快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 六處相應·鹿紐品 7. Migajālavaggo

本經目錄七、鹿紐品一、第一鹿紐經二、第二鹿紐經三、第一三彌提問魔經四、三彌提問眾生經五、三彌提問苦經六、三彌提問世間經七、優波先那毒蛇經八、優波婆那現見經九、第一六觸處經十、第二六觸處經十一、第三六觸處經鹿紐品第七。

已對照

七、鹿紐品

7. Migajālavaggo
已對照

一、第一鹿紐經

1. Paṭhamamigajālasuttaṃ
63PTS 4.36已對照

六十三、因緣在舍衛城。那時,具壽鹿紐來到世尊那裡……乃至……坐在一旁的具壽鹿紐對世尊這樣說:“尊者,[人們]說‘獨一住者,獨一住者’。尊者,到什麼程度才是獨一住者,又到什麼程度是有伴住者呢?”

63. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho āyasmā migajālo yena bhagavā…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā migajālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘ekavihārī, ekavihārī’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, ekavihārī hoti, kittāvatā ca pana sadutiyavihārī hotī’’ti?
緬 2.264已對照

“鹿紐,有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘歡喜它、稱說、耽著而住;當他歡喜它、稱說、耽著而住時,便生起歡喜。有歡喜時便有染著;有染著時便有結合。鹿紐,為歡喜之結所繫縛的比丘,被稱為‘有伴住者’。有……乃至……鹿紐,有舌所識的諸味,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘歡喜它、稱說、耽著而住;當他歡喜它、稱說、耽著而住時,便生起歡喜。有歡喜時便有染著;有染著時便有結合。鹿紐,為歡喜之結所繫縛的比丘,被稱為‘有伴住者’。鹿紐,如是而住的比丘,即使親近林野、叢林邊地的邊遠坐臥處——[那些坐臥處]寂靜、無喧囂、離人風、隱於人、宜於宴默——然而仍被稱為‘有伴住者’。這是什麼緣故呢?因為渴愛是他的伴,它於他未斷。因此[他]被稱為‘有伴住者’。”

‘‘Santi kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī [nandi (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Nandiyā sati sārāgo hoti; sārāge sati saṃyogo hoti. Nandisaṃyojanasaṃyutto kho, migajāla, bhikkhu sadutiyavihārīti vuccati. Santi…pe… santi kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Nandiyā sati sārāgo hoti; sārāge sati saṃyogo hoti. Nandisaṃyojanasaṃyutto kho, migajāla, bhikkhu sadutiyavihārīti vuccati. Evaṃvihārī ca, migajāla, bhikkhu kiñcāpi araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni [manussarāhaseyyakāni (sī. syā. kaṃ. pī.)] paṭisallānasāruppāni; atha kho sadutiyavihārīti vuccati. Taṃ kissa hetu? Taṇhā hissa dutiyā, sāssa appahīnā. Tasmā sadutiyavihārī’’ti vuccati.
PTS 4.37已對照

“鹿紐,又有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘不歡喜它、不稱說、不耽著而住;當他不歡喜它、不稱說、不耽著而住時,歡喜便滅。無歡喜時便無染著;無染著時便無結合。鹿紐,從歡喜之結離系的比丘,被稱為‘獨一住者’……乃至……鹿紐,又有舌所識的諸味……乃至……鹿紐,又有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘不歡喜它、不稱說、不耽著而住;當他不歡喜它、不稱說、不耽著而住時,歡喜便滅。無歡喜時便無染著;無染著時便無結合。鹿紐,與歡喜之結分離的比丘,被稱為‘獨一住者’。鹿紐,如是而住的比丘,即使住在村落邊界,為比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、國王、王的大臣、外道、外道弟子所圍繞,然而仍被稱為‘獨一住者’。這是什麼緣故呢?因為渴愛是他的伴,它於他已斷。因此[他]被稱為‘獨一住者’。”第一[經]。

‘‘Santi ca kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandiyā asati sārāgo na hoti; sārāge asati saṃyogo na hoti. Nandisaṃyojanavisaṃyutto kho, migajāla, bhikkhu ekavihārīti vuccati…pe… santi ca kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi ca kho, migajāla, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandiyā asati sārāgo na hoti; sārāge asati saṃyogo na hoti. Nandisaṃyojanavippayutto kho, migajāla, bhikkhu ekavihārīti vuccati. Evaṃvihārī ca, migajāla, bhikkhu kiñcāpi gāmante viharati ākiṇṇo bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. Atha kho ekavihārīti vuccati. Taṃ kissa hetu? Taṇhā hissa dutiyā, sāssa pahīnā. Tasmā ekavihārīti vuccatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、第二鹿紐經

2. Dutiyamigajālasuttaṃ
64緬 2.265已對照

六十四、那時,具壽鹿紐來到世尊那裡……乃至……坐在一旁的具壽鹿紐對世尊這樣說:“尊者,善哉!願世尊為我簡略地說法,使我聽聞世尊之法後,能獨處、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住。”

64. Atha kho āyasmā migajālo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā migajālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu me, bhante, bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetu, yamahaṃ bhagavato dhammaṃ sutvā eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto vihareyya’’nti.
PTS 4.38已對照

“鹿紐,有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘歡喜它、稱說、耽著而住;當他歡喜它、稱說、耽著而住時,便生起歡喜。鹿紐,我說:由歡喜之集而有苦之集……乃至……鹿紐,又有舌所識的諸味……乃至……鹿紐,又有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘歡喜它、稱說、耽著而住;當他歡喜它、稱說、耽著而住時,便生起歡喜。鹿紐,我說:由歡喜之集而有苦之集。

‘‘Santi kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Nandisamudayā dukkhasamudayo, migajālāti vadāmi…pe… santi ca kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi ca kho, migajāla, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Nandisamudayā dukkhasamudayo, migajālāti vadāmi.
已對照

“鹿紐,又有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘不歡喜它、不稱說、不耽著而住;當他不歡喜它、不稱說、不耽著而住時,歡喜便滅。鹿紐,我說:由歡喜之滅而有苦之滅……乃至……鹿紐,又有舌所識的諸味,是可喜的、可樂的……乃至……鹿紐,又有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘不歡喜它、不稱說、不耽著而住;當他不歡喜它、不稱說、不耽著而住時,歡喜便滅。鹿紐,我說:由歡喜之滅而有苦之滅。”

‘‘Santi ca kho, migajāla, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandinirodhā dukkhanirodho, migajālāti vadāmi…pe… santi ca kho, migajāla, jivhāviññeyyā rasā iṭṭhā kantā…pe… santi ca kho, migajāla, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato nandī nirujjhati. Nandinirodhā dukkhanirodho, migajālāti vadāmī’’ti.
緬 2.266已對照

於是具壽鹿紐歡喜、隨喜世尊之所說,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。於是具壽鹿紐獨處、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽鹿紐也成為阿羅漢之一。第二[經]。

Atha kho āyasmā migajālo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho āyasmā migajālo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharato nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsi. Aññataro ca panāyasmā migajālo arahataṃ ahosīti. Dutiyaṃ.
已對照

三、第一三彌提問魔經

3. Paṭhamasamiddhimārapañhāsuttaṃ
65已對照

六十五、一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。那時,具壽三彌提來到世尊那裡……乃至……對世尊這樣說:“尊者,[人們]說‘魔,魔’。尊者,到什麼程度才會有魔,或魔的施設呢?”

65. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho āyasmā samiddhi yena bhagavā…pe… bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘māro, māro’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, māro vā assa mārapaññatti vā’’ti?
PTS 4.39已對照

“三彌提,凡有眼、有色、有眼識、有眼識所識知的諸法之處,那裡有魔或魔的施設。有耳、有聲、有耳識、有耳識所識知的諸法,那裡有魔或魔的施設。有鼻、有香、有鼻識、有鼻識所識知的諸法,那裡有魔或魔的施設。有舌、有味、有舌識、有舌識所識知的諸法,那裡有魔或魔的施設。有身、有所觸、有身識、有身識所識知的諸法,那裡有魔或魔的施設。有意、有法、有意識、有意識所識知的諸法,那裡有魔或魔的施設。

‘‘Yattha kho, samiddhi, atthi cakkhu, atthi rūpā, atthi cakkhuviññāṇaṃ, atthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi sotaṃ, atthi saddā, atthi sotaviññāṇaṃ, atthi sotaviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi ghānaṃ, atthi gandhā, atthi ghānaviññāṇaṃ, atthi ghānaviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi jivhā, atthi rasā, atthi jivhāviññāṇaṃ, atthi jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi kāyo, atthi phoṭṭhabbā, atthi kāyaviññāṇaṃ, atthi kāyaviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Atthi mano, atthi dhammā, atthi manoviññāṇaṃ, atthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha māro vā mārapaññatti vā.
已對照

“三彌提,而凡無眼、無色、無眼識、無眼識所識知的諸法之處,那裡無魔或魔的施設。無耳……乃至……無鼻……乃至……無舌、無味、無舌識、無舌識所識知的諸法,那裡無魔或魔的施設。無身……乃至……無意、無法、無意識、無意識所識知的諸法,那裡無魔或魔的施設。”第三[經]。

‘‘Yattha ca kho, samiddhi, natthi cakkhu, natthi rūpā, natthi cakkhuviññāṇaṃ, natthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Natthi sotaṃ…pe… natthi ghānaṃ…pe… natthi jivhā, natthi rasā, natthi jivhāviññāṇaṃ, natthi jivhāviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha māro vā mārapaññatti vā. Natthi kāyo…pe…. Natthi mano, natthi dhammā, natthi manoviññāṇaṃ, natthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha māro vā mārapaññatti vā’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、三彌提問眾生經

4. Samiddhisattapañhāsuttaṃ
66已對照

六十六、“尊者,[人們]說‘眾生,眾生’。尊者,到什麼程度才會有眾生,或眾生的施設呢?”……乃至……第四[經]。

66. ‘‘‘Satto, satto’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, satto vā assa sattapaññatti vā’’ti…pe…. Catutthaṃ.
已對照

五、三彌提問苦經

5. Samiddhidukkhapañhāsuttaṃ
67緬 2.267已對照

六十七、“尊者,[人們]說‘苦,苦’。尊者,到什麼程度才會有苦,或苦的施設呢?”……乃至……第五[經]。

67. ‘‘‘Dukkhaṃ, dukkha’nti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dukkhaṃ vā assa dukkhapaññatti vā’’ti…pe…. Pañcamaṃ.
已對照

六、三彌提問世間經

6. Samiddhilokapañhāsuttaṃ
68PTS 4.40已對照

六十八、“尊者,[人們]說‘世間,世間’。尊者,到什麼程度才會有世間,或世間的施設呢?”“三彌提,凡有眼、有色、有眼識、有眼識所識知的諸法之處,那裡有世間或世間的施設……乃至……有舌……乃至……有意、有法、有意識、有意識所識知的諸法,那裡有世間或世間的施設。

68. ‘‘‘Loko, loko’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, loko vā assa lokapaññatti vā’’ti? Yattha kho, samiddhi, atthi cakkhu, atthi rūpā, atthi cakkhuviññāṇaṃ, atthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha loko vā lokapaññatti vāti…pe… atthi jivhā…pe… atthi mano, atthi dhammā, atthi manoviññāṇaṃ, atthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, atthi tattha loko vā lokapaññatti vā.
已對照

“三彌提,而凡無眼、無色、無眼識、無眼識所識知的諸法之處,那裡無世間或世間的施設……乃至……無舌……乃至……無意、無法、無意識、無意識所識知的諸法,那裡無世間或世間的施設。”第六[經]。

‘‘Yattha ca kho, samiddhi, natthi cakkhu, natthi rūpā, natthi cakkhuviññāṇaṃ, natthi cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha loko vā lokapaññatti vā…pe… natthi jivhā…pe… natthi mano, natthi dhammā, natthi manoviññāṇaṃ, natthi manoviññāṇaviññātabbā dhammā, natthi tattha loko vā lokapaññatti vā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、優波先那毒蛇經

7. Upasenaāsīvisasuttaṃ
69已對照

六十九、一時,具壽舍利弗與具壽優波先那住在王舍城寒林的蛇頭巖。那時,具壽優波先那的身上有毒蛇落下。於是,具壽優波先那召喚諸比丘:“賢友們,來,你們把我這身體放上小床,抬到外面去。在這身體就在這裡散掉之前——猶如一把糠。”

69. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca upaseno rājagahe viharanti sītavane sappasoṇḍikapabbhāre. Tena kho pana samayena āyasmato upasenassa kāye āsīviso patito hoti. Atha kho āyasmā upaseno bhikkhū āmantesi – ‘‘etha me, āvuso, imaṃ kāyaṃ mañcakaṃ āropetvā bahiddhā nīharatha. Purāyaṃ kāyo idheva vikirati; seyyathāpi bhusamuṭṭhī’’ti.
PTS 4.41緬 2.268已對照

這樣說時,具壽舍利弗對具壽優波先那這樣說:“可是我們並未見到具壽優波先那身體的變異或諸根的變易,而具壽優波先那卻這樣說:‘賢友們,來,你們把我這身體放上小床,抬到外面去。在這身體就在這裡散掉之前——猶如一把糠。’”“賢友舍利弗,誰若有這樣的[念]:‘我是眼’或‘眼是我的’……乃至……‘我是舌’或‘舌是我的’……‘我是意’或‘意是我的’,賢友舍利弗,他才會有身體的變異或諸根的變易。而賢友舍利弗,我並沒有這樣的[念]:‘我是眼’或‘眼是我的’……乃至……‘我是舌’或‘舌是我的’……乃至……‘我是意’或‘意是我的’。賢友舍利弗,對這樣的我而言,怎麼會有身體的變異或諸根的變易呢!”

Evaṃ vutte, āyasmā sāriputto āyasmantaṃ upasenaṃ etadavoca – ‘‘na kho pana mayaṃ passāma āyasmato upasenassa kāyassa vā aññathattaṃ indriyānaṃ vā vipariṇāmaṃ. Atha ca panāyasmā upaseno evamāha – ‘etha me, āvuso, imaṃ kāyaṃ mañcakaṃ āropetvā bahiddhā nīharatha. Purāyaṃ kāyo idheva vikirati; seyyathāpi bhusamuṭṭhī’’’ti. ‘‘Yassa nūna, āvuso sāriputta, evamassa – ‘ahaṃ cakkhūti vā mama cakkhūti vā…pe… ahaṃ jivhāti vā mama jivhāti vā… ahaṃ manoti vā mama manoti vā’. Tassa, āvuso sāriputta, siyā kāyassa vā aññathattaṃ indriyānaṃ vā vipariṇāmo. Mayhañca kho, āvuso sāriputta, na evaṃ hoti – ‘ahaṃ cakkhūti vā mama cakkhūti vā…pe… ahaṃ jivhāti vā mama jivhāti vā…pe… ahaṃ manoti vā mama manoti vā’. Tassa mayhañca kho, āvuso sāriputta, kiṃ kāyassa vā aññathattaṃ bhavissati, indriyānaṃ vā vipariṇāmo’’ti!
已對照

“正因為具壽優波先那長夜以來已善根除了我作、我所作與慢隨眠,所以具壽優波先那沒有這樣的[念]:‘我是眼’或‘眼是我的’……乃至……‘我是舌’或‘舌是我的’……乃至……‘我是意’或‘意是我的’。”於是,那些比丘把具壽優波先那的身體放上小床,抬到外面。於是,具壽優波先那的身體就在那裡散掉了,猶如一把糠。第七[經]。

‘‘Tathā hi panāyasmato upasenassa dīgharattaṃ ahaṅkāramamaṅkāramānānusayo susamūhato. Tasmā āyasmato upasenassa na evaṃ hoti – ‘ahaṃ cakkhūti vā mama cakkhūti vā…pe… ahaṃ jivhāti vā mama jivhāti vā…pe… ahaṃ manoti vā mama manoti vā’’’ti. Atha kho te bhikkhū āyasmato upasenassa kāyaṃ mañcakaṃ āropetvā bahiddhā nīhariṃsu. Atha kho āyasmato upasenassa kāyo tattheva vikiri; seyyathāpi bhusamuṭṭhīti. Sattamaṃ.
已對照

八、優波婆那現見經

8. Upavāṇasandiṭṭhikasuttaṃ
70已對照

七十、那時,具壽優波婆那來到世尊那裡……乃至……坐在一旁的具壽優波婆那對世尊這樣說:“尊者,人們說‘現見的法、現見的法’。尊者,到什麼程度,法才是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的呢?”

70. Atha kho āyasmā upavāṇo yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho āyasmā upavāṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘‘sandiṭṭhiko dhammo, sandiṭṭhiko dhammo’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti?
已對照

“優波婆那,在此,比丘以眼見色後,是覺知色者,也是覺知對色之貪者;並且內有對諸色之貪時,了知‘我內有對諸色之貪’。優波婆那,凡是比丘以眼見色後,是覺知色者,也是覺知對色之貪者,並且內有對諸色之貪時,了知‘我內有對諸色之貪’——優波婆那,這樣,法也是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。”……乃至……

‘‘Idha pana, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti rūparāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti rūparāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….
PTS 4.42緬 2.269已對照

“再者,優波婆那,比丘以舌嘗味後,是覺知味者,也是覺知對味之貪者;並且內有對諸味之貪時,了知‘我內有對諸味之貪’。優波婆那,凡是比丘以舌嘗味後,是覺知味者,也是覺知對味之貪者,並且內有對諸味之貪時,了知‘我內有對諸味之貪’——優波婆那,這樣,法也是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。”……乃至……

‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedī ca hoti rasarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedī ca hoti rasarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….
已對照

“再者,優波婆那,比丘以意識知法後,是覺知法者,也是覺知對法之貪者;並且內有對諸法之貪時,了知‘我內有對諸法之貪’。優波婆那,凡是比丘以意識知法後,是覺知法者,也是覺知對法之貪者,並且內有對諸法之貪時,了知‘我內有對諸法之貪’——優波婆那,這樣,法也是現見的……乃至……智者應各自證知的。”……乃至……

‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedī ca hoti dhammarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedī ca hoti dhammarāgappaṭisaṃvedī ca. Santañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘atthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti…pe… paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….
已對照

“優波婆那,在此,比丘以眼見色後,是覺知色者,卻不是覺知對色之貪者;並且內無對諸色之貪時,了知‘我內無對諸色之貪’。優波婆那,凡是比丘以眼見色後,確是覺知色者,卻不是覺知對色之貪者,並且內無對諸色之貪時,了知‘我內無對諸色之貪’——優波婆那,這樣,法也是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。”……乃至……

‘‘Idha pana, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedī ca hoti, no ca rūparāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā rūpappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca rūparāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ rūpesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rūpesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti…pe….
已對照

“再者,優波婆那,比丘以舌嘗味後,確是覺知味者,卻不是覺知對味之貪者;並且內無對諸味之貪時,了知‘我內無對諸味之貪’……乃至……

‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu jivhāya rasaṃ sāyitvā rasappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca rasarāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ rasesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ rasesu rāgo’ti pajānāti…pe….
PTS 4.43已對照

“再者,優波婆那,比丘以意識知法後,確是覺知法者,卻不是覺知對法之貪者;並且內無對諸法之貪時,了知‘我內無對諸法之貪’。優波婆那,凡是比丘以意識知法後,確是覺知法者,卻不是覺知對法之貪者,並且內無對諸法之貪時,了知‘我內無對諸法之貪’——優波婆那,這樣,法也是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。”第八[經]。

‘‘Puna caparaṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca dhammarāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Yaṃ taṃ, upavāṇa, bhikkhu manasā dhammaṃ viññāya dhammappaṭisaṃvedīhi kho hoti, no ca dhammarāgappaṭisaṃvedī. Asantañca ajjhattaṃ dhammesu rāgaṃ ‘natthi me ajjhattaṃ dhammesu rāgo’ti pajānāti. Evampi kho, upavāṇa, sandiṭṭhiko dhammo hoti, akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、第一六觸處經

9. Paṭhamachaphassāyatanasuttaṃ
71緬 2.270已對照

七十一、“諸比丘,凡任何比丘不如實了知六觸處的集起、滅沒、味著、過患與出離,他的梵行未立,他距這法與律甚遠。”

71. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Avusitaṃ tena brahmacariyaṃ, ārakā so imasmā dhammavinayā’’ti.
已對照

這樣說時,某位比丘對世尊這樣說:“尊者,在這裡我已失壞。尊者,因為我不如實了知六觸處的集起、滅沒、味著、過患與出離。”

Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ [anassasiṃ (sī.), anassāsaṃ (syā. kaṃ.), anassāsiṃ (pī.)]. Ahañhi, bhante, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāmī’’ti.
已對照

“比丘,你認為怎樣,你隨觀眼為‘這是我的、這是我、這是我的自我’嗎?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhikkhu, cakkhuṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?
已對照

“不是的,尊者。”

‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“善哉,比丘!比丘,於此,你的眼將會這樣以正慧如實被善見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。這就是苦的終結……乃至……你隨觀舌為‘這是我的、這是我、這是我的自我’嗎?”

‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, cakkhu ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Esevanto dukkhassa…pe… jivhaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?
已對照

“不是的,尊者。”

‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“善哉,比丘!比丘,於此,你的舌將會這樣以正慧如實被善見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。這就是苦的終結……乃至……你隨觀意為‘這是我的、這是我、這是我的自我’嗎?”

‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, jivhā ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Esevanto dukkhassa…pe… manaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti?
已對照

“不是的,尊者。”

‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“善哉,比丘!比丘,於此,你的意將會這樣以正慧如實被善見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。這就是苦的終結。”第九[經]。

‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, mano ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Esevanto dukkhassā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、第二六觸處經

10. Dutiyachaphassāyatanasuttaṃ
72PTS 4.44已對照

七十二、“諸比丘,凡任何比丘不如實了知六觸處的集起、滅沒、味著、過患與出離,他的梵行未立,他距這法與律甚遠。”

72. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Avusitaṃ tena brahmacariyaṃ, ārakā so imasmā dhammavinayā’’ti.
已對照

這樣說時,某位比丘對世尊這樣說:“尊者,在這裡我已失壞,我已徹底失壞。尊者,因為我不如實了知六觸處的集起、滅沒、味著、過患與出離。”

Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ panassasaṃ. Ahañhi, bhante, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāmī’’ti.
已對照

“比丘,你認為怎樣,你隨觀眼為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’嗎?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhikkhu, cakkhuṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?
已對照

“是的,尊者。”

‘‘Evaṃ, bhante’’.
緬 2.271已對照

“善哉,比丘!比丘,於此,你的眼將會這樣以正慧如實被善見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。這樣,你的這第一觸處便將為了未來不再有後有而被舍斷……乃至……

‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, cakkhu ‘netaṃ mama, nesohamasmi na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Evaṃ te etaṃ paṭhamaṃ phassāyatanaṃ pahīnaṃ bhavissati āyatiṃ apunabbhavāya…pe….
已對照

“你隨觀舌為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’嗎?”

‘‘Jivhaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?
已對照

“是的,尊者。”

‘‘Evaṃ, bhante’’.
已對照

“善哉,比丘!比丘,於此,你的舌將會這樣以正慧如實被善見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。這樣,你的這第四觸處便將為了未來不再有後有而被舍斷……乃至……

‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, jivhā ‘netaṃ mama, nesohamasmi na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Evaṃ te etaṃ catutthaṃ phassāyatanaṃ pahīnaṃ bhavissati āyatiṃ apunabbhavāya…pe….
已對照

“你隨觀意為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’嗎?”

‘‘Manaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti?
已對照

“是的,尊者。”

‘‘Evaṃ, bhante’’.
已對照

“善哉,比丘!比丘,於此,你的意將會這樣以正慧如實被善見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。這樣,你的這第六觸處便將為了未來不再有後有而被舍斷。”第十[經]。

‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, mano ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. Evaṃ te etaṃ chaṭṭhaṃ phassāyatanaṃ pahīnaṃ bhavissati āyatiṃ apunabbhavāyā’’ti. Dasamaṃ.
已對照

十一、第三六觸處經

11. Tatiyachaphassāyatanasuttaṃ
73PTS 4.45已對照

七十三、“諸比丘,凡任何比丘不如實了知六觸處的集起、滅沒、味著、過患與出離,他的梵行未立,他距這法與律甚遠。”

這樣說時,某位比丘對世尊這樣說:“尊者,在這裡我已失壞,我已徹底失壞。尊者,因為我不如實了知六觸處的集起、滅沒、味著、過患與出離。”

“比丘,你認為怎樣,眼是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“耳……鼻……舌……身……意是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於眼也厭離,於耳也厭離,於鼻也厭離,於舌也厭離,於身也厭離,於意也厭離;由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第十一[經]。

73. ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. Avusitaṃ tena brahmacariyaṃ, ārakā so imasmā dhammavinayā’’ti.
Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etthāhaṃ, bhante, anassasaṃ panassasaṃ. Ahañhi, bhante, channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāmī’’ti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhikkhu, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Sotaṃ… ghānaṃ… jivhā… kāyo… mano nicco vā anicco vā’’ti?
‘‘Anicco, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhu, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, sotasmimpi nibbindati, ghānasmimpi nibbindati, jivhāyapi nibbindati, kāyasmimpi nibbindati, manasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Ekādasamaṃ.
已對照

鹿紐品第七。

Migajālavaggo sattamo.
緬 2.272已對照

其攝頌——

為鹿紐說了兩[經],為三彌提[說了]四[經];

優波先那、優波婆那,六觸處[經]共三部。

Tassuddānaṃ –
Migajālena dve vuttā, cattāro ca samiddhinā;
Upaseno upavāṇo, chaphassāyatanikā tayoti.