkhuviññāṇaṃ suññaṃ attena vā attaniyena vā, cakkhusamphasso suñño attena vā attaniyena vā…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi suññaṃ attena vā attaniyena vā. Yasmā ca kho, ānanda, suññaṃ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccatī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、簡略法經

3. Saṃkhittadhammasuttaṃ
86PTS 4.55緬 2.281已對照

八十六、坐在一旁的具壽阿難對世尊這樣說:“尊者,善哉!願世尊為我簡略地說法,使我聽了世尊的法之後,能獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住。”

“阿難,你認為怎樣,眼是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“諸色是常還是無常?”

“無常,尊者。”……乃至……

“眼識……乃至……凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——那也是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”……乃至……

“舌是常還是無常?”

“無常,尊者。”……乃至……

“舌識……舌觸……乃至……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——那也是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”……乃至……

“阿難,這樣見時,有聞的聖弟子於眼也厭離……乃至……於眼觸也厭離……乃至……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——於它也厭離。由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第三[經]。

86. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ānanda, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?
‘‘Aniccā, bhante’’…pe….
‘‘Cakkhuviññāṇaṃ…pe… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….
‘‘Jivhā niccā vā aniccā vā’’ti?
‘‘Aniccā, bhante’’…pe….
‘‘Jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’…pe….
‘‘Evaṃ passaṃ, ānanda, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati…pe… cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、闡陀經

4. Channasuttaṃ
87PTS 4.56已對照

八十七、一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。那時,具壽舍利弗、具壽大純陀與具壽闡陀住在靈鷲山。那時,具壽闡陀生病、痛苦、重病纏身。於是,具壽舍利弗於傍晚時分從靜坐起身,前往具壽大純陀那裡;到了之後,對具壽大純陀這樣說:“純陀賢友,來,我們前往具壽闡陀那裡探病。”“是的,賢友。”具壽大純陀應諾了具壽舍利弗。

87. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmā ca channo gijjhakūṭe pabbate viharanti. Tena kho pana samayena yena āyasmā channo ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahācundo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahācundaṃ etadavoca – ‘‘āyāmāvuso cunda, yenāyasmā channo tenupasaṅkamissāma gilānapucchakā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā mahācundo āyasmato sāriputtassa paccassosi.
已對照

於是,具壽舍利弗與具壽大純陀前往具壽闡陀那裡;到了之後,坐在所設的座位上。坐下之後,具壽舍利弗對具壽闡陀這樣說:“闡陀賢友,你可還堪忍?可還得以維持?苦受是否在消退而不在加劇?是否顯出它們的消退,而不顯出加劇?”

Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo yenāyasmā channo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu. Nisajja kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ channaṃ etadavoca – ‘‘kacci te, āvuso channa, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo’’ti?
PTS 4.57緬 2.282已對照

“舍利弗賢友,我不堪忍,不得以維持;我強烈的苦受在加劇而不在消退;顯出它們的加劇,而不顯出消退。賢友,猶如強力之人用銳利的尖器鑽攪頭頂,賢友,正是如此,猛烈的風攪擊著[我的]頭頂。賢友,我不堪忍,不得以維持……乃至……而不顯出消退。賢友,猶如強力之人用堅韌的皮帶在頭上給[人]纏頭之刑,賢友,正是如此,[我]頭上有猛烈的頭痛。賢友,我不堪忍,不得以維持……乃至……而不顯出消退。賢友,猶如熟練的屠牛者或屠牛者的弟子用銳利的屠牛刀絞割腹部,正是如此,猛烈的風絞割著[我的]腹部。賢友,我不堪忍,不得以維持……乃至……而不顯出消退。賢友,猶如兩個強力之人抓住較弱之人的兩臂,在炭火坑上炙烤、遍炙烤[他],賢友,正是如此,[我]身中有猛烈的燒灼。賢友,我不堪忍,不得以維持;我強烈的苦受在加劇而不在消退;顯出它們的加劇,而不顯出消退。舍利弗賢友,我要用刀[自盡],我不希求活命。”

‘‘Na me, āvuso sāriputta, khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, balavā puriso tiṇhena sikharena [khaggena (ka.)] muddhani [muddhānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] abhimattheyya [abhimantheyya (sī.)]; evameva kho, āvuso, adhimattā vātā muddhani [muddhānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] ūhananti [upahananti (sī. syā. kaṃ. pī. ka.), uhananti (ka.)]. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya; evameva kho, āvuso, adhimattā sīse sīsavedanā. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya; evameva kho adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe… no paṭikkamo. Seyyathāpi, āvuso, dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ; evameva kho, āvuso, adhimatto kāyasmiṃ ḍāho. Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo. Satthaṃ, āvuso sāriputta, āharissāmi, nāvakaṅkhāmi [nāpi kaṅkhāmi (ka.)] jīvita’’nti.
已對照

“請具壽闡陀不要用刀[自盡]。請具壽闡陀維持下去,我們希望具壽闡陀維持下去。若具壽闡陀沒有適宜的食物,我將為具壽闡陀尋求適宜的食物;若具壽闡陀沒有適宜的藥物,我將為具壽闡陀尋求適宜的藥物;若具壽闡陀沒有合適的侍者,我將侍候具壽闡陀。請具壽闡陀不要用刀[自盡]。請具壽闡陀維持下去,我們希望具壽闡陀維持下去。”

‘‘Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi. Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāma. Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhojanāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhojanāni pariyesissāmi. Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhesajjāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhesajjāni pariyesissāmi. Sace āyasmato channassa natthi patirūpā upaṭṭhākā, ahaṃ āyasmantaṃ channaṃ upaṭṭhahissāmi. Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi. Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāmā’’ti.
已對照

“舍利弗賢友,我並非沒有適宜的食物,我有適宜的食物;我也並非沒有適宜的藥物,我有適宜的藥物;我也並非沒有合適的侍者,我有合適的侍者。而且,賢友,導師已長久地被我以可意[的方式]侍奉,而不是以不可意[的方式]。賢友,因為這對弟子是合適的:以可意[的方式]侍奉導師,而不以不可意[的方式]。‘闡陀比丘將無可非難地用刀[自盡]’——舍利弗賢友,你要這樣記住。”

‘‘Na me, āvuso sāriputta, natthi sappāyāni bhojanāni; atthi me sappāyāni bhojanāni. Napi me natthi sappāyāni bhesajjāni; atthi me sappāyāni bhesajjāni. Napi me natthi patirūpā upaṭṭhākā; atthi me patirūpā upaṭṭhākā. Api ca me, āvuso, satthā pariciṇṇo dīgharattaṃ manāpeneva, no amanāpena. Etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpaṃ yaṃ satthāraṃ paricareyya manāpeneva, no amanāpena. ‘Anupavajjaṃ [taṃ anupavajjaṃ (bahūsu)] channo bhikkhu satthaṃ āharissatī’ti – evametaṃ, āvuso sāriputta, dhārehī’’ti.
PTS 4.58緬 2.283已對照

“我們想請問具壽闡陀某一要點,如果具壽闡陀給[我們]機會解答問題的話。”“舍利弗賢友,問吧,聽了我們才會知道。”

‘‘Puccheyyāma mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ kañcideva [kiñcideva (syā. kaṃ. pī. ka.)] desaṃ, sace āyasmā channo okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti. ‘‘Pucchāvuso sāriputta, sutvā vedissāmā’’ti.
已對照

“闡陀賢友,你是否隨觀眼、眼識、眼識所識知的諸法為:‘這是我的、這是我、這是我的自我’?……乃至……闡陀賢友,你是否隨觀舌、舌識、舌識所識知的諸法為:‘這是我的、這是我、這是我的自我’?……乃至……闡陀賢友,你是否隨觀意、意識、意識所識知的諸法為:‘這是我的、這是我、這是我的自我’?”

‘‘Cakkhuṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe… jivhaṃ, āvuso channa, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe… manaṃ, āvuso channa, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?
已對照

“舍利弗賢友,我隨觀眼、眼識、眼識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……舍利弗賢友,我隨觀舌、舌識、舌識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……舍利弗賢友,我隨觀意、意識、意識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。”

‘‘Cakkhuṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… jivhaṃ, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… manaṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti.
已對照

“闡陀賢友,你在眼中、在眼識中、在眼識所識知的諸法中見到了什麼、證知了什麼,而隨觀眼、眼識、眼識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’?……闡陀賢友,你在舌中、在舌識中、在舌識所識知的諸法中見到了什麼、證知了什麼,而隨觀舌、舌識、舌識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’?……闡陀賢友,你在意中、在意識中、在意識所識知的諸法中見到了什麼、證知了什麼,而隨觀意、意識、意識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’?”

‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi… jivhāya, āvuso channa, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi… manasmiṃ, āvuso channa, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?
PTS 4.59緬 2.284已對照

“舍利弗賢友,我在眼中、在眼識中、在眼識所識知的諸法中見到了滅、證知了滅,而隨觀眼、眼識、眼識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……舍利弗賢友,我在舌中、在舌識中、在舌識所識知的諸法中見到了滅、證知了滅,而隨觀舌、舌識、舌識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’……乃至……舍利弗賢友,我在意中、在意識中、在意識所識知的諸法中見到了滅、證知了滅,而隨觀意、意識、意識所識知的諸法為:‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。”

‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… jivhāya, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… manasmiṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti.
已對照

這樣說時,具壽大純陀對具壽闡陀這樣說:“所以,闡陀賢友,那位世尊的這一教法也應常時好好地作意:‘有依者有動搖,無依者無動搖。動搖不存在時,有輕安;輕安存在時,無傾向;傾向不存在時,無來去;來去不存在時,無死生;死生不存在時,[便]不在此處、不在他處、也不在兩者之中間。這就是苦的終結。’”

Evaṃ vutte, āyasmā mahācundo āyasmantaṃ channaṃ etadavoca – ‘‘tasmātiha, āvuso channa, idampi tassa bhagavato sāsanaṃ niccakappaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ – ‘nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi. Calite asati passaddhi hoti. Passaddhiyā sati nati na hoti. Natiyā asati āgatigati na hoti. Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti. Cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena. Esevanto dukkhassā’’’ti.
已對照

於是,具壽舍利弗與具壽大純陀以這番教誡教誡了具壽闡陀之後,從座起身離去了。那些具壽離去不久,具壽闡陀便用刀[自盡]了。

Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmantaṃ channaṃ iminā ovādena ovaditvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. Atha kho āyasmā channo acirapakkantesu tesu āyasmantesu satthaṃ āharesi.
PTS 4.60已對照

於是,具壽舍利弗前往世尊那裡;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽舍利弗對世尊這樣說:“尊者,具壽闡陀已用刀[自盡]了。他的趣是什麼?他的來世如何?”“舍利弗,闡陀比丘不是就在你面前宣說了無可非難性嗎?”“尊者,有一個名叫本毗闍那(Pubbavijjana)的跋耆村,在那裡,具壽闡陀有友家、知心之家、可往訪之家(upavajjakula)。”“舍利弗,這些確是闡陀比丘的友家、知心之家、可往訪之家。舍利弗,但我並不僅憑這一點就說[他]是有可非難的(saupavajja)。舍利弗,凡捨棄這個身而又執取另一個身者,我說他是有可非難的。闡陀比丘沒有那[種情形]。‘闡陀比丘無可非難地用刀[自盡]了’——舍利弗,你要這樣記住。”第四[經]。

Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘āyasmatā, bhante, channena satthaṃ āharitaṃ. Tassa kā gati ko abhisamparāyo’’ti? ‘‘Nanu te, sāriputta, channena bhikkhunā sammukhāyeva anupavajjatā byākatā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, pubbavijjanaṃ [pubbaviciraṃ (sī.), pubbavijjhanaṃ (pī.), pubbajiraṃ (ma. ni. 3.394] nāma vajjigāmo. Tatthāyasmato channassa mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulānī’’ti. ‘‘Honti hete, sāriputta, channassa bhikkhuno mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulāni. Na kho panāhaṃ, sāriputta, ettāvatā saupavajjoti vadāmi. Yo kho, sāriputta, tañca kāyaṃ nikkhipati, aññañca kāyaṃ upādiyati, tamahaṃ saupavajjoti vadāmi. Taṃ channassa bhikkhuno natthi. ‘Anupavajjaṃ channena bhikkhunā satthaṃ āharita’nti – evametaṃ, sāriputta, dhārehī’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、富樓那經

5. Puṇṇasuttaṃ
88緬 2.285已對照

八十八、那時,具壽富樓那前往世尊那裡;到了之後……乃至……坐在一旁的具壽富樓那對世尊這樣說:“尊者,善哉!願世尊為我簡略地說法,使我聽了世尊的法之後,能獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住。”

88. Atha [sāvatthinidānaṃ. atha (?) ma. ni. 3.395 passitabbaṃ] kho āyasmā puṇṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā puṇṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.
已對照

“富樓那,有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘歡喜、稱說、耽著而住於它,當他歡喜、稱說、耽著而住於它時,歡喜生起。富樓那,我說:‘由歡喜之集而有苦之集。’……乃至……富樓那,有舌所識的諸味……乃至……富樓那,有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘歡喜、稱說、耽著而住於它,當他歡喜、稱說、耽著而住於它時,歡喜生起。富樓那,我說:‘由歡喜之集而有苦之集。’

‘‘Santi kho, puṇṇa, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. ‘Nandisamudayā dukkhasamudayo, puṇṇā’ti vadāmi…pe… santi kho, puṇṇa, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, puṇṇa, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. ‘Nandisamudayā dukkhasamudayo, puṇṇā’ti vadāmi.
PTS 4.61已對照

“富樓那,有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘不歡喜、不稱說、不耽著而住於它,當他不歡喜、不稱說、不耽著而住於它時,歡喜滅去。富樓那,我說:‘由歡喜之滅而有苦之滅。’……乃至……富樓那,有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘不歡喜、不稱說、不耽著而住於它,當他不歡喜、不稱說、不耽著而住於它時,歡喜滅去。富樓那,我說:‘由歡喜之滅而有苦之滅。’

‘‘Santi kho, puṇṇa, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī. ‘Nandinirodhā dukkhanirodho, puṇṇā’ti vadāmi…pe… santi kho, puṇṇa, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nirujjhati nandī. ‘Nandinirodhā dukkhanirodho, puṇṇā’ti vadāmi.
已對照

“富樓那,你受了我這簡略的教誡,將住在哪一國?”“尊者,有一個名叫輸那波蘭陀的國,我將住在那裡。”

‘‘Iminā tvaṃ [iminā ca tvaṃ], puṇṇa, mayā saṃkhittena ovādena ovadito katamasmiṃ [katarasmiṃ (ma. ni. 3.395)] janapade viharissasī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, sunāparanto nāma janapado, tatthāhaṃ viharissāmī’’ti.
已對照

“富樓那,輸那波蘭陀人兇暴;富樓那,輸那波蘭陀人粗暴。富樓那,若輸那波蘭陀人罵詈你、誹謗你,富樓那,那時你會怎樣?”

‘‘Caṇḍā kho, puṇṇa, sunāparantakā manussā; pharusā kho, puṇṇa, sunāparantakā manussā. Sace taṃ, puṇṇa, sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti, tatra te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
緬 2.286已對照

“尊者,若輸那波蘭陀人罵詈我、誹謗我,那時我會這樣[想]:‘這些輸那波蘭陀人真是賢善,這些輸那波蘭陀人真是非常賢善,他們沒有以手擊打我。’世尊,於此會是這樣;善逝,於此會是這樣。”

‘‘Sace maṃ, bhante, sunāparantakā manussā akkosissanti paribhāsissanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me [maṃ (sabbattha)] nayime pāṇinā pahāraṃ dentī’ti. Evamettha [evammettha (?)], bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已對照

“富樓那,但若輸那波蘭陀人以手擊打你,富樓那,那時你會怎樣?”

‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已對照

“尊者,若輸那波蘭陀人以手擊打我,那時我會這樣[想]:‘這些輸那波蘭陀人真是賢善,這些輸那波蘭陀人真是非常賢善,他們沒有以土塊擊打我。’世尊,於此會是這樣;善逝,於此會是這樣。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā pāṇinā pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me [evammettha (?)] nayime leḍḍunā pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已對照

“富樓那,但若輸那波蘭陀人以土塊擊打你,富樓那,那時你會怎樣?”

‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
PTS 4.62已對照

“尊者,若輸那波蘭陀人以土塊擊打我,那時我會這樣[想]:‘這些輸那波蘭陀人真是賢善,這些輸那波蘭陀人真是非常賢善,他們沒有以杖擊打我。’世尊,於此會是這樣;善逝,於此會是這樣。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā leḍḍunā pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime daṇḍena pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已對照

“富樓那,但若輸那波蘭陀人以杖擊打[你],富樓那,那時你會怎樣?”

‘‘Sace pana puṇṇa, sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已對照

“尊者,若輸那波蘭陀人以杖擊打我,那時我會這樣[想]:‘這些輸那波蘭陀人真是賢善,這些輸那波蘭陀人真是非常賢善,他們沒有以刀擊打我。’世尊,於此會是這樣;善逝,於此會是這樣。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā daṇḍena pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ me nayime satthena pahāraṃ dentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已對照

“富樓那,但若輸那波蘭陀人以刀擊打你,富樓那,那時你會怎樣?”

‘‘Sace pana te, puṇṇa, sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已對照

“尊者,若輸那波蘭陀人以刀擊打我,那時我會這樣[想]:‘這些輸那波蘭陀人真是賢善,這些輸那波蘭陀人真是非常賢善,他們沒有以鋒利的刀奪去我的性命。’世尊,於此會是這樣;善逝,於此會是這樣。”

‘‘Sace me, bhante, sunāparantakā manussā satthena pahāraṃ dassanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘bhaddakā vatime sunāparantakā manussā, subhaddakā vatime sunāparantakā manussā, yaṃ maṃ nayime tiṇhena satthena jīvitā voropentī’ti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
緬 2.287已對照

“富樓那,但若輸那波蘭陀人以鋒利的刀奪去你的性命,富樓那,那時你會怎樣?”

‘‘Sace pana taṃ, puṇṇa, sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti, tatra pana te, puṇṇa, kinti bhavissatī’’ti?
已對照

“尊者,若輸那波蘭陀人以鋒利的刀奪去我的性命,那時我會這樣[想]:‘那位世尊有些弟子,為身體與生命所苦惱、羞慚、厭惡,而尋求取命刀;而我這取命刀卻是未經尋求就得到了。’世尊,於此會是這樣;善逝,於此會是這樣。”

‘‘Sace maṃ, bhante, sunāparantakā manussā tiṇhena satthena jīvitā voropessanti, tatra me evaṃ bhavissati – ‘santi kho tassa bhagavato sāvakā kāyena ca jīvitena ca aṭṭīyamānā harāyamānā jigucchamānā satthahārakaṃ pariyesanti, taṃ me idaṃ apariyiṭṭhaññeva satthahārakaṃ laddha’nti. Evamettha, bhagavā, bhavissati; evamettha, sugata, bhavissatī’’ti.
已對照

“善哉,善哉,富樓那!富樓那,你具足這樣的調伏與寂止,將能住在輸那波蘭陀國。富樓那,你如今認為是時候,[便請自便]。”

‘‘Sādhu sādhu, puṇṇa! Sakkhissasi kho tvaṃ, puṇṇa, iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapade vatthuṃ. Yassa dāni tvaṃ, puṇṇa, kālaṃ maññasī’’ti.
PTS 4.63已對照

那時,具壽富樓那歡喜、隨喜世尊的話之後,從座起身,禮敬世尊,右繞之後,收拾了臥坐處,取了衣缽,向輸那波蘭陀國方向遊行而去。次第遊行,到了輸那波蘭陀國。具壽富樓那就在那裡、在輸那波蘭陀國住。那時,具壽富樓那就在那一個雨安居中,使約五百位優婆塞宣告[歸依];就在那一個雨安居中,使約五百位優婆夷宣告[歸依];就在那一個雨安居中,作證了三明;就在那一個雨安居中,般涅槃了。

Atha kho āyasmā puṇṇo bhagavato vacanaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya yena sunāparanto janapado tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena sunāparanto janapado tadavasari. Tatra sudaṃ āyasmā puṇṇo sunāparantasmiṃ janapade viharati. Atha kho āyasmā puṇṇo tenevantaravassena pañcamattāni upāsakasatāni paṭivedesi [paṭipādesi (sī. pī.), paṭidesesi (syā. kaṃ.)]. Tenevantaravassena pañcamattāni upāsikāsatāni paṭivedesi. Tenevantaravassena tisso vijjā sacchākāsi. Tenevantaravassena parinibbāyi.
已對照

於是,眾多比丘前往世尊那裡……乃至……坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說:“尊者,那位受世尊以簡略的教誡所教誡、名叫富樓那的善男子,已命終了。他的趣是什麼?他的來世如何?”

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘yo so, bhante, puṇṇo nāma kulaputto bhagavatā saṃkhittena ovādena ovadito, so kālaṅkato. Tassa kā gati ko abhisamparāyo’’ti?
已對照

“諸比丘,善男子富樓那是賢智者,他已行法隨法,也不因法的緣故煩擾我。諸比丘,善男子富樓那已般涅槃了。”第五[經]。

‘‘Paṇḍito, bhikkhave, puṇṇo kulaputto [kulaputto ahosi (sabbattha)], paccapādi [saccavādī (syā. kaṃ. ka.)] dhammassānudhammaṃ, na ca maṃ dhammādhikaraṇaṃ vihesesi [viheṭhesi (sī. syā. kaṃ.)]. Parinibbuto, bhikkhave, puṇṇo kulaputto’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、婆希迦經

6. Bāhiyasuttaṃ
89PTS 4.64緬 2.288已對照

八十九、於是具壽婆希迦(Bāhiya)來到世尊之處……乃至……坐在一旁的具壽婆希迦對世尊這樣說:“尊者,善哉!願世尊為我簡略地說法,使我聽聞世尊之法後,能獨處、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住。”

“婆希迦,你認為怎樣,眼是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“諸色是常還是無常?”

“無常,尊者。”……乃至……“眼識……乃至……眼觸……乃至……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——那也是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“婆希迦,這樣見時,有聞的聖弟子於眼也厭離,於色也厭離,於眼識也厭離,於眼觸也厭離……乃至……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——於那也厭離。由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”

於是具壽婆希迦歡喜、隨喜世尊之所說,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。於是具壽婆希迦獨處、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽婆希迦也成為阿羅漢之一。第六[經]。

89. Atha kho āyasmā bāhiyo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bāhiyo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bāhiya, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Rūpā niccā vā aniccā vā’’ti?
‘‘Aniccā, bhante’’…pe… cakkhuviññāṇaṃ…pe… cakkhusamphasso…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ passaṃ, bāhiya, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.
Atha kho āyasmā bāhiyo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā bāhiyo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā bāhiyo arahataṃ ahosīti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、第一動搖經

7. Paṭhamaejāsuttaṃ
90PTS 4.65緬 2.289已對照

九十、“諸比丘,動搖(ejā)是病,動搖是瘡,動搖是箭。諸比丘,因此如來不動搖、離箭而住。諸比丘,因此,比丘若也希望‘願我不動搖、離箭而住’,他就不應計執眼,不應於眼中計執,不應從眼計執,不應計執‘眼是我的’;不應計執諸色,不應於諸色中計執,不應從諸色計執,不應計執‘諸色是我的’;不應計執眼識,不應於眼識中計執,不應從眼識計執,不應計執‘眼識是我的’;不應計執眼觸,不應於眼觸中計執,不應從眼觸計執,不應計執‘眼觸是我的’。凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——也不應計執它,不應於它中計執,不應從它計執,不應計執‘它是我的’。

90. ‘‘Ejā, bhikkhave, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, tathāgato anejo viharati vītasallo. Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘anejo vihareyyaṃ [vihareyya (sī. pī. ka.)] vītasallo’ti, cakkhuṃ na maññeyya, cakkhusmiṃ na maññeyya, cakkhuto na maññeyya, cakkhu meti na maññeyya; rūpe na maññeyya, rūpesu na maññeyya, rūpato na maññeyya, rūpā meti na maññeyya; cakkhuviññāṇaṃ na maññeyya, cakkhuviññāṇasmiṃ na maññeyya, cakkhuviññāṇato na maññeyya, cakkhuviññāṇaṃ meti na maññeyya; cakkhusamphassaṃ na maññeyya, cakkhusamphassasmiṃ na maññeyya, cakkhusamphassato na maññeyya, cakkhusamphasso meti na maññeyya. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya.
已對照

“不應計執耳……乃至……不應計執鼻……乃至……不應計執舌,不應於舌中計執,不應從舌計執,不應計執‘舌是我的’;不應計執諸味……乃至……不應計執舌識……乃至……不應計執舌觸……乃至……凡是以舌觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——也不應計執它,不應於它中計執,不應從它計執,不應計執‘它是我的’。

‘‘Sotaṃ na maññeyya…pe… ghānaṃ na maññeyya…pe… jivhaṃ na maññeyya, jivhāya na maññeyya, jivhāto na maññeyya, jivhā meti na maññeyya; rase na maññeyya…pe… jivhāviññāṇaṃ na maññeyya…pe… jivhāsamphassaṃ na maññeyya…pe… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya.
已對照

“不應計執身……乃至……不應計執意,不應於意中計執,不應從意計執,不應計執‘意是我的’;不應計執諸法……乃至……意識……乃至……意觸……乃至……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——也不應計執它,不應於它中計執,不應從它計執,不應計執‘它是我的’;不應計執一切,不應於一切中計執,不應從一切計執,不應計執‘一切是我的’。

‘‘Kāyaṃ na maññeyya…pe… manaṃ na maññeyya, manasmiṃ na maññeyya, manato na maññeyya, mano meti na maññeyya; dhamme na maññeyya…pe… mano viññāṇaṃ…pe… manosamphassaṃ…pe… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya; sabbaṃ na maññeyya, sabbasmiṃ na maññeyya, sabbato na maññeyya, sabbaṃ meti na maññeyya.
PTS 4.66已對照

“他這樣不計執,便不執取世間的任何東西;不執取則不戰慄,不戰慄則唯自內般涅槃。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第七[經]。

‘‘So evaṃ amaññamāno na kiñcipi loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二動搖經

8. Dutiyaejāsuttaṃ
91緬 2.290已對照

九十一、“諸比丘,動搖是病,動搖是瘡,動搖是箭。諸比丘,因此如來不動搖、離箭而住。諸比丘,因此,比丘若也希望‘願我不動搖、離箭而住’,他就不應計執眼,不應於眼中計執,不應從眼計執,不應計執‘眼是我的’;不應計執諸色……眼識……眼觸……凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——也不應計執它,不應於它中計執,不應從它計執,不應計執‘它是我的’。諸比丘,因為凡[他]所計執的,凡於其中計執的,凡從之計執的,凡計執為‘是我的’的,那便由此成為別樣。世間是變化的、執著於有的,唯歡喜於有……乃至……。

91. ‘‘Ejā, bhikkhave, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, tathāgato anejo viharati vītasallo. Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya ‘anejo vihareyyaṃ vītasallo’ti, cakkhuṃ na maññeyya, cakkhusmiṃ na maññeyya, cakkhuto na maññeyya, cakkhu meti na maññeyya; rūpe na maññeyya… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati…pe….
已對照

“不應計執舌,不應於舌中計執,不應從舌計執,不應計執‘舌是我的’;不應計執諸味……舌識……舌觸……凡是以舌觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——也不應計執它,不應於它中計執,不應從它計執,不應計執‘它是我的’。諸比丘,因為凡[他]所計執的,凡於其中計執的,凡從之計執的,凡計執為‘是我的’的,那便由此成為別樣。世間是變化的、執著於有的,唯歡喜於有……乃至……。

‘‘Jivhaṃ na maññeyya, jivhāya na maññeyya, jivhāto na maññeyya, jivhā meti na maññeyya; rase na maññeyya… jivhāviññāṇaṃ… jivhāsamphassaṃ… yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati…pe….
PTS 4.67已對照

“不應計執意,不應於意中計執,不應從意計執,不應計執‘意是我的’……意識……意觸……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——也不應計執它,不應於它中計執,不應從它計執,不應計執‘它是我的’。諸比丘,因為凡[他]所計執的,凡於其中計執的,凡從之計執的,凡計執為‘是我的’的,那便由此成為別樣。世間是變化的、執著於有的,唯歡喜於有。

‘‘Manaṃ na maññeyya, manasmiṃ na maññeyya, manato na maññeyya, mano meti na maññeyya… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. Yañhi, bhikkhave, maññati, yasmiṃ maññati, yato maññati, yaṃ meti maññati, tato taṃ hoti aññathā. Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavameva abhinandati.
已對照

“諸比丘,凡蘊、界、處所及的,那也不應計執它,不應於它中計執,不應從它計執,不應計執‘它是我的’。他這樣不計執,便不執取世間的任何東西;不執取則不戰慄,不戰慄則唯自內般涅槃。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第八[經]。

‘‘Yāvatā, bhikkhave, khandhadhātuāyatanā tampi na maññeyya, tasmimpi na maññeyya, tatopi na maññeyya, taṃ meti na maññeyya. So evaṃ amaññamāno na kiñci loke upādiyati. Anupādiyaṃ na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、第一二者經

9. Paṭhamadvayasuttaṃ
92緬 2.291已對照

九十二、“諸比丘,我要為你們講說二者(dvaya),你們要諦聽。諸比丘,什麼是二者?眼與諸色,耳與諸聲,鼻與諸香,舌與諸味,身與諸所觸,意與諸法——諸比丘,這稱為二者。

92. ‘‘Dvayaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha. Kiñca, bhikkhave, dvayaṃ? Cakkhuñceva rūpā ca, sotañceva saddā ca, ghānañceva gandhā ca, jivhā ceva rasā ca, kāyo ceva phoṭṭhabbā ca, mano ceva dhammā ca – idaṃ vuccati, bhikkhave, dvayaṃ.
已對照

“諸比丘,若有人這樣說:‘我要捨棄這二者,而施設另外的二者。’那對他來說只會是言語之事而已;被問時他也不能應答,而且會陷入更多的惱害。這是什麼緣故呢?諸比丘,正因為[那]是在[其]非境界之中。”第九[經]。

‘‘Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahametaṃ dvayaṃ paccakkhāya aññaṃ dvayaṃ paññapessāmī’ti, tassa vācāvatthukamevassa. Puṭṭho ca na sampāyeyya. Uttariñca vighātaṃ āpajjeyya. Taṃ kissa hetu? Yathā taṃ, bhikkhave, avisayasmi’’nti. Navamaṃ.
已對照

十、第二二者經

10. Dutiyadvayasuttaṃ
93PTS 4.68已對照

九十三、“諸比丘,緣二者而識生成。諸比丘,又如何緣二者而識生成呢?緣眼與諸色而生起眼識。眼是無常的、變易的、變化的;諸色是無常的、變易的、變化的。如是這二者既動搖又動盪,是無常的、變易的、變化的。眼識是無常的、變易的、變化的。為了眼識的生起,凡是因、凡是緣,那因、那緣也是無常的、變易的、變化的。諸比丘,而緣無常之緣而生起的眼識,從何而會是常的呢!諸比丘,凡是這三法的會合、集合、聚合,這稱為眼觸。眼觸也是無常的、變易的、變化的。為了眼觸的生起,凡是因、凡是緣,那因、那緣也是無常的、變易的、變化的。諸比丘,而緣無常之緣而生起的眼觸,從何而會是常的呢!諸比丘,被觸而感受,被觸而思,被觸而想。如是這些法也既動搖又動盪,是無常的、變易的、變化的。耳……乃至……。

93. ‘‘Dvayaṃ, bhikkhave, paṭicca viññāṇaṃ sambhoti. Kathañca, bhikkhave, dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhoti? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhu aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Rūpā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Cakkhuviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo cakkhuviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ cakkhuviññāṇaṃ kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati cakkhusamphasso. Cakkhusamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo cakkhusamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno cakkhusamphasso kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Sotaṃ…pe….
PTS 4.69緬 2.292已對照

“緣舌與諸味而生起舌識。舌是無常的、變易的、變化的;諸味是無常的、變易的、變化的。如是這二者既動搖又動盪,是無常的、變易的、變化的。舌識是無常的、變易的、變化的。為了舌識的生起,凡是因、凡是緣,那因、那緣也是無常的、變易的、變化的。諸比丘,而緣無常之緣而生起的舌識,從何而會是常的呢!諸比丘,凡是這三法的會合、集合、聚合,這稱為舌觸。舌觸也是無常的、變易的、變化的。為了舌觸的生起,凡是因、凡是緣,那因、那緣也是無常的、變易的、變化的。諸比丘,而緣無常之緣而生起的舌觸,從何而會是常的呢!諸比丘,被觸而感受,被觸而思,被觸而想。如是這些法也既動搖又動盪,是無常的、變易的、變化的。身……乃至……。

‘‘Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ. Jivhā aniccā vipariṇāmī aññathābhāvī [vipariṇāminī aññathābhāvinī (?)]. Rasā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Jivhāviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo jivhāviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ jivhāviññāṇaṃ, kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati jivhāsamphasso. Jivhāsamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo jivhāsamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno jivhāsamphasso, kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Kāyaṃ…pe….
已對照

“緣意與諸法而生起意識。意是無常的、變易的、變化的;諸法是無常的、變易的、變化的。如是這二者既動搖又動盪,是無常的、變易的、變化的。意識是無常的、變易的、變化的。為了意識的生起,凡是因、凡是緣,那因、那緣也是無常的、變易的、變化的。諸比丘,而緣無常之緣而生起的意識,從何而會是常的呢!諸比丘,凡是這三法的會合、集合、聚合,這稱為意觸。意觸也是無常的、變易的、變化的。為了意觸的生起,凡是因、凡是緣,那因、那緣也是無常的、變易的、變化的。諸比丘,而緣無常之緣而生起的意觸,從何而會是常的呢!諸比丘,被觸而感受,被觸而思,被觸而想。如是這些法也既動搖又動盪,是無常的、變易的、變化的。諸比丘,如是緣二者而識生成。”第十[經]。

‘‘Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Mano anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Dhammā aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Itthetaṃ dvayaṃ calañceva byathañca aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Manoviññāṇaṃ aniccaṃ vipariṇāmi aññathābhāvi. Yopi hetu yopi paccayo manoviññāṇassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppannaṃ manoviññāṇaṃ, kuto niccaṃ bhavissati! Yā kho, bhikkhave, imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ saṅgati sannipāto samavāyo, ayaṃ vuccati manosamphasso. Manosamphassopi anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Yopi hetu yopi paccayo manosamphassassa uppādāya, sopi hetu sopi paccayo anicco vipariṇāmī aññathābhāvī. Aniccaṃ kho pana, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppanno manosamphasso, kuto nicco bhavissati! Phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho ceteti, phuṭṭho sañjānāti. Itthetepi dhammā calā ceva byathā ca aniccā vipariṇāmino aññathābhāvino. Evaṃ kho, bhikkhave, dvayaṃ paṭicca viññāṇaṃ sambhotī’’ti. Dasamaṃ.
已對照

闡陀品第九。

Channavaggo navamo.
已對照

其攝頌——

崩壞、空、簡略,闡陀、富樓那與婆希迦;

以動搖說了兩[經],以二者另有兩[經]。

Tassuddānaṃ –
Palokasuññā saṃkhittaṃ, channo puṇṇo ca bāhiyo;
Ejena ca duve vuttā, dvayehi apare duveti.