快樂巴利palinanda.cc

相應部 · 無始相應 Anamataggasaṃyuttaṃ

本經目錄四、無始相應一、第一品一、草木經二、地經三、淚經四、乳經五、山經六、芥子經七、弟子經八、恆河經九、杖經十、人經第一品。二、第二品一、困頓經二、安樂經三、三十位經四、母經五、父經六、兄弟經七、姊妹經八、兒子經九、女兒經十、毘富羅山經第二品。《無始相應》完畢。

已對照

四、無始相應

4. Anamataggasaṃyuttaṃ
已對照

一、第一品

1. Paṭhamavaggo
已對照

一、草木經

1. Tiṇakaṭṭhasuttaṃ
124PTS 2.178緬 1.387已對照

一百二十四、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

124. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,譬如有人把這閻浮提中所有的草、木、枝、葉砍下,聚集在一處,作成一段段四指[長]的小棍而放置,[數著]:‘這是我的母親,這是我那母親的母親。’諸比丘,那人的母親的母親們還未被遍取,而這閻浮提的草、木、枝、葉就會趨於遍盡、遍取了。這是什麼緣故呢?諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,你們就這樣長久以來經受了苦,經受了劇烈[之苦],經受了災禍,墳場[因你們]而增長了。諸比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”第一[經]。

‘‘Anamataggoyaṃ [anamataggāyaṃ (pī. ka.)] bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso yaṃ imasmiṃ jambudīpe tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ taṃ chetvā [tacchetvā (bahūsu)] ekajjhaṃ saṃharitvā caturaṅgulaṃ caturaṅgulaṃ ghaṭikaṃ katvā nikkhipeyya – ‘ayaṃ me mātā, tassā me mātu ayaṃ mātā’ti, apariyādinnāva [apariyādiṇṇāva (sī.)] bhikkhave, tassa purisassa mātumātaro assu, atha imasmiṃ jambudīpe tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ vo, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī [kaṭasi (sī. pī. ka.) kaṭā chavā sayanti etthāti kaṭasī] vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ alaṃ vimuccitu’’nti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、地經

2. Pathavīsuttaṃ
125PTS 2.179緬 1.388已對照

一百二十五、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,譬如有人把這大地作成一個個棗核大小的泥丸而放置,[數著]:‘這是我的父親,這是我那父親的父親。’諸比丘,那人的父親的父親們還未被遍取,而這大地就會趨於遍盡、遍取了。這是什麼緣故呢?諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,你們就這樣長久以來經受了苦,經受了劇烈[之苦],經受了災禍,墳場[因你們]而增長了。諸比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”第二[經]。

125. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso imaṃ mahāpathaviṃ kolaṭṭhimattaṃ kolaṭṭhimattaṃ mattikāguḷikaṃ karitvā nikkhipeyya – ‘ayaṃ me pitā, tassa me pitu ayaṃ pitā’ti, apariyādinnāva bhikkhave, tassa purisassa pitupitaro assu, athāyaṃ mahāpathavī parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ vo, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Dutiyaṃ.
已對照

三、淚經

3. Assusuttaṃ
126PTS 2.180已對照

一百二十六、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,你們認為怎樣?哪一個更多呢——你們在這漫長的時間裡流轉、輪迴,由於與不可意者相會、與可意者別離,悲泣、哭泣時所流出、淌下的淚,還是四大海中的水?”“尊者,依我們所了知的世尊所說之法,尊者,正是這更多——我們在這漫長的時間裡流轉、輪迴,由於與不可意者相會、與可意者別離,悲泣、哭泣時所流出、淌下的淚,而不是四大海中的水。”

126. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ [rudantānaṃ (sī.)] assu passannaṃ [passandaṃ (ka. sī.), pasandaṃ (syā. kaṃ.), pasannaṃ (pī. ka.)] paggharitaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti? ‘‘Yathā kho mayaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma, etadeva, bhante, bahutaraṃ yaṃ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti.
緬 1.389已對照

“善哉,善哉,諸比丘!諸比丘,你們這樣了知我所說之法,真是善哉。諸比丘,正是這更多——你們在這漫長的時間裡流轉、輪迴,由於與不可意者相會、與可意者別離,悲泣、哭泣時所流出、淌下的淚,而不是四大海中的水。諸比丘,你們長久以來經受了母親之死;你們經受母親之死時,由於與不可意者相會、與可意者別離,悲泣、哭泣時所流出、淌下的淚[更多],而不是四大海中的水。諸比丘,你們長久以來經受了父親之死……乃至……經受了兄弟之死……經受了姐妹之死……經受了兒子之死……經受了女兒之死……經受了親族之災……經受了財富之災。諸比丘,你們長久以來經受了疾病之災;你們經受疾病之災時,由於與不可意者相會、與可意者別離,悲泣、哭泣時所流出、淌下的淚[更多],而不是四大海中的水。這是什麼緣故呢?諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……諸比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”第三[經]。

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhave, sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha. Etadeva, bhikkhave, bahutaraṃ yaṃ vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, mātumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ; tesaṃ vā mātumaraṇaṃ paccanubhontānaṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, pitumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ …pe… bhātumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… bhaginimaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… puttamaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… dhītumaraṇaṃ paccanubhūtaṃ… ñātibyasanaṃ paccanubhūtaṃ… bhogabyasanaṃ paccanubhūtaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, rogabyasanaṃ paccanubhūtaṃ, tesaṃ vo rogabyasanaṃ paccanubhontānaṃ amanāpasampayogā manāpavippayogā kandantānaṃ rodantānaṃ assu passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro …pe… yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Tatiyaṃ.
已對照

四、乳經

4. Khīrasuttaṃ
127PTS 2.181已對照

一百二十七、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,你們認為怎樣?哪一個更多呢——你們在這漫長的時間裡流轉、輪迴時所飲的母乳,還是四大海中的水?”“尊者,依我們所了知的世尊所說之法,尊者,正是這更多——我們在這漫長的時間裡流轉、輪迴時所飲的母乳,而不是四大海中的水。”

127. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ mātuthaññaṃ pītaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti? ‘‘Yathā kho mayaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma, etadeva, bhante, bahutaraṃ yaṃ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ mātuthaññaṃ pītaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti.
已對照

“善哉,善哉,諸比丘!諸比丘,你們這樣了知我所說之法,真是善哉。諸比丘,正是這更多——你們在這漫長的時間裡流轉、輪迴時所飲的母乳,而不是四大海中的水。這是什麼緣故呢?諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……足以解脫。”第四[經]。

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhave, sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha. Etadeva, bhikkhave, bahutaraṃ yaṃ vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ mātuthaññaṃ pītaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Catutthaṃ.
已對照

五、山經

5. Pabbatasuttaṃ
128已對照

一百二十八、住在舍衛城……乃至……園中。那時,某位比丘來到世尊那裡;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那位比丘對世尊這樣說:“尊者,劫有多長呢?”“比丘,劫是長的。它不容易計算為‘這麼多年’,或‘這麼多百年’,或‘這麼多千年’,或‘這麼多十萬年’。”

128. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ārāme. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvadīgho nu kho, bhante, kappo’’ti? ‘‘Dīgho kho, bhikkhu, kappo. So na sukaro saṅkhātuṃ ettakāni vassāni iti vā, ettakāni vassasatāni iti vā, ettakāni vassasahassāni iti vā, ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti.
PTS 2.182緬 1.390已對照

“尊者,然而可以作個譬喻嗎?”“比丘,可以。”世尊說。“比丘,譬如有一座大石山,長一由旬、寬一由旬、高一由旬,無裂縫、無孔穴、堅實一塊。有人每過一百年,以迦屍布擦拭它一次。比丘,那座大石山以這方法會較快地趨於遍盡、遍取,而劫卻不[會]。比丘,劫就是這樣長。比丘,這樣長的諸劫,所流轉過的不止一劫,不止百劫,不止千劫,不止十萬劫。這是什麼緣故呢?比丘,這輪迴是無始的。其前際……乃至……比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”第五[經]。

‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, mahāselo pabbato yojanaṃ āyāmena yojanaṃ vitthārena yojanaṃ ubbedhena acchinno asusiro ekagghano. Tamenaṃ puriso vassasatassa vassasatassa accayena kāsikena vatthena sakiṃ sakiṃ parimajjeyya. Khippataraṃ kho so, bhikkhu, mahāselo pabbato iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, na tveva kappo. Evaṃ dīgho, bhikkhu, kappo. Evaṃ dīghānaṃ kho, bhikkhu, kappānaṃ neko kappo saṃsito, nekaṃ kappasataṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasahassaṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasatasahassaṃ saṃsitaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhu, saṃsāro. Pubbā koṭi…pe… yāvañcidaṃ, bhikkhu, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Pañcamaṃ.
已對照

六、芥子經

6. Sāsapasuttaṃ
129已對照

一百二十九、住在舍衛城。那時,某位比丘來到世尊那裡……乃至……坐在一旁的那位比丘對世尊這樣說:“尊者,劫有多長呢?”“比丘,劫是長的。它不容易計算為‘這麼多年’,或……乃至……或‘這麼多十萬年’。”

129. Sāvatthiyaṃ viharati. Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā…pe… ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvadīgho, nu kho, bhante, kappo’’ti? ‘‘Dīgho kho, bhikkhu, kappo. So na sukaro saṅkhātuṃ ettakāni vassāni iti vā…pe… ettakāni vassasatasahassāni iti vā’’ti.
已對照

“尊者,然而可以作個譬喻嗎?”“比丘,可以。”世尊說。“比丘,譬如有一座鐵城,長一由旬、寬一由旬、高一由旬,裝滿芥子,[壓實]成團。有人每過一百年從中取出一粒芥子。比丘,那一大堆芥子以這方法會較快地趨於遍盡、遍取,而劫卻不[會]。比丘,劫就是這樣長。比丘,這樣長的諸劫,所流轉過的不止一劫,不止百劫,不止千劫,不止十萬劫。這是什麼緣故呢?比丘,這輪迴是無始的……乃至……足以解脫。”第六[經]。

‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhū’’ti bhagavā avoca. ‘‘Seyyathāpi, bhikkhu, āyasaṃ nagaraṃ yojanaṃ āyāmena yojanaṃ vitthārena yojanaṃ ubbedhena, puṇṇaṃ sāsapānaṃ guḷikābaddhaṃ [cūḷikābaddhaṃ (sī. pī.)]. Tato puriso vassasatassa vassasatassa accayena ekamekaṃ sāsapaṃ uddhareyya. Khippataraṃ kho so, bhikkhu mahāsāsaparāsi iminā upakkamena parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya, na tveva kappo. Evaṃ dīgho kho, bhikkhu, kappo. Evaṃ dīghānaṃ kho, bhikkhu, kappānaṃ neko kappo saṃsito, nekaṃ kappasataṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasahassaṃ saṃsitaṃ, nekaṃ kappasatasahassaṃ saṃsitaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhu, saṃsāro …pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、弟子經

7. Sāvakasuttaṃ
130PTS 2.183緬 1.391已對照

一百三十、住在舍衛城。那時,眾多比丘來到世尊之處……乃至……坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說:“尊者,已過去、已越過的劫究竟有多少?”“諸比丘,已過去、已越過的劫很多,它們不易計數——‘有這麼多劫’,或‘有這麼多百劫’,或‘有這麼多千劫’,或‘有這麼多十萬劫’。”

130. Sāvatthiyaṃ viharati. Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā…pe… ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘kīvabahukā nu kho, bhante, kappā abbhatītā atikkantā’’ti? ‘‘Bahukā kho, bhikkhave, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’’’ti.
已對照

“尊者,那麼能作一個譬喻嗎?”“能,諸比丘。”世尊說。“諸比丘,假設此處有四位弟子(sāvaka),壽百歲、活滿百歲,他們每天各隨念十萬劫。諸比丘,那些劫尚未被他們隨唸完,那四位壽百歲、活滿百歲的弟子卻會在百年終了時命終。諸比丘,已過去、已越過的劫就是這樣多,它們不易計數——‘有這麼多劫’,或‘有這麼多百劫’,或‘有這麼多千劫’,或‘有這麼多十萬劫’。這是什麼緣故?諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……足以解脫。”第七[經]。

‘‘Sakkā pana, bhante, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, bhikkhave’’ti bhagavā avoca. ‘‘Idhassu, bhikkhave, cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino. Te divase divase kappasatasahassaṃ kappasatasahassaṃ anussareyyuṃ. Ananussaritāva bhikkhave, tehi kappā assu, atha kho te cattāro sāvakā vassasatāyukā vassasatajīvino vassasatassa accayena kālaṃ kareyyuṃ. Evaṃ bahukā kho, bhikkhave, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’ti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、恆河經

8. Gaṅgāsuttaṃ
131已對照

一百三十一、住在王舍城竹林。那時,某位婆羅門來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候;互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的那位婆羅門對世尊這樣說:“喬達摩尊師,已過去、已越過的劫究竟有多少?”“婆羅門,已過去、已越過的劫很多,它們不易計數——‘有這麼多劫’,或‘有這麼多百劫’,或‘有這麼多千劫’,或‘有這麼多十萬劫’。”

131. Rājagahe viharati veḷuvane. Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kīvabahukā nu kho, bho gotama, kappā abbhatītā atikkantā’’ti? ‘‘Bahukā kho, brāhmaṇa, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’’’ti.
PTS 2.184緬 1.392已對照

“喬達摩尊師,那麼能作一個譬喻嗎?”“能,婆羅門。”世尊說。“婆羅門,猶如從這恆河(Gaṅgā)發源之處,到它流入大海之處,這其間的沙不易計數——‘有這麼多沙’,或‘有這麼多百沙’,或‘有這麼多千沙’,或‘有這麼多十萬沙’。婆羅門,已過去、已越過的劫比那更多,它們不易計數——‘有這麼多劫’,或‘有這麼多百劫’,或‘有這麼多千劫’,或‘有這麼多十萬劫’。這是什麼緣故?婆羅門,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。婆羅門,就這樣長夜經歷了苦,經歷了劇烈的[苦],經歷了不幸,墳場(kaṭasī)增長了。婆羅門,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”

‘‘Sakkā pana, bho gotama, upamaṃ kātu’’nti? ‘‘Sakkā, brāhmaṇā’’ti bhagavā avoca. ‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, yato cāyaṃ gaṅgā nadī pabhavati yattha ca mahāsamuddaṃ appeti, yā etasmiṃ antare vālikā sā na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā vālikā iti vā, ettakāni vālikasatāni iti vā, ettakāni vālikasahassāni iti vā, ettakāni vālikasatasahassāni iti vā’ti. Tato bahutarā kho, brāhmaṇa, kappā abbhatītā atikkantā. Te na sukarā saṅkhātuṃ – ‘ettakā kappā iti vā, ettakāni kappasatāni iti vā, ettakāni kappasahassāni iti vā, ettakāni kappasatasahassāni iti vā’ti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, brāhmaṇa, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ kho, brāhmaṇa, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, brāhmaṇa, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti.
已對照

這樣說時,那位婆羅門對世尊這樣說:“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”第八[經]。

Evaṃ vutte, so brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、杖經

9. Daṇḍasuttaṃ
132PTS 2.185已對照

一百三十二、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,猶如杖(daṇḍa)被拋向上方空中,有時以根端落下,有時以中段落下,有時以末端落下;同樣地,諸比丘,被無明所蓋、被渴愛所結的眾生,在流轉、輪迴時,有時從此世去往他世,有時從他世來到此世。這是什麼緣故?諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……足以解脫。”第九[經]。

132. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, daṇḍo uparivehāsaṃ khitto sakimpi mūlena nipatati, sakimpi majjhena nipatati, sakimpi antena nipatati; evameva kho, bhikkhave, avijjānīvaraṇā sattā taṇhāsaṃyojanā sandhāvantā saṃsarantā sakimpi asmā lokā paraṃ lokaṃ gacchanti, sakimpi parasmā lokā imaṃ lokaṃ āgacchanti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Navamaṃ.
已對照

十、人經

10. Puggalasuttaṃ
133已對照

一百三十三、一時,世尊住在王舍城靈鷲山。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說:

133. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……諸比丘,一個人(puggala)在一劫之中流轉、輪迴,假如有收集者,且所積集的又不毀壞,[他的]骨積、骨聚、骨堆就會有這樣大,猶如這毘富羅山(Vepulla)。這是什麼緣故?諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……足以解脫。”

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… ekapuggalassa, bhikkhave, kappaṃ sandhāvato saṃsarato siyā evaṃ mahā aṭṭhikaṅkalo aṭṭhipuñjo aṭṭhirāsi yathāyaṃ vepullo pabbato, sace saṃhārako assa, sambhatañca na vinasseyya. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti.
緬 1.393已對照

世尊說了這[番話]。善逝說了這[番話]之後,導師又接著這樣說:

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已對照

“一人於一劫之中,[所留]骨的積聚,

‘‘Ekassekena kappena, puggalassaṭṭhisañcayo;
已對照

會成如山一般的堆——大仙如是說。

Siyā pabbatasamo rāsi, iti vuttaṃ mahesinā.
已對照

“而所說的這[山],即是大毘富羅山,

‘‘So kho panāyaṃ akkhāto, vepullo pabbato mahā;
已對照

在靈鷲山之北,在摩揭陀人的山圍[城]。

Uttaro gijjhakūṭassa, magadhānaṃ giribbaje.
已對照

“當[他]以正慧見諸聖諦——

‘‘Yato ca ariyasaccāni, sammappaññāya passati;
已對照

苦、苦的生起、苦的超越,

Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ;
已對照

以及導至苦寂止的聖八支道,

Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
已對照

“那人最多七次流轉之後,

‘‘Sa sattakkhattuṃparamaṃ, sandhāvitvāna puggalo;
PTS 2.186已對照

由一切結的滅盡,成為作苦的終結者。”第十[經]。

Dukkhassantakaro hoti, sabbasaṃyojanakkhayā’’ti. dasamaṃ;
已對照

第一品。

Paṭhamo vaggo.
已對照

其攝頌——

草木與地,淚、乳與山;

芥子、弟子、恆河,杖以及人。

Tassuddānaṃ –
Tiṇakaṭṭhañca pathavī, assu khīrañca pabbataṃ;
Sāsapā sāvakā gaṅgā, daṇḍo ca puggalena cāti.
已對照

二、第二品

2. Dutiyavaggo
已對照

一、困頓經

1. Duggatasuttaṃ
134已對照

一百三十四、一時,世尊住在舍衛城。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說:“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,凡你們看見困頓的、形貌醜陋的人,對此應當下結論:‘在這漫長的時期中,我們也經歷過這樣的[處境]。’這是什麼緣故……乃至……諸比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”第一[經]。

134. Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Tatra kho bhagavā bhikkhu āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Yaṃ, bhikkhave, passeyyātha duggataṃ durūpetaṃ niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘amhehipi evarūpaṃ paccanubhūtaṃ iminā dīghena addhunā’ti. Taṃ kissa hetu…pe… yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ alaṃ virajjituṃ alaṃ vimuccitu’’nti. Paṭhamaṃ.
已對照

二、安樂經

2. Sukhitasuttaṃ
135PTS 2.187緬 1.394已對照

一百三十五、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……諸比丘,凡你們看見安樂的、盛裝的人,對此應當下結論:‘在這漫長的時期中,我們也經歷過這樣的[處境]。’這是什麼緣故?諸比丘,這輪迴是無始的。其前際不可知……乃至……足以解脫。”第二[經]。

135. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… yaṃ, bhikkhave, passeyyātha sukhitaṃ susajjitaṃ, niṭṭhamettha gantabbaṃ – ‘amhehipi evarūpaṃ paccanubhūtaṃ iminā dīghena addhunā’ti. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Dutiyaṃ.
已對照

三、三十位經

3. Tiṃsamattasuttaṃ
136已對照

一百三十六、住在王舍城竹林。那時,約三十位波婆的(Pāveyyaka)比丘——全都是林野住者,全都是常乞食者,全都是持糞掃衣者,全都是三衣者,全都是有結者——來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。那時,世尊心中這樣想:“這約三十位波婆的比丘,全都是林野住者,全都是常乞食者,全都是持糞掃衣者,全都是三衣者,全都是有結者。我何不為他們如此說法,使他們就在這座位上,心由不執取而從諸漏解脫呢?”於是世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說:

136. Rājagahe viharati veḷuvane. Atha kho tiṃsamattā pāveyyakā [pāṭheyyakā (katthaci) vinayapiṭake mahāvagge kathinakkhandhakepi] bhikkhū sabbe āraññikā sabbe piṇḍapātikā sabbe paṃsukūlikā sabbe tecīvarikā sabbe sasaṃyojanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘ime kho tiṃsamattā pāveyyakā bhikkhū sabbe āraññikā sabbe piṇḍapātikā sabbe paṃsukūlikā sabbe tecīvarikā sabbe sasaṃyojanā. Yaṃnūnāhaṃ imesaṃ tathā dhammaṃ deseyyaṃ yathā nesaṃ imasmiṃyeva āsane anupādāya āsavehi cittāni vimucceyyu’’nti. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 2.188已對照

“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,你們認為怎樣,哪一個更多:是你們在這漫長的時期中流轉、輪迴,被斬首時所流出、淌下的血,還是四大海中的水?”“尊者,依我們所了知的世尊所說之法,尊者,這才更多:即我們在這漫長的時期中流轉、輪迴,被斬首時所流出、淌下的血,而非四大海中的水。”

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, katamaṃ nu kho bahutaraṃ, yaṃ vā vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, yaṃ vā catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti? ‘‘Yathā kho mayaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāma, etadeva, bhante, bahutaraṃ, yaṃ no iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udaka’’nti.
緬 1.395已對照

“善哉,善哉,諸比丘!諸比丘,你們這樣了知我所說之法,善哉。諸比丘,這才更多:即你們在這漫長的時期中流轉、輪迴,被斬首時所流出、淌下的血,而非四大海中的水。諸比丘,你們長夜為牛、生而為牛時被斬首時所流出、淌下的血[更多],而非四大海中的水。諸比丘,你們長夜為水牛、生而為水牛時被斬首時所流出、淌下的血……乃至……諸比丘,你們長夜為綿羊、生而為綿羊時……乃至……為山羊、生而為山羊時……為鹿、生而為鹿時……為雞、生而為雞時……為豬、生而為豬時……諸比丘,你們長夜被當作‘劫村的盜賊’捉住,被斬首時所流出、淌下的血[更多]。諸比丘,你們長夜被當作‘攔路伏擊的盜賊’捉住,被斬首時所流出、淌下的血[更多]。諸比丘,你們長夜被當作‘與他人之妻苟合的盜賊’捉住,被斬首時所流出、淌下的血[更多],而非四大海中的水。這是什麼緣故?諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……足以解脫。”

‘‘Sādhu sādhu, bhikkhave, sādhu kho me tumhe, bhikkhave, evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha. Etadeva, bhikkhave, bahutaraṃ, yaṃ vo iminā dīghena addhunā sandhāvataṃ saṃsarataṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, gunnaṃ sataṃ gobhūtānaṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, mahiṃsānaṃ [mahisānaṃ (sī. pī.)] sataṃ mahiṃsabhūtānaṃ sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ …pe… dīgharattaṃ vo, bhikkhave, urabbhānaṃ sataṃ urabbhabhūtānaṃ…pe… ajānaṃ sataṃ ajabhūtānaṃ… migānaṃ sataṃ migabhūtānaṃ… kukkuṭānaṃ sataṃ kukkuṭabhūtānaṃ… sūkarānaṃ sataṃ sūkarabhūtānaṃ… dīgharattaṃ vo, bhikkhave, corā gāmaghātāti gahetvā sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, corā pāripanthikāti gahetvā sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ. Dīgharattaṃ vo, bhikkhave, corā pāradārikāti gahetvā sīsacchinnānaṃ lohitaṃ passannaṃ paggharitaṃ, na tveva catūsu mahāsamuddesu udakaṃ. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti.
PTS 2.189已對照

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。而當這記說正被宣說之時,約三十位波婆的比丘的心由不執取而從諸漏解脫。第三[經]。

‘‘Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tiṃsamattānaṃ pāveyyakānaṃ bhikkhūnaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsū’’ti. Tatiyaṃ.
已對照

四、母經

4. Mātusuttaṃ
137已對照

一百三十七、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……諸比丘,在這漫長的時期中未曾作過母親的眾生,是不易得的。這是什麼緣故?諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……足以解脫。”第四[經]。

137. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo namātābhūtapubbo iminā dīghena addhunā. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Catutthaṃ.
已對照

五、父經

5. Pitusuttaṃ
138已對照

一百三十八、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的……乃至……諸比丘,未曾作過父親的眾生,是不易得的……乃至……足以解脫。”第五[經]。

138. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro…pe… na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo napitābhūtapubbo …pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Pañcamaṃ.
已對照

六、兄弟經

6. Bhātusuttaṃ
139已對照

一百三十九、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,未曾作過兄弟的眾生,是不易得的……乃至……足以解脫。”第六[經]。

139. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo nabhātābhūtapubbo…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Chaṭṭhaṃ.
已對照

七、姊妹經

7. Bhaginisuttaṃ
140緬 1.396已對照

一百四十、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,未曾作過姊妹的眾生,是不易得的……乃至……足以解脫。”第七[經]。

140. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo nabhaginibhūtapubbo…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Sattamaṃ.
已對照

八、兒子經

8. Puttasuttaṃ
141PTS 2.190已對照

一百四十一、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,未曾作過兒子的眾生,是不易得的……乃至……足以解脫。”第八[經]。

141. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo naputtabhūtapubbo…pe… alaṃ vimuccitu’’nti. Aṭṭhamaṃ.
已對照

九、女兒經

9. Dhītusuttaṃ
142已對照

一百四十二、住在舍衛城……乃至……“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,在這漫長的時期中未曾作過女兒的眾生,是不易得的。這是什麼緣故?諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,你們就這樣長夜經歷了苦,經歷了劇烈的[苦],經歷了不幸,墳場增長了。諸比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”第九[經]。

142. Sāvatthiyaṃ viharati…pe… ‘‘anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Na so, bhikkhave, satto sulabharūpo yo na dhītābhūtapubbo iminā dīghena addhunā. Taṃ kissa hetu? Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Evaṃ dīgharattaṃ vo, bhikkhave, dukkhaṃ paccanubhūtaṃ tibbaṃ paccanubhūtaṃ byasanaṃ paccanubhūtaṃ, kaṭasī vaḍḍhitā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti. Navamaṃ.
已對照

十、毘富羅山經

10. Vepullapabbatasuttaṃ
143已對照

一百四十三、一時,世尊住在王舍城靈鷲山。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說:

143. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 2.191緬 1.397已對照

“諸比丘,這輪迴是無始的。被無明所蓋、被渴愛所結、流轉、輪迴的眾生,其前際不可知。諸比丘,從前這毘富羅山(Vepulla)生起了‘東竹山(Pācīnavaṃsa)’的名稱。諸比丘,那時人們生起了‘低彌羅人(Tivarā)’的名稱。諸比丘,低彌羅人的壽量是四萬歲。諸比丘,低彌羅人以四日登上東竹山,以四日下來。諸比丘,那時拘留孫(Kakusandha)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為維杜拉與僧耆婆(Vidhura, Sañjīva)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,你們看,這山的那名稱已經消失,那些人已經命終,那位世尊已經般涅槃。諸比丘,諸行就是這樣無常;諸比丘,諸行就是這樣不堅固;諸比丘,諸行就是這樣不可依恃。諸比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro. Pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarataṃ. Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘pācīnavaṃso’tveva samaññā udapādi. Tena kho pana, bhikkhave, samayena manussānaṃ ‘tivarā’tveva samaññā udapādi. Tivarānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ cattārīsa vassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Tivarā, bhikkhave, manussā pācīnavaṃsaṃ pabbataṃ catūhena ārohanti, catūhena orohanti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno hoti. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Passatha, bhikkhave, sā cevimassa pabbatassa samaññā antarahitā, te ca manussā kālaṅkatā, so ca bhagavā parinibbuto. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ addhuvā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ anassāsikā, bhikkhave, saṅkhārā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccituṃ.
PTS 2.192已對照

“諸比丘,從前這毘富羅山生起了‘朋迦山(Vaṅkaka)’的名稱。諸比丘,那時人們生起了‘赤馬人(Rohitassā)’的名稱。諸比丘,赤馬人的壽量是三萬歲。諸比丘,赤馬人以三日登上朋迦山,以三日下來。諸比丘,那時拘那含牟尼(Koṇāgamana)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為弼優與優多羅(Bhiyyosa, Uttara)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,你們看,這山的那名稱已經消失,那些人已經命終,那位世尊已經般涅槃。諸比丘,諸行就是這樣無常……乃至……足以解脫。

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘vaṅkako’tveva samaññā udapādi. Tena kho pana, bhikkhave, samayena manussānaṃ ‘rohitassā’tveva samaññā udapādi. Rohitassānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ tiṃsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Rohitassā, bhikkhave, manussā vaṅkakaṃ pabbataṃ tīhena ārohanti, tīhena orohanti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena koṇāgamano bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno hoti. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Passatha, bhikkhave, sā cevimassa pabbatassa samaññā antarahitā, te ca manussā kālaṅkatā, so ca bhagavā parinibbuto. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā…pe… alaṃ vimuccituṃ.
已對照

“諸比丘,從前這毘富羅山生起了‘宿波山(Supassa)’的名稱。諸比丘,那時人們生起了‘須卑耶人(Suppiyā)’的名稱。諸比丘,須卑耶人的壽量是二萬歲。諸比丘,須卑耶人以二日登上宿波山,以二日下來。諸比丘,那時迦葉(Kassapa)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為帝須與婆羅墮婆闍(Tissa, Bhāradvāja)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,你們看,這山的那名稱已經消失,那些人已經命終,那位世尊已經般涅槃。諸比丘,諸行就是這樣無常;諸比丘,諸行就是這樣不堅固……乃至……足以解脫。

‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘supasso’tveva [suphassotveva (sī.)] samaññā udapādi. Tena kho pana, bhikkhave, samayena manussānaṃ ‘suppiyā’tveva [appiyātveva (sī.)] samaññā udapādi. Suppiyānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ vīsativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Suppiyā, bhikkhave, manussā supassaṃ pabbataṃ dvīhena ārohanti, dvīhena orohanti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno hoti. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Passatha, bhikkhave, sā cevimassa pabbatassa samaññā antarahitā, te ca manussā kālaṅkatā, so ca bhagavā parinibbuto. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ addhuvā, bhikkhave, saṅkhārā…pe… alaṃ vimuccituṃ.
PTS 2.193緬 1.398已對照

“諸比丘,如今這毘富羅山生起了‘毘富羅山’的名稱。諸比丘,如今這些人生起了‘摩揭陀人(Māgadhakā)’的名稱。諸比丘,摩揭陀人的壽量少、微、輕;長壽的人,也不過一百歲,或稍多一些。諸比丘,摩揭陀人須臾間登上毘富羅山,須臾間下來。諸比丘,如今我作為阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,我有名為舍利弗與目犍連的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,將會有這樣的時候:這山的這名稱將會消失,這些人將會命終,我也將會般涅槃。諸比丘,諸行就是這樣無常;諸比丘,諸行就是這樣不堅固;諸比丘,諸行就是這樣不可依恃。諸比丘,正因如此,實足以對一切諸行厭離,足以離貪,足以解脫。”

‘‘Etarahi kho pana, bhikkhave, imassa vepullassa pabbatassa ‘vepullo’tveva samaññā udapādi. Etarahi kho pana, bhikkhave, imesaṃ manussānaṃ ‘māgadhakā’tveva samaññā udapādi. Māgadhakānaṃ, bhikkhave, manussānaṃ appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ [lahusaṃ (sī.)]; yo ciraṃ jīvati so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Māgadhakā, bhikkhave, manussā vepullaṃ pabbataṃ muhuttena ārohanti muhuttena orohanti. Etarahi kho panāhaṃ, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Mayhaṃ kho pana, bhikkhave, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhavissati, bhikkhave, so samayo yā ayañcevimassa pabbatassa samaññā antaradhāyissati, ime ca manussā kālaṃ karissanti, ahañca parinibbāyissāmi. Evaṃ aniccā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ addhuvā, bhikkhave, saṅkhārā; evaṃ anassāsikā, bhikkhave, saṅkhārā. Yāvañcidaṃ, bhikkhave, alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccitu’’nti.
已對照

世尊說了這[番話]。善逝說了這[番話]之後,導師又接著這樣說:

Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
已對照

“低彌羅人的是東竹山,赤馬人的是朋迦山;

‘‘Pācīnavaṃso tivarānaṃ, rohitassāna vaṅkako;
已對照

須卑耶人的是宿波山,摩揭陀人的是毘富羅山。

Suppiyānaṃ supassoti, māgadhānañca vepullo.
已對照

“諸行實是無常,是生滅之法;

‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino;
已對照

生起之後便滅去,其寂止為樂。”第十[經]。

Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’’ti. dasamaṃ;
已對照

第二品。

Dutiyo vaggo.
已對照

其攝頌——

困頓與安樂,三十、母與父;

兄弟、姊妹與兒子,女兒、毘富羅山。

Tassuddānaṃ –
Duggataṃ sukhitañceva, tiṃsa mātāpitena ca;
Bhātā bhaginī putto ca, dhītā vepullapabbataṃ.
已對照

《無始相應》完畢。

Anamataggasaṃyuttaṃ samattaṃ.