快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 六處相應·無明品 6. Avijjāvaggo

本經目錄六、無明品一、無明舍斷經二、結舍斷經三、結根除經四、漏舍斷經五、漏根除經六、隨眠舍斷經七、隨眠根除經八、一切取遍知經九、第一一切取遍盡經十、第二一切取遍盡經無明品第六。

已對照

六、無明品

6. Avijjāvaggo
已對照

一、無明舍斷經

1. Avijjāpahānasuttaṃ
53PTS 4.31已對照

五十三、因緣在舍衛城。那時,某位比丘來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘對世尊這樣說:“尊者,怎樣知、怎樣見者,無明被舍斷,明生起呢?”

53. Sāvatthinidānaṃ. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ nu kho, bhante, jānato kathaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti?
緬 2.260已對照

“比丘,對眼以無常而知、見者,無明被舍斷,明生起。對色以無常而知、見者,無明被舍斷,明生起。眼識……眼觸……凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——對它也以無常而知、見者,無明被舍斷,明生起。耳……鼻……舌……身……對意以無常而知、見者,無明被舍斷,明生起。法……意識……意觸……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——對它也以無常而知、見者,無明被舍斷,明生起。比丘,這樣知、這樣見者,無明被舍斷,明生起。”第一[經]。

‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Rūpe aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Dhamme … manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjati. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato avijjā pahīyati, vijjā uppajjatī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、結舍斷經

2. Saṃyojanapahānasuttaṃ
54已對照

五十四、“尊者,怎樣知、怎樣見者,諸結被舍斷呢?”“比丘,對眼以無常而知、見者,諸結被舍斷。色……眼識……眼觸……凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——對它也以無常而知、見者,諸結被舍斷。耳……鼻……舌……身……意……法……意識……意觸……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——對它也以無常而知、見者,諸結被舍斷。比丘,這樣知、這樣見者,諸結被舍斷。”第二[經]。

54. ‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato, saṃyojanā pahīyantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Rūpe… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi aniccato jānato passato saṃyojanā pahīyanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato saṃyojanā pahīyantī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、結根除經

3. Saṃyojanasamugghātasuttaṃ
55PTS 4.32已對照

五十五、“尊者,怎樣知、怎樣見者,諸結趨於根除呢?”“比丘,對眼以無我而知、見者,諸結趨於根除。對色以無我……眼識……眼觸……凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——對它也以無我而知、見者,諸結趨於根除。耳……鼻……舌……身……意……法……意識……意觸……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——對它也以無我而知、見者,諸結趨於根除。比丘,這樣知、這樣見者,諸結趨於根除。”第三[經]。

55. ‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Rūpe anattato… cakkhuviññāṇaṃ… cakkhusamphassaṃ… yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato saṃyojanā samugghātaṃ gacchantī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、漏舍斷經

4. Āsavapahānasuttaṃ
56已對照

五十六、“尊者,怎樣知、怎樣見者,諸漏被舍斷呢?”……乃至……第四[經]。

56. ‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato āsavā pahīyantī’’ti…pe…. Catutthaṃ.
已對照

五、漏根除經

5. Āsavasamugghātasuttaṃ
57緬 2.261已對照

五十七、“尊者,怎樣知、怎樣見者,諸漏趨於根除呢?”……乃至……第五[經]。

57. ‘‘Kathaṃ nu kho, bhante, jānato, kathaṃ passato āsavā samugghātaṃ gacchantī’’ti…pe…. Pañcamaṃ.
已對照

六、隨眠舍斷經

6. Anusayapahānasuttaṃ
58已對照

五十八、“怎樣……乃至……諸隨眠被舍斷呢?”……乃至……第六[經]。

58. ‘‘Kathaṃ nu kho…pe… anusayā pahīyantī’’ti…pe…. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、隨眠根除經

7. Anusayasamugghātasuttaṃ
59已對照

五十九、“怎樣……乃至……諸隨眠趨於根除呢?”“比丘,對眼以無我而知、見者,諸隨眠趨於根除……乃至……耳……鼻……舌……身……意……法……意識……意觸……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——對它也以無我而知、見者,諸隨眠趨於根除。比丘,這樣知、這樣見者,諸隨眠趨於根除。”第七[經]。

59. ‘‘Kathaṃ nu kho…pe… anusayā samugghātaṃ gacchantī’’ti? ‘‘Cakkhuṃ kho, bhikkhu, anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti…pe… sotaṃ… ghānaṃ… jivhaṃ… kāyaṃ… manaṃ… dhamme… manoviññāṇaṃ… manosamphassaṃ… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi anattato jānato passato anusayā samugghātaṃ gacchanti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato anusayā samugghātaṃ gacchantī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、一切取遍知經

8. Sabbupādānapariññāsuttaṃ
60PTS 4.33緬 2.262已對照

六十、“諸比丘,我將為你們宣說為遍知一切取之法。你們要聽。諸比丘,什麼是為遍知一切取之法?緣眼與諸色而生眼識,三者的和合為觸,以觸為緣而有受。諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於眼也厭離,於色也厭離,於眼識也厭離,於眼觸也厭離,於受也厭離。由厭離而離貪,由離貪而解脫,由解脫,他了知:‘我的取已被遍知。’緣耳與諸聲而生……緣鼻與諸香……緣舌與諸味……緣身與諸所觸……緣意與諸法而生意識,三者的和合為觸,以觸為緣而有受。諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於意也厭離,於法也厭離,於意識也厭離,於意觸也厭離,於受也厭離。由厭離而離貪,由離貪而解脫,由解脫,他了知:‘我的取已被遍知。’諸比丘,這就是為遍知一切取之法。”第八[經]。

60. ‘‘Sabbupādānapariññāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariññāya dhammo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā [vimokkhaṃ (ka.), vimokkha (syā. kaṃ.)] ‘pariññātaṃ me upādāna’nti pajānāti. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati… ghānañca paṭicca gandhe ca… jivhañca paṭicca rase ca… kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariññātaṃ me upādāna’nti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariññāya dhammo’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、第一一切取遍盡經

9. Paṭhamasabbupādānapariyādānasuttaṃ
61PTS 4.34已對照

六十一、“諸比丘,我將為你們宣說為遍盡一切取之法。你們要聽。諸比丘,什麼是為遍盡一切取之法?緣眼與諸色而生眼識,三者的和合為觸,以觸為緣而有受。諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於眼也厭離,於色也厭離,於眼識也厭離,於眼觸也厭離,於受也厭離。由厭離而離貪,由離貪而解脫,由解脫,他了知:‘我的取已被遍盡。’……乃至……緣舌與諸味而生舌識……乃至……緣意與諸法而生意識,三者的和合為觸,以觸為緣而有受。諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於意也厭離,於法也厭離,於意識也厭離,於意觸也厭離,於受也厭離。由厭離而離貪,由離貪而解脫,由解脫,他了知:‘我的取已被遍盡。’諸比丘,這就是為遍盡一切取之法。”第九[經]。

61. ‘‘Sabbupādānapariyādānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo? Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariyādinnaṃ [sabbatthapi evameva dissati dantaja-nakāreneva] me upādāna’nti pajānāti…pe… jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ…pe… manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ. Tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Phassapaccayā vedanā. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati manosamphassepi nibbindati, vedanāyapi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimokkhā ‘pariyādinnaṃ me upādāna’nti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、第二一切取遍盡經

10. Dutiyasabbupādānapariyādānasuttaṃ
62PTS 4.35緬 2.263已對照

六十二、“諸比丘,我將為你們宣說為遍盡一切取之法。你們要聽。諸比丘,什麼是為遍盡一切取之法?”

“諸比丘,你們認為怎樣,眼是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“色……乃至……眼識是常還是無常?”

“無常,尊者。”……乃至……

“眼觸是常還是無常?”

“無常,尊者。”……乃至……

“凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——那也是常還是無常?”

“無常,尊者。”……乃至……

“耳……鼻……舌……身……意……法……意識……意觸……凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——那也是常還是無常?”

“無常,尊者。”

“而那無常的,是苦還是樂?”

“是苦,尊者。”

“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”

“不適宜,尊者。”

“諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於眼也厭離,於色也厭離,於眼識也厭離,於眼觸也厭離。凡是以眼觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——於它也厭離……乃至……於舌也厭離,於味也厭離,於舌識也厭離,於舌觸也厭離,凡是以舌觸為緣而生起……乃至……於意也厭離,於法也厭離,於意識也厭離,於意觸也厭離。凡是以意觸為緣而生起的感受——或樂、或苦、或不苦不樂——於它也厭離。由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’諸比丘,這就是為遍盡一切取之法。”第十[經]。

62. ‘‘Sabbupādānapariyādānāya vo, bhikkhave, dhammaṃ desessāmi. Taṃ suṇātha. Katamo ca, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’?
‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, cakkhu niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Rūpā…pe… cakkhuviññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….
‘‘Cakkhusamphasso nicco vā anicco vā’’ti?
‘‘Anicco, bhante’’…pe….
‘‘Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’…pe….
‘‘Sotaṃ… ghānaṃ… jivhā… kāyo… mano… dhammā… manoviññāṇaṃ… manosamphasso… yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, tampi niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti?
‘‘Aniccaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti?
‘‘Dukkhaṃ, bhante’’.
‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati. Yampidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati, jivhāviññāṇepi nibbindati, jivhāsamphassepi nibbindati, yampidaṃ jivhāsamphassapaccayā uppajjati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati. Yampidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati; vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Ayaṃ kho, bhikkhave, sabbupādānapariyādānāya dhammo’’ti. Dasamaṃ.
已對照

無明品第六。

Avijjāvaggo chaṭṭho.
已對照

其攝頌——

無明、兩[經]結,以漏說了兩[經];

隨眠另有兩[經],遍知、兩[經]遍盡;

此品即由此而稱說。

Tassuddānaṃ –
Avijjā saṃyojanā dve, āsavena duve vuttā;
Anusayā apare dve, pariññā dve pariyādinnaṃ;
Vaggo tena pavuccatīti.