快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 六處相應·毒蛇品 19. Āsīvisavaggo

本經目錄十九、毒蛇品一、毒蛇喻經二、車喻經三、龜喻經四、第一木頭喻經五、第二木頭喻經六、漏洩法門經七、苦法經八、甄叔迦喻經九、琵琶喻經十、六生物喻經十一、麥束經毒蛇品第十九。《六處品》第四五十[經]完畢。《六處相應》完畢。

已對照

十九、毒蛇品

19. Āsīvisavaggo
已對照

一、毒蛇喻經

1. Āsīvisopamasuttaṃ
238PTS 4.173緬 2.382已對照

二百三十八、“諸比丘,譬如有四條毒蛇(āsīvisa),威力猛烈、毒性可怖。這時來了一個想活、不想死、想樂、厭苦的人。[人們]對他這樣說——‘喂,人啊,這四條毒蛇,威力猛烈、毒性可怖,[交]給你了,要時時(kālena kālaṃ)令[它們]起身,時時令[它們]洗浴,時時令[它們]進食,時時令[它們]躺臥。喂,人啊,而當這四條毒蛇,威力猛烈、毒性可怖,其中無論哪一條發怒時,那時,喂,人啊,你便會遭遇死亡,或近於死亡之苦。喂,人啊,凡你所應作的,就去作吧。’”

“諸比丘,於是那人畏懼四條毒蛇,威力猛烈、毒性可怖,便隨處逃走。[人們]對他這樣說——‘喂,人啊,這五個殺害者怨敵(vadhaka paccatthika)在後面緊緊追隨[你],[心想:]“我們在哪裡看見他,就在那裡奪去他的性命。”喂,人啊,凡你所應作的,就去作吧。’”

“諸比丘,於是那人畏懼四條毒蛇,威力猛烈、毒性可怖,畏懼五個殺害者怨敵,便隨處逃走。[人們]對他這樣說——‘喂,人啊,這第六個潛行的(antaracara)殺害者,舉著刀,在後面緊緊追隨你,[心想:]“我在哪裡看見他,就在那裡砍落他的頭。”喂,人啊,凡你所應作的,就去作吧。’”

“諸比丘,於是那人畏懼四條毒蛇,威力猛烈、毒性可怖,畏懼五個殺害者怨敵,畏懼那舉著刀的第六個潛行的殺害者,便隨處逃走。他看見一座空村。他進入任何一間屋子,所進入的唯是空虛的、唯是空洞的、唯是空無的;他摸任何一個器皿,所摸的唯是空虛的、唯是空洞的、唯是空無的。[人們]對他這樣說——‘現在,喂,人啊,劫村賊(corā gāmaghātakā)正進入這座空村。喂,人啊,凡你所應作的,就去作吧。’”

“諸比丘,於是那人畏懼四條毒蛇,威力猛烈、毒性可怖,畏懼五個殺害者怨敵,畏懼那舉著刀的第六個潛行的殺害者,畏懼劫村賊,便隨處逃走。他看見一片廣大的大水(udakaṇṇava),此岸有疑(sāsaṅka)、有怖畏,彼岸安穩、無怖畏;而沒有渡船,也沒有從此岸往彼岸的渡橋(uttarasetu)。諸比丘,於是那人便有這樣的[念]:‘這是一片廣大的大水,此岸有疑、有怖畏,彼岸安穩、無怖畏;而沒有渡船,也沒有從此岸往彼岸的渡橋。我何不收聚草、木、枝、葉,紮成一個筏(kulla),依那筏以手足努力,安全地渡到彼岸。’”

“諸比丘,於是那人收聚草、木、枝、葉,紮成一個筏,依那筏以手足努力,安全地渡到了彼岸;已渡過、已到彼岸的婆羅門站立於陸地。

“諸比丘,我作這譬喻是為了使[你們]了知其義。此中之義正是這樣——諸比丘,‘四條毒蛇,威力猛烈、毒性可怖’,這是四大種的增語(adhivacana),[即]地界、水界、火界、風界。

“諸比丘,‘五個殺害者怨敵’,這是五取蘊的增語,即:色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。

“諸比丘,‘第六個潛行的殺害者,舉著刀’,這是喜貪的增語。

“諸比丘,‘空村’,這是六內處的增語。諸比丘,若賢智、明達、有慧者從眼詳察它,它顯現為唯是空虛的,顯現為唯是空洞的,顯現為唯是空無的……乃至……諸比丘,若從舌[詳察]它……乃至……諸比丘,若賢智、明達、有慧者從意詳察它,它顯現為唯是空虛的,顯現為唯是空洞的,顯現為唯是空無的。

“諸比丘,‘劫村賊’,這是六外處的增語。諸比丘,眼被可意與不可意的諸色所打擊;諸比丘,耳……乃至……諸比丘,鼻……乃至……諸比丘,舌被可意與不可意的諸味所打擊;諸比丘,身……乃至……諸比丘,意被可意與不可意的諸法所打擊。

“諸比丘,‘廣大的大水’,這是四暴流的增語,[即]欲暴流、有暴流、見暴流、無明暴流。

“諸比丘,‘此岸有疑、有怖畏’,這是有身的增語。

“諸比丘,‘彼岸安穩、無怖畏’,這是涅槃的增語。

“諸比丘,‘筏’,這是八支聖道的增語,即:正見……乃至……正定。

“諸比丘,‘他以手足努力’,這是發起精進的增語。

“諸比丘,‘已渡過、已到彼岸的婆羅門站立於陸地’,這是阿羅漢的增語。”第一[經]。

238. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisā. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhappaṭikūlo. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ime te, ambho purisa, cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisā kālena kālaṃ vuṭṭhāpetabbā, kālena kālaṃ nhāpetabbā, kālena kālaṃ bhojetabbā, kālena kālaṃ saṃvesetabbā [pavesetabbā (syā. kaṃ. pī. ka.)]. Yadā ca kho te, ambho purisa, imesaṃ catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ aññataro vā aññataro vā kuppissati, tato tvaṃ, ambho purisa, maraṇaṃ vā nigacchasi, maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.
‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ yena vā tena vā palāyetha. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ime kho, ambho purisa, pañca vadhakā paccatthikā piṭṭhito piṭṭhito anubandhā, yattheva naṃ passissāma tattheva jīvitā voropessāmāti. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.
‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ, bhīto pañcannaṃ vadhakānaṃ paccatthikānaṃ yena vā tena vā palāyetha. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ te, ambho purisa, chaṭṭho antaracaro vadhako ukkhittāsiko piṭṭhito piṭṭhito anubandho yattheva naṃ passissāmi tattheva siro pātessāmīti. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.
‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ, bhīto pañcannaṃ vadhakānaṃ paccatthikānaṃ, bhīto chaṭṭhassa antaracarassa vadhakassa ukkhittāsikassa yena vā tena vā palāyetha. So passeyya suññaṃ gāmaṃ. Yaññadeva gharaṃ paviseyya rittakaññeva paviseyya tucchakaññeva paviseyya suññakaññeva paviseyya. Yaññadeva bhājanaṃ parimaseyya rittakaññeva parimaseyya tucchakaññeva parimaseyya suññakaññeva parimaseyya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘idāni, ambho purisa, imaṃ suññaṃ gāmaṃ corā gāmaghātakā pavisanti [vadhissanti (sī. pī.)]. Yaṃ te, ambho purisa, karaṇīyaṃ taṃ karohī’’’ti.
‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ uggatejānaṃ ghoravisānaṃ, bhīto pañcannaṃ vadhakānaṃ paccatthikānaṃ, bhīto chaṭṭhassa antaracarassa vadhakassa ukkhittāsikassa, bhīto corānaṃ gāmaghātakānaṃ yena vā tena vā palāyetha. So passeyya mahantaṃ udakaṇṇavaṃ orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ, pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayaṃ. Na cassa nāvā santāraṇī uttarasetu vā apārā pāraṃ gamanāya. Atha kho, bhikkhave, tassa purisassa evamassa – ‘ayaṃ kho mahāudakaṇṇavo orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ, pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayaṃ, natthi ca [na cassa (sī. ka.), natthassa (syā. kaṃ.)] nāvā santāraṇī uttarasetu vā apārā pāraṃ gamanāya. Yaṃnūnāhaṃ tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ saṃkaḍḍhitvā kullaṃ bandhitvā taṃ kullaṃ nissāya hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ gaccheyya’’’nti.
‘‘Atha kho so, bhikkhave, puriso tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ saṃkaḍḍhitvā kullaṃ bandhitvā taṃ kullaṃ nissāya hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ gaccheyya, tiṇṇo pāraṅgato [pāragato (sī. syā. kaṃ.)] thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
‘‘Upamā kho myāyaṃ, bhikkhave, katā atthassa viññāpanāya. Ayañcettha [ayaṃ cevettha (sī.)] attho – cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisāti kho, bhikkhave, catunnetaṃ mahābhūtānaṃ adhivacanaṃ – pathavīdhātuyā, āpodhātuyā, tejodhātuyā, vāyodhātuyā.
‘‘Pañca vadhakā paccatthikāti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ upādānakkhandhānaṃ adhivacanaṃ, seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandhassa, vedanupādānakkhandhassa, saññupādānakkhandhassa, saṅkhārupādānakkhandhassa, viññāṇupādānakkhandhassa.
‘‘Chaṭṭho antaracaro vadhako ukkhittāsikoti kho, bhikkhave, nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ.
‘‘Suñño gāmoti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. Cakkhuto cepi naṃ, bhikkhave, paṇḍito byatto medhāvī upaparikkhati rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, suññakaññeva khāyati…pe… jivhāto cepi naṃ, bhikkhave…pe… manato cepi naṃ, bhikkhave, paṇḍito byatto medhāvī upaparikkhati rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, suññakaññeva khāyati.
‘‘Corā gāmaghātakāti kho, bhikkhave, channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. Cakkhu, bhikkhave, haññati manāpāmanāpesu rūpesu; sotaṃ, bhikkhave…pe… ghānaṃ, bhikkhave…pe… jivhā, bhikkhave, haññati manāpāmanāpesu rasesu; kāyo, bhikkhave…pe… mano, bhikkhave, haññati manāpāmanāpesu dhammesu.
‘‘Mahā udakaṇṇavoti kho, bhikkhave, catunnetaṃ oghānaṃ adhivacanaṃ – kāmoghassa, bhavoghassa, diṭṭhoghassa, avijjoghassa.
‘‘Orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayanti kho, bhikkhave, sakkāyassetaṃ adhivacanaṃ.
‘‘Pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayanti kho, bhikkhave, nibbānassetaṃ adhivacanaṃ.
‘‘Kullanti kho, bhikkhave, ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
‘‘Tassa hatthehi ca pādehi ca vāyāmoti kho, bhikkhave, vīriyārambhassetaṃ adhivacanaṃ.
‘‘Tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇoti kho, bhikkhave, arahato etaṃ adhivacana’’nti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、車喻經

2. Rathopamasuttaṃ
239緬 2.384已對照

二百三十九、“諸比丘,具足三法的比丘,於現法中多有樂與喜悅而住,並且,為了諸漏的滅盡,他的根源已圓滿。是哪三[法]呢?他守護諸根之門,於食知量,勤修警寤。

239. ‘‘Tīhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāya. Katamehi tīhi? Indriyesu guttadvāro hoti, bhojane mattaññū, jāgariyaṃ anuyutto.
PTS 4.176已對照

“諸比丘,比丘又怎樣是守護諸根之門的呢?諸比丘,在此,比丘以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。諸比丘,猶如在好地上、四大道的交衢處,停著一輛套上良種馬的車,刺棒橫放[於車中]。有一位熟練的調車師、調馬的御者登上[車]去,左手執韁,右手取刺棒,便能隨其所欲的[方向]、隨其所欲的[行進],既令前行,也令折返。諸比丘,正是這樣,比丘為這六根的守護而修學,為[其]自制而修學,為[其]調御而修學,為[其]寂止而修學。諸比丘,比丘就是這樣守護諸根之門的。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti, nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ. Tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati cakkhundriyaṃ; cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati; rakkhati manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Seyyathāpi, bhikkhave, subhūmiyaṃ cātumahāpathe ājaññaratho yutto assa ṭhito odhastapatodo [odhatapatodo (syā. kaṃ.), odhasatapatodo (pī.)]. Tamenaṃ dakkho yoggācariyo assadammasārathi abhiruhitvā vāmena hatthena rasmiyo gahetvā, dakkhiṇena hatthena patodaṃ gahetvā, yenicchakaṃ yadicchakaṃ sāreyyapi paccāsāreyyapi. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ channaṃ indriyānaṃ ārakkhāya sikkhati, saṃyamāya sikkhati, damāya sikkhati, upasamāya sikkhati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti.
PTS 4.177緬 2.385已對照

“諸比丘,比丘又怎樣是於食知量的呢?諸比丘,在此,比丘如理省思後攝取食物:‘不為嬉遊,不為驕慢,不為裝飾,不為莊嚴,只是為了這身體的住立、維持,為了止息傷害,為了資助梵行;我將如此消除舊受,也不令新受生起;我將得以維生、無過,並且安樂而住。’諸比丘,猶如有人塗敷瘡,只是為了[令其]癒合;又猶如[有人]為車軸塗油,只是為了運送重載。諸比丘,正是這樣,比丘如理省思後攝取食物:‘不為嬉遊,不為驕慢,不為裝飾,不為莊嚴,只是為了這身體的住立、維持,為了止息傷害,為了資助梵行;我將如此消除舊受,也不令新受生起;我將得以維生、無過,並且安樂而住。’諸比丘,比丘就是這樣於食知量的。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu bhojane mattaññū hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā, yāpanāya, vihiṃsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati, anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso vaṇaṃ ālimpeyya yāvadeva rohanatthāya [ropanatthāya (sī. pī.), sevanatthāya (syā. kaṃ.), gopanatthāya (ka.)], seyyathā vā pana akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya; evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā, yāpanāya, vihiṃsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati, anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu bhojane mattaññū hoti.
已對照

“諸比丘,比丘又怎樣是勤修警寤的呢?諸比丘,在此,比丘白天以經行、以坐,令心從諸所應遮之法中淨化;夜的初分以經行、以坐,令心從諸所應遮之法中淨化;夜的中分以右脅作獅子臥,足足相疊,具念、正知,作意起身之想;夜的後分起身,以經行、以坐,令心從諸所應遮之法中淨化。諸比丘,比丘就是這樣勤修警寤的。諸比丘,具足這三法的比丘,於現法中多有樂與喜悅而住,並且,為了諸漏的滅盡,他的根源已圓滿。”第二[經]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu jāgariyaṃ anuyutto hoti. Imehi kho, bhikkhave, tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu diṭṭheva dhamme sukhasomanassabahulo viharati, yoni cassa āraddhā hoti āsavānaṃ khayāyā’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、龜喻經

3. Kummopamasuttaṃ
240PTS 4.178緬 2.386已對照

二百四十、“諸比丘,從前,有一隻龜(kummo kacchapo)在傍晚時分沿著河岸專於覓食。諸比丘,有一隻豺(siṅgāla)也在傍晚時分沿著河岸專於覓食。諸比丘,龜遠遠地就看見了那專於覓食的豺。看見之後,它把以頭為第五的諸肢收攝於自己的甲殼中,無所為、沉默地靜待著。諸比丘,豺也遠遠地就看見了那專於覓食的龜。看見之後,它往龜那裡去;去了之後,便守候在龜的近旁——‘這隻龜一旦伸出以頭為第五的諸肢中的這一肢或那一肢,我就在那裡抓住它,扯出來吃掉。’諸比丘,當龜沒有伸出以頭為第五的諸肢中的這一肢或那一肢時,豺便因得不到可乘之機,對龜生厭而離去了。

“諸比丘,正是這樣,魔波旬也恆常不斷地守候在你們的近旁——‘但願我能從這些人的眼得到可乘之機……乃至……從舌得到可乘之機……乃至……從意得到可乘之機。’諸比丘,因此你們要守護諸根之門而住。以眼見色後,莫取於相,莫取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以你們要為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,莫取於相,莫取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以你們要為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。諸比丘,當你們守護諸根之門而住時,魔波旬便會因得不到可乘之機,對你們也生厭而離去——猶如豺[離開]龜一樣。”

“龜[收]諸肢於自己的甲殼,

比丘[如是]收攝意中之尋;

無所依止、不惱害他人,

已般涅槃者不應非難任何人。”第三[經]。

240. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, kummo kacchapo sāyanhasamayaṃ anunadītīre gocarapasuto ahosi. Siṅgālopi [sigālopi (sī. syā. kaṃ. pī.)] kho, bhikkhave, sāyanhasamayaṃ anunadītīre gocarapasuto ahosi. Addasā kho, bhikkhave, kummo kacchapo siṅgālaṃ dūratova gocarapasutaṃ. Disvāna soṇḍipañcamāni aṅgāni sake kapāle samodahitvā appossukko tuṇhībhūto saṅkasāyati. Siṅgālopi kho, bhikkhave, addasa kummaṃ kacchapaṃ dūratova gocarapasutaṃ. Disvāna yena kummo kacchapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kummaṃ kacchapaṃ paccupaṭṭhito ahosi – ‘yadāyaṃ kummo kacchapo soṇḍipañcamānaṃ aṅgānaṃ aññataraṃ vā aññataraṃ vā aṅgaṃ abhininnāmessati, tattheva naṃ gahetvā uddālitvā khādissāmī’ti. Yadā kho, bhikkhave, kummo kacchapo soṇḍipañcamānaṃ aṅgānaṃ aññataraṃ vā aññataraṃ vā aṅgaṃ na abhininnāmi, atha siṅgālo kummamhā nibbijja pakkāmi, otāraṃ alabhamāno.
‘‘Evameva kho, bhikkhave, tumhepi māro pāpimā satataṃ samitaṃ paccupaṭṭhito – ‘appeva nāmāhaṃ imesaṃ cakkhuto vā otāraṃ labheyyaṃ…pe… jivhāto vā otāraṃ labheyyaṃ…pe… manato vā otāraṃ labheyya’nti. Tasmātiha, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharatha. Cakkhunā rūpaṃ disvā mā nimittaggāhino ahuvattha, mā anubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha, rakkhatha cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatha. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya mā nimittaggāhino ahuvattha, mā anubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha, rakkhatha manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjatha. Yato tumhe, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharissatha, atha tumhehipi māro pāpimā nibbijja pakkamissati, otāraṃ alabhamāno – kummamhāva siṅgālo’’ti.
‘‘Kummo aṅgāni sake kapāle,
Samodahaṃ bhikkhu manovitakke;
Anissito aññamaheṭhayāno,
Parinibbuto nūpavadeyya kañcī’’ti. tatiyaṃ;
已對照

四、第一木頭喻經

4. Paṭhamadārukkhandhopamasuttaṃ
241緬 2.387已對照

二百四十一、一時,世尊住在憍賞彌(Kosambī)的恆河岸邊。世尊看見了一根大木頭被恆河的水流沖走。看見之後,召喚諸比丘:“諸比丘,你們看見那根被恆河的水流沖走的大木頭了嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,如果那根木頭不趨近此岸,不趨近彼岸,不在中間沉沒,不在陸地上擱淺,不被人捕捉,不被非人捕捉,不被漩渦捕捉,內部不腐敗;諸比丘,這樣,那根木頭就將傾向大海、趨向大海、朝向大海。這是什麼緣故呢?諸比丘,[因為]恆河的水流傾向大海、趨向大海、朝向大海。

241. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati gaṅgāya nadiyā tīre. Addasā kho bhagavā mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānaṃ. Disvāna bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, amuṃ mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamāna’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Sace so, bhikkhave, dārukkhandho na orimaṃ tīraṃ upagacchati, na pārimaṃ tīraṃ upagacchati, na majjhe saṃsīdissati, na thale ussīdissati, na manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūti bhavissati; evañhi so, bhikkhave, dārukkhandho samuddaninno bhavissati samuddapoṇo samuddapabbhāro. Taṃ kissa hetu? Samuddaninno, bhikkhave, gaṅgāya nadiyā soto samuddapoṇo samuddapabbhāro.
PTS 4.180已對照

“諸比丘,正是這樣,如果你們也不趨近此岸,不趨近彼岸,不在中間沉沒,不在陸地上擱淺,不被人捕捉,不被非人捕捉,不被漩渦捕捉,內部不腐敗;諸比丘,這樣,你們就將傾向涅槃、趨向涅槃、朝向涅槃。這是什麼緣故呢?諸比丘,[因為]正見傾向涅槃、趨向涅槃、朝向涅槃。”這樣說時,某位比丘對世尊這樣說——“尊者,什麼是此岸?什麼是彼岸?什麼是在中間沉沒?什麼是在陸地上擱淺?什麼是被人捕捉?什麼是被非人捕捉?什麼是被漩渦捕捉?什麼是內部腐敗?”

‘‘Evameva kho, bhikkhave, sace tumhepi na orimaṃ tīraṃ upagacchatha, na pārimaṃ tīraṃ upagacchatha; na majjhe saṃsīdissatha, na thale ussīdissatha, na manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūtī bhavissatha; evaṃ tumhe, bhikkhave, nibbānaninnā bhavissatha nibbānapoṇā nibbānapabbhārā. Taṃ kissa hetu? Nibbānaninnā, bhikkhave, sammādiṭṭhi nibbānapoṇā nibbānapabbhārā’’ti. Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, orimaṃ tīraṃ, kiṃ pārimaṃ tīraṃ, ko majjhe saṃsādo [saṃsīdo (ka.), saṃsīdito (syā. kaṃ.)], ko thale ussādo, ko manussaggāho, ko amanussaggāho, ko āvaṭṭaggāho, ko antopūtibhāvo’’ti?
已對照

“比丘,‘此岸’,這是六內處的增語。比丘,‘彼岸’,這是六外處的增語。比丘,‘在中間沉沒’,這是喜貪的增語。比丘,‘在陸地上擱淺’,這是我慢的增語。

‘‘‘Orimaṃ tīra’nti kho, bhikkhu, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. ‘Pārimaṃ tīra’nti kho, bhikkhu, channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. ‘Majjhe saṃsādo’ti kho, bhikkhu, nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Thale ussādo’ti kho, bhikkhu, asmimānassetaṃ adhivacanaṃ.
已對照

“比丘,什麼是被人捕捉?比丘,於此,某人與在家人交雜而住,同歡喜、同愁,他們安樂時他也安樂,他們痛苦時他也痛苦,有應作之事生起時,他親自投身於其中。比丘,這稱為被人捕捉。

‘‘Katamo ca, bhikkhu, manussaggāho? Idha, bhikkhu, gihīhi saṃsaṭṭho [gihisaṃsaṭṭho (ka.)] viharati, sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā tesu yogaṃ āpajjati. Ayaṃ vuccati, bhikkhu, manussaggāho.
已對照

“比丘,什麼是被非人捕捉?比丘,於此,某人為求某一天眾而行梵行:‘願我以此戒、或以[此]禁行、或以[此]苦行、或以[此]梵行,成為天或成為某一天。’比丘,這稱為被非人捕捉。比丘,‘被漩渦捕捉’,這是五欲功德的增語。

‘‘Katamo ca, bhikkhu, amanussaggāho? Idha, bhikkhu, ekacco aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti. Ayaṃ vuccati, bhikkhu, amanussaggāho. ‘Āvaṭṭaggāho’ti kho, bhikkhu, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ.
PTS 4.181緬 2.388已對照

“比丘,什麼是內部腐敗?比丘,於此,某人是破戒者、有惡法者、不淨、行為可疑、行事隱秘、非沙門而自稱沙門、非梵行者而自稱梵行者、內部腐敗、漏洩、成為汙穢者。比丘,這稱為‘內部腐敗’。”

‘‘Katamo ca, bhikkhu, antopūtibhāvo? Idha, bhikkhu, ekacco dussīlo hoti pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto. Ayaṃ vuccati, bhikkhu, ‘antopūtibhāvo’’’ti.
已對照

那時,牧牛者難陀(Nanda)正站在離世尊不遠處。於是牧牛者難陀對世尊這樣說——“尊者,我不趨近此岸,不趨近彼岸,不在中間沉沒,不在陸地上擱淺,我不被人捕捉,不被非人捕捉,不被漩渦捕捉,內部不腐敗。尊者,願我能在世尊座下得出家,得具足戒。”“那麼,難陀,你去交還主人們的牛吧。”“尊者,這些牛眷戀牛犢,[自己]會回去的。”“難陀,你還是要交還主人們的牛。”於是牧牛者難陀交還了主人們的牛之後,來到世尊之處;到了之後,對世尊這樣說——“尊者,主人們的牛已交還了。尊者,願我能在世尊座下得出家,得具足戒。”牧牛者難陀便在世尊座下得了出家,得了具足戒。而具壽難陀受具足戒不久,獨一、遠離……乃至……而具壽難陀也成為阿羅漢之一。第四[經]。

Tena kho pana samayena nando gopālako bhagavato avidūre ṭhito hoti. Atha kho nando gopālako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ kho, bhante, na orimaṃ tīraṃ upagacchāmi, na pārimaṃ tīraṃ upagacchāmi, na majjhe saṃsīdissāmi, na thale ussīdissāmi, na maṃ manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūti bhavissāmi. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Tena hi tvaṃ, nanda, sāmikānaṃ gāvo niyyātehī’’ti [nīyyādehīti (sī.), niyyādehīti (syā. kaṃ. pī.)]. ‘‘Gamissanti, bhante, gāvo vacchagiddhiniyo’’ti. ‘‘Niyyāteheva tvaṃ, nanda, sāmikānaṃ gāvo’’ti. Atha kho nando gopālako sāmikānaṃ gāvo niyyātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘niyyātitā [niyyātā (syā. kaṃ. ka. sī. aṭṭha.)], bhante, sāmikānaṃ gāvo. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. Alattha kho nando gopālako bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno ca panāyasmā nando eko vūpakaṭṭho…pe… aññataro ca panāyasmā nando arahataṃ ahosīti. Catutthaṃ.
已對照

五、第二木頭喻經

5. Dutiyadārukkhandhopamasuttaṃ
242PTS 4.182已對照

二百四十二、一時,世尊住在金毗羅(Kimilā)的恆河岸邊。世尊看見了一根大木頭被恆河的水流沖走。看見之後,召喚諸比丘:“諸比丘,你們看見那根被恆河的水流沖走的大木頭了嗎?”“是的,尊者。”……乃至……這樣說時,具壽金毗羅(Kimila)對世尊這樣說——“尊者,什麼是此岸?……乃至……”“金毗羅,什麼是內部腐敗?金毗羅,於此,比丘犯了某種染汙的罪,[是]那樣一種不可見其出罪的罪。金毗羅,這稱為內部腐敗。”第五[經]。

242. Ekaṃ samayaṃ bhagavā kimilāyaṃ [kimbilāyaṃ (sī. pī.), kimmilāyaṃ (syā. kaṃ.)] viharati gaṅgāya nadiyā tīre. Addasā kho bhagavā mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānaṃ. Disvāna bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha no tumhe, bhikkhave, amuṃ mahantaṃ dārukkhandhaṃ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamāna’’nti? ‘‘Evaṃ bhante’’…pe… evaṃ vutte, āyasmā kimilo bhagavantaṃ etadavoca – kiṃ nu kho, bhante, orimaṃ tīraṃ…pe… katamo ca, kimila, antopūtibhāvo. Idha, kimila, bhikkhu aññataraṃ saṃkiliṭṭhaṃ āpattiṃ āpanno hoti yathārūpāya āpattiyā na vuṭṭhānaṃ paññāyati. Ayaṃ vuccati, kimila, antopūtibhāvoti. Pañcamaṃ.
已對照

六、漏洩法門經

6. Avassutapariyāyasuttaṃ
243PTS 4.183緬 2.389已對照

二百四十三、一時,世尊住在釋迦[國]迦毘羅衛的尼拘陀園。那時,迦毘羅衛的釋迦人有一座新集會堂(santhāgāra),剛建成不久,還不曾有沙門、婆羅門或任何人類居住過。於是,迦毘羅衛的釋迦人來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的迦毘羅衛的釋迦人對世尊說:“尊者,這裡迦毘羅衛的釋迦人有一座新集會堂,剛建成不久,還不曾有沙門、婆羅門或任何人類居住過。尊者,願世尊先受用它;世尊先受用之後,迦毘羅衛的釋迦人才隨後受用。這將為迦毘羅衛的釋迦人帶來長夜的利益與安樂。”世尊以默然表示接受。

243. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Tena kho pana samayena kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ navaṃ santhāgāraṃ [sandhāgāraṃ (ka.)] acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ [anajjhāvutthaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Atha kho kāpilavatthavā sakyā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho kāpilavatthavā sakyā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ navaṃ santhāgāraṃ acirakāritaṃ [acirakāritaṃ hoti (ka.)] anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Taṃ, bhante, bhagavā paṭhamaṃ paribhuñjatu. Bhagavatā paṭhamaṃ paribhuttaṃ pacchā kāpilavatthavā sakyā paribhuñjissanti. Tadassa kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
PTS 4.184緬 2.390已對照

於是,迦毘羅衛的釋迦人知道世尊已經接受,便從座而起,禮敬世尊,右繞之後,來到新集會堂;到了之後,把集會堂全面鋪設停當,敷設座位,安置水甕,點上油燈,然後來到世尊之處;到了之後,對世尊說:“尊者,集會堂已經全面鋪設停當,座位已經敷設,水甕已經安置,油燈已經點上;尊者,現在正是世尊認為適時的時候。”於是,世尊穿好[下衣],取了缽與衣,與比丘僧團一同來到新集會堂;到了之後,洗了足,進入集會堂,靠著中央的柱子面向東方而坐。比丘僧團也洗了足,進入集會堂,靠著西面的牆、面向東方而坐,以世尊為前。迦毘羅衛的釋迦人洗了足,進入集會堂,靠著東面的牆、面向西方而坐,以世尊為前。於是,世尊以法語向迦毘羅衛的釋迦人開示、勸導、鼓勵、令其歡喜,直到深夜,然後遣他們回去:“喬達摩們,夜已深了。現在正是你們認為適時的時候。”“是的,尊者。”迦毘羅衛的釋迦人應諾世尊之後,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去。

Atha kho kāpilavatthavā sakyā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ [sabbasanthariṃ santhataṃ (ka.)] santhāgāraṃ santharitvā āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhāpetvā telappadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sabbasantharisanthataṃ [sabbasanthariṃ santhataṃ (sī. pī. ka.)], bhante, santhāgāraṃ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telappadīpo āropito. Yassa dāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Kāpilavatthavā sakyā pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā kāpilavatthave sakye bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi – ‘‘abhikkantā kho, gotamā, ratti. Yassa dāni kālaṃ maññathā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho kāpilavatthavā sakyā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu.
已對照

於是,在迦毘羅衛的釋迦人離去不久,世尊對具壽大目犍連說:“目犍連,比丘僧團已離去昏沉睡眠。目犍連,願[說與]諸比丘的法語顯現於你[心中]。我的背疼痛,我要伸展它。”“是的,尊者。”具壽大目犍連應諾世尊。於是,世尊把僧伽梨疊成四層敷設好,以右脅作獅子臥,足足相疊,具念、正知,作意起身之想。在那裡,具壽大目犍連召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽大目犍連。具壽大目犍連這樣說:“賢友們,我要為你們宣說漏洩法門(avassutapariyāya)與不漏洩法門(anavassutapariyāya)。你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,賢友。”那些比丘應諾具壽大目犍連。具壽大目犍連這樣說——

Atha kho bhagavā acirapakkantesu kāpilavatthavesu sakyesu āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ āmantesi – ‘‘vigatathinamiddho kho, moggallāna, bhikkhusaṅgho. Paṭibhātu taṃ, moggallāna, bhikkhūnaṃ dhammī kathā. Piṭṭhi me āgilāyati; tamahaṃ āyamissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi, pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā. Tatra kho āyasmā mahāmoggallāno bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca – ‘‘avassutapariyāyañca vo, āvuso, desessāmi, anavassutapariyāyañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –
PTS 4.185緬 2.391已對照

“賢友們,怎樣才是漏洩的呢?賢友們,在此,比丘以眼見色後,對可愛的色傾心,對不可愛的色起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去……乃至……以舌嘗味後……乃至……以意識知法後,對可愛的法傾心,對不可愛的法起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。賢友們,這稱為於眼所識的諸色中漏洩的比丘……乃至……於舌所識的諸味中漏洩……乃至……於意所識的諸法中漏洩。賢友們,對於如是而住的比丘,魔若從眼來近他,魔便得到機會(otāra),魔得到所緣(ārammaṇa)……乃至……魔若從舌來近他,魔便得到機會,魔得到所緣……乃至……魔若從意來近他,魔便得到機會,魔得到所緣。

‘‘Kathaṃ, āvuso, avassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti …pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccati, āvuso, bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… avassuto jivhāviññeyyesu rasesu…pe… avassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriñcāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ…pe… jivhāto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva [labhetha (ka.)] māro otāraṃ, labhati [labhetha (ka.)] māro ārammaṇaṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ.
PTS 4.186已對照

“賢友們,猶如一座蘆葦屋或草屋,乾的、枯乾的、經一年以上的。若有人從東方持燃著的草炬來近它,火便能得到機會,火能得到所緣;若有人從西方持燃著的草炬來近它……乃至……若從北方來近它……乃至……若從南方來近它……乃至……若從下方來近它……乃至……若從上方來近它……若有人從任何方向持燃著的草炬來近它,火便能得到機會,火能得到所緣。賢友們,正是如此,對於如是而住的比丘,魔若從眼來近他,魔便得到機會,魔得到所緣……乃至……魔若從舌來近他……乃至……魔若從意來近他,魔便得到機會,魔得到所緣。賢友們,諸色征服瞭如是而住的比丘,比丘沒有徵服諸色;諸聲征服了比丘,比丘沒有徵服諸聲;諸香征服了比丘,比丘沒有徵服諸香;諸味征服了比丘,比丘沒有徵服諸味;諸觸征服了比丘,比丘沒有徵服諸觸;諸法征服了比丘,比丘沒有徵服諸法。賢友們,這稱為被色征服者、被聲征服者、被香征服者、被味征服者、被觸征服者、被法征服者之比丘,是被征服者、非征服者;諸惡不善法——雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的——征服了他。賢友們,這樣就是漏洩的。

‘‘Seyyathāpi, āvuso, naḷāgāraṃ vā tiṇāgāraṃ vā sukkhaṃ kolāpaṃ terovassikaṃ. Puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva [labhetha (ka.)] aggi otāraṃ, labhetha aggi ārammaṇaṃ; pacchimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya…pe… uttarāya cepi naṃ disāya…pe… dakkhiṇāya cepi naṃ disāya…pe… heṭṭhimato cepi naṃ…pe… uparimato cepi naṃ… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṃ labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ…pe… jivhāto cepi naṃ māro upasaṅkamati…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhateva māro otāraṃ, labhati māro ārammaṇaṃ. Evaṃvihāriñcāvuso, bhikkhuṃ rūpā adhibhaṃsu, na bhikkhu rūpe adhibhosi; saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu sadde adhibhosi; gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu gandhe adhibhosi; rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu rase adhibhosi; phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu phoṭṭhabbe adhibhosi; dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu dhamme adhibhosi. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhūto, saddādhibhūto, gandhādhibhūto, rasādhibhūto, phoṭṭhabbādhibhūto, dhammādhibhūto, adhibhūto, anadhibhū, [anadhibhūto (sī. syā. kaṃ. ka.)] adhibhaṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, āvuso, avassuto hoti.
緬 2.392已對照

“賢友們,怎樣才是不漏洩的呢?賢友們,在此,比丘以眼見色後,對可愛的色不傾心,對不可愛的色不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去……乃至……以舌嘗味後……乃至……以意識知法後,對可愛的法不傾心,對不可愛的法不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。賢友們,這稱為於眼所識的諸色中不漏洩的比丘……乃至……於意所識的諸法中不漏洩。賢友們,對於如是而住的比丘,魔若從眼來近他,魔便得不到機會,魔得不到所緣……乃至……魔若從舌來近他……乃至……魔若從意來近他,魔便得不到機會,魔得不到所緣。

‘‘Kathañcāvuso, anavassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… anavassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriñcāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ…pe… jivhāto cepi naṃ māro upasaṅkamati…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ.
PTS 4.187已對照

“賢友們,猶如一座重閣或一座堂舍,厚塗泥土、塗著溼泥。若有人從東方持燃著的草炬來近它,火便不能得到機會,火不能得到所緣……乃至……若從西方來近它……若從北方來近它……若從南方來近它……若從下方來近它……若從上方來近它……若有人從任何方向持燃著的草炬來近它,火便不能得到機會,火不能得到所緣。賢友們,正是如此,對於如是而住的比丘,魔若從眼來近他,魔便得不到機會,魔得不到所緣……乃至……魔若從意來近他,魔便得不到機會,魔得不到所緣。賢友們,如是而住的比丘征服了諸色,諸色沒有徵服比丘;比丘征服了諸聲,諸聲沒有徵服比丘;比丘征服了諸香,諸香沒有徵服比丘;比丘征服了諸味,諸味沒有徵服比丘;比丘征服了諸觸,諸觸沒有徵服比丘;比丘征服了諸法,諸法沒有徵服比丘。賢友們,這稱為征服色者、征服聲者、征服香者、征服味者、征服觸者、征服法者之比丘,是征服者、不被征服者;他征服了那些惡不善法——雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的。賢友們,這樣就是不漏洩的。”

‘‘Seyyathāpi, āvuso, kūṭāgāraṃ vā sālā vā bahalamattikā addāvalepanā. Puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ, na labhetha aggi ārammaṇaṃ…pe… pacchimāya cepi naṃ… uttarāya cepi naṃ… dakkhiṇāya cepi naṃ… heṭṭhimato cepi naṃ… uparimato cepi naṃ… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ, na labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhati māro otāraṃ, na labhati māro ārammaṇaṃ. Evaṃvihārī cāvuso, bhikkhu rūpe adhibhosi, na rūpā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; sadde bhikkhu adhibhosi, na saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; gandhe bhikkhu adhibhosi, na gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; rase bhikkhu adhibhosi, na rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; phoṭṭhabbe bhikkhu adhibhosi, na phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; dhamme bhikkhu adhibhosi, na dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhū, saddādhibhū, gandhādhibhū, rasādhibhū, phoṭṭhabbādhibhū, dhammādhibhū, adhibhū, anadhibhūto [anadhibhūto kehici kilesehi (ka.)], adhibhosi te pāpake akusale dhamme saṃkilesike ponobbhavike sadare dukkhavipāke āyatiṃ jātijarāmaraṇiye. Evaṃ kho, āvuso, anavassuto hotī’’ti.
緬 2.393已對照

於是,世尊起身,對具壽大目犍連說:“善哉,善哉!目犍連,你為諸比丘說了漏洩法門與不漏洩法門,真是善哉。”

Atha kho bhagavā vuṭṭhahitvā āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ āmantesi – ‘‘sādhu sādhu, moggallāna! Sādhu kho tvaṃ, moggallāna, bhikkhūnaṃ avassutapariyāyañca anavassutapariyāyañca abhāsī’’ti.
PTS 4.188已對照

具壽大目犍連這樣說,導師表示贊同。那些比丘滿意、歡喜具壽大目犍連所說。第六[經]。

Idamavoca āyasmā mahāmoggallāno. Samanuñño satthā ahosi. Attamanā te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa bhāsitaṃ abhinandunti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、苦法經

7. Dukkhadhammasuttaṃ
244已對照

二百四十四、諸比丘,當比丘如實了知一切苦法的集起與滅沒時,諸欲便被他如此見:以致當他見諸欲時,凡於諸欲中的欲欲、欲愛、欲迷、欲燒熱,那不隨眠[於他];行與住也被他如此了悟:以致當[他]行、住時,貪與憂等惡、不善法不隨眠[於他]。

244. Yato kho, bhikkhave, bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti. Tathā kho panassa kāmā diṭṭhā honti, yathāssa kāme passato, yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho, so nānuseti. Tathā kho panassa cāro ca vihāro ca anubuddho hoti, yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānusenti.
已對照

“諸比丘,比丘如何如實了知一切苦法的集起與滅沒?‘這是色,這是色的集起,這是色的滅沒;這是受……這是想……這是諸行……這是識,這是識的集起,這是識的滅沒’——諸比丘,比丘就是這樣如實了知一切苦法的集起與滅沒。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti? ‘Iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā… iti saññā… iti saṅkhārā… iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti – evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sabbesaṃyeva dukkhadhammānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti.
PTS 4.189緬 2.394已對照

“諸比丘,諸欲如何被比丘所見,以致當他見諸欲時,凡於諸欲中的欲欲、欲愛、欲迷、欲燒熱,那不隨眠[於他]?諸比丘,猶如有一個炭火坑,深過一人身量,滿是無焰無煙的炭火。這時來了一個想活、不想死、想樂、厭苦的人。兩個強力之人抓住他的兩臂,把他拖向那炭火坑。他會這樣那樣地扭轉身體。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那人知道:‘我若跌入這炭火坑,便會因此遭遇死亡,或近於死亡之苦。’諸比丘,正是這樣,諸欲被比丘見為如炭火坑,以致當他見諸欲時,凡於諸欲中的欲欲、欲愛、欲迷、欲燒熱,那不隨眠[於他]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhuno kāmā diṭṭhā honti? Yathāssa kāme passato, yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho, so nānuseti. Seyyathāpi, bhikkhave, aṅgārakāsu sādhikaporisā puṇṇā aṅgārānaṃ vītaccikānaṃ vītadhūmānaṃ. Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikūlo. Tamenaṃ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā, taṃ aṅgārakāsuṃ upakaḍḍheyyuṃ. So iticīticeva kāyaṃ sannāmeyya. Taṃ kissa hetu? Ñāta [ñāṇaṃ (ka.)] ñhi, bhikkhave, tassa purisassa [purisassa hoti (sī. syā. kaṃ. pī.), purisassa hetu hoti (ka.) ma. ni. 2.45] imaṃ cāhaṃ aṅgārakāsuṃ papatissāmi, tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigacchissāmi maraṇamattaṃ vā dukkhanti. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmā diṭṭhā honti, yathāssa kāme passato, yo kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapariḷāho, so nānuseti.
已對照

“諸比丘,行與住如何被比丘了悟,以致當[他]行、住時,貪與憂等惡、不善法不流入?諸比丘,猶如有人進入多刺的林藪。他前面也有刺,後面也有刺,北面也有刺,南面也有刺,下面也有刺,上面也有刺。他會唯具念而前進,唯具念而後退——[心想]:‘莫讓刺[扎]我。’諸比丘,正是這樣,凡世間是可愛的、可意的,這在聖者之律中稱為刺。”如是了知之後,應知防護與不防護。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubuddho hoti, yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānussavanti [nānusenti (ka.)]? Seyyathāpi, bhikkhave, puriso bahukaṇṭakaṃ dāyaṃ paviseyya. Tassa puratopi kaṇṭako, pacchatopi kaṇṭako, uttaratopi kaṇṭako, dakkhiṇatopi kaṇṭako, heṭṭhatopi kaṇṭako, uparitopi kaṇṭako. So satova abhikkameyya, satova paṭikkameyya – ‘mā maṃ kaṇṭako’ti. Evameva kho, bhikkhave, yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, ayaṃ vuccati ariyassa vinaye kaṇṭako’’ti. Iti viditvā [kaṇḍako. taṃ kaṇḍakoti iti viditvā (sī.)] saṃvaro ca asaṃvaro ca veditabbo.
已對照

“諸比丘,怎樣是不防護?諸比丘,於此,比丘以眼見色後,對可愛的色傾心,對不可愛的色起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去……乃至……以舌嘗味後……乃至……以意識知法後,對可愛的法傾心,對不可愛的法起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。諸比丘,這樣便是不防護。

‘‘Kathañca, bhikkhave, asaṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, bhikkhave, asaṃvaro hoti.
PTS 4.190緬 2.395已對照

“諸比丘,怎樣是防護?諸比丘,於此,比丘以眼見色後,對可愛的色不傾心,對不可愛的色不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去……乃至……以舌嘗味後……乃至……以意識知法後,對可愛的法不傾心,對不可愛的法不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。諸比丘,這樣便是防護。

‘‘Kathañca, bhikkhave, saṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhā rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, bhikkhave, saṃvaro hoti.
已對照

“諸比丘,若那比丘如是行、如是住時,有時由於失念,生起惡、不善、順結的奔馳思惟,諸比丘,念之生起是遲緩的,然而他隨即迅速地將它舍斷、除遣、令終盡、令歸於無有。

‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno evaṃ carato evaṃ viharato kadāci karahaci satisammosā uppajjanti, pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā, dandho, bhikkhave, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti.
已對照

“諸比丘,猶如有人把兩三滴水滴落在整日被燒熱的鐵鍋上。諸比丘,水滴的落下是遲緩的,然而它隨即迅速地歸於消盡、耗竭。諸比丘,正是這樣,若那比丘如是行、如是住時,有時由於失念,生起惡、不善、順結的奔馳思惟,諸比丘,念之生起是遲緩的,然而他隨即迅速地將它舍斷、除遣、令終盡、令歸於無有。諸比丘,行與住就是這樣被比丘了悟的,以致當[他]行、住時,貪與憂等惡、不善法不流入。諸比丘,若國王、或王之大臣、或朋友、或同僚、或親族、或血親,以財富捧上而奉請如是行、如是住的那比丘——‘來吧,男子啊,這些袈裟為何燒灼你?你為何剃著頭隨持缽而行?來吧,還俗之後享用財富,並作諸福德吧!’諸比丘,如是行、如是住的那比丘會舍學而還俗——這[種]處是不存在的。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso divasaṃsantatte [divasasantatte (sī.)] ayokaṭāhe dve vā tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya. Dandho, bhikkhave, udakaphusitānaṃ nipāto, atha kho naṃ khippameva parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno evaṃ carato, evaṃ viharato kadāci karahaci satisammosā uppajjanti pāpakā akusalā sarasaṅkappā saṃyojaniyā, dandho, bhikkhave, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhuno cāro ca vihāro ca anubuddho hoti; yathā carantaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānussavanti. Tañce, bhikkhave, bhikkhuṃ evaṃ carantaṃ evaṃ viharantaṃ rājāno vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, bhogehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ – ‘ehi [evaṃ (sī.)], bho purisa, kiṃ te ime kāsāvā anudahanti, kiṃ muṇḍo kapālamanucarasi, ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu, puññāni ca karohī’ti. So vata, bhikkhave, bhikkhu evaṃ caranto evaṃ viharanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
PTS 4.191緬 2.396已對照

“諸比丘,猶如恆河傾向東方、趨向東方、朝向東方。這時有一大群人取了鋤與筐而來——‘我們要使這恆河傾向西方、趨向西方、朝向西方。’諸比丘,你們認為怎樣,那一大群人能使恆河傾向西方、趨向西方、朝向西方嗎?”“不能,尊者。”“這是什麼緣故呢?”“尊者,恆河傾向東方、趨向東方、朝向東方;它不容易被使得傾向西方、趨向西方、朝向西方。而那一大群人只會分得疲勞與惱害罷了。”“諸比丘,正是這樣,若國王、或王之大臣、或朋友、或同僚、或親族、或血親,以財富捧上而奉請如是行、如是住的那比丘——‘來吧,男子啊,這些袈裟為何燒灼你?你為何剃著頭隨持缽而行?來吧,還俗之後享用財富,並作諸福德吧!’諸比丘,如是行、如是住的那比丘會舍學而還俗——這[種]處是不存在的。這是什麼緣故呢?諸比丘,因為那長夜以來趣向離、傾向離、投向離的心,會如此還俗——這[種]處是不存在的。”第七[經]。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā. Atha mahājanakāyo āgaccheyya kuddāla-piṭakaṃ ādāya – ‘mayaṃ imaṃ gaṅgaṃ nadiṃ pacchāninnaṃ karissāma pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāra’nti. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, api nu kho so mahājanakāyo gaṅgaṃ nadiṃ pacchāninnaṃ kareyya pacchāpoṇaṃ pacchāpabbhāra’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Gaṅgā, bhante, nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā; sā na sukarā pacchāninnā kātuṃ pacchāpoṇā pacchāpabbhārā. Yāvadeva ca pana so mahājanakāyo kilamathassa vighātassa bhāgī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhikkhave, tañce bhikkhuṃ evaṃ carantaṃ evaṃ viharantaṃ rājāno vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā bhogehi abhihaṭṭhuṃ pavāreyyuṃ – ‘ehi, bho purisa, kiṃ te ime kāsāvā anudahanti, kiṃ muṇḍo kapālamanucarasi, ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu, puññāni ca karohī’ti. So vata, bhikkhave, bhikkhu evaṃ caranto evaṃ viharanto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Taṃ kissa hetu? Yañhi taṃ, bhikkhave, cittaṃ dīgharattaṃ vivekaninnaṃ vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ, tathā [kañca (syā. kaṃ. ka.)] hīnāyāvattissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、甄叔迦喻經

8. Kiṃsukopamasuttaṃ
245PTS 4.192已對照

二百四十五、那時,某位比丘前往另一位比丘那裡;到了之後,對那位比丘這樣說:“賢友,到什麼程度,比丘的見才是善清淨的呢?”“賢友,當比丘如實了知六觸處的集起與滅沒時,賢友,到這個程度,比丘的見便是善清淨的。”

245. Atha kho aññataro bhikkhu yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.
已對照

那時,那位比丘不滿足於那位比丘對問題的解答,便前往另一位比丘那裡;到了之後,對那位比丘這樣說:“賢友,到什麼程度,比丘的見才是善清淨的呢?”“賢友,當比丘如實了知五取蘊的集起與滅沒時,賢友,到這個程度,比丘的見便是善清淨的。”

Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena [pañhāveyyākaraṇena (syā. kaṃ. ka.)], yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.
已對照

那時,那位比丘不滿足於那位比丘對問題的解答,便前往另一位比丘那裡;到了之後,對那位比丘這樣說:“賢友,到什麼程度,比丘的見才是善清淨的呢?”“賢友,當比丘如實了知四大種的集起與滅沒時,賢友,到這個程度,比丘的見便是善清淨的。”

Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.
緬 2.397已對照

那時,那位比丘不滿足於那位比丘對問題的解答,便前往另一位比丘那裡;到了之後,對那位比丘這樣說:“賢友,到什麼程度,比丘的見才是善清淨的呢?”“賢友,當比丘如實了知‘凡任何集法,一切皆是滅法’時,賢友,到這個程度,比丘的見便是善清淨的。”

Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca – ‘‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti? ‘‘Yato kho, āvuso, bhikkhu yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā, kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti.
PTS 4.193已對照

那時,那位比丘不滿足於那位比丘對問題的解答,便前往世尊那裡;到了之後,對世尊這樣說:“尊者,我前往某位比丘那裡;到了之後,對那位比丘這樣說:‘賢友,到什麼程度,比丘的見才是善清淨的呢?’尊者,這樣說時,那位比丘對我這樣說:‘賢友,當比丘如實了知六觸處的集起與滅沒時,賢友,到這個程度,比丘的見便是善清淨的。’尊者,於是我不滿足於那位比丘對問題的解答,便前往另一位比丘那裡;到了之後,對那位比丘這樣說:‘賢友,到什麼程度,比丘的見才是善清淨的呢?’尊者,這樣說時,那位比丘對我這樣說:‘賢友,當比丘於五取蘊……乃至……如實了知四大種的集起與滅沒……乃至……如實了知“凡任何集法,一切皆是滅法”時,賢友,到這個程度,比丘的見便是善清淨的。’尊者,於是我不滿足於那位比丘對問題的解答,便前往世尊[這裡]。尊者,到什麼程度,比丘的見才是善清淨的呢?”

Atha kho so bhikkhu asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idhāhaṃ, bhante, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ – kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti? Evaṃ vutte, bhante, so bhikkhu maṃ etadavoca – ‘yato kho, āvuso, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti. Atha khvāhaṃ, bhante, asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro bhikkhu tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā nu kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti? Evaṃ vutte, bhante, so bhikkhu maṃ etadavoca – ‘yato kho, āvuso, bhikkhu pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ…pe… catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca yathābhūtaṃ pajānāti…pe… yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti yathābhūtaṃ pajānāti, ettāvatā kho, āvuso, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’ti. Atha khvāhaṃ, bhante, asantuṭṭho tassa bhikkhussa pañhaveyyākaraṇena yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ ( ) [(upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavocaṃ) (ka.)]. Kittāvatā nu kho, bhante, bhikkhuno dassanaṃ suvisuddhaṃ hotī’’ti?
PTS 4.194緬 2.398已對照

“比丘,譬如有一個人從未見過甄叔迦。他會前往另一位見過甄叔迦的人那裡;到了之後,會對那人這樣說:‘這位先生,甄叔迦是什麼樣的?’他會這樣說:‘喂,人啊,甄叔迦是黑色的,猶如燒焦的樹樁。’比丘,而在那時,甄叔迦正是那樣的,一如那人所見。比丘,於是那人不滿足於那人對問題的解答,便會前往另一位見過甄叔迦的人那裡;到了之後,會對那人這樣說:‘這位先生,甄叔迦是什麼樣的?’他會這樣說:‘喂,人啊,甄叔迦是紅色的,猶如肉塊。’比丘,而在那時,甄叔迦正是那樣的,一如那人所見。比丘,於是那人不滿足於那人對問題的解答,便會前往另一位見過甄叔迦的人那裡;到了之後,會對那人這樣說:‘這位先生,甄叔迦是什麼樣的?’他會這樣說:‘喂,人啊,甄叔迦是長出垂條的、結了莢的,猶如西利薩樹。’比丘,而在那時,甄叔迦正是那樣的,一如那人所見。比丘,於是那人不滿足於那人對問題的解答,便會前往另一位見過甄叔迦的人那裡;到了之後,會對那人這樣說:‘這位先生,甄叔迦是什麼樣的?’他會這樣說:‘喂,人啊,甄叔迦是葉子繁密、樹蔭相接的,猶如尼拘陀樹。’比丘,而在那時,甄叔迦正是那樣的,一如那人所見。比丘,正是如此,那些見善清淨的善士如何如何勝解,那些善士便如是如是解答了。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, purisassa kiṃsuko adiṭṭhapubbo assa. So yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya. Upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso, bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘kāḷako kho, ambho purisa, kiṃsuko – seyyathāpi jhāmakhāṇū’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko yathāpi [yathā (sī. syā. kaṃ.) dutiyavārādīsu pana ‘‘yathāpi’’tveva dissati] tassa purisassa dassanaṃ. Atha kho, so bhikkhu, puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso, bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘lohitako kho, ambho purisa, kiṃsuko – seyyathāpi maṃsapesī’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko yathāpi tassa purisassa dassanaṃ. Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso, bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘ocīrakajāto [ojīrakajāto (sī.), odīrakajāto (pī.)] kho, ambho purisa, kiṃsuko ādinnasipāṭiko – seyyathāpi sirīso’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko, yathāpi tassa purisassa dassanaṃ. Atha kho so bhikkhu puriso asantuṭṭho tassa purisassa pañhaveyyākaraṇena, yenaññataro puriso kiṃsukassa dassāvī tenupasaṅkameyya; upasaṅkamitvā taṃ purisaṃ evaṃ vadeyya – ‘kīdiso, bho purisa, kiṃsuko’ti? So evaṃ vadeyya – ‘bahalapattapalāso sandacchāyo [saṇḍacchāyo (syā. kaṃ.)] kho, ambho purisa, kiṃsuko – seyyathāpi nigrodho’ti. Tena kho pana, bhikkhu, samayena tādisovassa kiṃsuko, yathāpi tassa purisassa dassanaṃ. Evameva kho, bhikkhu, yathā yathā adhimuttānaṃ tesaṃ sappurisānaṃ dassanaṃ suvisuddhaṃ hoti, tathā tathā kho tehi sappurisehi byākataṃ.
已對照

“比丘,譬如國王的邊境城市,有堅固的城基、堅固的城牆與城門樓,有六道門;那裡有一位賢明、幹練、有智慧的守門人,阻攔不認識的人,放入認識的人。有一對快速的使者從東方而來,會對那守門人這樣說:‘這位先生,這座城市的城主在哪裡?’他會這樣說:‘大人,他坐在中央的十字路口。’於是那對快速的使者把如實之言交付給城主之後,會走上來時的道路。有一對快速的使者從西方而來……乃至……從北方……從南方而來,會對那守門人這樣說:‘這位先生,這[城]的城主在哪裡?’他會這樣說:‘大人,他坐在中央的十字路口。’於是那對快速的使者把如實之言交付給城主之後,會走上來時的道路。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, rañño paccantimaṃ nagaraṃ daḷhuddhāpaṃ [daḷhuddāpaṃ (sī. pī.)] daḷhapākāratoraṇaṃ chadvāraṃ. Tatrassa dovāriko paṇḍito byatto medhāvī, aññātānaṃ nivāretā, ñātānaṃ pavesetā. Puratthimāya disāya āgantvā sīghaṃ dūtayugaṃ taṃ dovārikaṃ evaṃ vadeyya – ‘kahaṃ, bho purisa, imassa nagarassa nagarassāmī’ti? So evaṃ vadeyya – ‘eso, bhante, majjhe siṅghāṭake nisinno’ti. Atha kho taṃ sīghaṃ dūtayugaṃ nagarassāmikassa yathābhūtaṃ vacanaṃ niyyātetvā yathāgatamaggaṃ paṭipajjeyya. Pacchimāya disāya āgantvā sīghaṃ dūtayugaṃ…pe… uttarāya disāya… dakkhiṇāya disāya āgantvā sīghaṃ dūtayugaṃ taṃ dovārikaṃ evaṃ vadeyya – ‘kahaṃ, bho purisa, imassa nagarassāmī’ti? So evaṃ vadeyya – ‘eso, bhante, majjhe siṅghāṭake nisinno’ti. Atha kho taṃ sīghaṃ dūtayugaṃ nagarassāmikassa yathābhūtaṃ vacanaṃ niyyātetvā yathāgatamaggaṃ paṭipajjeyya.
PTS 4.195緬 2.399已對照

“比丘,我作了這個譬喻,是為了使[你]知曉[其]義。而此中之義是這樣——比丘,所謂‘城市’,這是這個四大所成之身的增語——[此身]由父母所生,靠飯食與粥團積聚而成,是無常、塗敷、按摩、破壞、毀滅之法。比丘,所謂‘六道門’,這是六內處的增語。比丘,所謂‘守門人’,這是念的增語。比丘,所謂‘一對快速的使者’,這是止與觀的增語。比丘,所謂‘城主’,這是識的增語。比丘,所謂‘中央的十字路口’,這是四大種——地界、水界、火界、風界——的增語。比丘,所謂‘如實之言’,這是涅槃的增語。比丘,所謂‘來時的道路’,這是八支聖道的增語,即:正見……乃至……正定。”第八[經]。

‘‘Upamā kho myāyaṃ, bhikkhu, katā atthassa viññāpanāya. Ayañcettha attho – ‘nagara’nti kho, bhikkhu, imassetaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa adhivacanaṃ mātāpettikasambhavassa odanakummāsūpacayassa aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa. ‘Cha dvārā’ti kho, bhikkhu, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. ‘Dovāriko’ti kho, bhikkhu, satiyā etaṃ adhivacanaṃ. ‘Sīghaṃ dūtayuga’nti kho, bhikkhu, samathavipassanānetaṃ adhivacanaṃ. ‘Nagarassāmī’ti kho, bhikkhu, viññāṇassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Majjhe siṅghāṭako’ti kho, bhikkhu, catunnetaṃ mahābhūtānaṃ adhivacanaṃ – pathavīdhātuyā, āpodhātuyā, tejodhātuyā, vāyodhātuyā. ‘Yathābhūtaṃ vacana’nti kho, bhikkhu, nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. ‘Yathāgatamaggo’ti kho, bhikkhu, ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhiyā…pe… sammāsamādhissā’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、琵琶喻經

9. Vīṇopamasuttaṃ
246已對照

二百四十六、“諸比丘,無論哪一位比丘或比丘尼,若於眼所識的諸色生起欲(chanda)、或貪(rāga)、或瞋(dosa)、或痴(moha)、或心的瞋恨(paṭigha),他應從那裡制止心:‘這條道路有怖畏(sabhaya)、有恐怖(sappaṭibhaya)、有荊棘、有稠林,是歧途(ummagga)、是惡道(kummagga)、是難行的(duhitika)。這條道路為非善士(asappurisa)所親近,這條道路不為善士所親近。你不配這[條道路]。’應從那裡制止心,[即]從眼所識的諸色……乃至……諸比丘,無論哪一位比丘或比丘尼,若於舌所識的諸味……乃至……於意所識的諸法生起欲、或貪、或瞋、或痴、或心的瞋恨,他應從那裡制止心:‘這條道路有怖畏、有恐怖、有荊棘、有稠林,是歧途、是惡道、是難行的。這條道路為非善士所親近,這條道路不為善士所親近。你不配這[條道路]。’應從那裡制止心,[即]從意所識的諸法。

246. ‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṃ vāpi [paṭighaṃ vā (sī.)] cetaso, tato cittaṃ nivāreyya. Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca. Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito. Na tvaṃ etaṃ arahasīti. Tato cittaṃ nivāraye cakkhuviññeyyehi rūpehi…pe… yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā jivhāviññeyyesu rasesu…pe… manoviññeyyesu dhammesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṃ vāpi cetaso tato cittaṃ nivāreyya. Sabhayo ceso maggo sappaṭibhayo ca sakaṇṭako ca sagahano ca ummaggo ca kummaggo ca duhitiko ca. Asappurisasevito ceso maggo, na ceso maggo sappurisehi sevito. Na tvaṃ etaṃ arahasīti. Tato cittaṃ nivāraye manoviññeyyehi dhammehi.
PTS 4.196緬 2.400已對照

“諸比丘,猶如莊稼已豐熟,而看守莊稼者放逸,吃莊稼的牛闖入那片莊稼之後,盡其所欲地陷入驕醉、陷入放逸;諸比丘,正是這樣,無聞凡夫於六觸處(phassāyatana)不防護而行,於五欲功德盡其所欲地陷入驕醉、陷入放逸。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṃ sampannaṃ. Kiṭṭhārakkho [kiṭṭhārakkhako (sī.)] ca pamatto, goṇo ca kiṭṭhādo aduṃ kiṭṭhaṃ otaritvā yāvadatthaṃ madaṃ āpajjeyya pamādaṃ āpajjeyya; evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano chasu phassāyatanesu asaṃvutakārī pañcasu kāmaguṇesu yāvadatthaṃ madaṃ āpajjati pamādaṃ āpajjati.
已對照

“諸比丘,猶如莊稼已豐熟,而看守莊稼者不放逸,吃莊稼的牛闖入那片莊稼。看守莊稼者便牢牢地抓住它的鼻子;牢牢抓住鼻子之後,在上方角間(uparighaṭā)牢牢制住[它];在上方角間牢牢制住之後,用棍棒狠狠地打[它];用棍棒狠狠打過之後,放開[它]。諸比丘,第二次……乃至……諸比丘,第三次,吃莊稼的牛闖入那片莊稼。看守莊稼者便牢牢地抓住它的鼻子;牢牢抓住鼻子之後,在上方角間牢牢制住[它];在上方角間牢牢制住之後,用棍棒狠狠地打[它];用棍棒狠狠打過之後,放開[它]。諸比丘,這樣一來,那頭吃莊稼的牛無論去到村落還是去到林野,無論多站立還是多坐著,都不會再闖入那片莊稼——正因隨念著先前那棍棒的觸擊。諸比丘,正是這樣,一旦比丘的心於六觸處已被降伏、已被善降伏,[心]便正在內住立、安定、成為專一、得定。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, kiṭṭhaṃ sampannaṃ kiṭṭhārakkho ca appamatto goṇo ca kiṭṭhādo aduṃ kiṭṭhaṃ otareyya. Tamenaṃ kiṭṭhārakkho nāsāyaṃ suggahitaṃ gaṇheyya. Nāsāyaṃ suggahitaṃ gahetvā uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggaṇheyya. Uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷeyya. Daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷetvā osajjeyya. Dutiyampi kho, bhikkhave …pe… tatiyampi kho, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo aduṃ kiṭṭhaṃ otareyya. Tamenaṃ kiṭṭhārakkho nāsāyaṃ suggahitaṃ gaṇheyya. Nāsāyaṃ suggahitaṃ gahetvā uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggaṇheyya. Uparighaṭāyaṃ suniggahitaṃ niggahetvā daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷeyya. Daṇḍena sutāḷitaṃ tāḷetvā osajjeyya. Evañhi so, bhikkhave, goṇo kiṭṭhādo gāmagato vā araññagato vā, ṭhānabahulo vā assa nisajjabahulo vā na taṃ kiṭṭhaṃ puna otareyya – tameva purimaṃ daṇḍasamphassaṃ samanussaranto. Evameva kho, bhikkhave, yato kho bhikkhuno chasu phassāyatanesu cittaṃ udujitaṃ hoti sudujitaṃ, ajjhattameva santiṭṭhati, sannisīdati, ekodi hoti, samādhiyati.
PTS 4.198緬 2.401已對照

“諸比丘,猶如國王或王之大臣從未聽過琵琶(vīṇā)的聲音。他聽到了琵琶的聲音,便這樣說:‘喂,那這般能引生貪染(rajanīya)、這般可愛樂(kamanīya)、這般令人陶醉(madanīya)、這般令人迷醉(mucchanīya)、這般令人繫縛(bandhanīya)的聲音,究竟是什麼的[聲音]呢?’人們便對他這樣說:‘大人,這名為琵琶——那這般能引生貪染、這般可愛樂、這般令人陶醉、這般令人迷醉、這般令人繫縛的聲音,就是它的[聲音]。’他便這樣說:‘諸位,去把那琵琶給我拿來。’人們便把那琵琶拿給他,對他這樣說:‘大人,這就是那琵琶——那這般能引生貪染、這般可愛樂、這般令人陶醉、這般令人迷醉、這般令人繫縛的聲音,就是它的[聲音]。’他便這樣說:‘諸位,我不要那琵琶,你們只把那聲音給我拿來。’人們便對他這樣說:‘大人,這名為琵琶的,有眾多組件、有大量組件;它由眾多組件合成而發聲,即:緣琴槽、緣蒙皮、緣琴桿、緣纏弦、緣琴絃、緣撥子(koṇa)、緣人與之相應的努力——大人,這名為琵琶的,就是這樣有眾多組件、有大量組件;它由眾多組件合成而發聲。’他便把那琵琶劈成十塊或百塊;把它劈成十塊或百塊之後,弄成一片一片的碎片;弄成一片一片的碎片之後,用火燒;用火燒了之後,弄成灰;弄成灰之後,或在大風中揚掉,或放入水流迅急的河中沖走。他便這樣說:‘諸位,這名為琵琶的,原來是卑劣的;正如這[琵琶],凡名為琵琶的任何[東西]皆然。而此中這些人竟過度地放逸、迷溺!’諸比丘,正是這樣,比丘遍尋(samanvesati)色,盡色之趣(gati)所及;遍尋受,盡受之趣所及;遍尋想,儘想之趣所及;遍尋諸行,盡諸行之趣所及;遍尋識,盡識之趣所及。當他遍尋色,盡色之趣所及;遍尋受……乃至……想……諸行……遍尋識,盡識之趣所及時,凡是他所有的‘我’、或‘我的’、或‘我存在’,那也於他不再有。”第九[經]。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, rañño vā rājamahāmattassa vā vīṇāya saddo assutapubbo assa. So vīṇāsaddaṃ suṇeyya. So evaṃ vadeyya – ‘ambho, kassa [kissa (sī. pī.)] nu kho eso saddo evaṃrajanīyo evaṃkamanīyo evaṃmadanīyo evaṃmucchanīyo evaṃbandhanīyo’ti? Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘esā, kho, bhante, vīṇā nāma, yassā eso saddo evaṃrajanīyo evaṃkamanīyo evaṃmadanīyo evaṃmucchanīyo evaṃbandhanīyo’ti. So evaṃ vadeyya – ‘gacchatha me, bho, taṃ vīṇaṃ āharathā’ti. Tassa taṃ vīṇaṃ āhareyyuṃ. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ kho sā, bhante, vīṇā yassā eso saddo evaṃrajanīyo evaṃkamanīyo evaṃmadanīyo evaṃmucchanīyo evaṃbandhanīyo’ti. So evaṃ vadeyya – ‘alaṃ me, bho, tāya vīṇāya, tameva me saddaṃ āharathā’ti. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ayaṃ kho, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā. Anekehi sambhārehi samāraddhā vadati, seyyathidaṃ – doṇiñca paṭicca cammañca paṭicca daṇḍañca paṭicca upadhāraṇe ca paṭicca tantiyo ca paṭicca koṇañca paṭicca purisassa ca tajjaṃ vāyāmaṃ paṭicca evāyaṃ, bhante, vīṇā nāma anekasambhārā mahāsambhārā. Anekehi sambhārehi samāraddhā vadatī’ti. So taṃ vīṇaṃ dasadhā vā satadhā vā phāleyya, dasadhā vā satadhā vā taṃ phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya. Sakalikaṃ sakalikaṃ karitvā agginā ḍaheyya, agginā ḍahitvā masiṃ kareyya. Masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuneyya [opuneyya (sī. pī.), ophuṇeyya (?)], nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya. So evaṃ vadeyya – ‘asatī kirāyaṃ, bho, vīṇā nāma, yathevaṃ yaṃ [yathevāyaṃ (sī.), yathevayaṃ (pī.)] kiñci vīṇā nāma ettha ca panāyaṃ jano [ettha panāyaṃ jano (syā. kaṃ.), ettha ca mahājano (pī. ka.)] ativelaṃ pamatto palaḷito’ti. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ samanvesati [samannesati (sī. syā. kaṃ.), samanesati (pī.)] yāvatā rūpassa gati, vedanaṃ samanvesati yāvatā vedanāya gati, saññaṃ samanvesati yāvatā saññāya gati, saṅkhāre samanvesati yāvatā saṅkhārānaṃ gati, viññāṇaṃ samanvesati yāvatā viññāṇassa gati. Tassa rūpaṃ samanvesato yāvatā rūpassa gati, vedanaṃ samanvesato…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ samanvesato yāvatā viññāṇassa gati. Yampissa taṃ hoti ahanti vā mamanti vā asmīti vā tampi tassa na hotī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、六生物喻經

10. Chappāṇakopamasuttaṃ
247已對照

二百四十七、“諸比丘,猶如一個肢體有傷、肢體潰爛的人進入箭草叢(saravana),吉祥草的刺會刺他的腳,箭草的葉會劃他的肢體。諸比丘,這樣一來,那人會由此而更加感受苦與憂。諸比丘,正是這樣,在此,某位比丘無論去到村落還是去到林野,都會遇到說[他]的人:‘這位尊者就是這樣作為、這樣行持的人,是不淨的村落之刺。’知道‘那是刺’之後,應知律儀(saṃvara)與不律儀。

247. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso arugatto pakkagatto saravanaṃ paviseyya. Tassa kusakaṇṭakā ceva pāde vijjheyyuṃ, sarapattāni ca gattāni [sarapattāni pakkagattāni (syā. kaṃ.), arupakkāni gattāni (pī. ka.)] vilekheyyuṃ. Evañhi so, bhikkhave, puriso bhiyyosomattāya tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvediyetha. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu gāmagato vā araññagato vā labhati vattāraṃ – ‘ayañca so [ayañca kho (pī. ka.), ayaṃ so (?)] āyasmā evaṃkārī evaṃsamācāro asucigāmakaṇṭako’ti. Taṃ kaṇṭakoti [taṃ ‘‘asucigāmakaṇḍato’’ti (ka.)] iti viditvā saṃvaro ca asaṃvaro ca veditabbo.
緬 2.402已對照

“諸比丘,怎樣是不律儀?諸比丘,在此,比丘以眼見色後,對可愛的色傾心,對不可愛的色起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,對可愛的法傾心,對不可愛的法起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。

‘‘Kathañca, bhikkhave, asaṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.
PTS 4.199已對照

“諸比丘,猶如有人捉住境域各異、行處各異的六生物,用堅固的繩子捆縛:捉住蛇,用堅固的繩子捆縛;捉住鱷魚,用堅固的繩子捆縛;捉住鳥,用堅固的繩子捆縛;捉住狗,用堅固的繩子捆縛;捉住豺,用堅固的繩子捆縛;捉住獼猴,用堅固的繩子捆縛。用堅固的繩子捆縛之後,在中間打一個結,然後放開。諸比丘,於是那境域各異、行處各異的六生物,便會各自朝自己的行處境域拉扯:蛇會拉扯,[想]‘我要進入蟻垤’;鱷魚會拉扯,[想]‘我要進入水中’;鳥會拉扯,[想]‘我要飛上虛空’;狗會拉扯,[想]‘我要進入村落’;豺會拉扯,[想]‘我要進入墓地’;獼猴會拉扯,[想]‘我要進入樹林’。諸比丘,當那六生物疲乏、睏倦時,它們之中哪一個生物較有力,它們便會隨順它、隨行它、落入它的支配。諸比丘,正是這樣,無論哪一位比丘,若身至念(kāyagatāsati)未修習、未多作,眼便把他拉向可意的諸色,不可意的諸色則成為厭惡的……乃至……意便把他拉向可意的諸法,不可意的諸法則成為厭惡的。諸比丘,這樣便是不律儀。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso chappāṇake gahetvā nānāvisaye nānāgocare daḷhāya rajjuyā bandheyya. Ahiṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Susumāraṃ [suṃsumāraṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Pakkhiṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Kukkuraṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Siṅgālaṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Makkaṭaṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Daḷhāya rajjuyā bandhitvā majjhe gaṇṭhiṃ karitvā ossajjeyya. Atha kho, te, bhikkhave, chappāṇakā nānāvisayā nānāgocarā sakaṃ sakaṃ gocaravisayaṃ āviñcheyyuṃ [āviñjeyyuṃ (sī.)] – ahi āviñcheyya ‘vammikaṃ pavekkhāmī’ti, susumāro āviñcheyya ‘udakaṃ pavekkhāmī’ti, pakkhī āviñcheyya ‘ākāsaṃ ḍessāmī’ti, kukkuro āviñcheyya ‘gāmaṃ pavekkhāmī’ti, siṅgālo āviñcheyya ‘sīvathikaṃ [sivathikaṃ (ka.)] pavekkhāmī’ti, makkaṭo āviñcheyya ‘vanaṃ pavekkhāmī’ti. Yadā kho te, bhikkhave, chappāṇakā jhattā assu kilantā, atha kho yo nesaṃ pāṇakānaṃ balavataro assa tassa te anuvatteyyuṃ, anuvidhāyeyyuṃ vasaṃ gaccheyyuṃ. Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci bhikkhuno kāyagatāsati abhāvitā abahulīkatā, taṃ cakkhu āviñchati manāpiyesu rūpesu, amanāpiyā rūpā paṭikūlā honti…pe… mano āviñchati manāpiyesu dhammesu, amanāpiyā dhammā paṭikūlā honti. Evaṃ kho, bhikkhave, asaṃvaro hoti.
PTS 4.200緬 2.403已對照

“諸比丘,怎樣是律儀?諸比丘,在此,比丘以眼見色後,對可愛的色不傾心,對不可愛的色不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去……乃至……以舌嘗味後……乃至……以意識知法後,對可愛的法不傾心,對不可愛的法不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。

‘‘Kathañca, bhikkhave, saṃvaro hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti…pe… jivhā rasaṃ sāyitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso, tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti.
已對照

“諸比丘,猶如有人捉住境域各異、行處各異的六生物,用堅固的繩子捆縛:捉住蛇,用堅固的繩子捆縛;捉住鱷魚,用堅固的繩子捆縛;捉住鳥……乃至……捉住狗……捉住豺……捉住獼猴,用堅固的繩子捆縛。用堅固的繩子捆縛之後,系在堅固的木樁或柱子上。諸比丘,於是那境域各異、行處各異的六生物,便會各自朝自己的行處境域拉扯:蛇會拉扯,[想]‘我要進入蟻垤’;鱷魚會拉扯,[想]‘我要進入水中’;鳥會拉扯,[想]‘我要飛上虛空’;狗會拉扯,[想]‘我要進入村落’;豺會拉扯,[想]‘我要進入墓地’;獼猴會拉扯,[想]‘我要進入樹林’。諸比丘,當那六生物疲乏、睏倦時,便會就在那木樁或柱子旁站立、坐下、躺臥。諸比丘,正是這樣,無論哪一位比丘,若身至念已修習、已多作,眼便不把他拉向可意的諸色,不可意的諸色也不成為厭惡的……乃至……舌便不把他拉向可意的諸味……乃至……意便不把他拉向可意的諸法,不可意的諸法也不成為厭惡的。諸比丘,這樣便是律儀。

‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso chappāṇake gahetvā nānāvisaye nānāgocare daḷhāya rajjuyā bandheyya. Ahiṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Susumāraṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Pakkhiṃ gahetvā…pe… kukkuraṃ gahetvā… siṅgālaṃ gahetvā… makkaṭaṃ gahetvā daḷhāya rajjuyā bandheyya. Daḷhāya rajjuyā bandhitvā daḷhe khīle vā thambhe vā upanibandheyya. Atha kho te, bhikkhave, chappāṇakā nānāvisayā nānāgocarā sakaṃ sakaṃ gocaravisayaṃ āviñcheyyuṃ – ahi āviñcheyya ‘vammikaṃ pavekkhāmī’ti, susumāro āviñcheyya ‘udakaṃ pavekkhāmī’ti, pakkhī āviñcheyya ‘ākāsaṃ ḍessāmī’ti, kukkuro āviñcheyya ‘gāmaṃ pavekkhāmī’ti, siṅgālo āviñcheyya ‘sīvathikaṃ pavekkhāmī’ti, makkaṭo āviñcheyya ‘vanaṃ pavekkhāmī’ti. Yadā kho te, bhikkhave, chappāṇakā jhattā assu kilantā, atha tameva khīlaṃ vā thambhaṃ vā upatiṭṭheyyuṃ, upanisīdeyyuṃ, upanipajjeyyuṃ. Evameva kho, bhikkhave, yassa kassaci bhikkhuno kāyagatāsati bhāvitā bahulīkatā, taṃ cakkhu nāviñchati manāpiyesu rūpesu, amanāpiyā rūpā nappaṭikūlā honti…pe… jivhā nāviñchati manāpiyesu rasesu…pe… mano nāviñchati manāpiyesu dhammesu, amanāpiyā dhammā nappaṭikūlā honti. Evaṃ kho, bhikkhave, saṃvaro hoti.
已對照

“諸比丘,‘堅固的木樁或柱子’,這是身至唸的增語。因此,諸比丘,你們應當這樣修學:‘我們的身至念將是已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤的。’諸比丘,正應這樣修學。”第十[經]。

‘‘‘Daḷhe khīle vā thambhe vā’ti kho, bhikkhave, kāyagatāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ. Tasmātiha vo, bhikkhave, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘kāyagatā no sati bhāvitā bhavissati bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā’ti. Evañhi kho, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Dasamaṃ.
已對照

十一、麥束經

11. Yavakalāpisuttaṃ
248PTS 4.201緬 2.404已對照

二百四十八、“諸比丘,譬如麥束被放在四衢大道上。那時,六個手持扁擔的人來了,他們以六根扁擔打那麥束。諸比丘,如是那麥束被六根扁擔打著,就被打得很透了。那時,第七個手持扁擔的人來了,他以第七根扁擔打那麥束。諸比丘,如是那麥束被第七根扁擔打著,就被打得更透了。諸比丘,同樣地,無聞凡夫於眼被可意與不可意的諸色所打……乃至……於舌被可意與不可意的諸味所打……乃至……於意被可意與不可意的諸法所打。諸比丘,若那無聞凡夫為未來的再有而思,諸比丘,如是那愚人便被打得更透了,猶如那被第七根扁擔打著的麥束。

248. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yavakalāpī cātumahāpathe nikkhittā assa. Atha cha purisā āgaccheyyuṃ byābhaṅgihatthā. Te yavakalāpiṃ chahi byābhaṅgīhi haneyyuṃ. Evañhi sā, bhikkhave, yavakalāpī suhatā assa chahi byābhaṅgīhi haññamānā. Atha sattamo puriso āgaccheyya byābhaṅgihattho. So taṃ yavakalāpiṃ sattamāya byābhaṅgiyā haneyya. Evañhi sā bhikkhave, yavakalāpī suhatatarā assa, sattamāya byābhaṅgiyā haññamānā. Evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano cakkhusmiṃ haññati manāpāmanāpehi rūpehi…pe… jivhāya haññati manāpāmanāpehi rasehi…pe… manasmiṃ haññati manāpāmanāpehi dhammehi. Sace so, bhikkhave, assutavā puthujjano āyatiṃ punabbhavāya ceteti, evañhi so, bhikkhave, moghapuriso suhatataro hoti, seyyathāpi sā yavakalāpī sattamāya byābhaṅgiyā haññamānā.
PTS 4.202緬 2.405已對照

“諸比丘,從前,諸天與阿修羅的戰陣曾經擺開。諸比丘,那時,毗摩質多羅阿修羅王召喚諸阿修羅:‘諸位尊駕,若在諸天與阿修羅的戰陣擺開時,阿修羅勝了、諸天敗了,你們就用以頸為第五的諸縛把諸天之主帝釋縛起來,帶到阿修羅城我的面前。’諸比丘,諸天之主帝釋也召喚三十三天諸天:‘諸位尊駕,若在諸天與阿修羅的戰陣擺開時,諸天勝了、阿修羅敗了,你們就用以頸為第五的諸縛把毗摩質多羅阿修羅王縛起來,帶到善法天會堂我的面前。’諸比丘,在那場戰陣中,諸天勝了,阿修羅敗了。諸比丘,於是三十三天諸天用以頸為第五的諸縛把毗摩質多羅阿修羅王縛起來,帶到善法天會堂諸天之主帝釋的面前。諸比丘,在那裡,毗摩質多羅阿修羅王被以頸為第五的諸縛縛著。諸比丘,每當毗摩質多羅阿修羅王這樣想:‘諸天是如法的,阿修羅是非法的,如今我就在這裡,前往天城。’那時他便見自己從以頸為第五的諸縛中解脫,具足、具備天界的五欲功德而嬉遊。諸比丘,而每當毗摩質多羅阿修羅王這樣想:‘阿修羅是如法的,諸天是非法的,如今我要就到那裡,前往阿修羅城。’那時他便見自己被以頸為第五的諸縛縛著,並從天界的五欲功德退失。諸比丘,毗摩質多羅之縛是如此微細;魔縛比那更微細。諸比丘,計執者被魔所縛,不計執者從波旬解脫。

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho [samupabbūḷho (sī. pī.)] ahosi. Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo asure āmantesi – ‘sace, mārisā, devāsurasaṅgāme samupabyūḷhe asurā jineyyuṃ devā parājineyyuṃ, yena naṃ sakkaṃ devānamindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha asurapura’nti. Sakkopi kho, bhikkhave, devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi – ‘sace, mārisā, devāsurasaṅgāme samupabyūḷhe devā jineyyuṃ asurā parājineyyuṃ, yena naṃ vepacittiṃ asurindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā mama santike āneyyātha sudhammaṃ devasabha’nti. Tasmiṃ kho pana, bhikkhave, saṅgāme devā jiniṃsu, asurā parājiniṃsu. Atha kho, bhikkhave, devā tāvatiṃsā vepacittiṃ asurindaṃ kaṇṭhapañcamehi bandhanehi bandhitvā sakkassa devānamindassa santike ānesuṃ sudhammaṃ devasabhaṃ. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vepacitti asurindo kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddho [bandho (sī. syā. kaṃ. ka.)] hoti. Yadā kho, bhikkhave, vepacittissa asurindassa evaṃ hoti – ‘dhammikā kho devā, adhammikā asurā, idheva dānāhaṃ devapuraṃ gacchāmī’ti. Atha kaṇṭhapañcamehi bandhanehi muttaṃ attānaṃ samanupassati, dibbehi ca pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Yadā ca kho, bhikkhave, vepacittissa asurindassa evaṃ hoti – ‘dhammikā kho asurā, adhammikā devā, tattheva dānāhaṃ asurapuraṃ gamissāmī’ti, atha kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddhaṃ attānaṃ samanupassati. Dibbehi ca pañcahi kāmaguṇehi parihāyati. Evaṃ sukhumaṃ kho, bhikkhave, vepacittibandhanaṃ. Tato sukhumataraṃ mārabandhanaṃ. Maññamāno kho, bhikkhave, baddho mārassa, amaññamāno mutto pāpimato.
已對照

“諸比丘,‘我是’——這是計執;‘我就是這個’——這是計執;‘我將存在’——這是計執;‘我將不存在’——這是計執;‘我將是有色的’——這是計執;‘我將是無色的’——這是計執;‘我將是有想的’——這是計執;‘我將是無想的’——這是計執;‘我將是非想非非想的’——這是計執。諸比丘,計執是病,計執是癰,計執是箭。諸比丘,因此在此,‘我們將以不計執之心而住’——諸比丘,你們應當這樣學。

‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, maññitametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti maññitametaṃ, ‘bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘na bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘rūpī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘arūpī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘saññī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘asaññī bhavissa’nti maññitametaṃ, ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti maññitametaṃ. Maññitaṃ, bhikkhave, rogo, maññitaṃ gaṇḍo, maññitaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘amaññamānena [amaññitamānena (pī. ka.)] cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
PTS 4.203已對照

“諸比丘,‘我是’——這是動搖;‘我就是這個’——這是動搖;‘我將存在’——這是動搖;‘我將不存在’——這是動搖;‘我將是有色的’——這是動搖;‘我將是無色的’——這是動搖;‘我將是有想的’——這是動搖;‘我將是無想的’——這是動搖;‘我將是非想非非想的’——這是動搖。諸比丘,動搖是病,動搖是癰,動搖是箭。諸比丘,因此在此,‘我們將以不動搖之心而住’——諸比丘,你們應當這樣學。

‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, iñjitametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti iñjitametaṃ, ‘bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘na bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘rūpī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘arūpī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘saññī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘asaññī bhavissa’nti iñjitametaṃ, ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti iñjitametaṃ. Iñjitaṃ, bhikkhave, rogo, iñjitaṃ gaṇḍo, iñjitaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘aniñjamānena [aniñjiyamānena (syā. kaṃ. ka.)] cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
已對照

“諸比丘,‘我是’——這是顫動;‘我就是這個’——這是顫動;‘我將存在’……乃至……‘我將不存在’……‘我將是有色的’……‘我將是無色的’……‘我將是有想的’……‘我將是無想的’……‘我將是非想非非想的’——這是顫動。諸比丘,顫動是病,顫動是癰,顫動是箭。諸比丘,因此在此,‘我們將以不顫動之心而住’——諸比丘,你們應當這樣學。

‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, phanditametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti phanditametaṃ, ‘bhavissa’nti…pe… ‘na bhavissa’nti… ‘rūpī bhavissa’nti… ‘arūpī bhavissa’nti… ‘saññī bhavissa’nti… ‘asaññī bhavissa’nti… ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti phanditametaṃ. Phanditaṃ, bhikkhave, rogo, phanditaṃ gaṇḍo, phanditaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘aphandamānena [aphandiyamānena (syā. kaṃ. ka.)] cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
緬 2.406已對照

“諸比丘,‘我是’——這是妄衍;‘我就是這個’——這是妄衍;‘我將存在’……乃至……‘我將不存在’……‘我將是有色的’……‘我將是無色的’……‘我將是有想的’……‘我將是無想的’……‘我將是非想非非想的’——這是妄衍。諸比丘,妄衍是病,妄衍是癰,妄衍是箭。諸比丘,因此在此,‘我們將以無妄衍之心而住’——諸比丘,你們應當這樣學。

‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, papañcitametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti papañcitametaṃ, ‘bhavissa’nti…pe… ‘na bhavissa’nti… ‘rūpī bhavissa’nti… ‘arūpī bhavissa’nti… ‘saññī bhavissa’nti… ‘asaññī bhavissa’nti… ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti papañcitametaṃ. Papañcitaṃ, bhikkhave, rogo, papañcitaṃ gaṇḍo, papañcitaṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘nippapañcena cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṃ.
已對照

“諸比丘,‘我是’——這是慢執;‘我就是這個’——這是慢執;‘我將存在’——這是慢執;‘我將不存在’——這是慢執;‘我將是有色的’——這是慢執;‘我將是無色的’——這是慢執;‘我將是有想的’——這是慢執;‘我將是無想的’——這是慢執;‘我將是非想非非想的’——這是慢執。諸比丘,慢執是病,慢執是癰,慢執是箭。諸比丘,因此在此,‘我們將以已摧毀慢的心而住’——諸比丘,你們應當這樣學。”第十一[經]。

‘‘‘Asmī’ti, bhikkhave, mānagatametaṃ, ‘ayamahamasmī’ti mānagatametaṃ, ‘bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘na bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘rūpī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘arūpī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘saññī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘asaññī bhavissa’nti mānagatametaṃ, ‘nevasaññīnāsaññī bhavissa’nti mānagatametaṃ. Mānagataṃ, bhikkhave, rogo, mānagataṃ gaṇḍo, mānagataṃ sallaṃ. Tasmātiha, bhikkhave, ‘nihatamānena cetasā viharissāmā’ti – evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabba’’nti. Ekādasamaṃ.
已對照

毒蛇品第十九。

Āsīvisavaggo ekūnavīsatimo.
PTS 4.204已對照

其攝頌——

毒蛇、車、龜,兩[經]木頭、漏洩;

苦法、甄叔迦、琵琶,六生物、麥束。

Tassuddānaṃ –
Āsīviso ratho kummo, dve dārukkhandhā avassuto;
Dukkhadhammā kiṃsukā vīṇā, chappāṇā yavakalāpīti.
已對照

《六處品》第四五十[經]完畢。

Saḷāyatanavagge catutthapaṇṇāsako samatto.
已對照

那第四五十[經]的品攝頌——

歡喜滅盡、六十[中略]法,海與蛇[品];

這些是四個五十[經],已於諸集中宣說。

Tassa vagguddānaṃ –
Nandikkhayo saṭṭhinayo, samuddo uragena ca;
Catupaṇṇāsakā ete, nipātesu pakāsitāti.
已對照

《六處相應》完畢。

Saḷāyatanasaṃyuttaṃ samattaṃ.