快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 六處相應·居士品 13. Gahapativaggo

本經目錄十三、居士品一、毘舍離經二、跋耆經三、那爛陀經四、婆羅墮婆闍經五、索納經六、瞿師羅經七、訶梨提迦尼經八、那拘羅父經九、露遮經十、毘紐迦旃延氏經居士品第十三。

已對照

十三、居士品

13. Gahapativaggo
已對照

一、毘舍離經

1. Vesālīsuttaṃ
124PTS 4.109緬 2.327已對照

一百二十四、一時,世尊住在毘舍離(Vesālī)大林重閣講堂(Mahāvana Kūṭāgārasālā)。那時,毘舍離人鬱伽(Ugga)居士來到世尊之處;到了之後,坐在一旁。坐在一旁的毘舍離人鬱伽居士對世尊這樣說——“尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中不般涅槃?又,尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃?”

124. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho uggo gahapati vesāliko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uggo gahapati vesāliko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti?
已對照

“居士,有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它歡喜、稱說、耽著而住,當他對它歡喜、稱說、耽著而住時,便有依止於它的識,有對它的取。居士,有取的比丘不般涅槃……乃至……居士,有舌所識的諸味……乃至……居士,有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它歡喜、稱說、耽著而住,當他對它歡喜、稱說、耽著而住時,便有依止於它的識,有對它的取。居士,有取的比丘不般涅槃。居士,這就是因,這就是緣,使得此處有些眾生於現法中不般涅槃。

‘‘Santi kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati. Ayaṃ kho, gahapati, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti.
緬 2.328已對照

“居士,又有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它不歡喜、不稱說、不耽著而住,當他對它不歡喜、不稱說、不耽著而住時,便沒有依止於它的識,沒有對它的取。居士,無取的比丘般涅槃……乃至……居士,有舌所識的諸味……乃至……居士,有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它不歡喜、不稱說、不耽著而住,當他對它不歡喜、不稱說、不耽著而住時,便沒有依止於它的識,沒有對它的取。居士,無取的比丘般涅槃。居士,這就是因,這就是緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃。”第一[經]。

‘‘Santi ca kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā, iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno, gahapati, bhikkhu parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati, tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato. Na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno, gahapati, bhikkhu parinibbāyati. Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、跋耆經

2. Vajjīsuttaṃ
125PTS 4.110已對照

一百二十五、一時,世尊住在跋耆(Vajjī)[國]哈提村(Hatthigāma)。那時,哈提村人鬱伽居士來到世尊之處;到了之後,坐在一旁。坐在一旁的哈提村人鬱伽居士對世尊這樣說——“尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中不般涅槃?又,尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃?”(應如前經那樣詳說。)“居士,這就是因,這就是緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃。”第二[經]。

125. Ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati hatthigāme. Atha kho uggo gahapati hatthigāmako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho uggo gahapati hatthigāmako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante hetu ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? (Yathā purimasuttantaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ). Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantīti. Dutiyaṃ.
已對照

三、那爛陀經

3. Nāḷandasuttaṃ
126已對照

一百二十六、一時,世尊住在那爛陀(Nāḷandā)波婆離迦芒果林(Pāvārikambavana)。那時,優波離(Upāli)居士來到世尊之處……乃至……坐在一旁的優波離居士對世尊這樣說——“尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中不般涅槃?又,尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃?”(應如前經那樣詳說。)“居士,這就是因,這就是緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃。”第三[經]。

126. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Atha kho, upāli gahapati, yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho, upāli gahapati, bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? (Yathā purimasuttantaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ). Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantīti. Tatiyaṃ.
已對照

四、婆羅墮婆闍經

4. Bhāradvājasuttaṃ
127PTS 4.111緬 2.329已對照

一百二十七、一時,具壽賓頭盧·婆羅墮婆闍(Piṇḍola Bhāradvāja)住在憍賞彌(Kosambī)瞿師羅園(Ghositārāma)。那時,優填(Udena)王來到具壽賓頭盧·婆羅墮婆闍之處;到了之後,與具壽賓頭盧·婆羅墮婆闍互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的優填王對具壽賓頭盧·婆羅墮婆闍這樣說——“婆羅墮婆闍尊師,是什麼因、什麼緣,使得這些年少的比丘,黑髮烏潤,具足青春的美好,處於初期的年歲,未曾嬉戲於諸欲,卻終生行圓滿、清淨的梵行,並使[其]長久延續?”“大王,這是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的:‘諸比丘,來!你們對年輩如母者,要現起母親之心;對年輩如姊妹者,要現起姊妹之心;對年輩如女兒者,要現起女兒之心。’大王,這就是因,這就是緣,使得這些年少的比丘,黑髮烏潤,具足青春的美好,處於初期的年歲,未曾嬉戲於諸欲,卻終生行圓滿、清淨的梵行,並使[其]長久延續。”

127. Ekaṃ samayaṃ āyasmā piṇḍolabhāradvājo kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Atha kho rājā udeno yenāyasmā piṇḍolabhāradvājo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā piṇḍolabhāradvājena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho rājā udeno āyasmantaṃ piṇḍolabhāradvājaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bho bhāradvāja, hetu ko paccayo yenime daharā bhikkhū susū [susu (sī. ka.)] kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentī’’ti? ‘‘Vuttaṃ kho etaṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘etha tumhe, bhikkhave, mātumattīsu mātucittaṃ upaṭṭhapetha, bhaginimattīsu bhaginicittaṃ upaṭṭhapetha, dhītumattīsu dhītucittaṃ upaṭṭhapethā’ti. Ayaṃ kho, mahārāja, hetu, ayaṃ paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentī’’ti.
已對照

“婆羅墮婆闍尊師,心是動搖的。有時對年輩如母者也生起諸貪法,對年輩如姊妹者也生起諸貪法,對年輩如女兒者也生起諸貪法。婆羅墮婆闍尊師,是否另有因、另有緣,使得這些年少的比丘,黑髮烏潤……乃至……並使[其]長久延續?”

‘‘Lolaṃ [loḷaṃ (syā. kaṃ.)] kho, bho bhāradvāja, cittaṃ. Appekadā mātumattīsupi lobhadhammā uppajjanti, bhaginimattīsupi lobhadhammā uppajjanti, dhītumattīsupi lobhadhammā uppajjanti. Atthi nu kho, bho bhāradvāja, añño ca hetu, añño ca paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā…pe… addhānañca āpādentī’’ti?
PTS 4.112緬 2.330已對照

“大王,這是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的:‘諸比丘,來!你們要就這個身體,從腳底以上、從發端以下、以皮為邊際,觀察它充滿種種不淨:「在這身中有:頭髮、體毛、指甲、牙齒、皮膚,肉、腱、骨、骨髓、腎,心、肝、肋膜、脾、肺,腸、腸間膜、胃中物、糞,膽汁、痰、膿、血、汗、脂肪,淚、膏、唾、涕、關節滑液、尿。」’大王,這也是因,這也是緣,使得這些年少的比丘,黑髮烏潤……乃至……並使[其]長久延續。”“婆羅墮婆闍尊師,那些身已修習、戒已修習、心已修習、慧已修習的比丘,對他們來說那是易做的;而婆羅墮婆闍尊師,那些身未修習、戒未修習、心未修習、慧未修習的比丘,對他們來說那是難做的。婆羅墮婆闍尊師,有時[心想]‘我要作意為不淨’,[它]卻正以淨[相]而來。婆羅墮婆闍尊師,是否另有因、另有緣,使得這些年少的比丘,黑髮烏潤……乃至……並使[其]長久延續?”

‘‘Vuttaṃ kho etaṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘etha tumhe, bhikkhave, imameva kāyaṃ uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā tacapariyantaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhatha – atthi imasmiṃ kāye kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru [nahāru (sī. syā. kaṃ. pī.)] aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ [aṭṭhimiñjā (sī.)] vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā mutta’nti. Ayampi kho, mahārāja, hetu, ayaṃ paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā…pe… addhānañca āpādentī’’ti. ‘‘Ye te, bho bhāradvāja, bhikkhū bhāvitakāyā bhāvitasīlā bhāvitacittā bhāvitapaññā, tesaṃ taṃ sukaraṃ hoti. Ye ca kho te, bho bhāradvāja, bhikkhū abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā, tesaṃ taṃ dukkaraṃ hoti. Appekadā, bho bhāradvāja, asubhato manasi karissāmīti [manasi karissāmāti (sī. syā. kaṃ. pī.)] subhatova [subhato vā (sī.), subhato ca (syā. kaṃ.)] āgacchati. Atthi nu kho, bho bhāradvāja, añño ca kho hetu añño ca paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā…pe… addhānañca āpādentī’’ti?
已對照

“大王,這是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的:‘諸比丘,來!你們要守護諸根之門而住。以眼見色後,不要取於相,不要取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,你們要為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不要取於相,不要取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,你們要為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。’大王,這也是因,這也是緣,使得這些年少的比丘,黑髮烏潤,具足青春的美好,處於初期的年歲,未曾嬉戲於諸欲,卻終生行圓滿、清淨的梵行,並使[其]長久延續。”

‘‘Vuttaṃ kho etaṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘etha tumhe, bhikkhave, indriyesu guttadvārā viharatha. Cakkhunā rūpaṃ disvā mā nimittaggāhino ahuvattha, mānubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha. Rakkhatha cakkhundriyaṃ; cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatha. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya mā nimittaggāhino ahuvattha, mānubyañjanaggāhino. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjatha. Rakkhatha manindriyaṃ; manindriye saṃvaraṃ āpajjathā’ti. Ayampi kho, mahārāja, hetu ayaṃ paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentī’’ti.
PTS 4.113緬 2.331已對照

“婆羅墮婆闍尊師,真是稀有!婆羅墮婆闍尊師,真是未曾有!婆羅墮婆闍尊師,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的這[話],是何等善說!婆羅墮婆闍尊師,這正是因,這正是緣,使得這些年少的比丘,黑髮烏潤,具足青春的美好,處於初期的年歲,未曾嬉戲於諸欲,卻終生行圓滿、清淨的梵行,並使[其]長久延續。婆羅墮婆闍尊師,我也是這樣:當我以不守護的身、不守護的語、不守護的心、念不現起、諸根不防護而進入內宮時,那時諸貪法極度地壓倒我;而婆羅墮婆闍尊師,當我以守護的身、守護的語、守護的心、念現起、諸根防護而進入內宮時,那時諸貪法不那樣壓倒我。奇哉!婆羅墮婆闍尊師,奇哉!婆羅墮婆闍尊師。婆羅墮婆闍尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,婆羅墮婆闍尊師以種種方式開顯了法。婆羅墮婆闍尊師,我皈依那位世尊、法與比丘僧團。願婆羅墮婆闍尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第四[經]。

‘‘Acchariyaṃ, bho bhāradvāja; abbhutaṃ, bho bhāradvāja! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ [yāva subhāsitamidaṃ (sī.)], bho bhāradvāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena. Esova kho, bho bhāradvāja, hetu, esa paccayo yenime daharā bhikkhū susū kāḷakesā bhadrena yobbanena samannāgatā paṭhamena vayasā anikīḷitāvino kāmesu yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caranti, addhānañca āpādentīti. Ahampi kho, bho [ahampi bho (sī. pī.)] bhāradvāja, yasmiṃ samaye arakkhiteneva kāyena, arakkhitāya vācāya, arakkhitena cittena, anupaṭṭhitāya satiyā, asaṃvutehi indriyehi antepuraṃ pavisāmi, ativiya maṃ tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahanti. Yasmiñca khvāhaṃ, bho bhāradvāja, samaye rakkhiteneva kāyena, rakkhitāya vācāya, rakkhitena cittena, upaṭṭhitāya satiyā, saṃvutehi indriyehi antepuraṃ pavisāmi, na maṃ tathā tasmiṃ samaye lobhadhammā parisahanti. Abhikkantaṃ, bho bhāradvāja; abhikkantaṃ, bho bhāradvāja! Seyyathāpi, bho bhāradvāja, nikkujjitaṃ [nikujjitaṃ (pī.)] vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā bhāradvājena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho bhāradvāja, taṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ bhāradvājo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Catutthaṃ.
已對照

五、索納經

5. Soṇasuttaṃ
128已對照

一百二十八、一時,世尊住在王舍城(Rājagaha)竹林迦蘭陀園(Veḷuvana Kalandakanivāpa)。那時,居士子索納(Soṇa)來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的居士子索納對世尊這樣說——“尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中不般涅槃?又,尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃?”(應如前經那樣詳說。)“索納,這就是因,這就是緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃。”第五[經]。

128. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Atha kho soṇo gahapatiputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho soṇo gahapatiputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? (Yathā purimasuttantaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ). Ayaṃ kho, soṇa, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantīti. Pañcamaṃ.
已對照

六、瞿師羅經

6. Ghositasuttaṃ
129PTS 4.114緬 2.332已對照

一百二十九、一時,具壽阿難(Ānanda)住在憍賞彌瞿師羅園。那時,瞿師羅(Ghosita)居士來到具壽阿難之處……乃至……坐在一旁的瞿師羅居士對具壽阿難這樣說——“阿難尊者,人們說‘界的種種性(dhātunānatta)、界的種種性’。尊者,世尊所說的界的種種性,是到什麼程度呢?”“居士,眼界存在,可意的諸色[存在],眼識[存在];緣於能感受樂的觸,生起樂受。居士,眼界存在,不可意的諸色[存在],眼識[存在];緣於能感受苦的觸,生起苦受。居士,眼界存在,可意、能感受舍的諸色[存在],眼識[存在];緣於能感受不苦不樂的觸,生起不苦不樂受……乃至……居士,舌界存在,可意的諸味[存在],舌識[存在];緣於能感受樂的觸,生起樂受。居士,舌界存在,不可意的諸味[存在],舌識[存在];緣於能感受苦的觸,生起苦受。居士,舌界存在,能感受舍的諸味[存在],舌識[存在];緣於能感受不苦不樂的觸,生起不苦不樂受……乃至……居士,意界存在,可意的諸法[存在],意識[存在];緣於能感受樂的觸,生起樂受。居士,意界存在,不可意的諸法[存在],意識[存在];緣於能感受苦的觸,生起苦受。居士,意界存在,能感受舍的諸法[存在],意識[存在];緣於能感受不苦不樂的觸,生起不苦不樂受。居士,世尊所說的界的種種性,就是到這程度。”第六[經]。

129. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Atha kho ghosito gahapati yenāyasmā ānando tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho ghosito gahapati āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘‘dhātunānattaṃ, dhātunānatta’nti, bhante ānanda, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti? ‘‘Saṃvijjati kho, gahapati, cakkhudhātu, rūpā ca manāpā, cakkhuviññāṇañca sukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, cakkhudhātu, rūpā ca amanāpā, cakkhuviññāṇañca dukkhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, cakkhudhātu, rūpā ca manāpā upekkhāvedaniyā, cakkhuviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā…pe… saṃvijjati kho, gahapati, jivhādhātu, rasā ca manāpā, jivhāviññāṇañca sukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, jivhādhātu, rasā ca amanāpā, jivhāviññāṇañca dukkhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, jivhādhātu, rasā ca upekkhāvedaniyā, jivhāviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā…pe… saṃvijjati kho, gahapati, manodhātu, dhammā ca manāpā, manoviññāṇañca sukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, manodhātu, dhammā ca amanāpā, manoviññāṇañca dukkhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Saṃvijjati kho, gahapati, manodhātu, dhammā ca upekkhāvedaniyā, manoviññāṇañca adukkhamasukhavedaniyaṃ. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Ettāvatā kho, gahapati, dhātunānattaṃ vuttaṃ bhagavatā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、訶梨提迦尼經

7. Hāliddikānisuttaṃ
130PTS 4.115緬 2.333已對照

一百三十、一時,具壽大迦旃延(Mahākaccāna)住在阿槃提(Avantī)拘羅羅伽羅(Kuraraghara)的斷崖山上。那時,訶梨提迦尼(Hāliddikāni)居士來到具壽大迦旃延之處……乃至……坐在一旁的訶梨提迦尼居士對具壽大迦旃延這樣說——“尊者,這是世尊所說的:‘緣於界的種種性而生起觸的種種性,緣於觸的種種性而生起受的種種性。’尊者,怎樣是緣於界的種種性而生起觸的種種性,緣於觸的種種性而生起受的種種性呢?”“居士,在此,比丘以眼見色後,了知‘這是可意的,就是這樣’;緣於眼識與能感受樂的觸,生起樂受。又,以眼見色後,了知‘這是不可意的,就是這樣’;緣於眼識與能感受苦的觸,生起苦受。又,以眼見色後,了知‘這是舍所依處的,就是這樣’;緣於眼識與能感受不苦不樂的觸,生起不苦不樂受。

130. Ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati kuraraghare [kulaghare (syā. ka.)] papāte [pavatte (sī. pī.), sampavatte (syā. kaṃ. ka.) ettheva aṭṭhamapiṭṭhepi] pabbate. Atha kho hāliddikāni [hāliddakāni (sī. syā. kaṃ.)] gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho hāliddikāni gahapati āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘vuttamidaṃ, bhante, bhagavatā – ‘dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ; phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānatta’nti. Kathaṃ nu kho, bhante, dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ; phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānatta’’nti? ‘‘Idha, gahapati, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā ‘manāpaṃ ittheta’nti pajānāti cakkhuviññāṇaṃ sukhavedaniyañca [sukhavedaniyaṃ, sukhavedaniyaṃ (sī. pī.), sukhavedaniyañca, sukhavedaniyaṃ (syā. kaṃ. ka.) evaṃ ‘‘dukkhavedaniyañca adukkhamasukhavedaniyañcā’’ti padesupi. aṭṭhakathāṭīkā oloketabbā]. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Cakkhunā kho paneva [panevaṃ (syā. kaṃ. ka.)] rūpaṃ disvā ‘amanāpaṃ ittheta’nti pajānāti cakkhuviññāṇaṃ dukkhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Cakkhunā kho paneva rūpaṃ disvā ‘upekkhāṭṭhāniyaṃ [upekkhāvedaniyaṃ (ka.)] ittheta’nti pajānāti cakkhuviññāṇaṃ adukkhamasukhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā.
PTS 4.116已對照

“居士,再者,比丘以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,了知‘這是可意的,就是這樣’;緣於意識與能感受樂的觸,生起樂受。又,以意識知法後,了知‘這是不可意的,就是這樣’;緣於意識與能感受苦的觸,生起苦受。又,以意識知法後,了知‘這是舍所依處的,就是這樣’;緣於意識與能感受不苦不樂的觸,生起不苦不樂受。居士,緣於界的種種性而生起觸的種種性,緣於觸的種種性而生起受的種種性,就是這樣。”第七[經]。

‘‘Puna caparaṃ, gahapati, bhikkhu sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya ‘manāpaṃ ittheta’nti pajānāti manoviññāṇaṃ sukhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Manasā kho paneva dhammaṃ viññāya ‘amanāpaṃ ittheta’nti pajānāti manoviññāṇaṃ dukkhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Manasā kho paneva dhammaṃ viññāya ‘upekkhāṭṭhāniyaṃ ittheta’nti pajānāti manoviññāṇaṃ adukkhamasukhavedaniyañca. Phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Evaṃ kho, gahapati, dhātunānattaṃ paṭicca uppajjati phassanānattaṃ; phassanānattaṃ paṭicca uppajjati vedanānānatta’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、那拘羅父經

8. Nakulapitusuttaṃ
131緬 2.334已對照

一百三十一、一時,世尊住在跋伽(Bhaggā)[國]中,鱷魚山(Susumāragira)貝薩迦羅林(Bhesakaḷāvana)的鹿野苑(Migadāya)。那時,那拘羅父(Nakulapitā)居士來到世尊之處……乃至……坐在一旁的那拘羅父居士對世尊這樣說——“尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中不般涅槃?又,尊者,是什麼因、什麼緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃?”“居士,有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它歡喜、稱說、耽著而住,當他對它歡喜、稱說、耽著而住時,便有依止於它的識,有對它的取。居士,有取的比丘不般涅槃……乃至……居士,有舌所識的諸味……乃至……居士,有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它歡喜、稱說、耽著而住,當他對它歡喜、稱說、耽著而住時,便有依止於它的識,有對它的取。居士,有取的比丘不般涅槃。居士,這就是因,這就是緣,使得此處有些眾生於現法中不般涅槃。”

131. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye. Atha kho nakulapitā gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami…pe… ekamantaṃ nisinno kho nakulapitā gahapati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti? Ko pana, bhante, hetu, ko paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti? ‘‘Santi kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti tadupādānaṃ. Saupādāno, gahapati, bhikkhu no parinibbāyati. Ayaṃ kho, gahapati, hetu ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti’’.
已對照

“居士,又有眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它不歡喜、不稱說、不耽著而住,當他對它不歡喜、不稱說、不耽著而住時,便沒有依止於它的識,沒有對它的取。居士,無取的比丘般涅槃……乃至……居士,有舌所識的諸味……乃至……居士,有意所識的諸法,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。若比丘對它不歡喜、不稱說、不耽著而住,當他對它不歡喜、不稱說、不耽著而住時,便沒有依止於它的識,沒有對它的取。居士,無取的比丘般涅槃。居士,這就是因,這就是緣,使得此處有些眾生於現法中般涅槃。”第八[經]。

‘‘Santi ca kho, gahapati, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhunābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti, na tadupādānaṃ. Anupādāno, gahapati, bhikkhu parinibbāyati…pe… santi kho, gahapati, jivhāviññeyyā rasā…pe… santi kho, gahapati, manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Tañce bhikkhu nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa taṃ nābhinandato nābhivadato anajjhosāya tiṭṭhato na tannissitaṃ viññāṇaṃ hoti na tadupādānaṃ. Anupādāno, gahapati, bhikkhu parinibbāyati. Ayaṃ kho, gahapati, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme parinibbāyantī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、露遮經

9. Lohiccasuttaṃ
132PTS 4.117緬 2.335已對照

一百三十二、一時,具壽大迦旃延住在阿槃提的獼猴室林間小屋。那時,露遮婆羅門的眾多拾柴的內住弟子青年,來到具壽大迦旃延的林間小屋;到了之後,在小屋四周繞來繞去,來回走動、四處遊蕩,高聲、大聲地做著種種攀背跳躍的遊戲:“這些剃光頭的沙門之流、僱工、黑者、從梵天足下所生之輩,竟為這些養民之輩所恭敬、尊重、崇敬、供養、禮敬!”於是具壽大迦旃延從住處出來,對那些青年這樣說:“青年們,不要出聲;我要為你們說法。”這樣說時,那些青年便沉默了。於是具壽大迦旃延以偈對那些青年說——

“往昔[之人]以戒為最上,

那些憶念古法的婆羅門;

他們的諸門受守護、善防護,

[因他們]勝伏了忿怒。

“他們樂於法與禪,

那些憶念古法的婆羅門;

而這些人背離了[這些德],[自以為]‘我們在唸誦’,

以族姓自醉,行不正[之行]。

“為忿所勝、執持種種杖,

於有渴愛者、無渴愛者皆心懷違逆;

對不守護諸門者,[它們]都成徒勞,

猶如人在夢中所得的財物。

“斷食、臥於土地,

清晨沐浴,以及三吠陀。

“粗糙的羚羊皮、結髮、泥垢,聖典、戒禁、苦行;

詭詐與彎杖,以及以水漱口。

“這些是婆羅門的裝扮,為增長些許[利養]而作;

而心善得定、明淨無濁,

於一切眾生無荒蕪,那才是達到梵的道路。”

於是那些青年惱怒、不悅,來到露遮婆羅門那裡;到了之後,對露遮婆羅門這樣說:“喂!尊師該知道,沙門大迦旃延一味地詆譭、斥責婆羅門的聖典。”這樣說時,露遮婆羅門惱怒、不悅。於是露遮婆羅門這樣想:“然而,我僅僅聽了青年們[的話]就罵詈、誹謗沙門大迦旃延,這對我是不適宜的。我何不前去問一問呢?”

於是露遮婆羅門與那些青年一同來到具壽大迦旃延那裡;到了之後,與具壽大迦旃延互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的露遮婆羅門對具壽大迦旃延這樣說:“迦旃延尊師,我們眾多拾柴的內住弟子青年來過這裡嗎?”“婆羅門,你們眾多拾柴的內住弟子青年來過這裡。”“那麼迦旃延尊師與那些青年有過什麼交談嗎?”“婆羅門,我與那些青年有過某些交談。”“那麼迦旃延尊師與那些青年的交談是怎樣的呢?”“婆羅門,我與那些青年的交談是這樣的——

‘往昔[之人]以戒為最上,

那些憶念古法的婆羅門;……乃至……;

於一切眾生無荒蕪,

那才是達到梵的道路。’”

“婆羅門,我與那些青年的交談就是這樣的。”

“迦旃延尊師說‘不守護諸門者’。迦旃延尊師,到什麼程度才是不守護諸門者呢?”“婆羅門,這裡,有人以眼見色後,對可愛的色傾心,對不可愛的色起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,對可愛的法傾心,對不可愛的法起瞋恚;不使身念現起而住,心狹小。他也不如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。婆羅門,這樣就是不守護諸門者。”“稀有啊,迦旃延尊師!未曾有啊,迦旃延尊師!迦旃延尊師竟把正是不守護諸門的[人]說為‘不守護諸門者’。

“迦旃延尊師說‘守護諸門者’。迦旃延尊師,到什麼程度才是守護諸門者呢?”“婆羅門,這裡,比丘以眼見色後,對可愛的色不傾心,對不可愛的色不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,對可愛的法不傾心,對不可愛的法不起瞋恚;身念現起而住,心無量。他如實了知那心解脫、慧解脫——在其中他的那些已生起的惡不善法無餘地滅去。婆羅門,這樣就是守護諸門者。”

“稀有啊,迦旃延尊師!未曾有啊,迦旃延尊師!迦旃延尊師竟把正是守護諸門的[人]說為‘守護諸門者’。奇哉!迦旃延尊師,奇哉!迦旃延尊師。迦旃延尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,迦旃延尊師以種種方式開顯了法。迦旃延尊師,我皈依那位世尊、法與比丘僧團。願迦旃延尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。又,猶如迦旃延尊師前往獼猴室的諸優婆塞家,願[迦旃延尊師]也同樣前往露遮家。在那裡,凡是青年或青年女禮敬迦旃延尊師、起身相迎、奉上座位或水的,那將為他們帶來長夜的利益與安樂。”第九[經]。

132. Ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati makkarakate [makkarakaṭe (sī. syā. kaṃ. pī.)] araññakuṭikāyaṃ. Atha kho lohiccassa brāhmaṇassa sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā yenāyasmato mahākaccānassa araññakuṭikā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā parito parito kuṭikāya anucaṅkamanti anuvicaranti uccāsaddā mahāsaddā kānici kānici seleyyakāni karonti [selissakāni karontā (sī.)] – ‘‘ime pana muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā [kiṇhā (sī. pī.)] bandhupādāpaccā, imesaṃ bharatakānaṃ sakkatā garukatā mānitā pūjitā apacitā’’ti. Atha kho āyasmā mahākaccāno vihārā nikkhamitvā te māṇavake etadavoca – ‘‘mā māṇavakā saddamakattha; dhammaṃ vo bhāsissāmī’’ti. Evaṃ vutte, te māṇavakā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho āyasmā mahākaccāno te māṇavake gāthāhi ajjhabhāsi –
‘‘Sīluttamā pubbatarā ahesuṃ,
Te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti;
Guttāni dvārāni surakkhitāni,
Ahesuṃ tesaṃ abhibhuyya kodhaṃ.
‘‘Dhamme ca jhāne ca ratā ahesuṃ,
Te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti;
Ime ca vokkamma japāmaseti,
Gottena mattā visamaṃ caranti.
‘‘Kodhābhibhūtā puthuattadaṇḍā [kodhābhibhūtāsuputhuttadaṇḍā (syā. kaṃ. ka.)],
Virajjamānā sataṇhātaṇhesu;
Aguttadvārassa bhavanti moghā,
Supineva laddhaṃ purisassa vittaṃ.
‘‘Anāsakā thaṇḍilasāyikā ca;
Pāto sinānañca tayo ca vedā.
‘‘Kharājinaṃ jaṭāpaṅko, mantā sīlabbataṃ tapo;
Kuhanā vaṅkadaṇḍā ca, udakācamanāni ca.
‘‘Vaṇṇā ete brāhmaṇānaṃ, katā kiñcikkhabhāvanā;
Cittañca susamāhitaṃ, vippasannamanāvilaṃ;
Akhilaṃ sabbabhūtesu, so maggo brahmapattiyā’’ti.
Atha kho te māṇavakā kupitā anattamanā yena lohicco brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā lohiccaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yagghe! Bhavaṃ jāneyya, samaṇo mahākaccāno brāhmaṇānaṃ mante [mantaṃ (ka.)] ekaṃsena apavadati, paṭikkosatī’’ti? Evaṃ vutte, lohicco brāhmaṇo kupito ahosi anattamano. Atha kho lohiccassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘na kho pana metaṃ patirūpaṃ yohaṃ aññadatthu māṇavakānaṃyeva sutvā samaṇaṃ mahākaccānaṃ akkoseyyaṃ [akkoseyyaṃ virujjheyyaṃ (syā. kaṃ. ka.)] paribhāseyyaṃ. Yaṃnūnāhaṃ upasaṅkamitvā puccheyya’’nti.
Atha kho lohicco brāhmaṇo tehi māṇavakehi saddhiṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho lohicco brāhmaṇo āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘āgamaṃsu nu khvidha, bho kaccāna, amhākaṃ sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā’’ti? ‘‘Āgamaṃsu khvidha te, brāhmaṇa, sambahulā antevāsikā kaṭṭhahārakā māṇavakā’’ti. ‘‘Ahu pana bhoto kaccānassa tehi māṇavakehi saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, brāhmaṇa, tehi māṇavakehi saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana bhoto kaccānassa tehi māṇavakehi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo’’ti? ‘‘Evaṃ kho me, brāhmaṇa, tehi māṇavakehi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo –
‘‘Sīluttamā pubbatarā ahesuṃ,
Te brāhmaṇā ye purāṇaṃ saranti;…Pe…;
Akhilaṃ sabbabhūtesu,
So maggo brahmapattiyā’’ti.
‘‘Evaṃ kho me, brāhmaṇa, tehi māṇavakehi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo’’ti.
‘‘‘Aguttadvāro’ti [aguttadvāro aguttadvāroti (ka.)] bhavaṃ kaccāno āha. Kittāvatā nu kho, bho kaccāna, aguttadvāro hotī’’ti? ‘‘Idha, brāhmaṇa, ekacco cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati [anupaṭṭhitāya satiyā (syā. kaṃ. pī. ka.) upari āsīvisavagge avassutasutte pana ‘‘anupaṭṭhitakāyassatī’’tveva sabbattha dissati] ca viharati, parittacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe ca dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati, parittacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, brāhmaṇa, aguttadvāro hotī’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bho kaccāna; abbhutaṃ, bho kaccāna! Yāvañcidaṃ bhotā kaccānena aguttadvārova samāno aguttadvāroti akkhāto.
‘‘‘Guttadvāro’ti bhavaṃ kaccāno āha. Kittāvatā nu kho, bho kaccāna, guttadvāro hotī’’ti? ‘‘Idha, brāhmaṇa, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati, appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati, appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Evaṃ kho, brāhmaṇa, guttadvāro hotī’’ti.
‘‘Acchariyaṃ, bho kaccāna; abbhutaṃ, bho kaccāna! Yāvañcidaṃ bhotā kaccānena guttadvārova samāno guttadvāroti akkhāto. Abhikkantaṃ, bho kaccāna; abhikkantaṃ, bho kaccāna! Seyyathāpi, bho kaccāna, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho kaccāna, taṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Yathā ca bhavaṃ kaccāno makkarakate upāsakakulāni upasaṅkamati; evameva lohiccakulaṃ upasaṅkamatu. Tattha ye māṇavakā vā māṇavikā vā bhavantaṃ kaccānaṃ abhivādessanti paccuṭṭhissanti āsanaṃ vā udakaṃ vā dassanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、毘紐迦旃延氏經

10. Verahaccānisuttaṃ
133PTS 4.122緬 2.338已對照

一百三十三、一時,具壽優陀夷住在拘磐荼,都提耶婆羅門的芒果林。那時,毘紐迦旃延氏婆羅門尼的內住弟子青年來到具壽優陀夷那裡;到了之後,與具壽優陀夷互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。具壽優陀夷以法語為坐在一旁的那位青年開示、勸導、激勵、令歡喜。於是那位青年被具壽優陀夷以法語開示、勸導、激勵、令歡喜之後,從座而起,來到毘紐迦旃延氏婆羅門尼那裡;到了之後,對毘紐迦旃延氏婆羅門尼這樣說:“喂,夫人,您該知道!沙門優陀夷所說的法,初善、中善、後善,有義、有文,他宣說全然圓滿遍淨的梵行。”

133. Ekaṃ samayaṃ āyasmā udāyī kāmaṇḍāyaṃ viharati todeyyassa brāhmaṇassa ambavane. Atha kho verahaccānigottāya brāhmaṇiyā antevāsī māṇavako yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā udāyinā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ māṇavakaṃ āyasmā udāyī dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Atha kho so māṇavako āyasmatā udāyinā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito uṭṭhāyāsanā yena verahaccānigottā brāhmaṇī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā verahaccānigottaṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘yagghe, bhoti, jāneyyāsi [bhoti jāneyya (sī. pī. ka.), bhotī jāneyya (syā. kaṃ.)]! Samaṇo udāyī dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti.
已對照

“那麼,青年,你以我的名義邀請沙門優陀夷明日[來受]飯食。”“是的,夫人。”那位青年應諾了毘紐迦旃延氏婆羅門尼之後,來到具壽優陀夷那裡;到了之後,對具壽優陀夷這樣說:“據說,願優陀夷尊師接受我們老師之妻毘紐迦旃延氏婆羅門尼明日的飯食。”具壽優陀夷默然應允。於是具壽優陀夷在那一夜過後,在上午穿好[下]衣,取了缽與衣,來到毘紐迦旃延氏婆羅門尼的住處;到了之後,坐在所設的座位上。於是毘紐迦旃延氏婆羅門尼親手以精美的嚼食與啖食使具壽優陀夷充分飽足、充分滿意。於是毘紐迦旃延氏婆羅門尼見具壽優陀夷食畢、手已離缽,便穿上鞋子,坐在高座上,蒙著頭,對具壽優陀夷這樣說:“沙門,說法吧。”[他]說了“姊妹,會有時候的”,便從座而起離去了。

‘‘Tena hi tvaṃ, māṇavaka, mama vacanena samaṇaṃ udāyiṃ nimantehi svātanāya bhattenā’’ti. ‘‘Evaṃ bhotī’’ti kho so māṇavako verahaccānigottāya brāhmaṇiyā paṭissutvā yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu kira, bhavaṃ, udāyi, amhākaṃ ācariyabhariyāya verahaccānigottāya brāhmaṇiyā svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesi kho āyasmā udāyī tuṇhībhāvena. Atha kho āyasmā udāyī tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena verahaccānigottāya brāhmaṇiyā nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ pādukā ārohitvā ucce āsane nisīditvā sīsaṃ oguṇṭhitvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘bhaṇa, samaṇa, dhamma’’nti. ‘‘Bhavissati, bhagini, samayo’’ti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkami [pakkāmi (syā. kaṃ. pī.)].
PTS 4.123緬 2.339已對照

第二次,那位青年來到具壽優陀夷那裡;到了之後,與具壽優陀夷互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。具壽優陀夷以法語為坐在一旁的那位青年開示、勸導、激勵、令歡喜。第二次,那位青年被具壽優陀夷以法語開示、勸導、激勵、令歡喜之後,從座而起,來到毘紐迦旃延氏婆羅門尼那裡;到了之後,對毘紐迦旃延氏婆羅門尼這樣說:“喂,夫人,您該知道!沙門優陀夷所說的法,初善、中善、後善,有義、有文,他宣說全然圓滿遍淨的梵行。”

Dutiyampi kho so māṇavako yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā udāyinā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho taṃ māṇavakaṃ āyasmā udāyī dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi. Dutiyampi kho so māṇavako āyasmatā udāyinā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito uṭṭhāyāsanā yena verahaccānigottā brāhmaṇī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā verahaccānigottaṃ brāhmaṇiṃ etadavoca – ‘‘yagghe, bhoti, jāneyyāsi! Samaṇo udāyī dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetī’’ti.
已對照

“青年,你就這樣稱讚沙門優陀夷。可是沙門優陀夷被[我]說了‘沙門,說法吧’,卻說了‘姊妹,會有時候的’,便從座而起離去了。”“夫人,那是因為您穿上鞋子,坐在高座上,蒙著頭,這樣說:‘沙門,說法吧。’因為那些尊者是尊重法的、敬重法的。”“那麼,青年,你以我的名義邀請沙門優陀夷明日[來受]飯食。”“是的,夫人。”那位青年應諾了毘紐迦旃延氏婆羅門尼之後,來到具壽優陀夷那裡;到了之後,對具壽優陀夷這樣說:“據說,願優陀夷尊師接受我們老師之妻毘紐迦旃延氏婆羅門尼明日的飯食。”具壽優陀夷默然應允。

‘‘Evamevaṃ pana tvaṃ, māṇavaka, samaṇassa udāyissa vaṇṇaṃ bhāsasi. Samaṇo panudāyī ‘bhaṇa, samaṇa, dhamma’nti vutto samāno ‘bhavissati, bhagini, samayo’ti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkanto’’ti. ‘‘Tathā hi pana tvaṃ, bhoti, pādukā ārohitvā ucce āsane nisīditvā sīsaṃ oguṇṭhitvā etadavoca – ‘bhaṇa, samaṇa, dhamma’nti. Dhammagaruno hi te bhavanto dhammagāravā’’ti. ‘‘Tena hi tvaṃ, māṇavaka, mama vacanena samaṇaṃ udāyiṃ nimantehi svātanāya bhattenā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhotī’’ti kho so māṇavako verahaccānigottāya brāhmaṇiyā paṭissutvā yenāyasmā udāyī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu kira bhavaṃ udāyī amhākaṃ ācariyabhariyāya verahaccānigottāya brāhmaṇiyā svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesi kho āyasmā udāyī tuṇhībhāvena.
已對照

於是具壽優陀夷在那一夜過後,在上午穿好[下]衣,取了缽與衣,來到毘紐迦旃延氏婆羅門尼的住處;到了之後,坐在所設的座位上。於是毘紐迦旃延氏婆羅門尼親手以精美的嚼食與啖食使具壽優陀夷充分飽足、充分滿意。於是毘紐迦旃延氏婆羅門尼見具壽優陀夷食畢、手已離缽,便脫下鞋子,坐在低座上,露出頭,對具壽優陀夷這樣說:“尊者,何者存在時,阿羅漢們施設苦與樂?何者不存在時,阿羅漢們不施設苦與樂?”

Atha kho āyasmā udāyī tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena verahaccānigottāya brāhmaṇiyā nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ pādukā orohitvā nīce āsane nisīditvā sīsaṃ vivaritvā āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘kismiṃ nu kho, bhante, sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, kismiṃ asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapentī’’ti?
PTS 4.124已對照

“姊妹,眼存在時,阿羅漢們施設苦與樂;眼不存在時,阿羅漢們不施設苦與樂……乃至……舌存在時,阿羅漢們施設苦與樂;舌不存在時,阿羅漢們不施設苦與樂……乃至……。意存在時,阿羅漢們施設苦與樂;意不存在時,阿羅漢們不施設苦與樂。”

‘‘Cakkhusmiṃ kho, bhagini, sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, cakkhusmiṃ asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapenti…pe… jivhāya sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, jivhāya asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapenti…pe…. Manasmiṃ sati arahanto sukhadukkhaṃ paññapenti, manasmiṃ asati arahanto sukhadukkhaṃ na paññapentī’’ti.
緬 2.340已對照

這樣說時,毘紐迦旃延氏婆羅門尼對具壽優陀夷這樣說:“奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,聖者優陀夷以種種方式開顯了法。聖者優陀夷,我皈依那位世尊、法與比丘僧團。願聖者優陀夷憶持我為優婆夷,從今日起,終生皈依。”第十[經]。

Evaṃ vutte, verahaccānigottā brāhmaṇī āyasmantaṃ udāyiṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante; abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ ayyena udāyinā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, ayya udāyi, taṃ bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsikaṃ maṃ ayyo udāyī dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Dasamaṃ.
已對照

居士品第十三。

Gahapativaggo terasamo.
已對照

其攝頌——

毘舍離、跋耆、那爛陀,婆羅墮婆闍、索納與瞿師羅;

訶梨提迦尼、那拘羅父,露遮、毘紐迦旃延氏。

Tassuddānaṃ –
Vesālī vajji nāḷandā, bhāradvāja soṇo ca ghosito;
Hāliddiko nakulapitā, lohicco verahaccānīti.