快樂巴利palinanda.cc

中部第95經 · 旃吉經 Caṅkīsuttaṃ

本經目錄五、旃吉經

422PTS 2.164緬 2.376已對照

五、旃吉經

四二二、如是我聞——一時,世尊在憍薩羅國(Kosala)遊行,與大比丘僧團一同來到憍薩羅人一個名叫烏波沙陀(Opāsāda)的婆羅門村。世尊就住在烏波沙陀——烏波沙陀以北的天林(Devavana)娑羅林(sālavana)。那時,旃吉(Caṅkī)婆羅門住在烏波沙陀,[該地]人口眾多,草料、薪木、水源俱全,穀物豐饒,是王家領地,為憍薩羅王波斯匿(Pasenadi)所賜的王家賞賜、梵分之地。烏波沙陀的婆羅門居士們聽說:“諸位,據說沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——在憍薩羅國遊行,與大比丘僧團一起,已到達烏波沙陀,住在烏波沙陀——烏波沙陀以北的天林娑羅林。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’他自己以證智證知這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。能夠見到這樣的阿羅漢,真是很好。”

422. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena opāsādaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo opāsādaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Assosuṃ kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ opāsādaṃ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
423PTS 2.165緬 2.377已對照

四二三、於是,烏波沙陀的婆羅門居士們從烏波沙陀出來,成群結隊,面向北方,前往天林娑羅林。那時,旃吉婆羅門正在高樓上作日間休息。旃吉婆羅門看見烏波沙陀的婆羅門居士們從烏波沙陀出來,成群結隊,面向北方,前往天林娑羅林。見了之後,他喚來侍從官(khattā),問道:“侍從官,究竟為什麼烏波沙陀的婆羅門居士們從烏波沙陀出來,成群結隊,面向北方,前往天林娑羅林呢?”“旃吉尊師,有沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——在憍薩羅國遊行,與大比丘僧團一起,已到達烏波沙陀,住在烏波沙陀——烏波沙陀以北的天林娑羅林。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’他們就是為了見那位喬達摩尊師而前往的。”“那麼,侍從官,你去烏波沙陀的婆羅門居士們那裡;到了之後,對烏波沙陀的婆羅門居士們這樣說:‘諸位,旃吉婆羅門這樣說:請諸位尊師稍候,旃吉婆羅門也將前去見沙門喬達摩。’”“是的,尊師。”那位侍從官應諾旃吉婆羅門後,前往烏波沙陀的婆羅門居士們那裡;到了之後,對烏波沙陀的婆羅門居士們說:“諸位,旃吉婆羅門這樣說:‘請諸位尊師稍候,旃吉婆羅門也將前去見沙門喬達摩。’”

423. Atha kho opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṃ sālavanaṃ. Tena kho pana samayena caṅkī brāhmaṇo uparipāsāde divāseyyaṃ upagato. Addasā kho caṅkī brāhmaṇo opāsādake brāhmaṇagahapatike opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūte uttarena mukhaṃ yena devavanaṃ sālavanaṃ tenupasaṅkamante. Disvā khattaṃ āmantesi – ‘‘kiṃ nu kho, bho khatte, opāsādakā brāhmaṇagahapatikā opāsādā nikkhamitvā saṅghasaṅghī gaṇībhūtā uttarenamukhā gacchanti yena devavanaṃ sālavana’’nti? ‘‘Atthi, bho caṅkī, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ opāsādaṃ anuppatto, opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Tamete bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya gacchantī’’ti. ‘‘Tena hi, bho khatte, yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike evaṃ vadehi – ‘caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha – āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so khatto caṅkissa brāhmaṇassa paṭissutvā yena opāsādakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā opāsādake brāhmaṇagahapatike etadavoca – ‘‘caṅkī, bho, brāhmaṇo evamāha – ‘āgamentu kira bhonto, caṅkīpi brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’’ti.
424PTS 2.166緬 2.378已對照

四二四、那時,有來自種種異國的約五百位婆羅門,因某件應作之事住在烏波沙陀。那些婆羅門聽說:“據說旃吉婆羅門將前去見沙門喬達摩。”於是,那些婆羅門來到旃吉婆羅門那裡;到了之後,對旃吉婆羅門說:“旃吉尊師真的將前去見沙門喬達摩嗎?”“諸位,我確實這樣想:‘我要前去見沙門喬達摩。’”“請旃吉尊師不要前去見沙門喬達摩!旃吉尊師不應當前去見沙門喬達摩,而是沙門喬達摩才應當前來見旃吉尊師。旃吉尊師於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。正因為旃吉尊師於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀——就憑這一支[理由],旃吉尊師就不應當前去見沙門喬達摩,而是沙門喬達摩才應當前來見旃吉尊師。旃吉尊師富裕,有大財富、大受用……乃至……旃吉尊師通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺……乃至……旃吉尊師相貌俊美,令人喜見,令人淨信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,儀表可觀、見之不凡……乃至……旃吉尊師是持戒者,戒行增上,具足增上的戒行……乃至……旃吉尊師言語良善,善於言辭,具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理……乃至……旃吉尊師是眾多人的老師及老師的老師,教授三百位青年讀誦聖典……乃至……旃吉尊師受到憍薩羅王波斯匿的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……旃吉尊師受到婆羅門沸伽羅娑羅(Pokkharasāti)的恭敬、尊重、敬重、供養、禮敬……乃至……旃吉尊師住在烏波沙陀,[該地]人口眾多,草料、薪木、水源俱全,穀物豐饒,是王家領地,為憍薩羅王波斯匿所賜的王家賞賜、梵分之地。正因為旃吉尊師住在烏波沙陀——[該地]人口眾多,草料、薪木、水源俱全,穀物豐饒,是王家領地,為憍薩羅王波斯匿所賜的王家賞賜、梵分之地——就憑這一支[理由],旃吉尊師就不應當前去見沙門喬達摩,而是沙門喬達摩才應當前來見旃吉尊師。”

424. Tena kho pana samayena nānāverajjakānaṃ brāhmaṇānaṃ pañcamattāni brāhmaṇasatāni opāsāde paṭivasanti kenacideva karaṇīyena. Assosuṃ kho te brāhmaṇā – ‘‘caṅkī kira brāhmaṇo samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti. Atha kho te brāhmaṇā yena caṅkī brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā caṅkiṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘saccaṃ kira bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti? ‘‘Evaṃ kho me, bho, hoti – ‘ahaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmī’’’ti. ‘‘Mā bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkami. Na arahati bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ caṅkiṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Bhavañhi caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi bhavaṃ caṅkī ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ caṅkiṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Bhavañhi caṅkī aḍḍho mahaddhano mahābhogo…pe… bhavañhi caṅkī tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo…pe… bhavañhi caṅkī abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī [brahmavaccasī (sī. pī.)] akhuddāvakāso dassanāya…pe… bhavañhi caṅkī sīlavā vuddhasīlī vuddhasīlena samannāgato…pe… bhavañhi caṅkī kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe… bhavañhi caṅkī bahūnaṃ ācariyapācariyo, tīṇi māṇavakasatāni mante vāceti…pe… bhavañhi caṅkī rañño pasenadissa kosalassa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe… bhavañhi caṅkī brāhmaṇassa pokkharasātissa sakkato garukato mānito pūjito apacito…pe… bhavañhi caṅkī opāsādaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Yampi bhavaṃ caṅkī opāsādaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ, imināpaṅgena na arahati bhavaṃ caṅkī samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; samaṇotveva gotamo arahati bhavantaṃ caṅkiṃ dassanāya upasaṅkamitu’’nti.
425PTS 2.168緬 2.380已對照

四二五、這樣說時,旃吉婆羅門對那些婆羅門這樣說——“那麼,諸位,請你們也聽我說:正是我們才應當前去見那位沙門喬達摩,而那位喬達摩尊師不應當前來見我們。諸位,沙門喬達摩於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀。諸位,正因為沙門喬達摩於母方與父方兩方面都是善生,受胎清淨,直至第七代祖父,就出身論不受擯斥、不受譏毀——就憑這一支[理由],那位喬達摩尊師就不應當前來見我們,而正是我們才應當前去見那位喬達摩尊師。諸位,沙門喬達摩捨棄了大量的黃金錢財——埋藏在地下的與儲放在樓閣上的——而出家……乃至……諸位,沙門喬達摩正當年少,是髮色烏黑的青年,具足美好的青春,在人生的初期,便舍離俗家而出家,成為無家者……乃至……諸位,沙門喬達摩在父母不願意、淚流滿面地哭泣之時,剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者……乃至……諸位,沙門喬達摩相貌俊美,令人喜見,令人淨信,具足最上的容色之美,有梵天般的容色、梵天般的威光,儀表可觀、見之不凡……乃至……諸位,沙門喬達摩是持戒者,戒行聖潔,戒行善良,具足善良的戒行……乃至……諸位,沙門喬達摩言語良善,善於言辭,具足文雅的言語——清晰流利、無有瑕疵,能令人了知義理……乃至……諸位,沙門喬達摩是眾多人的老師及老師的老師……乃至……諸位,沙門喬達摩已滅盡欲貪,離於輕浮……乃至……諸位,沙門喬達摩是業論者、有作論者,對婆羅門人眾不懷惡意……乃至……諸位,沙門喬達摩從高貴的家族出家,即血統未雜的剎帝利家族……乃至……諸位,沙門喬達摩從富裕的家族出家,即有大財富、大受用的家族……乃至……諸位,人們從其他國土、其他地方前來向沙門喬達摩請問……乃至……諸位,有數以千計的諸天終生皈依了沙門喬達摩……乃至……諸位,關於沙門喬達摩,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’……乃至……諸位,沙門喬達摩具足三十二大丈夫相……乃至……諸位,摩揭陀國王洗尼耶·頻婆娑羅與妻兒一起,終生皈依了沙門喬達摩……乃至……諸位,憍薩羅王波斯匿與妻兒一起,終生皈依了沙門喬達摩……乃至……諸位,婆羅門沸伽羅娑羅與妻兒一起,終生皈依了沙門喬達摩……乃至……諸位,沙門喬達摩已到達烏波沙陀,住在烏波沙陀——烏波沙陀以北的天林娑羅林。凡是來到我們村莊地界的沙門或婆羅門,都是我們的客人;對於客人,我們應當恭敬、尊重、敬重、供養。正因為沙門喬達摩已到達烏波沙陀,住在烏波沙陀——烏波沙陀以北的天林娑羅林,沙門喬達摩就是我們的客人;對於客人,我們應當恭敬、尊重、敬重、供養——就憑這一支[理由],那位喬達摩尊師就不應當前來見我們,而正是我們才應當前去見那位喬達摩尊師。諸位,我所通曉的那位喬達摩尊師的功德就只有這麼多,但那位喬達摩尊師並非僅有這麼多功德,因為那位喬達摩尊師的功德實是無量的。那位喬達摩尊師僅具足其中任何一支,就已不應當前來見我們,而正是我們才應當前去見那位喬達摩尊師。”[那些婆羅門說:]“那麼,諸位,我們全體都前去見沙門喬達摩吧。”

425. Evaṃ vutte, caṅkī brāhmaṇo te brāhmaṇe etadavoca – ‘‘tena hi, bho, mamapi suṇātha, yathā mayameva arahāma taṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; natveva arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Samaṇo khalu, bho, gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena. Yampi, bho, samaṇo gotamo ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena, imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ [ettha dī. ni. 1.304 aññampi guṇapadaṃ dissati]. Samaṇo khalu, bho, gotamo pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ ohāya pabbajito bhūmigatañca vehāsaṭṭhañca…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo daharova samāno yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato brahmavaṇṇī brahmavacchasī akhuddāvakāso dassanāya…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo sīlavā ariyasīlī kusalasīlī kusalena sīlena samannāgato…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo kalyāṇavāco kalyāṇavākkaraṇo poriyā vācāya samannāgato vissaṭṭhāya anelagalāya atthassa viññāpaniyā…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo bahūnaṃ ācariyapācariyo…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo khīṇakāmarāgo vigatacāpallo…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo kammavādī kiriyavādī apāpapurekkhāro brahmaññāya pajāya…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo uccā kulā pabbajito asambhinnā khattiyakulā…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo aḍḍhā kulā pabbajito mahaddhanā mahābhogā…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ tiroraṭṭhā tirojanapadā saṃpucchituṃ āgacchanti…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ anekāni devatāsahassāni pāṇehi saraṇaṃ gatāni…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato…pe… [etthāpi dī. ni. 1.304 aññānipi guṇapadānaṃ dissanti] samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā māgadho seniyo bimbisāro saputtadāro pāṇehi saraṇaṃ gato…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ rājā pasenadi kosalo saputtadāro pāṇehi saraṇaṃ gato…pe… samaṇaṃ khalu, bho, gotamaṃ brāhmaṇo pokkharasāti saputtadāro pāṇehi saraṇaṃ gato…pe… samaṇo khalu, bho, gotamo opāsādaṃ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane. Ye kho te samaṇā vā brāhmaṇā vā amhākaṃ gāmakkhettaṃ āgacchanti, atithī no te honti. Atithī kho panamhehi sakkātabbā garukātabbā mānetabbā pūjetabbā. Yampi samaṇo gotamo opāsādaṃ anuppatto opāsāde viharati uttarena opāsādaṃ devavane sālavane, atithimhākaṃ samaṇo gotamo. Atithi kho panamhehi sakkātabbo garukātabbo mānetabbo pūjetabbo. Imināpaṅgena na arahati so bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Ettake kho ahaṃ, bho, tassa bhoto gotamassa vaṇṇe pariyāpuṇāmi, no ca kho so bhavaṃ gotamo ettakavaṇṇo; aparimāṇavaṇṇo hi so bhavaṃ gotamo. Ekamekenapi tena [ekamekenapi bho (sī. syā. kaṃ. pī.)] aṅgena samannāgato na arahati, so, bhavaṃ gotamo amhākaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ; atha kho mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamitunti. Tena hi, bho, sabbeva mayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’’ti.
426PTS 2.169緬 2.381已對照

四二六、於是,旃吉婆羅門與龐大的婆羅門群眾一起,來到世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。那時,世尊正與一位位年長的婆羅門交談了幾句值得憶念的話之後坐著。那時,有一位名叫迦波提迦(Kāpaṭika)的青年,年少,剃了發(vuttasiro),出生約十六歲,通達三吠陀,及其語彙、儀軌、音韻與語源分析,以及作為第五的古傳說;通曉語句、精通文法,於順世論及大丈夫相圓滿無缺,坐在那眾會中。當一位位年長的婆羅門與世尊商談時,他在[他們的話]中間插話。於是,世尊貶斥迦波提迦青年:“具壽婆羅墮婆闍(Bhāradvāja)不要在一位位年長的婆羅門商談時,在[他們的話]中間插話。請具壽婆羅墮婆闍等到談話結束。”這樣說時,旃吉婆羅門對世尊這樣說——“請喬達摩尊師不要貶斥迦波提迦青年。迦波提迦青年是良家子,迦波提迦青年是多聞者,迦波提迦青年是智者,迦波提迦青年善於言辭,迦波提迦青年足以與喬達摩尊師就此言論進行答辯。”那時,世尊這樣想:“迦波提迦青年必定會有關於三吠陀教典的談論,因為婆羅門們這樣推崇他。”那時,迦波提迦青年這樣想:“當沙門喬達摩把目光轉向我時,我就向沙門喬達摩請問問題。”於是,世尊以心了知迦波提迦青年心中的思慮,便把目光轉向迦波提迦青年所在之處。

426. Atha kho caṅkī brāhmaṇo mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Tena kho pana samayena bhagavā vuddhehi vuddhehi brāhmaṇehi saddhiṃ kiñci kiñci kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā nisinno hoti. Tena kho pana samayena kāpaṭiko [kāpaṭhiko (sī. pī.), kāpadiko (syā. kaṃ.)] nāma māṇavo daharo vuttasiro soḷasavassuddesiko jātiyā, tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ, padako, veyyākaraṇo, lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo tassaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. So vuddhānaṃ vuddhānaṃ brāhmaṇānaṃ bhagavatā saddhiṃ mantayamānānaṃ antarantarā kathaṃ opāteti. Atha kho bhagavā kāpaṭikaṃ māṇavaṃ apasādeti – ‘‘māyasmā bhāradvājo vuddhānaṃ vuddhānaṃ brāhmaṇānaṃ mantayamānānaṃ antarantarā kathaṃ opātetu. Kathāpariyosānaṃ āyasmā bhāradvājo āgametū’’ti. Evaṃ vutte, caṅkī brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mā bhavaṃ gotamo kāpaṭikaṃ māṇavaṃ apasādesi. Kulaputto ca kāpaṭiko māṇavo, bahussuto ca kāpaṭiko māṇavo, paṇḍito ca kāpaṭiko māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca kāpaṭiko māṇavo, pahoti ca kāpaṭiko māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’’nti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘addhā kho kāpaṭikassa [etadahosi ‘‘kāpaṭikassa (ka.)] māṇavassa tevijjake pāvacane kathā [kathaṃ (sī. ka.), kathaṃ (syā. kaṃ. pī.)] bhavissati. Tathā hi naṃ brāhmaṇā saṃpurekkharontī’’ti. Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi – ‘‘yadā me samaṇo gotamo cakkhuṃ upasaṃharissati, athāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ pucchissāmī’’ti. Atha kho bhagavā kāpaṭikassa māṇavassa cetasā cetoparivitakkamaññāya yena kāpaṭiko māṇavo tena cakkhūni upasaṃhāsi.
427PTS 2.170已對照

四二七、那時,迦波提迦青年這樣想:“沙門喬達摩在關注我。我何不向沙門喬達摩請問問題呢?”於是,迦波提迦青年對世尊這樣說——“喬達摩尊師,婆羅門們的古聖典句,依‘如是如是’的輾轉相傳、依藏經的完備[而傳來],而婆羅門們於此一向地得決定:‘唯此是真實,餘者虛妄。’於此,喬達摩尊師怎麼說呢?”“那麼,婆羅墮婆闍,婆羅門中,是否有哪怕一位婆羅門這樣說:‘我知道這個,我見到這個。唯此是真實,餘者虛妄’呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”“那麼,婆羅墮婆闍,婆羅門中,是否有哪怕一位老師、哪怕一位老師的老師,直到上溯七代的師承中,有誰這樣說:‘我知道這個,我見到這個。唯此是真實,餘者虛妄’呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”“那麼,婆羅墮婆闍,婆羅門中那些古時的仙人,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、毗舍蜜多(Vessāmitta)、耶摩得祗(Yamataggi)、鴦耆羅娑(Aṅgīrasa)、婆羅墮婆闍(Bhāradvāja)、婆私吒(Vāseṭṭha)、迦葉(Kassapa)、婆求(Bhagu)——他們是否也曾這樣說過:‘我們知道這個,我們見到這個。唯此是真實,餘者虛妄’呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”

427. Atha kho kāpaṭikassa māṇavassa etadahosi – ‘‘samannāharati kho maṃ samaṇo gotamo. Yaṃnūnāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ puccheyya’’nti. Atha kho kāpaṭiko māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yadidaṃ, bho gotama, brāhmaṇānaṃ porāṇaṃ mantapadaṃ itihitihaparamparāya piṭakasampadāya, tattha ca brāhmaṇā ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchanti – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’nti. Idha bhavaṃ gotamo kimāhā’’ti? ‘‘Kiṃ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana, bhāradvāja, atthi koci brāhmaṇānaṃ ekācariyopi, ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Kiṃ pana, bhāradvāja, yepi te brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi evamāhaṃsu – ‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma. Idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
緬 2.382已對照

“婆羅墮婆闍,相傳如此:婆羅門中,沒有哪怕一位婆羅門這樣說:‘我知道這個,我見到這個。唯此是真實,餘者虛妄’;婆羅門中,沒有哪怕一位老師、哪怕一位老師的老師,直到上溯七代的師承中,也沒有誰這樣說:‘我知道這個,我見到這個。唯此是真實,餘者虛妄’;相傳,婆羅門中那些古時的仙人,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鴦耆羅娑、婆羅墮婆闍、婆私吒、迦葉、婆求——他們也不曾這樣說過:‘我們知道這個,我們見到這個。唯此是真實,餘者虛妄。’

‘‘Iti kira, bhāradvāja, natthi koci brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’nti; natthi koci brāhmaṇānaṃ ekācariyopi ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha – ‘ahametaṃ jānāmi, ahametaṃ passāmi. Idameva saccaṃ, moghamañña’nti; yepi te brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṃsu – ‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma. Idameva saccaṃ, moghamañña’nti.
428PTS 2.171已對照

四二八、“婆羅墮婆闍,猶如一列盲人(andhaveṇi)輾轉相連:最前的看不見,中間的看不見,最後的也看不見。婆羅墮婆闍,正是這樣,我以為婆羅門們所說的話成了盲人行列之喻:最前的看不見,中間的看不見,最後的也看不見。婆羅墮婆闍,你認為怎樣?既然如此,婆羅門們的信豈不成了無根的嗎?”“喬達摩尊師,婆羅門們於此並不只是以信來親近[聖典],婆羅門們於此也以傳聞來親近[聖典]。”“婆羅墮婆闍,你先前是依著信[而說],現在卻說傳聞。婆羅墮婆闍,有這五種法,於現法中有兩種異熟。哪五種[法]呢?信、喜好、傳聞、行相思擇、對見思量後的接受——婆羅墮婆闍,這就是於現法中有兩種異熟的五種法。再者,婆羅墮婆闍,[有的]雖是被善加信受的,而它卻是空虛的、空洞的、虛妄的;[有的]雖不是被善加信受的,而它卻是真實的、如實的、不異的。再者,婆羅墮婆闍,[有的]雖是被善加喜好的……乃至……雖是被善加傳聞的……乃至……雖是被善加思擇的……乃至……雖是被善加思量的,而它卻是空虛的、空洞的、虛妄的;[有的]雖不是被善加思量的,而它卻是真實的、如實的、不異的。婆羅墮婆闍,護持真實的有智之人,於此不宜一向地得決定:‘唯此是真實,餘者虛妄。’”

428. ‘‘Seyyathāpi, bhāradvāja, andhaveṇi paramparāsaṃsattā purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati; evameva kho, bhāradvāja, andhaveṇūpamaṃ maññe brāhmaṇānaṃ bhāsitaṃ sampajjati – purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati. Taṃ kiṃ maññasi, bhāradvāja, nanu evaṃ sante brāhmaṇānaṃ amūlikā saddhā sampajjatī’’ti? ‘‘Na khvettha, bho gotama, brāhmaṇā saddhāyeva payirupāsanti, anussavāpettha brāhmaṇā payirupāsantī’’ti. ‘‘Pubbeva kho tvaṃ, bhāradvāja, saddhaṃ agamāsi, anussavaṃ idāni vadesi. Pañca kho ime, bhāradvāja, dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā. Katame pañca? Saddhā, ruci, anussavo, ākāraparivitakko, diṭṭhinijjhānakkhanti – ime kho, bhāradvāja, pañca dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā. Api ca, bhāradvāja, susaddahitaṃyeva hoti, tañca hoti rittaṃ tucchaṃ musā; no cepi susaddahitaṃ hoti, tañca hoti bhūtaṃ tacchaṃ anaññathā. Api ca, bhāradvāja, surucitaṃyeva hoti…pe… svānussutaṃyeva hoti…pe… suparivitakkitaṃyeva hoti…pe… sunijjhāyitaṃyeva hoti, tañca hoti rittaṃ tucchaṃ musā; no cepi sunijjhāyitaṃ hoti, tañca hoti bhūtaṃ tacchaṃ anaññathā. Saccamanurakkhatā, bhāradvāja, viññunā purisena nālamettha ekaṃsena niṭṭhaṃ gantuṃ – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’’’nti.
429緬 2.383已對照

四二九、“喬達摩尊師,那麼到什麼程度有真實的護持(saccānurakkhaṇā)?到什麼程度[人]護持真實?我們請問喬達摩尊師真實的護持。”“婆羅墮婆闍,若人有信,他說‘我的信是這樣’,這樣說的人護持真實,但還不至於一向地得決定:‘唯此是真實,餘者虛妄。’婆羅墮婆闍,若人有喜好……乃至……婆羅墮婆闍,若人有傳聞……乃至……婆羅墮婆闍,若人有行相思擇……乃至……婆羅墮婆闍,若人有對見思量後的接受,他說‘我對見思量後的接受是這樣’,這樣說的人護持真實,但還不至於一向地得決定:‘唯此是真實,餘者虛妄。’婆羅墮婆闍,到這個程度,有真實的護持;到這個程度,[人]護持真實;到這個程度,我們施設真實的護持。但還不是真實的隨覺。”

429. ‘‘Kittāvatā pana, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, kittāvatā saccamanurakkhati? Saccānurakkhaṇaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Saddhā cepi, bhāradvāja, purisassa hoti; ‘evaṃ me saddhā’ti – iti vadaṃ saccamanurakkhati [evameva sijjhatīti iti vā, taṃ saccamanurakkhati (ka.)], natveva tāva ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchati – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’nti ( ) [(ettāvatā kho bhāradvāja saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānurakkhaṇaṃ paññāpema, na tveva tāva saccānubodho hoti) (sī. syā. kaṃ. pī.)]. Ruci cepi, bhāradvāja, purisassa hoti…pe… anussavo cepi, bhāradvāja, purisassa hoti…pe… ākāraparivitakko cepi, bhāradvāja, purisassa hoti…pe… diṭṭhinijjhānakkhanti cepi, bhāradvāja, purisassa hoti; ‘evaṃ me diṭṭhinijjhānakkhantī’ti – iti vadaṃ saccamanurakkhati, natveva tāva ekaṃsena niṭṭhaṃ gacchati – ‘idameva saccaṃ, moghamañña’nti. Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānurakkhaṇaṃ paññapema; na tveva tāva saccānubodho hotī’’ti.
430PTS 2.172緬 2.384已對照

四三〇、“喬達摩尊師,到這個程度,有真實的護持;到這個程度,[人]護持真實;到這個程度,我們也視之為真實的護持。喬達摩尊師,那麼到什麼程度有真實的隨覺(saccānubodha)?到什麼程度[人]隨覺真實?我們請問喬達摩尊師真實的隨覺。”“婆羅墮婆闍,在此,比丘依止某一村落或市鎮而住。居士或居士子來到他那裡,就三種法——能引生貪的諸法、能引生瞋的諸法、能引生痴的諸法——勘驗他:‘這位具壽是否有那樣的能引生貪的諸法,使他心被那些能引生貪的諸法所遍盡,而會不知而說“我知”,不見而說“我見”,或勸導他人去做那會使他人長夜不利與苦的事?’他這樣勘驗時便這樣了知:‘這位具壽沒有那樣的能引生貪的諸法,使他心被那些能引生貪的諸法所遍盡,而會不知而說“我知”,不見而說“我見”,或勸導他人去做那會使他人長夜不利與苦的事。而這位具壽的身行是那樣的、語行是那樣的,正如不貪者的那樣。而這位具壽所說的法,那法甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗;那法不是貪者所能善說的。’

430. ‘‘Ettāvatā, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānurakkhaṇaṃ pekkhāma. Kittāvatā pana, bho gotama, saccānubodho hoti, kittāvatā saccamanubujjhati? Saccānubodhaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Idha [idha kira (syā. kaṃ. ka.)], bhāradvāja, bhikkhu aññataraṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharati. Tamenaṃ gahapati vā gahapatiputto vā upasaṅkamitvā tīsu dhammesu samannesati – lobhanīyesu dhammesu, dosanīyesu dhammesu, mohanīyesu dhammesu. Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya [dukkhāyāti (sabbattha)]. Tathārūpo [tathā (sī. syā. kaṃ. pī.)] kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo [tathā (sī. syā. kaṃ. pī.)] vacīsamācāro yathā taṃ aluddhassa. Yaṃ kho pana ayamāyasmā dhammaṃ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo; na so dhammo sudesiyo luddhenā’’’ti.
431已對照

四三一、“當他勘驗時,見他於能引生貪的諸法已清淨,他便由此更進一步就能引生瞋的諸法勘驗他:‘這位具壽是否有那樣的能引生瞋的諸法,使他心被那些能引生瞋的諸法所遍盡,而會不知而說“我知”,不見而說“我見”,或勸導他人去做那會使他人長夜不利與苦的事?’他這樣勘驗時便這樣了知:‘這位具壽沒有那樣的能引生瞋的諸法,使他心被那些能引生瞋的諸法所遍盡,而會不知而說“我知”,不見而說“我見”,或勸導他人去做那會使他人長夜不利與苦的事。而這位具壽的身行是那樣的、語行是那樣的,正如不瞋者的那樣。而這位具壽所說的法,那法甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗;那法不是瞋者所能善說的。’

431. ‘‘Yato naṃ samannesamāno visuddhaṃ lobhanīyehi dhammehi samanupassati tato naṃ uttari samannesati dosanīyesu dhammesu. Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṃ aduṭṭhassa. Yaṃ kho pana ayamāyasmā dhammaṃ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo; na so dhammo sudesiyo duṭṭhenā’’’ti.
432PTS 2.173緬 2.385已對照

四三二、“當他勘驗時,見他於能引生瞋的諸法已清淨,他便由此更進一步就能引生痴的諸法勘驗他:‘這位具壽是否有那樣的能引生痴的諸法,使他心被那些能引生痴的諸法所遍盡,而會不知而說“我知”,不見而說“我見”,或勸導他人去做那會使他人長夜不利與苦的事?’他這樣勘驗時便這樣了知:‘這位具壽沒有那樣的能引生痴的諸法,使他心被那些能引生痴的諸法所遍盡,而會不知而說“我知”,不見而說“我見”,或勸導他人去做那會使他人長夜不利與苦的事。而這位具壽的身行是那樣的、語行是那樣的,正如不痴者的那樣。而這位具壽所說的法,那法甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境、微妙、唯智者能體驗;那法不是痴者所能善說的。’

432. ‘‘Yato naṃ samannesamāno visuddhaṃ dosanīyehi dhammehi samanupassati, tato naṃ uttari samannesati mohanīyesu dhammesu. Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyāti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṃ vā vadeyya – jānāmīti, apassaṃ vā vadeyya – passāmīti, paraṃ vā tadatthāya samādapeyya yaṃ paresaṃ assa dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya. Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṃ amūḷhassa. Yaṃ kho pana ayamāyasmā dhammaṃ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo; na so dhammo sudesiyo mūḷhenā’’’ti.
已對照

“當他勘驗時,見他於能引生痴的諸法已清淨,於是便對他安立信;生起了信者便前往,前往時便親近,親近時便傾耳,傾耳者便聽法,聽了之後便憶持法,對所憶持的諸法詳察其義;詳察其義者,諸法便堪於諦觀;樂於諦觀法時,欲便生起;生起了欲者便奮起,奮起之後便衡量,衡量之後便精勤;自策勵者以身作證最上諦(paramasacca),並以慧洞察而見它。婆羅墮婆闍,到這個程度,有真實的隨覺;到這個程度,[人]隨覺真實;到這個程度,我們施設真實的隨覺。但還不是真實的到達。”

‘‘Yato naṃ samannesamāno visuddhaṃ mohanīyehi dhammehi samanupassati; atha tamhi saddhaṃ niveseti, saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṃ odahati, ohitasoto dhammaṃ suṇāti, sutvā dhammaṃ dhāreti, dhatānaṃ [dhāritānaṃ (ka.)] dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhati, atthaṃ upaparikkhato dhammā nijjhānaṃ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussahitvā tuleti, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikaroti paññāya ca naṃ ativijjha passati. Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānubodhaṃ paññapema; na tveva tāva saccānuppatti hotī’’ti.
433PTS 2.174已對照

四三三、“喬達摩尊師,到這個程度,有真實的隨覺;到這個程度,[人]隨覺真實;到這個程度,我們也視之為真實的隨覺。喬達摩尊師,那麼到什麼程度有真實的到達(saccānuppatti)?到什麼程度[人]到達真實?我們請問喬達摩尊師真實的到達。”“婆羅墮婆闍,正是那些法的串習、修習、多作,就是真實的到達。婆羅墮婆闍,到這個程度,有真實的到達;到這個程度,[人]到達真實;到這個程度,我們施設真實的到達。”

433. ‘‘Ettāvattā, bho gotama, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṃ saccānubodhaṃ pekkhāma. Kittāvatā pana, bho gotama, saccānuppatti hoti, kittāvatā saccamanupāpuṇāti? Saccānuppattiṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Tesaṃye, bhāradvāja, dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ saccānuppatti hoti. Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṃ saccānuppattiṃ paññapemā’’ti.
434已對照

四三四、“喬達摩尊師,到這個程度,有真實的到達;到這個程度,[人]到達真實;到這個程度,我們也視之為真實的到達。喬達摩尊師,那麼對真實的到達,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對真實的到達多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對真實的到達,精勤是多所助益的。若他不精勤,便不會到達這真實;而因為他精勤,所以到達真實。因此,對真實的到達,精勤是多所助益的。”

434. ‘‘Ettāvatā, bho gotama, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṃ saccānuppattiṃ pekkhāma. Saccānuppattiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Saccānuppattiyā bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Saccānuppattiyā kho, bhāradvāja, padhānaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ padaheyya, nayidaṃ saccamanupāpuṇeyya. Yasmā ca kho padahati tasmā saccamanupāpuṇāti. Tasmā saccānuppattiyā padhānaṃ bahukāra’’nti.
緬 2.386已對照

“喬達摩尊師,那麼對精勤,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對精勤多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對精勤,衡量是多所助益的。若他不衡量,便不會精勤;而因為他衡量,所以精勤。因此,對精勤,衡量是多所助益的。”

‘‘Padhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Padhānassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Padhānassa kho, bhāradvāja, tulanā bahukārā. No cetaṃ tuleyya, nayidaṃ padaheyya. Yasmā ca kho tuleti tasmā padahati. Tasmā padhānassa tulanā bahukārā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼對衡量,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對衡量多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對衡量,奮起是多所助益的。若他不奮起,便不會衡量;而因為他奮起,所以衡量。因此,對衡量,奮起是多所助益的。”

‘‘Tulanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Tulanāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Tulanāya kho, bhāradvāja, ussāho bahukāro. No cetaṃ ussaheyya, nayidaṃ tuleyya. Yasmā ca kho ussahati tasmā tuleti. Tasmā tulanāya ussāho bahukāro’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼對奮起,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對奮起多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對奮起,欲是多所助益的。若欲不生起,他便不會奮起;而因為欲生起,所以他奮起。因此,對奮起,欲是多所助益的。”

‘‘Ussāhassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Ussāhassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Ussāhassa kho, bhāradvāja, chando bahukāro. No cetaṃ chando jāyetha, nayidaṃ ussaheyya. Yasmā ca kho chando jāyati tasmā ussahati. Tasmā ussāhassa chando bahukāro’’ti.
PTS 2.175已對照

“喬達摩尊師,那麼對欲,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對欲多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對欲,樂於諦觀法是多所助益的。若諸法不堪於諦觀,欲便不會生起;而因為諸法堪於諦觀,所以欲生起。因此,對欲,樂於諦觀法是多所助益的。”

‘‘Chandassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Chandassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Chandassa kho, bhāradvāja, dhammanijjhānakkhanti bahukārā. No cete dhammā nijjhānaṃ khameyyuṃ, nayidaṃ chando jāyetha. Yasmā ca kho dhammā nijjhānaṃ khamanti tasmā chando jāyati. Tasmā chandassa dhammanijjhānakkhanti bahukārā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼對樂於諦觀法,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對樂於諦觀法多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對樂於諦觀法,義的詳察是多所助益的。若他不詳察其義,諸法便不會堪於諦觀;而因為他詳察其義,所以諸法堪於諦觀。因此,對樂於諦觀法,義的詳察是多所助益的。”

‘‘Dhammanijjhānakkhantiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Dhammanijjhānakkhantiyā bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Dhammanijjhānakkhantiyā kho, bhāradvāja, atthūpaparikkhā bahukārā. No cetaṃ atthaṃ upaparikkheyya, nayidaṃ dhammā nijjhānaṃ khameyyuṃ. Yasmā ca kho atthaṃ upaparikkhati tasmā dhammā nijjhānaṃ khamanti. Tasmā dhammanijjhānakkhantiyā atthūpaparikkhā bahukārā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼對義的詳察,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對義的詳察多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對義的詳察,法的憶持是多所助益的。若他不憶持法,便不會詳察其義;而因為他憶持法,所以詳察其義。因此,對義的詳察,法的憶持是多所助益的。”

‘‘Atthūpaparikkhāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Atthūpaparikkhāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Atthūpaparikkhāya kho, bhāradvāja, dhammadhāraṇā bahukārā. No cetaṃ dhammaṃ dhāreyya, nayidaṃ atthaṃ upaparikkheyya. Yasmā ca kho dhammaṃ dhāreti tasmā atthaṃ upaparikkhati. Tasmā atthūpaparikkhāya dhammadhāraṇā bahukārā’’ti.
緬 2.387已對照

“喬達摩尊師,那麼對法的憶持,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對法的憶持多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對法的憶持,聽法是多所助益的。若他不聽法,便不會憶持法;而因為他聽法,所以憶持法。因此,對法的憶持,聽法是多所助益的。”

‘‘Dhammadhāraṇāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Dhammadhāraṇāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Dhammadhāraṇāya kho, bhāradvāja, dhammassavanaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ dhammaṃ suṇeyya, nayidaṃ dhammaṃ dhāreyya. Yasmā ca kho dhammaṃ suṇāti tasmā dhammaṃ dhāreti. Tasmā dhammadhāraṇāya dhammassavanaṃ bahukāra’’nti.
PTS 2.176已對照

“喬達摩尊師,那麼對聽法,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對聽法多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對聽法,傾耳是多所助益的。若他不傾耳,便不會聽法;而因為他傾耳,所以聽法。因此,對聽法,傾耳是多所助益的。”

‘‘Dhammassavanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Dhammassavanassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Dhammassavanassa kho, bhāradvāja, sotāvadhānaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ sotaṃ odaheyya, nayidaṃ dhammaṃ suṇeyya. Yasmā ca kho sotaṃ odahati tasmā dhammaṃ suṇāti. Tasmā dhammassavanassa sotāvadhānaṃ bahukāra’’nti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼對傾耳,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對傾耳多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對傾耳,親近是多所助益的。若他不親近,便不會傾耳;而因為他親近,所以傾耳。因此,對傾耳,親近是多所助益的。”

‘‘Sotāvadhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Sotāvadhānassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Sotāvadhānassa kho, bhāradvāja, payirupāsanā bahukārā. No cetaṃ payirupāseyya, nayidaṃ sotaṃ odaheyya. Yasmā ca kho payirupāsati tasmā sotaṃ odahati. Tasmā sotāvadhānassa payirupāsanā bahukārā’’ti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼對親近,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對親近多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對親近,前往是多所助益的。若他不前往,便不會親近;而因為他前往,所以親近。因此,對親近,前往是多所助益的。”

‘‘Payirupāsanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Payirupāsanāya bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Payirupāsanāya kho, bhāradvāja, upasaṅkamanaṃ bahukāraṃ. No cetaṃ upasaṅkameyya, nayidaṃ payirupāseyya. Yasmā ca kho upasaṅkamati tasmā payirupāsati. Tasmā payirupāsanāya upasaṅkamanaṃ bahukāra’’nti.
已對照

“喬達摩尊師,那麼對前往,哪一法是多所助益的?我們請問喬達摩尊師對前往多所助益的法。”“婆羅墮婆闍,對前往,信是多所助益的。若信不生起,他便不會前往;而因為信生起,所以他前往。因此,對前往,信是多所助益的。”

‘‘Upasaṅkamanassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro? Upasaṅkamanassa bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Upasaṅkamanassa kho, bhāradvāja, saddhā bahukārā. No cetaṃ saddhā jāyetha, nayidaṃ upasaṅkameyya. Yasmā ca kho saddhā jāyati tasmā upasaṅkamati. Tasmā upasaṅkamanassa saddhā bahukārā’’ti.
435PTS 2.177緬 2.388已對照

四三五、“我們問了喬達摩尊師真實的護持,喬達摩尊師解答了真實的護持;而這[解答]正是我們所樂、所忍可的,我們因此心滿意足。我們問了喬達摩尊師真實的隨覺,喬達摩尊師解答了真實的隨覺;而這[解答]正是我們所樂、所忍可的,我們因此心滿意足。我們問了喬達摩尊師真實的到達,喬達摩尊師解答了真實的到達;而這[解答]正是我們所樂、所忍可的,我們因此心滿意足。我們問了喬達摩尊師對真實的到達多所助益的法,喬達摩尊師解答了對真實的到達多所助益的法;而這[解答]正是我們所樂、所忍可的,我們因此心滿意足。凡我們問了喬達摩尊師的,喬達摩尊師就一一解答了;而這[解答]正是我們所樂、所忍可的,我們因此心滿意足。喬達摩尊師,我們從前這樣認為:‘那些剃光頭的沙門之流、僱工、黑者、從梵天足下所生之輩算什麼?[他們]又怎會是法的了知者?’喬達摩尊師確實令我對諸沙門生起了對沙門的愛,對諸沙門生起了對沙門的淨信,對諸沙門生起了對沙門的尊重。奇哉!喬達摩尊師……乃至……願喬達摩尊師憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

435. ‘‘Saccānurakkhaṇaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānurakkhaṇaṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Saccānubodhaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānubodhaṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Saccānuppattiṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānuppattiṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Saccānuppattiyā bahukāraṃ dhammaṃ mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha, saccānuppattiyā bahukāraṃ dhammaṃ bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Yaṃyadeva ca mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ apucchimha taṃtadeva bhavaṃ gotamo byākāsi; tañca panamhākaṃ ruccati ceva khamati ca tena camha attamanā. Mayañhi, bho gotama, pubbe evaṃ jānāma – ‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, ke ca dhammassa aññātāro’ti? Ajanesi vata me bhavaṃ gotamo samaṇesu samaṇapemaṃ, samaṇesu samaṇapasādaṃ, samaṇesu samaṇagāravaṃ. Abhikkantaṃ, bho gotama…pe… upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
Caṅkīsuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.
已對照

《旃吉經》終,[《婆羅門品》中之]第五[經]。