快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 蘊相應·那拘羅父品 1. Nakulapituvaggo

本經目錄一、那拘羅父品一、那拘羅父經二、天湖經三、訶梨提迦尼經四、第二訶梨提迦尼經五、定經六、靜坐經七、執取戰慄經八、第二執取戰慄經九、三時無常經十、三時苦經十一、三時無我經那拘羅父品第一。

已對照

一、那拘羅父品

1. Nakulapituvaggo
已對照

一、那拘羅父經

1. Nakulapitusuttaṃ
1PTS 3.1緬 2.1已對照

一、如是我聞——一時,世尊住在跋伽(Bhaggā)[國]中,鱷魚山(Susumāragira)貝薩迦羅林(Bhesakaḷāvana)的鹿野苑(Migadāya)。那時,那拘羅父(Nakulapitā)居士來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那拘羅父居士對世尊這樣說——

“尊者,我年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年,身體病弱,屢屢患病。尊者,而我是不常得見世尊與諸令意增長的比丘的。尊者,願世尊教誡我;尊者,願世尊訓導我——那將使我長夜得利益與安樂。”

“居士,正是這樣!居士,正是這樣!居士,因為這身體是病弱的、如卵的、被包覆的。居士,凡帶著這身體而自稱哪怕片刻無病的人,除了愚痴之外還有什麼呢?居士,因此你在此應當這樣學:‘我雖身體病弱,心將不病弱。’居士,你應當這樣學。”

於是那拘羅父居士歡喜、隨喜世尊之所說,從座而起,禮敬世尊,右繞之後,來到具壽舍利弗(Sāriputta)之處;到了之後,禮敬具壽舍利弗,坐在一旁。具壽舍利弗對坐在一旁的那拘羅父居士這樣說——“居士,你的諸根甚是明淨,面色清淨皎潔。今天你是否得以在世尊面前聽聞法語呢?”

“尊者,怎會沒有呢!尊者,剛才我被世尊以法語、以不死灌灑了。”“居士,那麼你是怎樣被世尊以法語、以不死灌灑的呢?”“尊者,在此,我來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。尊者,坐在一旁的我對世尊這樣說——‘尊者,我年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年,身體病弱,屢屢患病。尊者,而我是不常得見世尊與諸令意增長的比丘的。尊者,願世尊教誡我;尊者,願世尊訓導我——那將使我長夜得利益與安樂。’”

“尊者,這樣說時,世尊對我這樣說——‘居士,正是這樣!居士,正是這樣!居士,因為這身體是病弱的、如卵的、被包覆的。居士,凡帶著這身體而自稱哪怕片刻無病的人,除了愚痴之外還有什麼呢?居士,因此你在此應當這樣學:「我雖身體病弱,心將不病弱。」居士,你應當這樣學。’尊者,我就是這樣被世尊以法語、以不死灌灑的。”

“居士,那麼你沒有想到要進一步反問世尊嗎——‘尊者,到什麼程度是身體病弱,心也病弱?又到什麼程度是身體固然病弱,心卻不病弱?’”“尊者,我們縱從遠處而來,也正是為了到具壽舍利弗跟前領解這話的義。善哉!願這話的義正歸於具壽舍利弗[來顯明]。”

“那麼,居士,你聽著,好好地作意,我要說了。”“是,尊者。”那拘羅父居士應諾具壽舍利弗。具壽舍利弗這樣說——

“居士,怎樣是身體病弱,心也病弱呢?居士,在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。他為‘我是色,色是我的’所遍纏而住。當他為‘我是色,色是我的’所遍纏而住時,他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他隨觀受為自我,或[隨觀]自我為有受,或[隨觀]受在自我中,或[隨觀]自我在受中。他為‘我是受,受是我的’所遍纏而住。當他為‘我是受,受是我的’所遍纏而住時,他的那受變易、變化。由於受的變易、變化,他生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他隨觀想為自我,或[隨觀]自我為有想,或[隨觀]想在自我中,或[隨觀]自我在想中。他為‘我是想,想是我的’所遍纏而住。當他為‘我是想,想是我的’所遍纏而住時,他的那想變易、變化。由於想的變易、變化,他生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他隨觀諸行為自我,或[隨觀]自我為有諸行,或[隨觀]諸行在自我中,或[隨觀]自我在諸行中。他為‘我是諸行,諸行是我的’所遍纏而住。當他為‘我是諸行,諸行是我的’所遍纏而住時,他的那些諸行變易、變化。由於諸行的變易、變化,他生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。他為‘我是識,識是我的’所遍纏而住。當他為‘我是識,識是我的’所遍纏而住時,他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他生起愁、悲、苦、憂、惱。居士,這樣就是身體病弱,心也病弱。

“居士,怎樣是身體固然病弱,心卻不病弱呢?居士,在此,有聞的聖弟子見諸聖者,善巧於聖者之法,善受聖者之法調教;見諸善士,善巧於善士之法,善受善士之法調教——他不隨觀色為自我,不[隨觀]自我為有色,不[隨觀]色在自我中,不[隨觀]自我在色中。他不為‘我是色,色是我的’所遍纏而住。當他不為‘我是色,色是我的’所遍纏而住時,他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他不生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他不隨觀受為自我,不[隨觀]自我為有受,不[隨觀]受在自我中,不[隨觀]自我在受中。他不為‘我是受,受是我的’所遍纏而住。當他不為‘我是受,受是我的’所遍纏而住時,他的那受變易、變化。由於受的變易、變化,他不生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他不隨觀想為自我,不[隨觀]自我為有想,不[隨觀]想在自我中,不[隨觀]自我在想中。他不為‘我是想,想是我的’所遍纏而住。當他不為‘我是想,想是我的’所遍纏而住時,他的那想變易、變化。由於想的變易、變化,他不生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他不隨觀諸行為自我,不[隨觀]自我為有諸行,不[隨觀]諸行在自我中,不[隨觀]自我在諸行中。他不為‘我是諸行,諸行是我的’所遍纏而住。當他不為‘我是諸行,諸行是我的’所遍纏而住時,他的那些諸行變易、變化。由於諸行的變易、變化,他不生起愁、悲、苦、憂、惱。

“他不隨觀識為自我,不[隨觀]自我為有識,不[隨觀]識在自我中,不[隨觀]自我在識中。他不為‘我是識,識是我的’所遍纏而住。當他不為‘我是識,識是我的’所遍纏而住時,他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他不生起愁、悲、苦、憂、惱。居士,這樣就是身體病弱,心卻不病弱。”

具壽舍利弗說了這[番話]。那拘羅父居士滿意,歡喜具壽舍利弗之所說。

第一[經]。

1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire [suṃsumāragire (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhesakaḷāvane migadāye. Atha kho nakulapitā gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho nakulapitā gahapati bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘Ahamasmi, bhante, jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo abhikkhaṇātaṅko. Aniccadassāvī kho panāhaṃ, bhante, bhagavato manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṃ. Ovadatu maṃ, bhante, bhagavā; anusāsatu maṃ, bhante, bhagavā; yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.
‘‘Evametaṃ, gahapati, evametaṃ, gahapati! Āturo hāyaṃ, gahapati, kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho. Yo hi, gahapati, imaṃ kāyaṃ pariharanto muhuttampi ārogyaṃ paṭijāneyya, kimaññatra bālyā? Tasmātiha te, gahapati, evaṃ sikkhitabbaṃ – ‘āturakāyassa me sato cittaṃ anāturaṃ bhavissatī’ti. Evañhi te, gahapati, sikkhitabba’’nti.
Atha kho nakulapitā gahapati bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho nakulapitaraṃ gahapatiṃ āyasmā sāriputto etadavoca – ‘‘vippasannāni kho te, gahapati, indriyāni; parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto. Alattha no ajja bhagavato sammukhā dhammiṃ kathaṃ savanāyā’’ti?
‘‘Kathañhi no siyā, bhante! Idānāhaṃ, bhante, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana tvaṃ, gahapati, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, bhante, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃ. Ekamantaṃ nisinno khvāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ etadavocaṃ – ‘ahamasmi, bhante, jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āturakāyo abhikkhaṇātaṅko. Aniccadassāvī kho panāhaṃ, bhante, bhagavato manobhāvanīyānañca bhikkhūnaṃ. Ovadatu maṃ, bhante, bhagavā; anusāsatu maṃ, bhante, bhagavā; yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’’ti.
‘‘Evaṃ vutte, maṃ, bhante, bhagavā etadavoca – ‘evametaṃ, gahapati, evametaṃ, gahapati! Āturo hāyaṃ, gahapati, kāyo aṇḍabhūto pariyonaddho. Yo hi, gahapati, imaṃ kāyaṃ pariharanto muhuttampi ārogyaṃ paṭijāneyya, kimaññatra bālyā? Tasmātiha te gahapati, evaṃ sikkhitabbaṃ – āturakāyassa me sato cittaṃ anāturaṃ bhavissatīti. Evañhi te, gahapati, sikkhitabba’nti. Evaṃ khvāhaṃ, bhante, bhagavatā dhammiyā kathāya amatena abhisitto’’ti.
‘‘Na hi pana taṃ, gahapati, paṭibhāsi bhagavantaṃ [taṃ bhagavantaṃ (sī.)] uttariṃ paṭipucchituṃ – ‘kittāvatā nu kho, bhante, āturakāyo ceva hoti āturacitto ca, kittāvatā ca pana āturakāyo hi kho hoti no ca āturacitto’’’ti? ‘‘Dūratopi kho mayaṃ, bhante, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṃ. Sādhu vatāyasmantaṃyeva sāriputtaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho’’ti.
‘‘Tena hi, gahapati, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho nakulapitā gahapati āyasmato sāriputtassa paccassosi. Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘Kathañca, gahapati, āturakāyo ceva hoti, āturacitto ca? Idha, gahapati, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyino taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Saññaṃ attato samanupassati, saññāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā saññaṃ, saññāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saññā, mama saññā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saññā, mama saññā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā saññā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa saññāvipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti pariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, gahapati, āturakāyo ceva hoti āturacitto ca.
‘‘Kathañca, gahapati, āturakāyo hi kho hoti no ca āturacitto? Idha, gahapati, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ rūpaṃ, mama rūpa’nti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Na vedanaṃ attato samanupassati, na vedanāvantaṃ vā attānaṃ; na attani vā vedanaṃ, na vedanāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ vedanā, mama vedanā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Na saññaṃ attato samanupassati, na saññāvantaṃ vā attānaṃ; na attani vā saññaṃ, na saññāya vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saññā, mama saññā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saññā, mama saññā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, sā saññā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa saññāvipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
``Na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṃ. ‘Ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ saṅkhārā, mama saṅkhārā’ti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
‘‘Na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. ‘Ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti na pariyuṭṭhaṭṭhāyī hoti. Tassa ‘ahaṃ viññāṇaṃ, mama viññāṇa’nti apariyuṭṭhaṭṭhāyino, taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, gahapati, āturakāyo hoti no ca āturacitto’’ti.
Idamavoca āyasmā sāriputto. Attamano nakulapitā gahapati āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandīti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、天湖經

2. Devadahasuttaṃ
2已對照

二、如是我聞——一時,世尊住在釋迦[國],[有]一座名叫天湖(Devadaha)的釋迦人市鎮。那時,許多要前往西地的比丘來到世尊那裡;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說:“尊者,我們想要前往西地(pacchābhūma)地方,在西地地方安住。”

2. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu [sakyesu (ka.)] viharati devadahaṃ nāma sakyānaṃ nigamo. Atha kho sambahulā pacchābhūmagamikā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, pacchābhūmaṃ janapadaṃ gantuṃ, pacchābhūme janapade nivāsaṃ kappetu’’nti.
PTS 3.6已對照

“諸比丘,你們向舍利弗辭行了嗎?”“尊者,我們沒有向具壽舍利弗辭行。”“諸比丘,你們去向舍利弗辭行吧。諸比丘,舍利弗是智者,是諸比丘同梵行者的攝益者。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。

‘‘Apalokito pana vo, bhikkhave, sāriputto’’ti? ‘‘Na kho no, bhante, apalokito āyasmā sāriputto’’ti. ‘‘Apaloketha, bhikkhave, sāriputtaṃ. Sāriputto, bhikkhave, paṇḍito, bhikkhūnaṃ anuggāhako sabrahmacārīna’’nti. ‘‘Evaṃ bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
已對照

那時,具壽舍利弗坐在離世尊不遠處的某一埃拉伽拉灌木叢中。於是那些比丘歡喜、隨喜世尊所說之後,從座位起來,禮敬世尊,右繞之後,前往具壽舍利弗那裡;到了之後,與具壽舍利弗互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對具壽舍利弗這樣說:“舍利弗賢友,我們想要前往西地地方,在西地地方安住。我們已嚮導師辭行了。”

Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto bhagavato avidūre aññatarasmiṃ eḷagalāgumbe nisinno hoti. Atha kho te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ [sārāṇīyaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘icchāma mayaṃ, āvuso sāriputta, pacchābhūmaṃ janapadaṃ gantuṃ, pacchābhūme janapade nivāsaṃ kappetuṃ. Apalokito no satthā’’ti.
緬 2.6已對照

“賢友們,確實有人會向前往種種異國的比丘提問——剎帝利智者、婆羅門智者、居士智者、沙門智者。因為,賢友們,有智的人們是審察者:‘諸位具壽的導師是什麼說者、什麼宣說者?諸位具壽是否已善聽聞、善把持、善作意、善憶持、以慧善通達諸法,以致諸位具壽在解答時,確是在轉述世尊所說的話,不以不實之事誹謗世尊,隨法而解說法,沒有任何如法的論說或隨論會招致可責難之處?’”

‘‘Santi hāvuso, nānāverajjagataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃvādī panāyasmantānaṃ [kiṃvādāyasmantānaṃ (pī. ka.)] satthā kimakkhāyīti, kacci vo āyasmantānaṃ dhammā sussutā suggahitā sumanasikatā sūpadhāritā suppaṭividdhā paññāya, yathā byākaramānā āyasmanto vuttavādino ceva bhagavato assatha, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyātha, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyātha, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo [vādānupāto (aṭṭhakathāyaṃ pāṭhantaraṃ)] gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’’ti?
已對照

“賢友,我們縱從遠處,也願來到具壽舍利弗跟前領解這話的義。善哉!願這話的義正歸於具壽舍利弗[來顯明]。”“那麼,賢友們,你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,賢友。”那些比丘應諾具壽舍利弗。具壽舍利弗這樣說:

‘‘Dūratopi kho mayaṃ, āvuso, āgaccheyyāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṃ. Sādhu vatāyasmantaṃyeva sāriputtaṃ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho’’ti. ‘‘Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca –
PTS 3.7已對照

“賢友們,確實有人會向前往種種異國的比丘提問——剎帝利智者……乃至……沙門智者。因為,賢友們,有智的人們是審察者:‘諸位具壽的導師是什麼說者、什麼宣說者?’賢友們,你們被這樣問時,應這樣解答:‘賢友,我們的導師是宣說調伏欲貪者。’

‘‘Santi hāvuso, nānāverajjagataṃ bhikkhuṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi …pe… samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃvādī panāyasmantānaṃ satthā kimakkhāyī’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘chandarāgavinayakkhāyī kho no, āvuso, satthā’’’ti.
已對照

“賢友們,即使這樣解答了,還會有人更進一步提問——剎帝利智者……乃至……沙門智者。因為,賢友們,有智的人們是審察者:‘那麼,諸位具壽的導師是宣說對什麼調伏欲貪者?’賢友們,你們被這樣問時,應這樣解答:‘賢友,導師是宣說對色調伏欲貪者,對受……對想……對諸行……對識調伏欲貪者。’

‘‘Evaṃ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi…pe… samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kismiṃ panāyasmantānaṃ chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘rūpe kho, āvuso, chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’’’ti.
緬 2.7已對照

“賢友們,即使這樣解答了,還會有人更進一步提問——剎帝利智者……乃至……沙門智者。因為,賢友們,有智的人們是審察者:‘那麼,諸位具壽的導師見到什麼過患,而是宣說對色調伏欲貪者,對受……對想……對諸行……對識調伏欲貪者?’賢友們,你們被這樣問時,應這樣解答:‘賢友,於色貪未離、欲未離、愛未離、渴求未離、熱惱未離、渴愛未離者,由於那色的變易、變化,便生起愁、悲、苦、憂、惱。於受……於想……於諸行貪未離……乃至……渴愛未離者,由於那些行的變易、變化,便生起愁、悲、苦、憂、惱。於識貪未離、欲未離、愛未離、渴求未離、熱惱未離、渴愛未離者,由於那識的變易、變化,便生起愁、悲、苦、憂、惱。賢友,我們的導師正是見到這過患,而是宣說對色調伏欲貪者,對受……對想……對諸行……對識調伏欲貪者。’

‘‘Evaṃ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi…pe… samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃ panāyasmantānaṃ ādīnavaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘rūpe kho, āvuso, avigatarāgassa [avītarāgassa (syā. kaṃ.)] avigatachandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanāya… saññāya… saṅkhāresu avigatarāgassa…pe… avigatataṇhassa tesaṃ saṅkhārānaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Viññāṇe avigatarāgassa avigatachandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Idaṃ kho no, āvuso, ādīnavaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’’’ti.
PTS 3.8已對照

“賢友們,即使這樣解答了,還會有人更進一步提問——剎帝利智者、婆羅門智者、居士智者、沙門智者。因為,賢友們,有智的人們是審察者:‘那麼,諸位具壽的導師見到什麼利益,而是宣說對色調伏欲貪者,對受……對想……對諸行……對識調伏欲貪者?’賢友們,你們被這樣問時,應這樣解答:‘賢友,於色貪已離、欲已離、愛已離、渴求已離、熱惱已離、渴愛已離者,由於那色的變易、變化,不生起愁、悲、苦、憂、惱。於受……於想……於諸行貪已離、欲已離、愛已離、渴求已離、熱惱已離、渴愛已離者,由於那些行的變易、變化,不生起愁、悲、苦、憂、惱。於識貪已離、欲已離、愛已離、渴求已離、熱惱已離、渴愛已離者,由於那識的變易、變化,不生起愁、悲、苦、憂、惱。賢友,我們的導師正是見到這利益,而是宣說對色調伏欲貪者,對受……對想……對諸行……對識調伏欲貪者。’

‘‘Evaṃ byākatepi kho, āvuso, assuyeva uttariṃ pañhaṃ pucchitāro – khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi samaṇapaṇḍitāpi. Paṇḍitā hāvuso, manussā vīmaṃsakā – ‘kiṃ panāyasmantānaṃ ānisaṃsaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’ti? Evaṃ puṭṭhā tumhe, āvuso, evaṃ byākareyyātha – ‘rūpe kho, āvuso, vigatarāgassa vigatachandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanāya… saññāya… saṅkhāresu vigatarāgassa vigatachandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tesaṃ saṅkhārānaṃ vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Viññāṇe vigatarāgassa vigatachandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Idaṃ kho no, āvuso, ānisaṃsaṃ disvā rūpe chandarāgavinayakkhāyī satthā, vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe chandarāgavinayakkhāyī satthā’’’ti.
緬 2.8已對照

“賢友們,若具足諸不善法而住者,就在現法中會有樂住——無惱害、無惱、無熱惱,且身壞命終之後善趣可期待,那麼世尊就不會稱讚諸不善法的舍斷。然而,賢友們,正因為具足諸不善法而住者,就在現法中有苦住——有惱害、有惱、有熱惱,且身壞命終之後惡趣可期待,所以世尊稱讚諸不善法的舍斷。

‘‘Akusale cāvuso, dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro abhavissa avighāto anupāyāso apariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā, nayidaṃ bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ vaṇṇeyya. Yasmā ca kho, āvuso, akusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme dukkho vihāro savighāto saupāyāso sapariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā, tasmā bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ pahānaṃ vaṇṇeti.
PTS 3.9已對照

“賢友們,若具足諸善法而住者,就在現法中會有苦住——有惱害、有惱、有熱惱,且身壞命終之後惡趣可期待,那麼世尊就不會稱讚諸善法的具足。然而,賢友們,正因為具足諸善法而住者,就在現法中有樂住——無惱害、無惱、無熱惱,且身壞命終之後善趣可期待,所以世尊稱讚諸善法的具足。”

‘‘Kusale cāvuso, dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme dukkho vihāro abhavissa savighāto saupāyāso sapariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā, nayidaṃ bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ vaṇṇeyya. Yasmā ca kho, āvuso, kusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro avighāto anupāyāso apariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā, tasmā bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ vaṇṇetī’’ti.
已對照

具壽舍利弗說了這些。那些比丘滿意、歡喜具壽舍利弗之所說。第二[經]。

Idamavocāyasmā sāriputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti. Dutiyaṃ.
已對照

三、訶梨提迦尼經

3. Hāliddikānisuttaṃ
3PTS 3.10緬 2.9已對照

三、如是我聞——一時,具壽大迦旃延住在阿槃提(Avantī)拘羅羅伽羅(Kuraraghara)的斷崖山上。那時,訶梨提迦尼(Hāliddikāni)居士來到具壽大迦旃延那裡;到了之後,禮敬具壽大迦旃延,坐在一旁。坐在一旁的訶梨提迦尼居士對具壽大迦旃延這樣說:“尊者,這是世尊在《八頌品》的《摩犍提問》中所說的——

‘捨棄家而不行於住處,

牟尼於村中不作諸結交;

於諸欲已空、不置前,

不與人諍執而作言論。’”

“尊者,世尊這簡略所說的[話],其義應如何詳細地理解呢?”

“居士,色界是識的家。而被色界之貪所繫縛的識,稱為‘行於家者’。居士,受界是識的家。而被受界之貪所繫縛的識,稱為‘行於家者’。居士,想界是識的家。而被想界之貪所繫縛的識,稱為‘行於家者’。居士,行界是識的家。而被行界之貪所繫縛的識,稱為‘行於家者’。居士,這樣是行於家者。

“居士,怎樣是不行於家者呢?居士,於色界,凡是欲、貪、歡喜、渴愛、諸攀附與取、心的立足處、執著與隨眠,它們於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。因此如來被稱為‘不行於家者’。居士,於受界……居士,於想界……居士,於行界……居士,於識界,凡是欲、貪、歡喜、渴愛、諸攀附與取、心的立足處、執著與隨眠,它們於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。因此如來被稱為‘不行於家者’。居士,這樣是不行於家者。

“居士,怎樣是行於住處者呢?居士,由於色相住處的散佈與繫縛,[他]被稱為‘行於住處者’。由於聲相……乃至……香相……味相……觸相……法相住處的散佈與繫縛,居士,[他]被稱為‘行於住處者’。居士,這樣是行於住處者。

“居士,怎樣是不行於住處者呢?居士,色相住處的散佈與繫縛,於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。因此如來被稱為‘不行於住處者’。聲相……香相……味相……觸相……法相住處的散佈與繫縛,居士,於如來已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。因此如來被稱為‘不行於住處者’。居士,這樣是不行於住處者。

“居士,怎樣是在村中有結交者呢?居士,於此,某人與在家人交雜而住,同歡喜、同愁,他們安樂時他也安樂,他們痛苦時他也痛苦,有應作之事生起時,他親自投身於其中。居士,這樣是在村中有結交者。

“居士,怎樣是在村中無結交者呢?居士,於此,比丘不與在家人交雜而住,不同歡喜、不同愁,他們安樂時他不安樂,他們痛苦時他不痛苦,有應作之事生起時,他不親自投身於其中。居士,這樣是在村中無結交者。

“居士,怎樣是於諸欲未空者呢?居士,於此,某人於諸欲貪未離、欲未離、愛未離、渴求未離、熱惱未離、渴愛未離。居士,這樣是於諸欲未空者。

“居士,怎樣是於諸欲已空者呢?居士,於此,某人於諸欲貪已離、欲已離、愛已離、渴求已離、熱惱已離、渴愛已離。居士,這樣是於諸欲已空者。

“居士,怎樣是置前者呢?居士,於此,某人這樣想:‘於未來世,願我為如是色者;於未來世,願我為如是受者;於未來世,願我為如是想者;於未來世,願我為如是行者;於未來世,願我為如是識者。’居士,這樣是置前者。

“居士,怎樣是不置前者呢?居士,於此,某人不這樣想:‘於未來世,願我為如是色者;於未來世,願我為如是受者;於未來世,願我為如是想者;於未來世,願我為如是行者;於未來世,願我為如是識者。’居士,這樣是不置前者。

“居士,怎樣是與人諍執而作言論者呢?居士,於此,某人作這樣的言論:‘你不了知這法與律,我了知這法與律。你怎麼會了知這法與律呢?你是行邪道者,我是行正道者。應該先說的你後說,應該後說的你先說。我的話前後連貫,你的話前後不連貫。你長期熟習的已被推翻。你的論點已被指摘,去設法挽救你的論點吧。你已被論破,如果你能夠,就解釋清楚吧!’居士,這樣是與人諍執而作言論者。

“居士,怎樣是不與人諍執而作言論者呢?居士,於此,比丘不作這樣的言論:‘你不了知這法與律……乃至……如果你能夠,就解釋清楚吧!’居士,這樣是不與人諍執而作言論者。

“居士,這樣,世尊在《八頌品》的《摩犍提問》中所說的——

‘捨棄家而不行於住處,

牟尼於村中不作諸結交;

於諸欲已空、不置前,

不與人諍執而作言論。’

“居士,世尊這簡略所說的[話],其義應這樣詳細地理解。”第三[經]。

3. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati kuraraghare [kulaghare (ka.)] papāte pabbate. Atha kho hāliddikāni [hāliddakāni (sī.), haliddikāni (syā.)] gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho hāliddikāni gahapati āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘vuttamidaṃ, bhante, bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe –
‘‘Okaṃ pahāya aniketasārī,
Gāme akubbaṃ [akrubbaṃ (ka.)] muni santhavāni [sandhavāni (ka.)];
Kāmehi ritto apurakkharāno [apurekkharāno (sī. suttanipātepi) moggallāne 5-135 suttampi oloketabbaṃ],
Kathaṃ na viggayha janena kayirā’’ti.
‘‘Imassa nu kho, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti?
‘‘Rūpadhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Rūpadhāturāgavinibandhañca [… vinibaddhañja (pī. sī. aṭṭha.)] pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Vedanādhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Vedanādhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Saññādhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Saññādhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Saṅkhāradhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko. Saṅkhāradhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṃ ‘okasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, okasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, anokasārī hoti? Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī [nandi (sī. syā. kaṃ. pī.)] yā taṇhā ye upayupādānā [upāyupādānā (sī. syā. kaṃ. pī.)] cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā [anabhāvakatā (sī. pī.), anabhāvaṃgatā (syā. kaṃ.)] āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘anokasārī’ti vuccati. Vedanādhātuyā kho, gahapati… saññādhātuyā kho, gahapati… saṅkhāradhātuyā kho, gahapati… viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘anokasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, anokasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, niketasārī hoti? Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, ‘niketasārī’ti vuccati. Saddanimitta…pe… gandhanimitta… rasanimitta… phoṭṭhabbanimitta… dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, ‘niketasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, niketasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, aniketasārī hoti? Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘aniketasārī’ti vuccati. Saddanimitta… gandhanimitta… rasanimitta… phoṭṭhabbanimitta… dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā tathāgato ‘aniketasārī’ti vuccati. Evaṃ kho, gahapati, aniketasārī hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, gāme santhavajāto [sandhavajāto (ka.)] hoti? Idha, gahapati, ekacco gihīhi [gihi (ka.)] saṃsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā tesu yogaṃ āpajjati. Evaṃ kho, gahapati, gāme santhavajāto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, gāme na santhavajāto hoti? Idha, gahapati, bhikkhu gihīhi [gihi (ka.)] asaṃsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā tesu yogaṃ āpajjati. Evaṃ kho, gahapati, gāme na santhavajāto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kāmehi aritto hoti? Idha, gahapati, ekacco kāmesu avigatarāgo hoti avigatachando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho. Evaṃ kho, gahapati, kāmehi aritto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kāmehi ritto hoti? Idha, gahapati, ekacco kāmesu vigatarāgo hoti vigatachando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho. Evaṃ kho, gahapati, kāmehi ritto hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, purakkharāno hoti? Idha, gahapati, ekaccassa evaṃ hoti – ‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti. Evaṃ kho, gahapati, purakkharāno hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, apurakkharāno hoti? Idha, gahapati, ekaccassa na evaṃ hoti – ‘evaṃrūpo siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃvedano siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsañño siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃsaṅkhāro siyaṃ anāgatamaddhānaṃ, evaṃviññāṇo siyaṃ anāgatamaddhāna’nti. Evaṃ kho, gahapati, apurakkharāno hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kathaṃ viggayha janena kattā hoti? Idha, gahapati, ekacco evarūpiṃ kathaṃ kattā hoti – ‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi; ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi. Kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi; ahamasmi sammāpaṭipanno. Pure vacanīyaṃ pacchā avaca; pacchā vacanīyaṃ pure avaca. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ. Āropito te vādo; cara vādappamokkhāya. Niggahitosi; nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti. Evaṃ kho, gahapati, kathaṃ viggayha janena kattā hoti.
‘‘Kathañca, gahapati, kathaṃ na viggayha janena kattā hoti? Idha, gahapati, bhikkhu na evarūpiṃ kathaṃ kattā hoti – ‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi…pe… nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti. Evaṃ kho, gahapati, kathaṃ na viggayha janena kattā hoti.
‘‘Iti kho, gahapati, yaṃ taṃ vuttaṃ bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe –
‘‘Okaṃ pahāya aniketasārī,
Gāme akubbaṃ munisanthavāni;
Kāmehi ritto apurakkharāno,
Kathaṃ na viggayha janena kayirā’’ti.
‘‘Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、第二訶梨提迦尼經

4. Dutiyahāliddikānisuttaṃ
4PTS 3.13已對照

四、如是我聞——一時,具壽大迦旃延住在阿槃提拘羅羅伽羅的斷崖山上。那時,訶梨提迦尼居士來到具壽大迦旃延那裡……乃至……坐在一旁的訶梨提迦尼居士對具壽大迦旃延這樣說:“尊者,這是世尊在《帝釋問》中所說的——‘凡是由渴愛滅盡而解脫的沙門、婆羅門,他們是究竟畢竟者、究竟安穩者、究竟梵行者、究竟終盡者、天與人中最上者。’”

4. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā mahākaccāno avantīsu viharati kuraraghare papāte pabbate. Atha kho hāliddikāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno…pe… ekamantaṃ nisinno kho hāliddikāni gahapati āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavoca – ‘‘vuttamidaṃ, bhante, bhagavatā sakkapañhe – ‘ye te samaṇabrāhmaṇā taṇhāsaṅkhayavimuttā, te accantaniṭṭhā accantayogakkhemino accantabrahmacārino accantapariyosānā seṭṭhā devamanussāna’’’nti.
已對照

“尊者,世尊這簡略所說的[話],其義應如何詳細地理解呢?”

‘‘Imassa nu kho, bhante, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa kathaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti?
緬 2.12已對照

“居士,於色界,凡是欲、貪、歡喜、渴愛、諸攀附與取、心的立足處、執著與隨眠,由於它們的滅盡、離貪、滅、捨棄、舍離,心被稱為善解脫。

‘‘Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā cittaṃ suvimuttanti vuccati.
已對照

“居士,於受界……居士,於想界……居士,於行界……居士,於識界,凡是欲、貪、歡喜、渴愛、諸攀附與取、心的立足處、執著與隨眠,由於它們的滅盡、離貪、滅、捨棄、舍離,心被稱為善解脫。

‘‘Vedanādhātuyā kho, gahapati… saññādhātuyā kho, gahapati… saṅkhāradhātuyā kho, gahapati… viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tesaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā cittaṃ suvimuttanti vuccati.
已對照

“居士,這樣,世尊在《帝釋問》中所說的——‘凡是由渴愛滅盡而解脫的沙門、婆羅門,他們是究竟畢竟者、究竟安穩者、究竟梵行者、究竟終盡者、天與人中最上者。’

‘‘Iti kho, gahapati, yaṃ taṃ vuttaṃ bhagavatā sakkapañhe – ‘ye te samaṇabrāhmaṇā taṇhāsaṅkhayavimuttā te accantaniṭṭhā accantayogakkhemino accantabrahmacārino accantapariyosānā seṭṭhā devamanussāna’’’nti.
已對照

“居士,世尊這簡略所說的[話],其義應這樣詳細地理解。”第四[經]。

‘‘Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṃkhittena bhāsitassa evaṃ vitthārena attho daṭṭhabbo’’ti. Catutthaṃ.
已對照

五、定經

5. Samādhisuttaṃ
5PTS 3.14已對照

五、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)祇樹林(Jetavana)給孤獨(Anāthapiṇḍika)園。那時,世尊呼喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者(bhadante)。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——“諸比丘,你們要修習定(samādhi);諸比丘,得定的比丘如實了知。他如實了知什麼呢?[他如實了知]色的集起與滅沒、受的集起與滅沒、想的集起與滅沒、諸行的集起與滅沒、識的集起與滅沒。

5. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha; samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti? Rūpassa samudayañca atthaṅgamañca, vedanāya samudayañca atthaṅgamañca, saññāya samudayañca atthaṅgamañca, saṅkhārānaṃ samudayañca atthaṅgamañca, viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca’’.
已對照

“諸比丘,什麼是色的集起,什麼是受的集起,什麼是想的集起,什麼是諸行的集起,什麼是識的集起?諸比丘,於此,比丘歡喜、稱說、耽著而住。

‘‘Ko ca, bhikkhave, rūpassa samudayo, ko vedanāya samudayo, ko saññāya samudayo, ko saṅkhārānaṃ samudayo, ko viññāṇassa samudayo? Idha, bhikkhave, bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.
已對照

“他歡喜、稱說、耽著什麼而住呢?他歡喜色、稱說、耽著而住。他於色歡喜、稱說、耽著而住時,便生起歡喜。凡於色中的歡喜即是取;由他的取為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣而有老死、愁、悲、苦、憂、惱生起。這樣,這整個苦蘊就集起了。

‘‘Kiñca abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati? Rūpaṃ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa rūpaṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Yā rūpe nandī tadupādānaṃ. Tassupādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
緬 2.13已對照

“他歡喜受……乃至……歡喜想……歡喜諸行……歡喜識、稱說、耽著而住。他於識歡喜、稱說、耽著而住時,便生起歡喜。凡於識中的歡喜即是取;由他的取為緣而有有;以有為緣而有生;以生為緣……乃至……這樣,這整個苦蘊就集起了。

‘‘Vedanaṃ abhinandati…pe… saññaṃ abhinandati… saṅkhāre abhinandati… viññāṇaṃ abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati. Tassa viññāṇaṃ abhinandato abhivadato ajjhosāya tiṭṭhato uppajjati nandī. Yā viññāṇe nandī tadupādānaṃ. Tassupādānapaccayā bhavo; bhavapaccayā jāti; jātipaccayā…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
已對照

“諸比丘,這是色的集起;這是受的集起;這是想的集起;這是諸行的集起;這是識的集起。

‘‘Ayaṃ, bhikkhave, rūpassa samudayo; ayaṃ vedanāya samudayo; ayaṃ saññāya samudayo; ayaṃ saṅkhārānaṃ samudayo; ayaṃ viññāṇassa samudayo.
已對照

“諸比丘,什麼是色的滅沒,什麼是受的……什麼是想的……什麼是諸行的……什麼是識的滅沒?

‘‘Ko ca, bhikkhave, rūpassa atthaṅgamo, ko vedanāya… ko saññāya… ko saṅkhārānaṃ… ko viññāṇassa atthaṅgamo?
已對照

諸比丘,於此,[比丘]不歡喜、不稱說、不耽著而住。

Idha, bhikkhave, nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati.
已對照

“他不歡喜、不稱說、不耽著什麼而住呢?他不歡喜色、不稱說、不耽著而住。他於色不歡喜、不稱說、不耽著而住時,凡於色中的歡喜便滅去。由他的歡喜之滅而有取之滅;以取之滅而有有之滅……乃至……這樣,這整個苦蘊就滅了。

‘‘Kiñca nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati? Rūpaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa rūpaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā rūpe nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
PTS 3.15已對照

“他不歡喜受、不稱說、不耽著而住。他於受不歡喜、不稱說、不耽著而住時,凡於受中的歡喜便滅去。由他的歡喜之滅而有取之滅;以取之滅而有有之滅……乃至……這樣,這整個苦蘊就滅了。

‘‘Vedanaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa vedanaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosā tiṭṭhato yā vedanāya nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
已對照

“他不歡喜想……乃至……不歡喜諸行、不稱說、不耽著而住。他於諸行不歡喜、不稱說、不耽著而住時,凡於諸行中的歡喜便滅去。由他的歡喜之滅而有取之滅;以取之滅而有有之滅……乃至……這樣,這整個苦蘊就滅了。

‘‘Saññaṃ nābhinandati…pe… saṅkhāre nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa saṅkhāre anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā saṅkhāresu nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho; upādānanirodhā bhavanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
已對照

“他不歡喜識、不稱說、不耽著而住。他於識不歡喜、不稱說、不耽著而住時,凡於識中的歡喜便滅去。由他的歡喜之滅而有取之滅……乃至……這樣,這整個苦蘊就滅了。

‘‘Viññāṇaṃ nābhinandati nābhivadati nājjhosāya tiṭṭhati. Tassa viññāṇaṃ anabhinandato anabhivadato anajjhosāya tiṭṭhato yā viññāṇe nandī sā nirujjhati. Tassa nandīnirodhā upādānanirodho…pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti.
緬 2.14已對照

“諸比丘,這是色的滅沒,這是受的滅沒,這是想的滅沒,這是諸行的滅沒,這是識的滅沒。”第五[經]。

‘‘Ayaṃ, bhikkhave, rūpassa atthaṅgamo, ayaṃ vedanāya atthaṅgamo, ayaṃ saññāya atthaṅgamo, ayaṃ saṅkhārānaṃ atthaṅgamo, ayaṃ viññāṇassa atthaṅgamo’’ti. Pañcamaṃ.
已對照

六、靜坐經

6. Paṭisallāṇasuttaṃ
6已對照

六、因緣在舍衛城。“諸比丘,你們要致力於靜坐(paṭisallāṇa);諸比丘,靜坐的比丘如實了知。他如實了知什麼呢?[他如實了知]色的集起與滅沒、受的集起與滅沒、想的集起與滅沒、諸行的集起與滅沒、識的集起與滅沒。”……乃至……(應如第一經[即《定經》]那樣詳說。)第六[經]。

6. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Paṭisallāṇe, bhikkhave, yogamāpajjatha. Paṭisallīṇo, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānāti. Kiñca yathābhūtaṃ pajānāti? Rūpassa samudayañca atthaṅgamañca, vedanāya samudayañca atthaṅgamañca, saññāya samudayañca atthaṅgamañca, saṅkhārānaṃ samudayañca atthaṅgamañca, viññāṇassa samudayañca atthaṅgamañca’’…pe… (yathā paṭhamasutte tathā vitthāretabbo.) Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、執取戰慄經

7. Upādāparitassanāsuttaṃ
7PTS 3.16已對照

七、因緣在舍衛城。“諸比丘,我要為你們說執取而戰慄與不執取而不戰慄。你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

7. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Upādāparitassanañca vo, bhikkhave, desessāmi anupādāaparitassanañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti, kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,怎樣是執取而戰慄呢?諸比丘,在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他的識隨轉於色的變易。由隨轉於色的變易而生的戰慄與諸法的生起,遍盡他的心而住立。由於心被遍盡,他便有驚駭、有惱害、有顧戀,並因執取而戰慄。

‘‘Kathañca, bhikkhave, upādāparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa rūpavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.
已對照

“他隨觀受為自我,或[隨觀]自我為有受,或[隨觀]受在自我中,或[隨觀]自我在受中。他的那受變易、變化。由於受的變易、變化,他的識隨轉於受的變易。由隨轉於受的變易而生的戰慄與諸法的生起,遍盡他的心而住立。由於心被遍盡,他便有驚駭、有惱害、有顧戀,並因執取而戰慄。

‘‘Vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ. Tassa sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā vedanāvipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa vedanāvipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.
緬 2.15已對照

“他隨觀想為自我……乃至……他隨觀諸行為自我,或[隨觀]自我為有諸行,或[隨觀]諸行在自我中,或[隨觀]自我在諸行中。他的那些諸行變易、變化。由於諸行的變易、變化,他的識隨轉於諸行的變易。由隨轉於諸行的變易而生的戰慄與諸法的生起,遍盡他的心而住立。由於心被遍盡,他便有驚駭、有惱害、有顧戀,並因執取而戰慄。

‘‘Saññaṃ attato samanupassati…pe… saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ. Tassa te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā saṅkhāravipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa saṅkhāravipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.
PTS 3.17已對照

“他隨觀識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他的識隨轉於識的變易。由隨轉於識的變易而生的戰慄與諸法的生起,遍盡他的心而住立。由於心被遍盡,他便有驚駭、有惱害、有顧戀,並因執取而戰慄。諸比丘,這樣是執取而戰慄。

‘‘Viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati. Evaṃ kho, bhikkhave, upādāparitassanā hoti.
已對照

“諸比丘,怎樣是不執取而不戰慄呢?諸比丘,在此,有聞的聖弟子見諸聖者,善巧於聖者之法,善受聖者之法調教;見諸善士,善巧於善士之法,善受善士之法調教——他不隨觀色為自我,不[隨觀]自我為有色,不[隨觀]色在自我中,不[隨觀]自我在色中。他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他的識不隨轉於色的變易。由隨轉於色的變易而生的戰慄與諸法的生起,不遍盡他的心而住立。由於心不被遍盡,他既無驚駭,也無惱害,也無顧戀,並因不執取而不戰慄。

‘‘Kathañca, bhikkhave, anupādāaparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto, sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā na rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na rūpavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā [na ceva uttāsavā (pī. ka.)] hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
緬 2.16已對照

“他不隨觀受為自我,不[隨觀]自我為有受,不[隨觀]受在自我中,不[隨觀]自我在受中。他的那受變易、變化。由於受的變易、變化,他的識不隨轉於受的變易。由隨轉於受的變易而生的戰慄與諸法的生起,不遍盡他的心而住立。由於心不被遍盡,他既無驚駭,也無惱害,也無顧戀,並因不執取而不戰慄。

‘‘Na vedanaṃ attato samanupassati, na vedanāvantaṃ vā attānaṃ; na attani vā vedanaṃ, na vedanāya vā attānaṃ. Tassa sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanāvipariṇāmaññathābhāvā na vedanāvipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na vedanāvipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
PTS 3.18已對照

“他不[隨觀]想……乃至……他不隨觀諸行為自我,不[隨觀]自我為有諸行,不[隨觀]諸行在自我中,不[隨觀]自我在諸行中。他的那些諸行變易、變化。由於諸行的變易、變化,他的識不隨轉於諸行的變易。由隨轉於諸行的變易而生的戰慄與諸法的生起,不遍盡他的心而住立。由於心不被遍盡,他既無驚駭,也無惱害,也無顧戀,並因不執取而不戰慄。

‘‘Na saññaṃ…pe… na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṃ. Tassa te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅkhāravipariṇāmaññathābhāvā na saṅkhāravipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na saṅkhāravipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.
已對照

“他不隨觀識為自我,不[隨觀]自我為有識……乃至……他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他的識不隨轉於識的變易。由隨轉於識的變易而生的戰慄與諸法的生起,不遍盡他的心而住立。由於心不被遍盡,他既無驚駭,也無惱害,也無顧戀,並因不執取而不戰慄。諸比丘,這樣是不執取而不戰慄。”第七[經]。

‘‘Na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ…pe… tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā na viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na viññāṇavipariṇāmānuparivattijā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati. Evaṃ kho, bhikkhave, anupādā aparitassanaṃ hotī’’ti. Sattamaṃ.
已對照

八、第二執取戰慄經

8. Dutiyaupādāparitassanāsuttaṃ
8已對照

八、因緣在舍衛城。“諸比丘,我要為你們說執取而戰慄與不執取而不戰慄。你們要諦聽……乃至……諸比丘,怎樣是執取而戰慄呢?諸比丘,在此,無聞凡夫隨觀色為‘這是我的、這是我、這是我的自我’。他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他生起愁、悲、苦、憂、惱。受為‘這是我的’……乃至……想為‘這是我的’……諸行為‘這是我的’……他隨觀識為‘這是我的、這是我、這是我的自我’。他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他生起愁、悲、苦、憂、惱。諸比丘,這樣是執取而戰慄。

8. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Upādāparitassanañca vo, bhikkhave, desessāmi anupādāaparitassanañca. Taṃ suṇātha…pe… kathañca, bhikkhave, upādāparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano rūpaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassati. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanaṃ etaṃ mama…pe… saññaṃ etaṃ mama… saṅkhāre etaṃ mama… viññāṇaṃ ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassati. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, bhikkhave, upādāparitassanā hoti.
PTS 3.19緬 2.17已對照

“諸比丘,怎樣是不執取而不戰慄呢?諸比丘,在此,有聞的聖弟子隨觀色為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他不生起愁、悲、苦、憂、惱。受為‘這不是我的’……想為‘這不是我的’……諸行為‘這不是我的’……他隨觀識為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他不生起愁、悲、苦、憂、惱。諸比丘,這樣是不執取而不戰慄。”第八[經]。

‘‘Kathañca, bhikkhave, anupādāaparitassanā hoti? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Vedanaṃ netaṃ mama… saññaṃ netaṃ mama… saṅkhāre netaṃ mama… viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassati. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā nuppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā. Evaṃ kho, bhikkhave, anupādāaparitassanā hotī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、三時無常經

9. Kālattayaaniccasuttaṃ
9已對照

九、因緣在舍衛城。“諸比丘,色是無常的,[無論]過去、未來的;何況現在的!諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於過去的色無所顧戀;不歡喜未來的色;為現在的色的厭離、離貪、滅而行道。受是無常的……乃至……想是無常的……諸行是無常的,[無論]過去、未來的;何況現在的!諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於過去的諸行無所顧戀;不歡喜未來的諸行;為現在的諸行的厭離、離貪、滅而行道。識是無常的,[無論]過去、未來的;何況現在的!諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於過去的識無所顧戀;不歡喜未來的識;為現在的識的厭離、離貪、滅而行道。”第九[經]。

9. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, aniccaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ rūpasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati; paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Vedanā aniccā…pe… saññā aniccā… saṅkhārā aniccā atītānāgatā; ko pana vādo paccuppannānaṃ! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītesu saṅkhāresu anapekkho hoti; anāgate saṅkhāre nābhinandati; paccuppannānaṃ saṅkhārānaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Viññāṇaṃ aniccaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ viññāṇasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ viññāṇaṃ nābhinandati; paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Navamaṃ.
已對照

十、三時苦經

10. Kālattayadukkhasuttaṃ
10PTS 3.20已對照

十、因緣在舍衛城。“諸比丘,色是苦的,[無論]過去、未來的;何況現在的!諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於過去的色無所顧戀;不歡喜未來的色;為現在的色的厭離、離貪、滅而行道。受是苦的……想是苦的……諸行是苦的……識是苦的,[無論]過去、未來的;何況現在的!諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於過去的識無所顧戀;不歡喜未來的識;為現在的識的厭離、離貪、滅而行道。”第十[經]。

10. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, dukkhaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ rūpasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati; paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Vedanā dukkhā… saññā dukkhā… saṅkhārā dukkhā… viññāṇaṃ dukkhaṃ atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ viññāṇasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ viññāṇaṃ nābhinandati; paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Dasamaṃ.
已對照

十一、三時無我經

11. Kālattayaanattasuttaṃ
11緬 2.18已對照

十一、因緣在舍衛城。“諸比丘,色是無我,[無論]過去、未來的;何況現在的!諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於過去的色無所顧戀;不歡喜未來的色;為現在的色的厭離、離貪、滅而行道。受是無我……想是無我……諸行是無我……識是無我,[無論]過去、未來的;何況現在的!諸比丘,這樣見時,有聞的聖弟子於過去的識無所顧戀;不歡喜未來的識;為現在的識的厭離、離貪、滅而行道。”第十一[經]。

11. Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Rūpaṃ, bhikkhave, anattā atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ rūpasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ rūpaṃ nābhinandati; paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti. Vedanā anattā… saññā anattā… saṅkhārā anattā… viññāṇaṃ anattā atītānāgataṃ; ko pana vādo paccuppannassa! Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako atītasmiṃ viññāṇasmiṃ anapekkho hoti; anāgataṃ viññāṇaṃ nābhinandati; paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hotī’’ti. Ekādasamaṃ.
已對照

那拘羅父品第一。

Nakulapituvaggo paṭhamo.
PTS 3.21已對照

其攝頌——

那拘羅父、天湖,以及兩篇訶梨提迦尼;

定與靜坐,執取戰慄二經;

過去、未來、現在,此品即由此而稱說。

Tassuddānaṃ –
Nakulapitā devadahā, dvepi hāliddikāni ca;
Samādhipaṭisallāṇā, upādāparitassanā duve;
Atītānāgatapaccuppannā, vaggo tena pavuccati.