快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 蘊相應·攀附品 6. Upayavaggo

本經目錄六、攀附品一、攀附經二、種子經三、感興語經四、取轉經五、七處經六、正等正覺者經七、無我相經八、摩訶利經九、燃燒經十、詞說之路經攀附品第六。

已對照

六、攀附品

6. Upayavaggo
已對照

一、攀附經

1. Upayasuttaṃ
53緬 2.44已對照

五十三、因緣在舍衛城。“諸比丘,攀附者(upaya)不解脫,不攀附者解脫。諸比丘,識住立時,或以色為攀附而住立,以色為所緣,以色為立足處,以喜為澆灌,會達到增長、增廣、廣大。或以受為攀附……乃至……或以想為攀附……乃至……諸比丘,識住立時,或以諸行為攀附而住立,以諸行為所緣,以諸行為立足處,以喜為澆灌,會達到增長、增廣、廣大。”

53. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Upayo [upāyo (bahūsu)], bhikkhave, avimutto, anupayo vimutto. Rūpupayaṃ [rūpūpāyaṃ (sī. syā. kaṃ.), rūpupāyaṃ (pī. ka.)] vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya. Vedanupayaṃ vā…pe… saññupayaṃ vā…pe… saṅkhārupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya’’.
已對照

“諸比丘,若有人這樣說:‘我將離開色、離開受、離開想、離開諸行,而施設識的來、或去、或死亡、或投生、或增長、或增廣、或廣大’,無有是處。

‘‘Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahamaññatra rūpā aññatra vedanāya aññatra saññāya aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññāpessāmī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
PTS 3.54已對照

“諸比丘,若比丘於色界的貪已斷,由貪之斷,所緣被切斷,識的立足處便不存在。諸比丘,若於受界……諸比丘,若於想界……諸比丘,若於行界……諸比丘,若比丘於識界的貪已斷,由貪之斷,所緣被切斷,識的立足處便不存在。那無立足處的識,不增廣,不造作而解脫。由解脫而住立;由住立而知足;由知足而不戰慄;不戰慄便各自般涅槃。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第一[經]。

‘‘Rūpadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Vedanādhātuyā ce, bhikkhave… saññādhātuyā ce bhikkhave… saṅkhāradhātuyā ce bhikkhave… viññāṇadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Tadappatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ anabhisaṅkhaccavimuttaṃ. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、種子經

2. Bījasuttaṃ
54已對照

五十四、因緣在舍衛城。“諸比丘,有這五種種子之類(bījajāta)。哪五種?根生的種子、莖生的種子、頂芽生的種子、節生的種子,以及第五種——種子生的種子。諸比丘,假如這五種種子之類是未破碎的、未腐爛的、未被風日所損的、已取得實的、安適存放的,而沒有地,也沒有水——諸比丘,這五種種子之類會達到增長、增廣、廣大嗎?”“並非如此,尊者。”“諸比丘,假如這五種種子之類是未破碎的……乃至……安適存放的,而有地,也有水——諸比丘,這五種種子之類會達到增長、增廣、廣大嗎?”“是的,尊者。”“諸比丘,猶如地界,應如是看待四識住(viññāṇaṭṭhiti)。諸比丘,猶如水界,應如是看待喜貪(nandirāga)。諸比丘,猶如五種種子之類,應如是看待具食的識(viññāṇaṃ sāhāraṃ)。”

54. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, bījajātāni. Katamāni pañca? Mūlabījaṃ, khandhabījaṃ, aggabījaṃ, phalubījaṃ, bījabījaññeva pañcamaṃ. Imāni cassu, bhikkhave, pañca bījajātāni akhaṇḍāni apūtikāni avātātapahatāni sārādāni [sārādāyīni (katthaci)] sukhasayitāni, pathavī [paṭhavī (sī. syā. kaṃ. pī.)] ca nāssa, āpo ca nāssa; api numāni [api nu imāni (sī. pī.)], bhikkhave, pañca bījajātāni vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyyu’’nti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Imāni cassu, bhikkhave, pañca bījajātāni akhaṇḍāni…pe… sukhasayitāni, pathavī ca assa, āpo ca assa; api numāni, bhikkhave, pañca bījajātāni vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyyu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, pathavīdhātu, evaṃ catasso viññāṇaṭṭhitiyo daṭṭhabbā. Seyyathāpi, bhikkhave, āpodhātu, evaṃ nandirāgo daṭṭhabbo. Seyyathāpi, bhikkhave, pañca bījajātāni, evaṃ viññāṇaṃ sāhāraṃ daṭṭhabbaṃ’’.
PTS 3.55緬 2.45已對照

“諸比丘,識住立時,以色為攀附而住立,以色為所緣,以色為立足處,以喜為澆灌,會達到增長、增廣、廣大。諸比丘,識住立時,或以受為攀附而住立……乃至……諸比丘,識住立時,或以想為攀附而住立……乃至……諸比丘,識住立時,或以諸行為攀附而住立,以諸行為所緣,以諸行為立足處,以喜為澆灌,會達到增長、增廣、廣大。

‘‘Rūpupayaṃ, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya. Vedanupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya…pe… saññupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya…pe… saṅkhārupayaṃ vā, bhikkhave, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya.
已對照

“諸比丘,若有人這樣說:‘我將離開色、離開受、離開想、離開諸行,而施設識的來、或去、或死亡、或投生、或增長、或增廣、或廣大’,無有是處。

‘‘Yo, bhikkhave, evaṃ vadeyya – ‘ahamaññatra rūpā aññatra vedanāya aññatra saññāya aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññāpessāmī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
已對照

“諸比丘,若比丘於色界的貪已斷,由貪之斷,所緣被切斷,識的立足處便不存在。若於受界……若於想界……若於行界……諸比丘,若比丘於識界的貪已斷,由貪之斷,所緣被切斷,識的立足處便不存在。那無立足處的識,不增廣,不造作而解脫。由解脫而住立;由住立而知足;由知足而不戰慄;不戰慄便各自般涅槃。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第二[經]。

‘‘Rūpadhātuyā ceva, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Vedanādhātuyā ce… saññādhātuyā ce… saṅkhāradhātuyā ce… viññāṇadhātuyā ce, bhikkhave, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Tadappatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ anabhisaṅkhaccavimuttaṃ. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Dutiyaṃ.
已對照

三、感興語經

3. Udānasuttaṃ
55PTS 3.56已對照

五十五、因緣在舍衛城。在那裡,世尊說出這段感興語——“‘我若不存在,我的也不會存在;[若]不會有,於我便將不會有’——如是勝解的比丘能斷諸下分結。”這樣說時,某位比丘對世尊這樣說——“然而,尊者,怎樣‘我若不存在,我的也不會存在;[若]不會有,於我便將不會有’——如是勝解的比丘能斷諸下分結呢?”

55. Sāvatthinidānaṃ. Tatra kho bhagavā udānaṃ udānesi – ‘‘‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti – evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti. Evaṃ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yathā kathaṃ pana, bhante, ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti – evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti?
已對照

“比丘,在此,無聞凡夫不見諸聖者……乃至……未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。他隨觀受……想……諸行……識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。

‘‘Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī…pe… sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ.
緬 2.46已對照

“他不如實了知無常的色為‘色是無常的’,不如實了知無常的受為‘受是無常的’,不如實了知無常的想為‘想是無常的’,不如實了知無常的諸行為‘諸行是無常的’,不如實了知無常的識為‘識是無常的’。

‘‘So aniccaṃ rūpaṃ ‘aniccaṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, aniccaṃ vedanaṃ ‘aniccā vedanā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, aniccaṃ saññaṃ ‘aniccā saññā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anicce saṅkhāre ‘aniccā saṅkhārā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, aniccaṃ viññāṇaṃ ‘aniccaṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti.
已對照

“他不如實了知苦的色為‘色是苦的’,苦的受……苦的想……苦的諸行……他不如實了知苦的識為‘識是苦的’。

‘‘Dukkhaṃ rūpaṃ ‘dukkhaṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, dukkhaṃ vedanaṃ… dukkhaṃ saññaṃ… dukkhe saṅkhāre… dukkhaṃ viññāṇaṃ ‘dukkhaṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti.
已對照

“他不如實了知無我的色為‘色是無我’,不如實了知無我的受為‘受是無我’,不如實了知無我的想為‘想是無我’,不如實了知無我的諸行為‘諸行是無我’,不如實了知無我的識為‘識是無我’。

‘‘Anattaṃ rūpaṃ ‘anattā rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, anattaṃ vedanaṃ ‘anattā vedanā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anattaṃ saññaṃ ‘anattā saññā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anatte saṅkhāre ‘anattā saṅkhārā’ti yathābhūtaṃ nappajānāti, anattaṃ viññāṇaṃ ‘anattā viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti.
已對照

“他不如實了知有為的色為‘色是有為的’,有為的受……有為的想……有為的諸行……他不如實了知有為的識為‘識是有為的’。他不如實了知‘色將壞滅’。‘受將壞滅’……‘想將壞滅’……‘諸行將壞滅’……他不如實了知‘識將壞滅’。

‘‘Saṅkhataṃ rūpaṃ ‘saṅkhataṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti, saṅkhataṃ vedanaṃ… saṅkhataṃ saññaṃ… saṅkhate saṅkhāre… saṅkhataṃ viññāṇaṃ ‘saṅkhataṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ nappajānāti. Rūpaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ nappajānāti. Vedanā vibhavissati… saññā vibhavissati… saṅkhārā vibhavissanti… viññāṇaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ nappajānāti.
PTS 3.57已對照

“比丘,而有聞的聖弟子見諸聖者,善巧於聖者之法,善受聖者之法調教;見諸善士,善巧於善士之法,善受善士之法調教——他不隨觀色為自我……乃至……不[隨觀]受……不[隨觀]想……不[隨觀]諸行……他不隨觀識為自我。

‘‘Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati…pe… na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati.
已對照

“他如實了知無常的色為‘色是無常的’。無常的受……無常的想……無常的諸行……他如實了知無常的識為‘識是無常的’。苦的色……乃至……苦的識……無我的色……乃至……無我的識……有為的色……乃至……他如實了知有為的識為‘識是有為的’。他如實了知‘色將壞滅’。受……想……諸行……他如實了知‘識將壞滅’。

‘‘So aniccaṃ rūpaṃ ‘aniccaṃ rūpa’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Aniccaṃ vedanaṃ… aniccaṃ saññaṃ… anicce saṅkhāre… aniccaṃ viññāṇaṃ ‘aniccaṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Dukkhaṃ rūpaṃ…pe… dukkhaṃ viññāṇaṃ… anattaṃ rūpaṃ…pe… anattaṃ viññāṇaṃ… saṅkhataṃ rūpaṃ…pe… saṅkhataṃ viññāṇaṃ ‘saṅkhataṃ viññāṇa’nti yathābhūtaṃ pajānāti. Rūpaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ pajānāti. Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ vibhavissatīti yathābhūtaṃ pajānāti.
緬 2.47已對照

“他由於色的壞滅、受的壞滅、想的壞滅、諸行的壞滅、識的壞滅——比丘,如是,‘我若不存在,我的也不會存在;[若]不會有,於我便將不會有’——如是勝解的比丘能斷諸下分結。”“尊者,如是勝解的比丘能斷諸下分結。”

‘‘So rūpassa vibhavā, vedanāya vibhavā, saññā vibhavā, saṅkhārānaṃ vibhavā, viññāṇassa vibhavā, evaṃ kho, bhikkhu, ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti – evaṃ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti. ‘‘Evaṃ adhimuccamāno, bhante, bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṃyojanānī’’ti.
已對照

“那麼,尊者,怎樣知、怎樣見者,無間便有諸漏的滅盡呢?”“比丘,在此,無聞凡夫於不應怖之處陷入怖。比丘,這對無聞凡夫便是怖——‘我若不存在,我的也不會存在;[若]不會有,於我便將不會有。’”

‘‘Kathaṃ pana, bhante, jānato kathaṃ passato anantarā āsavānaṃ khayo hotī’’ti? ‘‘Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano atasitāye ṭhāne tāsaṃ āpajjati. Tāso heso [hesā (ka.)] bhikkhu assutavato puthujjanassa – ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’’’ti.
PTS 3.58已對照

“比丘,而有聞的聖弟子於不應怖之處不陷入怖。比丘,這對有聞的聖弟子並不是怖——‘我若不存在,我的也不會存在;[若]不會有,於我便將不會有。’比丘,識在住時,或會攀附色而住,以色為所緣、以色為住立處,為歡喜所澆灌,而達於增長、增大、廣大。比丘,或攀附受……比丘,或攀附想……比丘,識在住時,或會攀附諸行而住,以諸行為所緣、以諸行為住立處,為歡喜所澆灌,而達於增長、增大、廣大。

‘‘Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako atasitāye ṭhāne na tāsaṃ āpajjati. Na heso [na hesā (ka.)], bhikkhu, tāso sutavato ariyasāvakassa – ‘no cassaṃ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti. Rūpupayaṃ vā, bhikkhu, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṃ rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya. Vedanupayaṃ vā, bhikkhu… saññupayaṃ vā, bhikkhu… saṅkhārupayaṃ vā, bhikkhu, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya.
已對照

“比丘,若有人這樣說:‘我將離開色、離開受、離開想、離開諸行,而施設識的來處或去處、殞歿或受生、增長或增大或廣大’——這是不可能的。

‘‘Yo [so (sabbattha)] bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘ahamaññatra rūpā, aññatra vedanāya, aññatra saññāya, aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññāpessāmī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
緬 2.48已對照

“比丘,若比丘對色界的貪已斷,由貪之斷,所緣被截斷,識的住立處便不存在。比丘,若比丘對受界……比丘,若比丘對想界……比丘,若比丘對行界……比丘,若比丘對識界的貪已斷,由貪之斷,所緣被截斷,識的住立處便不存在。那不住立的識,不增大、無造作而解脫。由解脫故住;由住故知足;由知足故不戰慄;不戰慄便各自般涅槃。他了知:‘生已盡……乃至……再無後有。’比丘,如此知、如此見者,無間便有諸漏的滅盡。”第三[經]。

‘‘Rūpadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Vedanādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno… saññādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno… saṅkhāradhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno… viññāṇadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṃ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti. Tadappatiṭṭhitaṃ viññāṇaṃ avirūḷhaṃ anabhisaṅkhārañca vimuttaṃ. Vimuttattā ṭhitaṃ. Ṭhitattā santusitaṃ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati. ‘Khīṇā jāti…pe… nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Evaṃ kho, bhikkhu, jānato evaṃ passato anantarā āsavānaṃ khayo hotī’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、取轉經

4. Upādānaparipavattasuttaṃ
56PTS 3.59已對照

五十六、因緣在舍衛城。“諸比丘,有這五取蘊。哪五種呢?色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。諸比丘,只要我還沒有依四轉如實證知這五取蘊,諸比丘,我就不曾於這個有諸天、魔、梵天的世間,於有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾中,自稱‘已正覺無上正等正覺’。諸比丘,而自從我依四轉如實證知了這五取蘊,諸比丘,那時我才於這個有諸天的世間……乃至……諸天與人的人眾中,自稱‘已正覺無上正等正覺’。”

56. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pañcime, bhikkhave, upādānakkhandhā. Katame pañca? Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho. Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, ime pañcupādānakkhandhe catuparivaṭṭaṃ yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ. Yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, ime pañcupādānakkhandhe catuparivaṭṭaṃ yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke…pe… sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ’’.
已對照

“怎樣是四轉呢?我證知了色,證知了色之集起,證知了色之滅,證知了導至色滅之道;[證知了]受……想……諸行……我證知了識,證知了識之集起,證知了識之滅,證知了導至識滅之道。

‘‘Kathañca catuparivaṭṭaṃ? Rūpaṃ abbhaññāsiṃ, rūpasamudayaṃ abbhaññāsiṃ, rūpanirodhaṃ abbhaññāsiṃ, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ; vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ abbhaññāsiṃ, viññāṇasamudayaṃ abbhaññāsiṃ, viññāṇanirodhaṃ abbhaññāsiṃ, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññāsiṃ.
已對照

“諸比丘,什麼是色?四大種,以及四大種所造之色——諸比丘,這稱為色。由食之集起而有色之集起,由食之滅而有色之滅。導至色滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, rūpaṃ. Āhārasamudayā rūpasamudayo; āhāranirodhā rūpanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo rūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知色、如是證知色之集起、如是證知色之滅、如是證知導至色滅之道之後,為了對色的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya, evaṃ rūpasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已對照

“諸比丘,而凡是任何沙門或婆羅門,如是證知色……乃至……如是證知導至色滅之道之後,由於對色的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,他們是善解脫者。凡善解脫者,他們是圓滿者。凡圓滿者,對他們已無輪轉可施設。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya…pe… evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya, rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā te suvimuttā. Ye suvimuttā te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
PTS 3.60緬 2.49已對照

“諸比丘,什麼是受?諸比丘,有這六受身——眼觸所生的受、耳觸所生的受、鼻觸所生的受、舌觸所生的受、身觸所生的受、意觸所生的受。諸比丘,這稱為受。由觸之集起而有受之集起,由觸之滅而有受之滅。導至受滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, vedanā? Chayime, bhikkhave, vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo; phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知受、如是證知受之集起、如是證知受之滅、如是證知導至受滅之道之後,為了對受的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāsamudayaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已對照

“諸比丘,而凡是任何沙門或婆羅門,如是證知受……乃至……如是證知導至受滅之道之後……乃至……對他們已無輪轉可施設。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya…pe… evaṃ vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已對照

“諸比丘,什麼是想?諸比丘,有這六想身——色想、聲想、香想、味想、觸想、法想。諸比丘,這稱為想。由觸之集起而有想之集起,由觸之滅而有想之滅。導至想滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定……乃至……對他們已無輪轉可施設。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, saññā? Chayime, bhikkhave, saññākāyā – rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, saññā. Phassasamudayā saññāsamudayo; phassanirodhā saññānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saññānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已對照

“諸比丘,什麼是諸行?諸比丘,有這六思身——色思、聲思、香思、味思、觸思、法思。諸比丘,這些稱為諸行。由觸之集起而有行之集起,由觸之滅而有行之滅。導至行滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katame ca, bhikkhave, saṅkhārā? Chayime, bhikkhave, cetanākāyā – rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā. Ime vuccanti, bhikkhave, saṅkhārā. Phassasamudayā saṅkhārasamudayo; phassanirodhā saṅkhāranirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
PTS 3.61緬 2.50已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知諸行、如是證知行之集起、如是證知行之滅、如是證知導至行滅之道之後,為了對諸行的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ saṅkhāre abhiññāya, evaṃ saṅkhārasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya saṅkhārānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已對照

“諸比丘,而凡是任何沙門或婆羅門,如是證知諸行、如是證知行之集起、如是證知行之滅、如是證知導至行滅之道之後,由於對諸行的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,他們是善解脫者。凡善解脫者,他們是圓滿者。凡圓滿者,對他們已無輪轉可施設。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ saṅkhāre abhiññāya, evaṃ saṅkhārasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya saṅkhārānaṃ nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已對照

“諸比丘,什麼是識?諸比丘,有這六識身——眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。諸比丘,這稱為識。由名色之集起而有識之集起,由名色之滅而有識之滅。導至識滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, viññāṇaṃ? Chayime, bhikkhave, viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, viññāṇaṃ. Nāmarūpasamudayā viññāṇasamudayo; nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知識、如是證知識之集起、如是證知識之滅、如是證知導至識滅之道之後,為了對識的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已對照

“諸比丘,而凡是任何沙門或婆羅門,如是證知識、如是證知識之集起、如是證知識之滅、如是證知導至識滅之道之後,由於對識的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,他們是善解脫者。凡善解脫者,他們是圓滿者。凡圓滿者,對他們已無輪轉可施設。”第四[經]。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāyā’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、七處經

5. Sattaṭṭhānasuttaṃ
57PTS 3.62緬 2.51已對照

五十七、因緣在舍衛城。“諸比丘,七處善巧、以三種[方式]詳察的比丘,在這法與律中被稱為圓滿者、[梵行]已立者、最上之人。諸比丘,比丘怎樣是七處善巧的呢?諸比丘,在此,比丘了知色,了知色之集起,了知色之滅,了知導至色滅之道;了知色的味著,了知色的過患,了知色的出離;了知受……想……諸行……了知識,了知識之集起,了知識之滅,了知導至識滅之道;了知識的味著,了知識的過患,了知識的出離。

57. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Sattaṭṭhānakusalo, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī imasmiṃ dhammavinaye kevalī vusitavā uttamapurisoti vuccati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sattaṭṭhānakusalo hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu rūpaṃ pajānāti, rūpasamudayaṃ pajānāti, rūpanirodhaṃ pajānāti, rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti; rūpassa assādaṃ pajānāti, rūpassa ādīnavaṃ pajānāti, rūpassa nissaraṇaṃ pajānāti; vedanaṃ pajānāti … saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ pajānāti, viññāṇasamudayaṃ pajānāti, viññāṇanirodhaṃ pajānāti, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti; viññāṇassa assādaṃ pajānāti, viññāṇassa ādīnavaṃ pajānāti, viññāṇassa nissaraṇaṃ pajānāti.
已對照

“諸比丘,什麼是色?四大種,以及四大種所造之色——諸比丘,這稱為色。由食之集起而有色之集起,由食之滅而有色之滅。導至色滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, rūpaṃ. Āhārasamudayā rūpasamudayo; āhāranirodhā rūpanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo rūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已對照

“緣於色而生起的樂與喜悅,這是色的味著。色是無常的、苦的、變易之法,這是色的過患。凡於色的欲貪之調伏、欲貪之舍斷,這是色的出離。

‘‘Yaṃ rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ rūpassa assādo. Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ rūpassa ādīnavo. Yo rūpasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ rūpassa nissaraṇaṃ.
已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知色、如是證知色之集起、如是證知色之滅、如是證知導至色滅之道;如是證知色的味著、如是證知色的過患、如是證知色的出離之後,為了對色的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya, evaṃ rūpasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ rūpassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa nissaraṇaṃ abhiññāya rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
PTS 3.63已對照

“諸比丘,而凡是任何沙門或婆羅門,如是證知色、如是證知色之集起、如是證知色之滅、如是證知導至色滅之道;如是證知色的味著、如是證知色的過患、如是證知色的出離之後,由於對色的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,他們是善解脫者。凡善解脫者,他們是圓滿者。凡圓滿者,對他們已無輪轉可施設。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ rūpaṃ abhiññāya, evaṃ rūpasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ rūpanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ rūpassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ rūpassa nissaraṇaṃ abhiññāya rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已對照

“諸比丘,什麼是受?諸比丘,有這六受身——眼觸所生的受……乃至……意觸所生的受。諸比丘,這稱為受。由觸之集起而有受之集起,由觸之滅而有受之滅。導至受滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, vedanā? Chayime, bhikkhave, vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā…pe… manosamphassajā vedanā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, vedanā. Phassasamudayā vedanāsamudayo; phassanirodhā vedanānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
緬 2.52已對照

“緣於受而生起的樂與喜悅,這是受的味著。受是無常的、苦的、變易之法,這是受的過患。凡於受的欲貪之調伏、欲貪之舍斷,這是受的出離。

‘‘Yaṃ vedanaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ vedanāya assādo. Yā vedanā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā – ayaṃ vedanāya ādīnavo. Yo vedanāya chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ vedanāya nissaraṇaṃ.
已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知受、如是證知受之集起、如是證知受之滅、如是證知導至受滅之道;如是證知受的味著、如是證知受的過患、如是證知受的出離之後,為了對受的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足。

‘‘Ye hi, keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāsamudayaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhaṃ abhiññāya, evaṃ vedanānirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ vedanāya assādaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāya ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ vedanāya nissaraṇaṃ abhiññāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
已對照

“諸比丘,而凡是任何沙門或婆羅門,如是證知受……乃至……對他們已無輪轉可施設。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ vedanaṃ abhiññāya…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已對照

“諸比丘,什麼是想?諸比丘,有這六想身——色想、聲想、香想、味想、觸想、法想。諸比丘,這稱為想。由觸之集起而有想之集起,由觸之滅而有想之滅。導至想滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定……乃至……對他們已無輪轉可施設。

‘‘Katamā ca, bhikkhave, saññā? Chayime, bhikkhave, saññākāyā – rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, saññā. Phassasamudayā saññāsamudayo; phassanirodhā saññānirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saññānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
PTS 3.64已對照

“諸比丘,什麼是諸行?諸比丘,有這六思身——色思、聲思、香思、味思、觸思、法思。諸比丘,這些稱為諸行。由觸之集起而有行之集起,由觸之滅而有行之滅。導至行滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katame ca, bhikkhave, saṅkhārā? Chayime, bhikkhave, cetanākāyā – rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā. Ime vuccanti bhikkhave, saṅkhārā. Phassasamudayā saṅkhārasamudayo; phassanirodhā saṅkhāranirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已對照

“緣於諸行而生起的樂與喜悅,這是諸行的味著。諸行是無常的、苦的、變易之法,這是諸行的過患。凡於諸行的欲貪之調伏、欲貪之舍斷,這是諸行的出離。

‘‘Yaṃ saṅkhāre paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ saṅkhārānaṃ assādo. Ye saṅkhārā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā – ayaṃ saṅkhārānaṃ ādīnavo. Yo saṅkhāresu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ saṅkhārānaṃ nissaraṇaṃ.
緬 2.53已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知諸行、如是證知行之集起、如是證知行之滅、如是證知導至行滅之道……乃至……為了對諸行的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足……乃至……對他們已無輪轉可施設。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ saṅkhāre abhiññāya, evaṃ saṅkhārasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhaṃ abhiññāya, evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya…pe… saṅkhārānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti…pe… vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya.
已對照

“諸比丘,什麼是識?諸比丘,有這六識身——眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。諸比丘,這稱為識。由名色之集起而有識之集起,由名色之滅而有識之滅。導至識滅之道正是這八支聖道,即:正見……乃至……正定。

‘‘Katamañca, bhikkhave, viññāṇaṃ? Chayime, bhikkhave, viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ. Idaṃ vuccati, bhikkhave, viññāṇaṃ. Nāmarūpasamudayā viññāṇasamudayo; nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
已對照

“緣於識而生起的樂與喜悅,這是識的味著。識是無常的、苦的、變易之法,這是識的過患。凡於識的欲貪之調伏、欲貪之舍斷,這是識的出離。

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ viññāṇassa assādo. Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ viññāṇassa ādīnavo. Yo viññāṇasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ viññāṇassa nissaraṇaṃ.
已對照

“諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門,如是證知識、如是證知識之集起、如是證知識之滅、如是證知導至識滅之道;如是證知識的味著、如是證知識的過患、如是證知識的出離之後,為了對識的厭離、離貪、滅而行道,他們是善行道者。凡善行道者,他們在這法與律中立足。

‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ viññāṇassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa nissaraṇaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā. Ye suppaṭipannā, te imasmiṃ dhammavinaye gādhanti.
PTS 3.65已對照

“諸比丘,而凡是任何沙門或婆羅門,如是證知識、如是證知識之集起、如是證知識之滅、如是證知導至識滅之道;如是證知識的味著、如是證知識的過患、如是證知識的出離之後,由於對識的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,他們是善解脫者。凡善解脫者,他們是圓滿者。凡圓滿者,對他們已無輪轉可施設。諸比丘,比丘就是這樣七處善巧的。

‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃ viññāṇaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇasamudayaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhiññāya; evaṃ viññāṇassa assādaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa ādīnavaṃ abhiññāya, evaṃ viññāṇassa nissaraṇaṃ abhiññāya viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā. Ye suvimuttā, te kevalino. Ye kevalino vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sattaṭṭhānakusalo hoti.
緬 2.54已對照

“諸比丘,比丘怎樣是以三種[方式]詳察的呢?諸比丘,在此,比丘依界詳察,依處詳察,依緣起詳察。諸比丘,比丘就是這樣以三種[方式]詳察的。諸比丘,七處善巧、以三種[方式]詳察的比丘,在這法與律中被稱為圓滿者、[梵行]已立者、‘最上之人’。”第五[經]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu dhātuso upaparikkhati, āyatanaso upaparikkhati, paṭiccasamuppādaso upaparikkhati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī hoti. Sattaṭṭhānakusalo, bhikkhave, bhikkhu tividhūpaparikkhī, imasmiṃ dhammavinaye kevalī vusitavā ‘uttamapuriso’ti vuccatī’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、正等正覺者經

6. Sammāsambuddhasuttaṃ
58已對照

五十八、因緣在舍衛城。“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者由於對色的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,被稱為‘正等正覺者’。諸比丘,慧解脫的比丘也由於對色的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,被稱為‘慧解脫者’。

58. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
已對照

“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者由於對受的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,被稱為‘正等正覺者’。諸比丘,慧解脫的比丘也由於對受的厭離……乃至……被稱為‘慧解脫者’。

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho vedanāya nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto vedanāya nibbidā…pe… paññāvimuttoti vuccati.
PTS 3.66已對照

“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者由於對想……對諸行……對識的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,被稱為‘正等正覺者’。諸比丘,慧解脫的比丘也由於對識的厭離、離貪、滅,以不執取而解脫,被稱為‘慧解脫者’。

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho saññāya… saṅkhārānaṃ… viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto sammāsambuddhoti vuccati. Bhikkhupi, bhikkhave, paññāvimutto viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimutto paññāvimuttoti vuccati.
已對照

“諸比丘,那麼此中,如來、阿羅漢、正等正覺者與慧解脫的比丘之間,有什麼差別?有什麼更多的作為?有什麼不同?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導、以世尊為依止。尊者,若世尊親自解說這所說之義,那就好了;聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”“那麼,諸比丘,你們聽著,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾了世尊。世尊這樣說——

‘‘Tatra kho, bhikkhave, ko viseso, ko adhippayāso [adhippāyo (sī.), adhippāyaso (syā. kaṃ. pī. ka.)], kiṃ nānākaraṇaṃ, tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā’’ti? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaññeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣說之道的宣說者,是知道者、通道者、善巧於道者;諸比丘,而今諸弟子隨道而行,隨後具足[道]而住。諸比丘,這就是如來、阿羅漢、正等正覺者與慧解脫的比丘之間的差別、更多的作為、不同。”第六[經]。

‘‘Tathāgato, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā [sañjānetā (syā. kaṃ.)], anakkhātassa maggassa akkhātā maggaññū, maggavidū, maggakovido; maggānugā ca, bhikkhave, etarahi sāvakā viharanti pacchāsamannāgatā. Ayaṃ kho, bhikkhave, viseso, ayaṃ adhippayāso, idaṃ nānākaraṇaṃ tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa paññāvimuttena bhikkhunā’’ti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、無我相經

7. Anattalakkhaṇasuttaṃ
59緬 2.55已對照

五十九、一時,世尊住在波羅奈(Bārāṇasī)的仙人墮處鹿野苑(Isipatana Migadāya)。在那裡,世尊召喚五比丘(pañcavaggiyā bhikkhū):“諸比丘。”“尊者(bhadante)。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

59. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,色是無我(anattā)。諸比丘,若這色是我(attā),這色便不會趣向病惱(ābādha),而且於色便可以說:‘願我的色如此,願我的色不要如此。’而諸比丘,正因為色是無我,所以色趣向病惱,於色也不能說:‘願我的色如此,願我的色不要如此。’

‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, anattā. Rūpañca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṃ rūpaṃ ābādhāya saṃvatteyya, labbhetha ca rūpe – ‘evaṃ me rūpaṃ hotu, evaṃ me rūpaṃ mā ahosī’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, rūpaṃ anattā, tasmā rūpaṃ ābādhāya saṃvattati, na ca labbhati rūpe – ‘evaṃ me rūpaṃ hotu, evaṃ me rūpaṃ mā ahosī’’’ti.
PTS 3.67已對照

“受是無我。諸比丘,若這受是我,這受便不會趣向病惱,而且於受便可以說:‘願我的受如此,願我的受不要如此。’而諸比丘,正因為受是無我,所以受趣向病惱,於受也不能說:‘願我的受如此,願我的受不要如此。’

‘‘Vedanā anattā. Vedanā ca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṃ vedanā ābādhāya saṃvatteyya, labbhetha ca vedanāya – ‘evaṃ me vedanā hotu, evaṃ me vedanā mā ahosī’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, vedanā anattā, tasmā vedanā ābādhāya saṃvattati, na ca labbhati vedanāya – ‘evaṃ me vedanā hotu, evaṃ me vedanā mā ahosī’’’ti.
已對照

“想是無我……乃至……諸行是無我。諸比丘,若這些行是我,這些行便不會趣向病惱,而且於諸行便可以說:‘願我的諸行如此,願我的諸行不要如此。’而諸比丘,正因為諸行是無我,所以諸行趣向病惱,於諸行也不能說:‘願我的諸行如此,願我的諸行不要如此。’

‘‘Saññā anattā…pe… saṅkhārā anattā. Saṅkhārā ca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissaṃsu, nayidaṃ saṅkhārā ābādhāya saṃvatteyyuṃ, labbhetha ca saṅkhāresu – ‘evaṃ me saṅkhārā hontu, evaṃ me saṅkhārā mā ahesu’nti. Yasmā ca kho, bhikkhave, saṅkhārā anattā, tasmā saṅkhārā ābādhāya saṃvattanti, na ca labbhati saṅkhāresu – ‘evaṃ me saṅkhārā hontu, evaṃ me saṅkhārā mā ahesu’’’nti.
已對照

“識是無我。諸比丘,若這識是我,這識便不會趣向病惱,而且於識便可以說:‘願我的識如此,願我的識不要如此。’而諸比丘,正因為識是無我,所以識趣向病惱,於識也不能說:‘願我的識如此,願我的識不要如此。’

‘‘Viññāṇaṃ anattā. Viññāṇañca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṃ viññāṇaṃ ābādhāya saṃvatteyya, labbhetha ca viññāṇe – ‘evaṃ me viññāṇaṃ hotu, evaṃ me viññāṇaṃ mā ahosī’ti. Yasmā ca kho, bhikkhave, viññāṇaṃ anattā, tasmā viññāṇaṃ ābādhāya saṃvattati, na ca labbhati viññāṇe – ‘evaṃ me viññāṇaṃ hotu, evaṃ me viññāṇaṃ mā ahosī’’’ti.
PTS 3.68緬 2.56已對照

“諸比丘,你們認為怎樣,色是常還是無常?”“無常,尊者。”“而那無常的,是苦還是樂?”“是苦,尊者。”“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”“不適宜,尊者。”“受……想……諸行……識是常還是無常?”“無常,尊者。”“而那無常的,是苦還是樂?”“是苦,尊者。”“而那無常、苦、變易之法的,適宜這樣觀它——‘這是我的、這是我、這是我的自我’——嗎?”“不適宜,尊者。”

‘‘Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“因此,諸比丘,凡任何色,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切色都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧(sammappaññā)如實這樣見它。凡任何受,無論過去、未來、現在,內或外……乃至……遠或近,一切受都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。

‘‘Tasmātiha, bhikkhave, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā vā bahiddhā vā…pe… yā dūre santike vā, sabbā vedanā – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已對照

“凡任何想……乃至……凡任何諸行,無論過去、未來、現在,內或外……乃至……遠或近,一切諸行都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。

‘‘Yā kāci saññā…pe… ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṃ vā bahiddhā vā…pe… ye dūre santike vā, sabbe saṅkhārā – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已對照

“凡任何識,無論過去、未來、現在,內或外,粗或細,劣或勝,遠或近,一切識都是‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’——應當以正慧如實這樣見它。

‘‘Yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ – ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ.
已對照

“諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子便於色厭離(nibbindati),於受厭離,於想厭離,於諸行厭離,於識厭離;由厭離而離貪(virajjati),由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.
已對照

世尊說了這[番話]。五比丘滿意,歡喜世尊之所說。

Idamavoca bhagavā. Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinanduṃ [abhinandunti (ka.)].
已對照

而當這記說(veyyākaraṇa)正被宣說之時,五比丘的心由不執取而從諸漏解脫。第七[經]。

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne pañcavaggiyānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsūti. Sattamaṃ.
已對照

八、摩訶利經

8. Mahālisuttaṃ
60PTS 3.69緬 2.57已對照

六十、如是我聞——一時,世尊住在毘舍離(Vesālī)的大林(Mahāvana)重閣講堂(Kūṭāgārasālā)。那時,離車人摩訶利(Mahāli licchavi)來到世尊之處……乃至……坐在一旁的離車人摩訶利對世尊這樣說——

60. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha kho mahāli licchavi yena bhagavā tenupasaṅkami …pe… ekamantaṃ nisinno kho mahāli licchavi bhagavantaṃ etadavoca –
已對照

“尊者,富蘭那·迦葉(Pūraṇa Kassapa)這樣說:‘諸眾生的雜染(saṃkilesa)沒有因(hetu)、沒有緣(paccaya),諸眾生無因無緣而雜染;諸眾生的清淨(visuddhi)沒有因、沒有緣,諸眾生無因無緣而清淨。’世尊於此怎麼說呢?”

‘‘Pūraṇo, bhante, kassapo evamāha – ‘natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; ahetū appaccayā sattā saṃkilissanti. Natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyā; ahetū appaccayā sattā visujjhantī’ti. Idha, bhagavā kimāhā’’ti?
已對照

“摩訶利,諸眾生的雜染有因、有緣,諸眾生有因有緣而雜染;摩訶利,諸眾生的清淨有因、有緣,諸眾生有因有緣而清淨。”

‘‘Atthi, mahāli, hetu atthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti. Atthi, mahāli, hetu, atthi paccayo sattānaṃ visuddhiyā; sahetū sappaccayā sattā visujjhantī’’ti.
已對照

“尊者,那麼諸眾生雜染的因是什麼,緣是什麼?諸眾生如何有因有緣而雜染呢?”

‘‘Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; kathaṃ sahetū sappaccayā sattā saṃkilissantī’’ti?
已對照

“摩訶利,倘若這色是一向苦的、隨逐於苦的、為苦所侵、不為樂所侵,眾生便不會於色貪染了。摩訶利,而正因為色是樂的、隨逐於樂的、為樂所侵、不為苦所侵,所以眾生才於色貪染;因貪染而結縛,因結縛而雜染。摩訶利,這是諸眾生雜染的因,這是[其]緣;諸眾生就是這樣有因有緣而雜染的。

‘‘Rūpañca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhaṃ abhavissa dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, nayidaṃ sattā rūpasmiṃ sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, tasmā sattā rūpasmiṃ sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayaṃ kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; evaṃ sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti.
已對照

“摩訶利,倘若這受是一向苦的、隨逐於苦的、為苦所侵、不為樂所侵,眾生便不會於受貪染了。摩訶利,而正因為受是樂的、隨逐於樂的、為樂所侵、不為苦所侵,所以眾生才於受貪染;因貪染而結縛,因結縛而雜染。摩訶利,這也是諸眾生雜染的因,這是[其]緣;諸眾生也就是這樣有因有緣而雜染的。

‘‘Vedanā ca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṃ sattā vedanāya sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, vedanā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā vedanāya sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya. Evampi sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti.
PTS 3.70緬 2.58已對照

“摩訶利,倘若這想……乃至……摩訶利,倘若這些行是一向苦的、隨逐於苦的、為苦所侵、不為樂所侵,眾生便不會於諸行貪染了。摩訶利,而正因為諸行是樂的、隨逐於樂的、為樂所侵、不為苦所侵,所以眾生才於諸行貪染;因貪染而結縛,因結縛而雜染。摩訶利,這也是諸眾生雜染的因,這是[其]緣;諸眾生也就是這樣有因有緣而雜染的。

‘‘Saññā ca hidaṃ, mahāli…pe… saṅkhārā ca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhā abhavissaṃsu dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena, nayidaṃ sattā saṅkhāresu sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, saṅkhārā sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena, tasmā sattā saṅkhāresu sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayampi kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya. Evampi sahetū sappaccayā sattā saṃkilissanti.
已對照

“摩訶利,倘若這識是一向苦的、隨逐於苦的、為苦所侵、不為樂所侵,眾生便不會於識貪染了。摩訶利,而正因為識是樂的、隨逐於樂的、為樂所侵、不為苦所侵,所以眾生才於識貪染;因貪染而結縛,因結縛而雜染。摩訶利,這也是諸眾生雜染的因,這是[其]緣;諸眾生也就是這樣有因有緣而雜染的。”

‘‘Viññāṇañca hidaṃ, mahāli, ekantadukkhaṃ abhavissa dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, nayidaṃ sattā viññāṇasmiṃ sārajjeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, tasmā sattā viññāṇasmiṃ sārajjanti; sārāgā saṃyujjanti; saṃyogā saṃkilissanti. Ayampi kho, mahāli, hetu ayaṃ paccayo sattānaṃ saṃkilesāya. Evampi sahetū sappaccayā sattā saṃkilissantī’’ti.
已對照

“尊者,那麼諸眾生清淨的因是什麼,緣是什麼?諸眾生如何有因有緣而清淨呢?”“摩訶利,倘若這色是一向樂的、隨逐於樂的、為樂所侵、不為苦所侵,眾生便不會於色厭離了。摩訶利,而正因為色是苦的、隨逐於苦的、為苦所侵、不為樂所侵,所以眾生才於色厭離;由厭離而離貪,由離貪而清淨。摩訶利,這是諸眾生清淨的因,這是[其]緣;諸眾生就是這樣有因有緣而清淨的。”

‘‘Katamo pana, bhante, hetu katamo paccayo sattānaṃ visuddhiyā; kathaṃ sahetū sappaccayā sattā visujjhantī’’ti? ‘‘Rūpañca hidaṃ, mahāli, ekantasukhaṃ abhavissa sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, nayidaṃ sattā rūpasmiṃ nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, rūpaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, tasmā sattā rūpasmiṃ nibbindanti; nibbindaṃ virajjanti; virāgā visujjhanti. Ayaṃ kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo, sattānaṃ visuddhiyā. Evaṃ sahetū sappaccayā sattā visujjhanti’’.
PTS 3.71已對照

“摩訶利,倘若這受是一向樂的……乃至……摩訶利,倘若這想……乃至……摩訶利,倘若這些行是一向樂的……乃至……摩訶利,倘若這識是一向樂的、隨逐於樂的、為樂所侵、不為苦所侵,眾生便不會於識厭離了。摩訶利,而正因為識是苦的、隨逐於苦的、為苦所侵、不為樂所侵,所以眾生才於識厭離;由厭離而離貪,由離貪而清淨。摩訶利,這是諸眾生清淨的因,這是[其]緣;諸眾生也就是這樣有因有緣而清淨的。”第八[經]。

‘‘Vedanā ca hidaṃ, mahāli, ekantasukhā abhavissa…pe… saññā ca hidaṃ, mahāli…pe… saṅkhārā ca hidaṃ, mahāli, ekantasukhā abhavissaṃsu…pe… viññāṇañca hidaṃ, mahāli, ekantasukhaṃ abhavissa sukhānupatitaṃ sukhāvakkantaṃ anavakkantaṃ dukkhena, nayidaṃ sattā viññāṇasmiṃ nibbindeyyuṃ. Yasmā ca kho, mahāli, viññāṇaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantaṃ anavakkantaṃ sukhena, tasmā sattā viññāṇasmiṃ nibbindanti; nibbindaṃ virajjanti; virāgā visujjhanti. Ayaṃ kho, mahāli, hetu, ayaṃ paccayo, sattānaṃ visuddhiyā. Evampi sahetū sappaccayā sattā visujjhantī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、燃燒經

9. Ādittasuttaṃ
61緬 2.59已對照

六十一、因緣在舍衛城。“諸比丘,色是燃燒著的(āditta),受是燃燒著的,想是燃燒著的,諸行是燃燒著的,識是燃燒著的。諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子便於色厭離,於受……於想……於諸行……於識厭離;由厭離而離貪,由離貪而解脫,於解脫便有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’”第九[經]。

61. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, ādittaṃ, vedanā ādittā, saññā ādittā, saṅkhārā ādittā, viññāṇaṃ ādittaṃ. Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi… saññāyapi… saṅkhāresupi… viññāṇasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、詞說之路經

10. Niruttipathasuttaṃ
62已對照

六十二、因緣在舍衛城。“諸比丘,有這三種詞說之路(niruttipatha)、增語之路(adhivacanapatha)、施設之路(paññattipatha),[它們]未被棄捨、往昔未曾被棄捨,現在不被棄捨,將來不會被棄捨,是有智的沙門、婆羅門所不拒斥的。哪三種呢?諸比丘,凡已過去的、已滅的、已變易的色,它的名稱是‘曾有’,它的共稱是‘曾有’,它的施設是‘曾有’;它的名稱不是‘現有’,它的名稱不是‘將有’。”

62. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Tayome, bhikkhave, niruttipathā adhivacanapathā paññattipathā asaṅkiṇṇā asaṅkiṇṇapubbā, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti, appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Katame tayo? Yaṃ, bhikkhave, rūpaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ ‘ahosī’ti tassa saṅkhā, ‘ahosī’ti tassa samaññā, ‘ahosī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已對照

“凡已過去的、已滅的、已變易的受,它的名稱是‘曾有’,它的共稱是‘曾有’,它的施設是‘曾有’;它的名稱不是‘現有’,它的名稱不是‘將有’。”

‘‘Yā vedanā atītā niruddhā vipariṇatā ‘ahosī’ti tassā saṅkhā, ‘ahosī’ti tassā samaññā, ‘ahosī’ti tassā paññatti; na tassā saṅkhā ‘atthī’ti, na tassā saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已對照

“凡想……凡已過去的、已滅的、已變易的諸行,它們的名稱是‘曾有’,它們的共稱是‘曾有’,它們的施設是‘曾有’;它們的名稱不是‘現有’,它們的名稱不是‘將有’。”

‘‘Yā saññā… ye saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā ‘ahesu’nti tesaṃ saṅkhā, ‘ahesu’nti tesaṃ samaññā, ‘ahesu’nti tesaṃ paññatti; na tesaṃ saṅkhā ‘atthī’ti, na tesaṃ saṅkhā ‘bhavissantī’’’ti.
PTS 3.72已對照

“凡已過去的、已滅的、已變易的識,它的名稱是‘曾有’,它的共稱是‘曾有’,它的施設是‘曾有’;它的名稱不是‘現有’,它的名稱不是‘將有’。”

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ, ‘ahosī’ti tassa saṅkhā, ‘ahosī’ti tassa samaññā, ‘ahosī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已對照

“諸比丘,凡未生的、未顯現的色,它的名稱是‘將有’,它的共稱是‘將有’,它的施設是‘將有’;它的名稱不是‘現有’,它的名稱不是‘曾有’。”

‘‘Yaṃ, bhikkhave, rūpaṃ ajātaṃ apātubhūtaṃ, ‘bhavissatī’ti tassa saṅkhā, ‘bhavissatī’ti tassa samaññā, ‘bhavissatī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘ahosī’’’ti.
已對照

“凡未生的、未顯現的受,它的名稱是‘將有’,它的共稱是‘將有’,它的施設是‘將有’;它的名稱不是‘現有’,它的名稱不是‘曾有’。”

‘‘Yā vedanā ajātā apātubhūtā, ‘bhavissatī’ti tassā saṅkhā, ‘bhavissatī’ti tassā samaññā, ‘bhavissatī’ti tassā paññatti; na tassā saṅkhā ‘atthī’ti, na tassā saṅkhā ‘ahosī’’’ti.
已對照

“凡想……凡未生的、未顯現的諸行,它們的名稱是‘將有’,它們的共稱是‘將有’,它們的施設是‘將有’;它們的名稱不是‘現有’,它們的名稱不是‘曾有’。”

‘‘Yā saññā… ye saṅkhārā ajātā apātubhūtā, ‘bhavissantī’ti tesaṃ saṅkhā, ‘bhavissantī’ti tesaṃ samaññā, ‘bhavissantī’ti tesaṃ paññatti; na tesaṃ saṅkhā ‘atthī’ti, na tesaṃ saṅkhā ‘ahesu’’’nti.
緬 2.60已對照

“凡未生的、未顯現的識,它的名稱是‘將有’,它的共稱是‘將有’,它的施設是‘將有’;它的名稱不是‘現有’,它的名稱不是‘曾有’。”

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ ajātaṃ apātubhūtaṃ, ‘bhavissatī’ti tassa saṅkhā, ‘bhavissatī’ti tassa samaññā, ‘bhavissatī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘atthī’ti, na tassa saṅkhā ‘ahosī’’’ti.
已對照

“諸比丘,凡已生的、已顯現的色,它的名稱是‘現有’,它的共稱是‘現有’,它的施設是‘現有’;它的名稱不是‘曾有’,它的名稱不是‘將有’。”

‘‘Yaṃ, bhikkhave, rūpaṃ jātaṃ pātubhūtaṃ, ‘atthī’ti tassa saṅkhā, ‘atthī’ti tassa samaññā, ‘atthī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘ahosī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已對照

“凡已生的、已顯現的受,它的名稱是‘現有’,它的共稱是‘現有’,它的施設是‘現有’;它的名稱不是‘曾有’,它的名稱不是‘將有’。”

‘‘Yā vedanā jātā pātubhūtā, ‘atthī’ti tassā saṅkhā, ‘atthī’ti tassā samaññā, ‘atthī’ti tassā paññatti; na tassā saṅkhā ‘ahosī’ti, na tassā saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
已對照

“凡想……凡已生的、已顯現的諸行,它們的名稱是‘現有’,它們的共稱是‘現有’,它們的施設是‘現有’;它們的名稱不是‘曾有’,它們的名稱不是‘將有’。”

‘‘Yā saññā… ye saṅkhārā jātā pātubhūtā, ‘atthī’ti tesaṃ saṅkhā, ‘atthī’ti tesaṃ samaññā, ‘atthī’ti tesaṃ paññatti; na tesaṃ saṅkhā ‘ahesu’nti, na tesaṃ saṅkhā, ‘bhavissantī’’’ti.
已對照

“凡已生的、已顯現的識,它的名稱是‘現有’,它的共稱是‘現有’,它的施設是‘現有’;它的名稱不是‘曾有’,它的名稱不是‘將有’。”

‘‘Yaṃ viññāṇaṃ jātaṃ pātubhūtaṃ, ‘atthī’ti tassa saṅkhā, ‘atthī’ti tassa samaññā, ‘atthī’ti tassa paññatti; na tassa saṅkhā ‘ahosī’ti, na tassa saṅkhā ‘bhavissatī’’’ti.
PTS 3.73已對照

“諸比丘,這就是那三種詞說之路、增語之路、施設之路,[它們]未被棄捨、往昔未曾被棄捨,現在不被棄捨,將來不會被棄捨,是有智的沙門、婆羅門所不拒斥的。諸比丘,就連過去那些烏卡拉人(Ukkalā)瓦薩與般尼亞(Vassabhaññā)——無因論者(ahetukavāda)、無作論者(akiriyavāda)、虛無論者(natthikavāda)——他們也認為:對這三種詞說之路、增語之路、施設之路,不應呵責、不應駁斥。這是什麼緣故呢?由於怖畏非難、抨擊、斥責、求過。”

‘‘Ime kho, bhikkhave, tayo niruttipathā adhivacanapathā paññattipathā asaṅkiṇṇā asaṅkiṇṇapubbā, na saṅkīyanti, na saṅkīyissanti, appaṭikuṭṭhā samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi. Yepi te, bhikkhave, ahesuṃ ukkalā vassabhaññā [okkalā vayabhiññā (ma. ni. 3.343)] ahetukavādā akiriyavādā natthikavādā, tepime tayo niruttipathe adhivacanapathe paññattipathe na garahitabbaṃ nappaṭikkositabbaṃ amaññiṃsu. Taṃ kissa hetu? Nindāghaṭṭanabyārosaupārambhabhayā’’ti [nindābyārosaupārambhabhayāti (sī. syā. kaṃ. pī.) ma. ni. 3.343].
已對照

攀附品第六。

Upayavaggo chaṭṭho.
已對照

其攝頌——

攀附、種子與感興語,取轉;

七處與正覺者,五[比丘]、摩訶利、燃燒,

以及詞說之路,[成]一品。

Tassuddānaṃ –
Upayo bījaṃ udānaṃ, upādānaparivattaṃ;
Sattaṭṭhānañca sambuddho, pañcamahāli ādittā.
Vaggo niruttipathena cāti.