快樂巴利palinanda.cc

中部第82經 · 賴吒和羅經 Raṭṭhapālasuttaṃ

本經目錄二、賴吒和羅經

293PTS 2.55緬 2.245已對照

二、賴吒和羅經

二九三、如是我聞——一時,世尊在拘樓國(Kuru)遊行,與大比丘僧團一同來到拘樓人一個名叫偷羅吒(Thullakoṭṭhika)的市鎮。偷羅吒的婆羅門居士們聽說:“諸位,據說沙門喬達摩——釋迦子,從釋迦家族出家者——在拘樓國遊行,與大比丘僧團一起,已到達偷羅吒。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’他自己以證智證知這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。能夠見到這樣的阿羅漢,真是很好。”於是偷羅吒的婆羅門居士們來到世尊之處;到了之後,有些禮敬世尊之後坐在一旁,有些與世尊互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後坐在一旁,有些向世尊合掌之後坐在一旁,有些在世尊面前說出自己的名與姓之後坐在一旁,有些默然坐在一旁。世尊以法語對坐在一旁的偷羅吒的婆羅門居士們開示、勸導、激勵、令歡喜。

293. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ yena thullakoṭṭhikaṃ [thūlakoṭṭhikaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] nāma kurūnaṃ nigamo tadavasari. Assosuṃ kho thullakoṭṭhikā [thūlakoṭṭhitakā (sī. syā. kaṃ. pī.)] brāhmaṇagahapatikā – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kurūsu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ thullakoṭṭhikaṃ anuppatto. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti. Atha kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā appekacce bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce bhagavato santike nāmagottaṃ sāvetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu; appekacce tuṇhībhūtā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinne kho thullakoṭṭhike brāhmaṇagahapatike bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi.
294PTS 2.56緬 2.246已對照

二九四、那時,有一位名叫賴吒和羅(Raṭṭhapāla)的良家子,是就在那偷羅吒的首要家族之子,坐在那眾會中。那時,良家子賴吒和羅心中這樣想:“就我對世尊所教導之法的種種了知而言,住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?”於是偷羅吒的婆羅門居士們被世尊以法語開示、勸導、激勵、令歡喜之後,歡喜、隨喜世尊之所說,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去了。於是,在偷羅吒的婆羅門居士們離去不久,良家子賴吒和羅來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的良家子賴吒和羅對世尊這樣說——“尊者,就我對世尊所教導之法的種種了知而言,住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。尊者,我想剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。尊者,願我能在世尊座下得出家,得具足戒。願世尊令我出家。”“賴吒和羅,那麼你已得到父母允許舍離俗家而出家、成為無家者了嗎?”“尊者,我還沒有得到父母允許舍離俗家而出家、成為無家者。”“賴吒和羅,諸如來不令未得父母允許的兒子出家。”“尊者,那麼我會這樣做,使父母允許我舍離俗家而出家、成為無家者。”

294. Tena kho pana samayena raṭṭhapālo nāma kulaputto tasmiṃyeva thullakoṭṭhike aggakulassa [aggakulikassa (sī. syā. kaṃ. pī.)] putto tissaṃ parisāyaṃ nisinno hoti. Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa etadahosi – ‘‘yathā yathā khvāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi [yathā yathā kho bhagavā dhammaṃ deseti (sī.)], nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’’nti. Atha kho thullakoṭṭhikā brāhmaṇagahapatikā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Atha kho raṭṭhapālo kulaputto acirapakkantesu thullakoṭṭhikesu brāhmaṇagahapatikesu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yathā yathāhaṃ, bhante, bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Icchāmahaṃ, bhante, kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampadaṃ. Pabbājetu maṃ bhagavā’’ti [ettha ‘‘labheyyāhaṃ…pe… upasampadaṃ’’ti vākyadvayaṃ sabbesupi mūlapotthakesu dissati, pārājikapāḷiyaṃ pana sudinnabhāṇavāre etaṃ natthi. ‘‘pabbājetu maṃ bhagavā’’ti idaṃ pana vākyaṃ marammapotthake yeva dissati, pārājikapāḷiyañca tadeva atthi]. ‘‘Anuññātosi pana tvaṃ, raṭṭhapāla, mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti? ‘‘Na khohaṃ, bhante, anuññāto mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. ‘‘Na kho, raṭṭhapāla, tathāgatā ananuññātaṃ mātāpitūhi puttaṃ pabbājentī’’ti. ‘‘Svāhaṃ, bhante, tathā karissāmi yathā maṃ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti.
295PTS 2.57緬 2.247已對照

二九五、於是良家子賴吒和羅從座而起,禮敬世尊,右繞之後,來到父母之處;到了之後,對父母這樣說——“母親、父親,就我對世尊所教導之法的種種了知而言,住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我想剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。請允許我舍離俗家而出家、成為無家者。”這樣說時,良家子賴吒和羅的父母對良家子賴吒和羅這樣說——“賴吒和羅孩子,你是我們可愛、可意的獨子,在安樂中成長,在安樂中受呵護。賴吒和羅孩子,你不知道任何的苦。即使因你死去,我們也將不情願地與你分離。何況你還活著,我們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢?”第二次,良家子賴吒和羅也……乃至……第三次,良家子賴吒和羅也對父母這樣說——“母親、父親,就我對世尊所教導之法的種種了知而言,住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我想剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。請允許我舍離俗家而出家、成為無家者。”第三次,良家子賴吒和羅的父母也對良家子賴吒和羅這樣說——“賴吒和羅孩子,你是我們可愛、可意的獨子,在安樂中成長,在安樂中受呵護。賴吒和羅孩子,你不知道任何的苦。即使因你死去,我們也將不情願地與你分離。何況你還活著,我們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢?”

295. Atha kho raṭṭhapālo kulaputto uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena mātāpitaro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mātāpitaro etadavoca – ‘‘ammatātā, yathā yathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Icchāmahaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Anujānātha maṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Evaṃ vutte, raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘tvaṃ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṃ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato [sukhaparihato (syā. kaṃ. ka.) (ehi tvaṃ tāta raṭṭhapāla bhuñja ca piva ca paricāre hi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu, na taṃ mayaṃ anujānāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya,) sabbattha dissati, sudinnakaṇḍe pana natthi, aṭṭhakathāsupi na dassitaṃ]. Na tvaṃ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi. Maraṇenapi te mayaṃ akāmakā vinā bhavissāma. Kiṃ pana mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti? Dutiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto…pe… tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto mātāpitaro etadavoca – ‘‘ammatātā, yathā yathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Icchāmahaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Anujānātha maṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘tvaṃ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṃ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato. Na tvaṃ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi. Maraṇenapi te mayaṃ akāmakā vinā bhavissāma. Kiṃ pana mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti?
296PTS 2.58緬 2.248已對照

二九六、於是良家子賴吒和羅[想]:“父母不允許我舍離俗家而出家、成為無家者。”就在那裡,躺在沒有鋪任何[墊物]的地上:“我就在這裡,要麼死,要麼出家。”於是良家子賴吒和羅一頓飯也不吃,兩頓飯也不吃,三頓飯也不吃,四頓飯也不吃,五頓飯也不吃,六頓飯也不吃,七頓飯也不吃。於是良家子賴吒和羅的父母對良家子賴吒和羅這樣說——“賴吒和羅孩子,你是我們可愛、可意的獨子,在安樂中成長,在安樂中受呵護。賴吒和羅孩子,你不知道任何的苦。即使因你死去,我們也將不情願地與你分離。何況你還活著,我們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢!起來吧,賴吒和羅孩子,吃吧、喝吧、娛樂吧;一邊吃、喝、娛樂,一邊受用諸欲、作福德,歡喜度日吧。我們不允許你舍離俗家而出家、成為無家者。即使因你死去,我們也將不情願地與你分離。何況你還活著,我們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢?”這樣說時,良家子賴吒和羅保持沉默。第二次,良家子賴吒和羅的父母也對良家子賴吒和羅這樣說……乃至……第二次,良家子賴吒和羅也保持沉默。第三次,良家子賴吒和羅的父母也對良家子賴吒和羅這樣說——“賴吒和羅孩子,你是我們可愛、可意的獨子,在安樂中成長,在安樂中受呵護。賴吒和羅孩子,你不知道任何的苦。即使因你死去,我們也將不情願地與你分離,何況你還活著,我們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢!起來吧,賴吒和羅孩子,吃吧、喝吧、娛樂吧;一邊吃、喝、娛樂,一邊受用諸欲、作福德,歡喜度日吧。我們不允許你舍離俗家而出家、成為無家者。即使因你死去,我們也將不情願地與你分離。何況你還活著,我們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢?”第三次,良家子賴吒和羅也保持沉默。

296. Atha kho raṭṭhapālo kulaputto – ‘‘na maṃ mātāpitaro anujānanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipajji – ‘‘idheva me maraṇaṃ bhavissati pabbajjā vā’’ti. Atha kho raṭṭhapālo kulaputto ekampi bhattaṃ na bhuñji, dvepi bhattāni na bhuñji, tīṇipi bhattāni na bhuñji, cattāripi bhattāni na bhuñji, pañcapi bhattāni na bhuñji, chapi bhattāni na bhuñji, sattapi bhattāni na bhuñji. Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘tvaṃ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṃ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato. Na tvaṃ, tāta raṭṭhapāla, kassaci, dukkhassa jānāsi [‘‘maraṇenapi te…pe… pabbajjāyā’’ti vākyadvayaṃ sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu dutiyaṭṭhāne yeva dissati, pārājikapāḷiyaṃ pana paṭhamaṭṭhāne yeva dissati. tasmā idha dutiyaṭṭhāne punāgataṃ adhikaṃ viya dissati]. Maraṇenapi te mayaṃ akāmakā vinā bhavissāma. Kiṃ pana mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Uṭṭhehi, tāta raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca; bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu. Na taṃ mayaṃ anujānāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya [‘‘maraṇenapi te…pe… pabbajāyā’’ti vākyadvayaṃ sī. syā. kaṃ. pī. potthakesu dutiyaṭṭhāne yeva dissati, pārājikapāḷiyaṃ pana paṭhamaṭṭhāne yeva dissati. tasmā idha dutiyaṭṭhāne punāgataṃ adhikaṃ viya dissati]. Maraṇenapi te mayaṃ akāmakā vinā bhavissāma. Kiṃ pana mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti? Evaṃ vutte, raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ…pe… dutiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi. Tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘tvaṃ khosi, tāta raṭṭhapāla, amhākaṃ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato. Na tvaṃ, tāta raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi. Maraṇenapi te mayaṃ akāmakā vinā bhavissāma, kiṃ pana mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Uṭṭhehi, tāta raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca; bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu. Na taṃ mayaṃ anujānāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Maraṇenapi te mayaṃ akāmakā vinā bhavissāma. Kiṃ pana mayaṃ taṃ jīvantaṃ anujānissāma agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti? Tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.
297PTS 2.59緬 2.249已對照

二九七、於是良家子賴吒和羅的朋友們來到良家子賴吒和羅之處;到了之後,對良家子賴吒和羅這樣說——“朋友賴吒和羅,你是父母可愛、可意的獨子,在安樂中成長,在安樂中受呵護。朋友賴吒和羅,你不知道任何的苦。即使因你死去,你的父母也將不情願地與你分離。何況你還活著,他們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢!起來吧,朋友賴吒和羅,吃吧、喝吧、娛樂吧;一邊吃、喝、娛樂,一邊受用諸欲、作福德,歡喜度日吧。父母不會允許你舍離俗家而出家、成為無家者。即使因你死去,你的父母也將不情願地與你分離。何況你還活著,他們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢?”這樣說時,良家子賴吒和羅保持沉默。第二次……第三次,良家子賴吒和羅的朋友們也對良家子賴吒和羅這樣說——“朋友賴吒和羅,你是父母可愛、可意的獨子,在安樂中成長,在安樂中受呵護。朋友賴吒和羅,你不知道任何的苦。即使因你死去,你的父母也將不情願地與你分離。何況你還活著,他們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢?起來吧,朋友賴吒和羅,吃吧、喝吧、娛樂吧;一邊吃、喝、娛樂,一邊受用諸欲、作福德,歡喜度日吧。父母不會允許你舍離俗家而出家、成為無家者。即使因你死去,你的父母也將不情願地與你分離。何況你還活著,他們怎會允許你舍離俗家而出家、成為無家者呢?”第三次,良家子賴吒和羅也保持沉默。

297. Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālo kulaputto tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘tvaṃ khosi [tvaṃ kho (sī. pī.)], samma raṭṭhapāla, mātāpitūnaṃ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato. Na tvaṃ, samma raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi. Maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti. Kiṃ pana te taṃ jīvantaṃ anujānissanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca; bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu. Na taṃ mātāpitaro anujānissanti [anujānanti (sī. syā. kaṃ. pī.)] agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti. Kiṃ pana te taṃ jīvantaṃ anujānissanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti? Evaṃ vutte, raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho… tatiyampi kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘tvaṃ khosi, samma raṭṭhapāla, mātāpitūnaṃ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparibhato, na tvaṃ, samma raṭṭhapāla, kassaci dukkhassa jānāsi, maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti. Kiṃ pana te taṃ jīvantaṃ anujānissanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya? Uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla, bhuñja ca piva ca paricārehi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu. Na taṃ mātāpitaro anujānissanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya, maraṇenapi te mātāpitaro akāmakā vinā bhavissanti. Kiṃ pana te taṃ jīvantaṃ anujānissanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti? Tatiyampi kho raṭṭhapālo kulaputto tuṇhī ahosi.
298PTS 2.60已對照

二九八、於是良家子賴吒和羅的朋友們來到良家子賴吒和羅的父母之處;到了之後,對良家子賴吒和羅的父母這樣說——“母親、父親,這良家子賴吒和羅就在那裡,躺在沒有鋪任何[墊物]的地上:‘我就在這裡,要麼死,要麼出家。’你們若不允許良家子賴吒和羅舍離俗家而出家、成為無家者,死就會在那裡臨到他。但你們若允許良家子賴吒和羅舍離俗家而出家、成為無家者,你們也還能見到出了家的他。良家子賴吒和羅若不樂於舍離俗家而出家、成為無家者,他還會有什麼別的去處呢?他就會回到這裡來。請允許良家子賴吒和羅舍離俗家而出家、成為無家者。”“孩子們,我們允許良家子賴吒和羅舍離俗家而出家、成為無家者。但出家之後,應當[時時回來]讓父母見到[他]。”於是良家子賴吒和羅的朋友們來到良家子賴吒和羅之處;到了之後,對良家子賴吒和羅這樣說——“起來吧,朋友賴吒和羅,你已得到父母允許舍離俗家而出家、成為無家者。但出家之後,你應當[時時回來]讓父母見到[你]。”

298. Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālassa kulaputtassa mātāpitaro etadavocuṃ – ‘‘ammatātā, eso raṭṭhapālo kulaputto tattheva anantarahitāya bhūmiyā nipanno – ‘idheva me maraṇaṃ bhavissati pabbajjā vā’ti. Sace tumhe raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ nānujānissatha agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya, tattheva [tatthevassa (sī.)] maraṇaṃ āgamissati. Sace pana tumhe raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ anujānissatha agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya, pabbajitampi naṃ dakkhissatha. Sace raṭṭhapālo kulaputto nābhiramissati agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya, kā tassa [kā cassa (sī.)] aññā gati bhavissati? Idheva paccāgamissati. Anujānātha raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. ‘‘Anujānāma, tātā, raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Pabbajitena ca pana [pana te (syā. kaṃ. ka.)] mātāpitaro uddassetabbā’’ti. Atha kho raṭṭhapālassa kulaputtassa sahāyakā yena raṭṭhapālo kulaputto tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā raṭṭhapālaṃ kulaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘uṭṭhehi, samma raṭṭhapāla [‘‘tvaṃ khosi samma raṭṭhapāla mātāpitūnaṃ ekaputtako piyo manāpo sukhedhito sukhaparihato, na tvaṃ samma raṭṭhapāla kassaci dukkhassa jānāsi, uṭṭhehi samma raṭṭhapāla bhuñja ca piva ca paricārehi ca, bhuñjanto pivanto paricārento kāme paribhuñjanto puññāni karonto abhiramassu, (sī. pī. ka.)], anuññātosi mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Pabbajitena ca pana te mātāpitaro uddassetabbā’’ti.
299PTS 2.61緬 2.250已對照

二九九、於是良家子賴吒和羅起身,恢復了體力之後,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的良家子賴吒和羅對世尊這樣說——“尊者,我已得到父母允許舍離俗家而出家、成為無家者。願世尊令我出家。”良家子賴吒和羅便在世尊座下得了出家,得了具足戒。於是,在具壽賴吒和羅受具足戒不久、受具足戒半個月時,世尊在偷羅吒隨意住了[一段時間]之後,向舍衛城(Sāvatthī)遊行而去。依次遊行,來到舍衛城。世尊就住在舍衛城的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。於是具壽賴吒和羅獨一、遠離、不放逸、熱勤、自策勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:“生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。”而具壽賴吒和羅也成為阿羅漢之一。

299. Atha kho raṭṭhapālo kulaputto uṭṭhahitvā balaṃ gāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘anuññāto ahaṃ, bhante, mātāpitūhi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Pabbājetu maṃ bhagavā’’ti. Alattha kho raṭṭhapālo kulaputto bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Atha kho bhagavā acirūpasampanne āyasmante raṭṭhapāle aḍḍhamāsūpasampanne thullakoṭṭhike yathābhirantaṃ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena sāvatthi tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsi. Aññataro kho panāyasmā raṭṭhapālo arahataṃ ahosi.
PTS 2.62緬 2.251已對照

於是具壽賴吒和羅來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的具壽賴吒和羅對世尊這樣說——“尊者,我想去讓父母見我,如果世尊允許我的話。”於是,世尊以心遍知具壽賴吒和羅之心而作意。當世尊知道“良家子賴吒和羅是不可能捨棄學處而還俗的”之後,世尊就對具壽賴吒和羅這樣說——“賴吒和羅,你如今認為是時候,[便請自便]。”於是具壽賴吒和羅從座而起,禮敬世尊,右繞之後,收拾了坐臥處,取了缽與衣,向偷羅吒遊行而去。依次遊行,來到偷羅吒。具壽賴吒和羅就住在偷羅吒拘牢婆(Korabya)王的彌伽支羅(Migacīra)[園]。於是具壽賴吒和羅在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入偷羅吒乞食。在偷羅吒次第乞食時,來到自己父親的住處。那時,具壽賴吒和羅的父親正在中間的門屋裡令人梳理頭髮。具壽賴吒和羅的父親遠遠地看見具壽賴吒和羅走來;看見之後,這樣說:“就是這些禿頭小沙門,令我們可愛、可意的獨子出了家。”於是具壽賴吒和羅在自己父親的住處,既沒有得到布施,也沒有得到婉辭;反而只得到辱罵。那時,具壽賴吒和羅的親族的婢女正要把隔夜的粥倒掉。於是具壽賴吒和羅對那親族的婢女這樣說:“姊妹,如果這是要倒掉的東西,就倒在我的缽裡吧。”於是具壽賴吒和羅的親族的婢女把那隔夜的粥倒進具壽賴吒和羅的缽裡時,認出了[他]手、腳與聲音的相。

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā raṭṭhapālo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bhante, mātāpitaro uddassetuṃ, sace maṃ bhagavā anujānātī’’ti. Atha kho bhagavā āyasmato raṭṭhapālassa cetasā ceto paricca [cetoparivitakkaṃ (sī. pī.)] manasākāsi. Yathā [yadā (sī. pī.)] bhagavā aññāsi – ‘‘abhabbo kho raṭṭhapālo kulaputto sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitu’’nti, atha kho bhagavā āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca – ‘‘yassadāni tvaṃ, raṭṭhapāla, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya yena thullakoṭṭhikaṃ tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena cārikaṃ caramāno yena thullakoṭṭhiko tadavasari. Tatra sudaṃ āyasmā raṭṭhapālo thullakoṭṭhike viharati rañño korabyassa migacīre. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya thullakoṭṭhikaṃ piṇḍāya pāvisi. Thullakoṭṭhike sapadānaṃ piṇḍāya caramāno yena sakapitu nivesanaṃ tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena āyasmato raṭṭhapālassa pitā majjhimāya dvārasālāya ullikhāpeti. Addasā kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna etadavoca – ‘‘imehi muṇḍakehi samaṇakehi amhākaṃ ekaputtako piyo manāpo pabbājito’’ti. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo sakapitu nivesane neva dānaṃ alattha na paccakkhānaṃ; aññadatthu akkosameva alattha. Tena kho pana samayena āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī ābhidosikaṃ kummāsaṃ chaḍḍetukāmā hoti. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo taṃ ñātidāsiṃ etadavoca – ‘‘sacetaṃ, bhagini, chaḍḍanīyadhammaṃ, idha me patte ākirā’’ti. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī taṃ ābhidosikaṃ kummāsaṃ āyasmato raṭṭhapālassa patte ākirantī hatthānañca pādānañca sarassa ca nimittaṃ aggahesi.
300PTS 2.63緬 2.252已對照

三〇〇、於是具壽賴吒和羅的親族的婢女來到具壽賴吒和羅的母親之處;到了之後,對具壽賴吒和羅的母親這樣說:“夫人,稟告您,您要知道:‘主人之子賴吒和羅已經到了。’”“丫頭,你若說的是真話,我就使你成為自由人。”於是具壽賴吒和羅的母親來到具壽賴吒和羅的父親之處;到了之後,對具壽賴吒和羅的父親這樣說:“居士,稟告您,您要知道:‘據說良家子賴吒和羅已經到了。’”那時,具壽賴吒和羅正靠著某一處牆腳,吃著那隔夜的粥。於是具壽賴吒和羅的父親來到具壽賴吒和羅之處;到了之後,對具壽賴吒和羅這樣說:“賴吒和羅孩子,竟有這樣的事嗎——你要吃隔夜的粥?賴吒和羅孩子,難道不應當回自己的家嗎?”“居士,我們這些舍離俗家而出家、成為無家者的人,哪裡會有家呢?居士,我們是無家者。居士,我們去過你的家,在那裡既沒有得到布施,也沒有得到婉辭;反而只得到辱罵。”“來吧,賴吒和羅孩子,我們回家去。”“夠了,居士,我今天的飯食之事已經做完了。”“那麼,賴吒和羅孩子,請接受明天的飯食。”具壽賴吒和羅以默然表示接受。於是具壽賴吒和羅的父親知道具壽賴吒和羅已經接受,便來到自己的住處;到了之後,令人堆起一大堆金銀,以席子遮蓋,召喚具壽賴吒和羅的舊日妻子們:“來吧,媳婦們,你們從前以什麼裝飾裝扮起來而為良家子賴吒和羅所愛、所喜,就以那裝飾裝扮起來吧。”

300. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa ñātidāsī yenāyasmato raṭṭhapālassa mātā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato raṭṭhapālassa mātaraṃ etadavoca – ‘‘yaggheyye, jāneyyāsi – ‘ayyaputto raṭṭhapālo anuppatto’’’ti. ‘‘Sace, je, saccaṃ bhaṇasi, adāsiṃ taṃ karomī’’ti [saccaṃ vadasi, adāsī bhavasīti (sī. pī.), saccaṃ vadasi, adāsī bhavissasi (ka.)]. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa mātā yenāyasmato raṭṭhapālassa pitā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmato raṭṭhapālassa pitaraṃ etadavoca – ‘‘yagghe, gahapati, jāneyyāsi – ‘raṭṭhapālo kira kulaputto anuppatto’’’ti? Tena kho pana samayena āyasmā raṭṭhapālo taṃ ābhidosikaṃ kummāsaṃ aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ [kuḍḍaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] nissāya paribhuñjati. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā yenāyasmā raṭṭhapālo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca – ‘‘atthi nāma, tāta raṭṭhapāla, ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi? Nanu, tāta raṭṭhapāla, sakaṃ gehaṃ gantabba’’nti? ‘‘Kuto no, gahapati, amhākaṃ gehaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajitānaṃ? Anagārā mayaṃ, gahapati. Agamamha kho te, gahapati, gehaṃ, tattha neva dānaṃ alatthamha na paccakkhānaṃ; aññadatthu akkosameva alatthamhā’’ti. ‘‘Ehi, tāta raṭṭhapāla, gharaṃ gamissāmā’’ti. ‘‘Alaṃ, gahapati, kataṃ me ajja bhattakiccaṃ’’. ‘‘Tena hi, tāta raṭṭhapāla, adhivāsehi svātanāya bhatta’’nti. Adhivāsesi kho āyasmā raṭṭhapālo tuṇhībhāvena. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmato raṭṭhapālassa adhivāsanaṃ viditvā yena sakaṃ nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mahantaṃ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṃ kārāpetvā kilañjehi paṭicchādetvā āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyikā āmantesi – ‘‘etha tumhe, vadhuyo, yena alaṅkārena alaṅkatā pubbe raṭṭhapālassa kulaputtassa piyā hotha manāpā tena alaṅkārena alaṅkarothā’’ti.
301PTS 2.64已對照

三〇一、於是具壽賴吒和羅的父親在那一夜過後,在自己的住處令人備辦了上妙的嚼食、噉食之後,向具壽賴吒和羅通報時間:“賴吒和羅孩子,是時候了,飯食已經備好。”於是具壽賴吒和羅在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到自己父親的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。於是具壽賴吒和羅的父親令人揭開那一大堆金銀,對具壽賴吒和羅這樣說:“賴吒和羅孩子,這是你母親的財物,另有父親的,另有祖父的。賴吒和羅孩子,[你]能享受財物,也能作福德。來吧,賴吒和羅孩子,你還俗[之後],享受財物,作福德吧。”“居士,你若肯照我的話做,就把這一大堆金銀裝上車,令人運出去,沉入恆河河中央的水流裡。這是什麼緣故呢?居士,因為以那為因緣,你會生起愁、悲、苦、憂、惱。”於是具壽賴吒和羅的[兩位]舊日妻子各自抱住[他的]一隻腳,對具壽賴吒和羅這樣說:“夫君,你為了她們而行梵行的那些天女,究竟是什麼樣子的呢?”“姊妹們,我們不是為了天女而行梵行的。”[她們心想:]“夫君賴吒和羅竟以‘姊妹’之稱來稱呼我們。”就在那裡昏厥倒地。於是具壽賴吒和羅對父親這樣說:“居士,如果要給食物,就給吧;不要惱害我們。”“賴吒和羅孩子,吃吧,飯食已經備好了。”於是具壽賴吒和羅的父親以上妙的嚼食、噉食親手奉侍具壽賴吒和羅,使之飽足滿意。

301. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā āyasmato raṭṭhapālassa kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, tāta raṭṭhapāla, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena sakapitu nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā taṃ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṃ vivarāpetvā āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ te, tāta raṭṭhapāla, mātu mattikaṃ dhanaṃ, aññaṃ pettikaṃ, aññaṃ pitāmahaṃ. Sakkā, tāta raṭṭhapāla, bhoge ca bhuñjituṃ puññāni ca kātuṃ. Ehi tvaṃ, tāta raṭṭhapāla [raṭṭhapāla sikkhaṃ paccakkhāya (sabbattha)], hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu puññāni ca karohī’’ti. ‘‘Sace me tvaṃ, gahapati, vacanaṃ kareyyāsi, imaṃ hiraññasuvaṇṇassa puñjaṃ sakaṭe āropetvā nibbāhāpetvā majjhegaṅgāya nadiyā sote opilāpeyyāsi. Taṃ kissa hetu? Ye uppajjissanti hi te, gahapati, tatonidānaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa purāṇadutiyikā paccekaṃ pādesu gahetvā āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavocuṃ – ‘‘kīdisā nāma tā, ayyaputta, accharāyo yāsaṃ tvaṃ hetu brahmacariyaṃ carasī’’ti? ‘‘Na kho mayaṃ, bhaginī, accharānaṃ hetu brahmacariyaṃ carāmā’’ti. ‘‘Bhaginivādena no ayyaputto raṭṭhapālo samudācaratī’’ti tā tattheva mucchitā papatiṃsu. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo pitaraṃ etadavoca – ‘‘sace, gahapati, bhojanaṃ dātabbaṃ, detha; mā no viheṭhethā’’ti. ‘‘Bhuñja, tāta raṭṭhapāla, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho āyasmato raṭṭhapālassa pitā āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
302已對照

三〇二、於是,具壽賴吒和羅食畢,手已離缽,就站著說了這些偈——

302. Atha kho āyasmā raṭṭhapālo bhuttāvī onītapattapāṇī ṭhitakova imā gāthā abhāsi –
緬 2.253已對照

“看這被彩飾的形體,[那]傷瘡之身而被撐起;

‘‘Passa cittīkataṃ bimbaṃ, arukāyaṃ samussitaṃ;
已對照

病苦、多為[人]所思念,它沒有恆常的住立。

Āturaṃ bahusaṅkappaṃ, yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti.
已對照

“看這被彩飾的容色,以摩尼與耳環[為飾];

‘‘Passa cittīkataṃ rūpaṃ, maṇinā kuṇḍalena ca;
已對照

骨被皮所包裹,與衣服一起而光鮮。

Aṭṭhi tacena onaddhaṃ, saha vatthebhi sobhati.
已對照

“雙足以紫膠染成,面上塗抹了粉;

‘‘Alattakakatā pādā, mukhaṃ cuṇṇakamakkhitaṃ;
已對照

足以迷惑愚人,卻不能[迷惑]尋求彼岸者。

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.
PTS 2.65已對照

“頭髮梳成棋盤格之樣,雙眼塗抹了眼膏;

‘‘Aṭṭhāpadakatā kesā, nettā añjanamakkhitā;
已對照

足以迷惑愚人,卻不能[迷惑]尋求彼岸者。

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.
已對照

“彩飾如新的眼膏盒,腐壞之身被裝扮;

‘‘Añjanīva navā [añjanīvaṇṇavā (ka.)] cittā, pūtikāyo alaṅkato;
已對照

足以迷惑愚人,卻不能[迷惑]尋求彼岸者。

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.
已對照

“獵鹿者佈下了網,鹿卻沒有觸到羅網;

‘‘Odahi migavo pāsaṃ, nāsadā vākaraṃ migo;
已對照

吃了餌食,我們便離去,任捕鹿者哀號。”

Bhutvā nivāpaṃ gacchāma [gacchāmi (syā. ka.)], kandante migabandhake’’ti.
已對照

於是,具壽賴吒和羅就站著說了這些偈之後,前往拘牢婆王的彌伽支羅園;到了之後,在某棵樹下為日間住而坐。

Atha kho āyasmā raṭṭhapālo ṭhitakova imā gāthā bhāsitvā yena rañño korabyassa migacīraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi.
303PTS 2.66緬 2.254已對照

三〇三、那時,拘牢婆王召喚彌伽婆(Migava):“朋友彌伽婆,清掃彌伽支羅園地吧,我們去觀賞美好之地。”“是的,陛下。”彌伽婆應諾拘牢婆王之後,在清掃彌伽支羅園時,看見具壽賴吒和羅為日間住而坐在某棵樹下。看見之後,前往拘牢婆王之處;到了之後,對拘牢婆王這樣說——“陛下,你的彌伽支羅園已清掃好了。而那裡有一位名叫賴吒和羅的良家子,就是這偷羅吒上首家族的兒子,你一再稱揚的那一位;他正為日間住而坐在某棵樹下。”“那麼,朋友彌伽婆,今天園地就不必了。現在我們要去親近那位賴吒和羅尊師。”於是,拘牢婆王說了“凡在那裡所準備的嚼食、噉食,你們把它全都分發出去”之後,令人套好一輛輛上好的車乘,登上一輛上好的車乘,乘著一輛輛上好的車乘,以盛大的王家威儀從偷羅吒出發,為了見具壽賴吒和羅。乘車走到車所能通行之處後,便下車步行,帶著一批批顯要的眾會,來到具壽賴吒和羅之處;到了之後,與具壽賴吒和羅互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,站在一旁。站在一旁的拘牢婆王對具壽賴吒和羅這樣說——“請賴吒和羅尊師坐在這象毯上。”“夠了,大王,你坐吧;我坐在自己的座位上。”拘牢婆王便坐在所敷設的座位上。坐下之後,拘牢婆王對具壽賴吒和羅這樣說——

303. Atha kho rājā korabyo migavaṃ āmantesi – ‘‘sodhehi, samma migava, migacīraṃ uyyānabhūmiṃ; gacchāma subhūmiṃ dassanāyā’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho migavo rañño korabyassa paṭissutvā migacīraṃ sodhento addasa āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisinnaṃ. Disvāna yena rājā korabyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṃ korabyaṃ etadavoca – ‘‘suddhaṃ kho te, deva, migacīraṃ. Atthi cettha raṭṭhapālo nāma kulaputto imasmiṃyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto yassa tvaṃ abhiṇhaṃ kittayamāno ahosi, so aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisinno’’ti. ‘‘Tena hi, samma migava, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā. Tameva dāni mayaṃ bhavantaṃ raṭṭhapālaṃ payirupāsissāmā’’ti. Atha kho rājā korabyo ‘‘yaṃ tattha khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyattaṃ taṃ sabbaṃ vissajjethā’’ti vatvā bhadrāni bhadrāni yānāni yojāpetvā bhadraṃ yānaṃ abhiruhitvā bhadrehi bhadrehi yānehi thullakoṭṭhikamhā niyyāsi mahaccarājānubhāvena [mahaccā rājānubhāvena (sī.)] āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ dassanāya. Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ussaṭāya ussaṭāya parisāya yenāyasmā raṭṭhapālo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā raṭṭhapālena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho rājā korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca – ‘‘idha bhavaṃ raṭṭhapāla hatthatthare [kaṭṭhatthare (syā. kaṃ.)] nisīdatū’’ti. ‘‘Alaṃ, mahārāja, nisīda tvaṃ; nisinno ahaṃ sake āsane’’ti. Nisīdi rājā korabyo paññatte āsane. Nisajja kho rājā korabyo āyasmantaṃ raṭṭhapālaṃ etadavoca –
304已對照

三〇四、“賴吒和羅尊師,有這四種衰損,具足這些衰損的某些人在此剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。哪四種[衰損]呢?老之衰損、病之衰損、財之衰損、親族之衰損。賴吒和羅尊師,什麼是老之衰損呢?賴吒和羅尊師,在此,某人年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年。他這樣思察:‘我如今年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年。而我不容易得到未得到的財富,或使已得到的財富增長。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者呢?’他具足那老之衰損,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。賴吒和羅尊師,這稱為老之衰損。然而,賴吒和羅尊師如今年少、年輕,[發]甚是黑亮,具足賢善的青春,正當第一期年歲。賴吒和羅尊師沒有那老之衰損。賴吒和羅尊師是知道了什麼、見到了什麼或聽到了什麼,而從家出家、成為無家者的呢?

304. ‘‘Cattārimāni, bho raṭṭhapāla, pārijuññāni yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti. Katamāni cattāri? Jarāpārijuññaṃ, byādhipārijuññaṃ, bhogapārijuññaṃ, ñātipārijuññaṃ. Katamañca, bho raṭṭhapāla, jarāpārijuññaṃ? Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco jiṇṇo hoti vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto. So iti paṭisañcikkhati – ‘ahaṃ khomhi etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto. Na kho pana mayā sukaraṃ anadhigataṃ vā bhogaṃ adhigantuṃ adhigataṃ vā bhogaṃ phātiṃ kātuṃ [phātikattuṃ (sī.)]. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So tena jarāpārijuññena samannāgato kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Idaṃ vuccati, bho raṭṭhapāla, jarāpārijuññaṃ. Bhavaṃ kho pana raṭṭhapālo etarahi daharo yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā. Taṃ bhoto raṭṭhapālassa jarāpārijuññaṃ natthi. Kiṃ bhavaṃ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito?
PTS 2.67緬 2.255已對照

“賴吒和羅尊師,什麼是病之衰損呢?賴吒和羅尊師,在此,某人生病、痛苦、重病纏身。他這樣思察:‘我如今生病、痛苦、重病纏身。而我不容易得到未得到的財富,或使已得到的財富增長。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者呢?’他具足那病之衰損,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。賴吒和羅尊師,這稱為病之衰損。然而,賴吒和羅尊師如今少病少惱,具足等熟的消化力,不太冷、不太熱。賴吒和羅尊師沒有那病之衰損。賴吒和羅尊師是知道了什麼、見到了什麼或聽到了什麼,而從家出家、成為無家者的呢?

‘‘Katamañca, bho raṭṭhapāla, byādhipārijuññaṃ? Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno. So iti paṭisañcikkhati – ‘ahaṃ khomhi etarahi ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno. Na kho pana mayā sukaraṃ anadhigataṃ vā bhogaṃ adhigantuṃ adhigataṃ vā bhogaṃ phātiṃ kātuṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So tena byādhipārijuññena samannāgato kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Idaṃ vuccati, bho raṭṭhapāla, byādhipārijuññaṃ. Bhavaṃ kho pana raṭṭhapālo etarahi appābādho appātaṅko samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya. Taṃ bhoto raṭṭhapālassa byādhipārijuññaṃ natthi. Kiṃ bhavaṃ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito?
已對照

“賴吒和羅尊師,什麼是財之衰損呢?賴吒和羅尊師,在此,某人富裕,有大財富、大受用。他的那些財富漸次趨於耗盡。他這樣思察:‘我從前富裕,有大財富、大受用。我的那些財富已漸次耗盡了。而我不容易得到未得到的財富,或使已得到的財富增長。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者呢?’他具足那財之衰損,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。賴吒和羅尊師,這稱為財之衰損。然而,賴吒和羅尊師就是這偷羅吒上首家族的兒子。賴吒和羅尊師沒有那財之衰損。賴吒和羅尊師是知道了什麼、見到了什麼或聽到了什麼,而從家出家、成為無家者的呢?

‘‘Katamañca, bho raṭṭhapāla, bhogapārijuññaṃ? Idha, bho raṭṭhapāla, ekacco aḍḍho hoti mahaddhano mahābhogo. Tassa te bhogā anupubbena parikkhayaṃ gacchanti. So iti paṭisañcikkhati – ‘ahaṃ kho pubbe aḍḍho ahosiṃ mahaddhano mahābhogo. Tassa me te bhogā anupubbena parikkhayaṃ gatā. Na kho pana mayā sukaraṃ anadhigataṃ vā bhogaṃ adhigantuṃ adhigataṃ vā bhogaṃ phātiṃ kātuṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So tena bhogapārijuññena samannāgato kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Idaṃ vuccati, bho raṭṭhapāla, bhogapārijuññaṃ. Bhavaṃ kho pana raṭṭhapālo imasmiṃyeva thullakoṭṭhike aggakulassa putto. Taṃ bhoto raṭṭhapālassa bhogapārijuññaṃ natthi. Kiṃ bhavaṃ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito?
PTS 2.68緬 2.256已對照

“賴吒和羅尊師,什麼是親族之衰損呢?賴吒和羅尊師,在此,某人有許多朋友同僚、親族血親。他的那些親族漸次趨於耗盡。他這樣思察:‘我從前有許多朋友同僚、親族血親。我的那些[親族]已漸次耗盡了。而我不容易得到未得到的財富,或使已得到的財富增長。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者呢?’他具足那親族之衰損,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。賴吒和羅尊師,這稱為親族之衰損。然而,賴吒和羅尊師就在這偷羅吒有許多朋友同僚、親族血親。賴吒和羅尊師沒有那親族之衰損。賴吒和羅尊師是知道了什麼、見到了什麼或聽到了什麼,而從家出家、成為無家者的呢?

‘‘Katamañca, bho raṭṭhapāla, ñātipārijuññaṃ? Idha, bho raṭṭhapāla, ekaccassa bahū honti mittāmaccā ñātisālohitā. Tassa te ñātakā anupubbena parikkhayaṃ gacchanti. So iti paṭisañcikkhati – ‘mamaṃ kho pubbe bahū ahesuṃ mittāmaccā ñātisālohitā. Tassa me te anupubbena parikkhayaṃ gatā. Na kho pana mayā sukaraṃ anadhigataṃ vā bhogaṃ adhigantuṃ adhigataṃ vā bhogaṃ phātiṃ kātuṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So tena ñātipārijuññena samannāgato kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Idaṃ vuccati, bho raṭṭhapāla, ñātipārijuññaṃ. Bhoto kho pana raṭṭhapālassa imasmiṃyeva thullakoṭṭhike bahū mittāmaccā ñātisālohitā. Taṃ bhoto raṭṭhapālassa ñātipārijuññaṃ natthi. Kiṃ bhavaṃ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito?
已對照

“賴吒和羅尊師,這就是四種衰損,具足這些衰損的某些人在此剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。賴吒和羅尊師沒有這些。賴吒和羅尊師是知道了什麼、見到了什麼或聽到了什麼,而從家出家、成為無家者的呢?”

‘‘Imāni kho, bho raṭṭhapāla, cattāri pārijuññāni, yehi pārijuññehi samannāgatā idhekacce kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti. Tāni bhoto raṭṭhapālassa natthi. Kiṃ bhavaṃ raṭṭhapālo ñatvā vā disvā vā sutvā vā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti?
305PTS 2.69已對照

三〇五、“大王,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說示的四法說示,我知道了、見到了、聽到了它們之後,從家出家、成為無家者。哪四種[法說示]呢?‘世間被引去而不堅固’——大王,這是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說示的第一法說示,我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。‘世間無護、無主宰’——大王,這是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說示的第二法說示,我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。‘世間非己有,一切須舍而去’——大王,這是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說示的第三法說示,我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。‘世間不足、不滿,是渴愛之奴’——大王,這是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說示的第四法說示,我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。大王,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說示的四法說示,我知道了、見到了、聽到了它們之後,從家出家、成為無家者。”

305. ‘‘Atthi kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammuddesā uddiṭṭhā, ye ahaṃ [yamahaṃ (syā. kaṃ. ka.)] ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Katame cattāro? ‘Upaniyyati loko addhuvo’ti kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. ‘Atāṇo loko anabhissaro’ti kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. ‘Assako loko, sabbaṃ pahāya gamanīya’nti kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tatiyo dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. ‘Ūno loko atitto taṇhādāso’ti kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena catuttho dhammuddeso uddiṭṭho, yamahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Ime kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammuddesā uddiṭṭhā, ye ahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti.
306緬 2.257已對照

三〇六、“‘世間被引去而不堅固’——賴吒和羅尊師這樣說。賴吒和羅尊師,這所說的義應當怎樣理解呢?”“大王,你認為怎樣?你在二十歲時,在二十五歲時,於象[術]也是熟練者,於馬[術]也是熟練者,於車[術]也是熟練者,於弓[術]也是熟練者,於刀[術]也是熟練者,腿有力、臂有力、身體堪能、慣於征戰嗎?”“賴吒和羅尊師,我在二十歲時,在二十五歲時,於象[術]也是熟練者,於馬[術]也是熟練者,於車[術]也是熟練者,於弓[術]也是熟練者,於刀[術]也是熟練者,腿有力、臂有力、身體堪能、慣於征戰。賴吒和羅尊師,有時我覺得自己就像有神通者一般,看不到[有誰]在力氣上與自己相等。”“大王,你認為怎樣?你如今也正是這樣腿有力、臂有力、身體堪能、慣於征戰嗎?”“賴吒和羅尊師,確實不然。如今我年邁、年長、高齡,年事已高,已至暮年,我的年歲已行至八十。賴吒和羅尊師,有時我[想]‘我要把腳放在這裡’,卻把腳放到了別處。”“大王,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊正是就此而說:‘世間被引去而不堅固’——我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。”“稀有啊,賴吒和羅尊師!未曾有啊,賴吒和羅尊師!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的這[話]——‘世間被引去而不堅固’——是何等善說!賴吒和羅尊師,世間確實被引去而不堅固。

306. ‘‘‘Upaniyyati loko addhuvo’ti – bhavaṃ raṭṭhapālo āha. Imassa, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, tvaṃ vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti? ‘‘Ahosiṃ ahaṃ, bho raṭṭhapāla, vīsativassuddesikopi paṇṇavīsativassuddesikopi hatthismimpi katāvī assasmimpi katāvī rathasmimpi katāvī dhanusmimpi katāvī tharusmimpi katāvī ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro. Appekadāhaṃ, bho raṭṭhapāla, iddhimāva maññe na [iddhimā maññe na (syā. kaṃ.), iddhimā ca maññe (sī.), na viya maññe (ka.)] attano balena samasamaṃ samanupassāmī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, evameva tvaṃ etarahi ūrubalī bāhubalī alamatto saṅgāmāvacaro’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho raṭṭhapāla. Etarahi jiṇṇo vuḍḍho mahallako addhagato vayoanuppatto āsītiko me vayo vattati. Appekadāhaṃ, bho raṭṭhapāla, ‘idha pādaṃ karissāmī’ti aññeneva pādaṃ karomī’’ti. ‘‘Idaṃ kho taṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṃ – ‘upaniyyati loko addhuvo’ti, yamahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṃ, bho raṭṭhapāla! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘upaniyyati loko addhuvo’ti. Upaniyyati hi, bho raṭṭhapāla, loko addhuvo.
PTS 2.70緬 2.258已對照

“賴吒和羅尊師,在這王家中有象軍,有馬軍,有車軍,有步軍,在我們遭遇災難時,會[為我們]抵禦而行動。‘世間無護、無主宰’——賴吒和羅尊師這樣說。然而,賴吒和羅尊師,這所說的義應當怎樣理解呢?”“大王,你認為怎樣?你有某種潛伏的病惱嗎?”“賴吒和羅尊師,我有潛伏的病惱。賴吒和羅尊師,有時我的朋友同僚、親族血親圍著我站著,[說]:‘拘牢婆王現在要命終了,拘牢婆王現在要命終了。’”“大王,你認為怎樣?你能對那些朋友同僚、親族血親得到[這樣的事]——‘來吧,諸位朋友同僚、親族血親,你們大家都來分擔這受,好讓我感受較輕的受’——嗎?還是唯有你自己感受那受呢?”“賴吒和羅尊師,我不能對那些朋友同僚、親族血親得到[這樣的事]——‘來吧,諸位朋友同僚、親族血親,你們大家都來分擔這受,好讓我感受較輕的受。’而是唯有我自己感受那受。”“大王,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊正是就此而說:‘世間無護、無主宰’——我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。”“稀有啊,賴吒和羅尊師!未曾有啊,賴吒和羅尊師!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的這[話]——‘世間無護、無主宰’——是何等善說!賴吒和羅尊師,世間確實無護、無主宰。

‘‘Saṃvijjante kho, bho raṭṭhapāla, imasmiṃ rājakule hatthikāyāpi assakāyāpi rathakāyāpi pattikāyāpi, amhākaṃ āpadāsu pariyodhāya vattissanti. ‘Atāṇo loko anabhissaro’ti – bhavaṃ raṭṭhapālo āha. Imassa pana, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, atthi te koci anusāyiko ābādho’’ti? ‘‘Atthi me, bho raṭṭhapāla, anusāyiko ābādho. Appekadā maṃ, bho raṭṭhapāla, mittāmaccā ñātisālohitā parivāretvā ṭhitā honti – ‘idāni rājā korabyo kālaṃ karissati, idāni rājā korabyo kālaṃ karissatī’’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, labhasi tvaṃ te mittāmacce ñātisālohite – ‘āyantu me bhonto mittāmaccā ñātisālohitā, sabbeva santā imaṃ vedanaṃ saṃvibhajatha, yathāhaṃ lahukatarikaṃ vedanaṃ vediyeyya’nti – udāhu tvaṃyeva taṃ vedanaṃ vediyasī’’ti? ‘‘Nāhaṃ, bho raṭṭhapāla, labhāmi te mittāmacce ñātisālohite – ‘āyantu me bhonto mittāmaccā ñātisālohitā, sabbeva santā imaṃ vedanaṃ saṃvibhajatha, yathāhaṃ lahukatarikaṃ vedanaṃ vediyeyya’nti. Atha kho ahameva taṃ vedanaṃ vediyāmī’’ti. ‘‘Idaṃ kho taṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṃ – ‘atāṇo loko anabhissaro’ti, yamahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṃ, bho raṭṭhapāla! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘atāṇo loko anabhissaro’ti. Atāṇo hi, bho raṭṭhapāla, loko anabhissaro.
PTS 2.71緬 2.259已對照

“賴吒和羅尊師,在這王家中有大量的金銀,埋在地下的和置於空中的。‘世間非己有,一切須舍而去’——賴吒和羅尊師這樣說。然而,賴吒和羅尊師,這所說的義應當怎樣理解呢?”“大王,你認為怎樣?正如你如今具足、擁有五欲功德而享樂,你在他世也能得到[這樣]——‘我也正是這樣具足、擁有這些五欲功德而享樂’——嗎?還是別人將承受這財富,而你將隨業而去呢?”“賴吒和羅尊師,正如我如今具足、擁有五欲功德而享樂,我在他世不能得到[這樣]——‘我也正是這樣具足、擁有這些五欲功德而享樂。’而是別人將承受這財富;我則將隨業而去。”“大王,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊正是就此而說:‘世間非己有,一切須舍而去’——我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。”“稀有啊,賴吒和羅尊師!未曾有啊,賴吒和羅尊師!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的這[話]——‘世間非己有,一切須舍而去’——是何等善說!賴吒和羅尊師,世間確實非己有,一切須舍而去。

‘‘Saṃvijjati kho, bho raṭṭhapāla, imasmiṃ rājakule pahūtaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ bhūmigatañca vehāsagatañca. ‘Assako loko, sabbaṃ pahāya gamanīya’nti – bhavaṃ raṭṭhapālo āha. Imassa pana, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, yathā tvaṃ etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāresi, lacchasi tvaṃ paratthāpi – ‘evamevāhaṃ imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’ti, udāhu aññe imaṃ bhogaṃ paṭipajjissanti, tvaṃ pana yathākammaṃ gamissasī’’ti? ‘‘Yathāhaṃ, bho raṭṭhapāla, etarahi pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremi, nāhaṃ lacchāmi paratthāpi – ‘evameva imeheva pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāremī’ti. Atha kho aññe imaṃ bhogaṃ paṭipajjissanti; ahaṃ pana yathākammaṃ gamissāmī’’ti. ‘‘Idaṃ kho taṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṃ – ‘assako loko, sabbaṃ pahāya gamanīya’nti, yamahaṃ ñatvā ca disvā ca sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṃ, bho raṭṭhapāla! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘assako loko, sabbaṃ pahāya gamanīya’nti. Assako hi, bho raṭṭhapāla, loko sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ.
PTS 2.72已對照

“‘世間不足、不滿,是渴愛之奴’——賴吒和羅尊師這樣說。賴吒和羅尊師,這所說的義應當怎樣理解呢?”“大王,你認為怎樣?你統治著繁榮的拘樓國嗎?”“是的,賴吒和羅尊師,我統治著繁榮的拘樓國。”“大王,你認為怎樣?在此,若有一個可信的、可信賴的人從東方來。他來到你那裡之後這樣說:‘大王,你當知道,我從東方來。我在那裡看見一個廣大的地方,興盛、繁榮、人眾多、人煙稠密。那裡有許多象軍、馬軍、車軍、步軍;那裡有許多錢財穀物;那裡有許多未加工的與已加工的金銀;那裡有許多婦女可納。而且僅憑這麼多的兵力就可以征服[它]。大王,去征服吧!’你會對它怎麼做呢?”“賴吒和羅尊師,我們也會征服它而統治它。”“大王,你認為怎樣?在此,若有一個可信的、可信賴的人從西方……從北方……從南方……從大海彼岸來。他來到你那裡之後這樣說:‘大王,你當知道,我從大海彼岸來。我在那裡看見一個廣大的地方,興盛、繁榮、人眾多、人煙稠密。那裡有許多象軍、馬軍、車軍、步軍;那裡有許多錢財穀物;那裡有許多未加工的與已加工的金銀;那裡有許多婦女可納。而且僅憑這麼多的兵力就可以征服[它]。大王,去征服吧!’你會對它怎麼做呢?”“賴吒和羅尊師,我們也會征服它而統治它。”“大王,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊正是就此而說:‘世間不足、不滿,是渴愛之奴’——我知道了、見到了、聽到了它之後,從家出家、成為無家者。”“稀有啊,賴吒和羅尊師!未曾有啊,賴吒和羅尊師!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所說的這[話]——‘世間不足、不滿,是渴愛之奴’——是何等善說!賴吒和羅尊師,世間確實不足、不滿,是渴愛之奴。”

‘‘‘Ūno loko atitto taṇhādāso’ti – bhavaṃ raṭṭhapālo āha. Imassa, bho raṭṭhapāla, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti? ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasasī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho raṭṭhapāla, phītaṃ kuruṃ ajjhāvasāmī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi puratthimāya disāya? Tatthaddasaṃ mahantaṃ janapadaṃ iddhañceva phītañca bahujanaṃ ākiṇṇamanussaṃ. Bahū tattha hatthikāyā assakāyā rathakāyā pattikāyā; bahu tattha dhanadhaññaṃ [dantājinaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)]; bahu tattha hiraññasuvaṇṇaṃ akatañceva katañca; bahu tattha itthipariggaho. Sakkā ca tāvatakeneva balamattena [balatthena (sī. syā. kaṃ. pī.), bahalatthena (ka.)] abhivijinituṃ. Abhivijina, mahārājā’ti, kinti naṃ kareyyāsī’’ti? ‘‘Tampi mayaṃ, bho raṭṭhapāla, abhivijiya ajjhāvaseyyāmā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha puriso āgaccheyya pacchimāya disāya… uttarāya disāya… dakkhiṇāya disāya… parasamuddato saddhāyiko paccayiko. So taṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadeyya – ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṃ āgacchāmi parasamuddato? Tatthaddasaṃ mahantaṃ janapadaṃ iddhañceva phītañca bahujanaṃ ākiṇṇamanussaṃ. Bahū tattha hatthikāyā assakāyā rathakāyā pattikāyā; bahu tattha dhanadhaññaṃ; bahu tattha hiraññasuvaṇṇaṃ akatañceva katañca; bahu tattha itthipariggaho. Sakkā ca tāvatakeneva balamattena abhivijinituṃ. Abhivijina, mahārājā’ti, kinti naṃ kareyyāsī’’ti? ‘‘Tampi mayaṃ, bho raṭṭhapāla, abhivijiya ajjhāvaseyyāmā’’ti. ‘‘Idaṃ kho taṃ, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena sandhāya bhāsitaṃ – ‘ūno loko atitto taṇhādāso’ti, yamahaṃ ñatvā ca disvā sutvā ca agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bho raṭṭhapāla, abbhutaṃ, bho raṭṭhapāla! Yāva subhāsitaṃ cidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena – ‘ūno loko atitto taṇhādāso’ti. Ūno hi, bho raṭṭhapāla, loko atitto taṇhādāso’’ti.
緬 2.260已對照

具壽賴吒和羅說了這[番話]。說了這[番話]之後,又接著這樣說:

Idamavoca āyasmā raṭṭhapālo. Idaṃ vatvā athāparaṃ etadavoca –
307PTS 2.73緬 2.261已對照

三〇七、“我見世間有財富的人們,

得了錢財,由於愚痴而不布施;

貪婪地把財物積聚起來,

更加希求諸欲。

“國王以強力征服了大地,

統治著連同海邊的大地;

於大海此岸[的國土]不滿足,

連大海的彼岸也會希求。

“國王與其他許多人,

渴愛未離而走向死亡;

正是在不足中捨棄了身體,

因為世間之中,於諸欲沒有滿足。

“親族披散著頭髮為他哀哭,

又說:‘唉!但願我們的[親人]是不死的!’

把裹在布中的他抬出去,

堆起柴堆,然後焚燒。

“他被鐵叉戳刺著而焚燒,

只[帶著]一塊布,舍下了諸財物;

對於臨死者,沒有護佑:

此世的親族、朋友或是同伴[都不是]。

“繼承者們取走他的財物,

而眾生則隨業而去;

任何財物都不隨行臨死者——

兒子、妻子、財物與國土[都不隨行]。

“不能以財物得長壽,也不能以錢財除去衰老;

堅固者們說:這生命確實短少,非恆常,是變易之法。

“富者與貧者都觸及[死之]觸,

愚人與堅固者也同樣被觸及;

而愚人因愚痴,如被擊倒般躺臥,

堅固者被觸所觸時則不顫動。

“因此,慧確實勝過財物,

依於它,[人]在此世證得究竟;

由於未達究竟,於大大小小的有中,

[人們]由於愚痴而造諸惡業。

“[他]趣入母胎與他世,

陷入輪迴,一個接著一個;

劣慧者信從這樣的人,

[也]趣入母胎與他世。

“猶如盜賊在牆洞口被捉,

惡法者因自己的業而受懲罰;

同樣,人們死後在他世,

惡法者因自己的業而受懲罰。

“諸欲確實多彩、甘美、悅意,

以種種形色攪亂心;

見到諸欲功德中的過患,

因此我出家了,大王。

“人們猶如樹上的果實般墜落,

年少的與年老的,隨著身體的破壞;

見到這個,我也就出家了,大王,

無誤的沙門性才是更好的。”

307. ‘‘Passāmi loke sadhane manusse,
Laddhāna vittaṃ na dadanti mohā;
Luddhā dhanaṃ [laddhā dhanaṃ (ka.)] sannicayaṃ karonti,
Bhiyyova kāme abhipatthayanti.
‘‘Rājā pasayhā pathaviṃ vijitvā,
Sasāgarantaṃ mahimāvasanto [mahiyā vasanto (sī. ka.)];
Oraṃ samuddassa atittarūpo,
Pāraṃ samuddassapi patthayetha.
‘‘Rājā ca aññe ca bahū manussā,
Avītataṇhā [atittataṇhā (ka.)] maraṇaṃ upenti;
Ūnāva hutvāna jahanti dehaṃ,
Kāmehi lokamhi na hatthi titti.
‘‘Kandanti naṃ ñātī pakiriya kese,
Ahovatā no amarāti cāhu;
Vatthena naṃ pārutaṃ nīharitvā,
Citaṃ samādāya [samādhāya (sī.)] tatoḍahanti.
‘‘So ḍayhati sūlehi tujjamāno,
Ekena vatthena pahāya bhoge;
Na mīyamānassa bhavanti tāṇā,
Ñātīdha mittā atha vā sahāyā.
‘‘Dāyādakā tassa dhanaṃ haranti,
Satto pana gacchati yena kammaṃ;
Na mīyamānaṃ dhanamanveti kiñci,
Puttā ca dārā ca dhanañca raṭṭhaṃ.
‘‘Na dīghamāyuṃ labhate dhanena, na cāpi vittena jaraṃ vihanti;
Appaṃ hidaṃ jīvitamāhu dhīrā, asassataṃ vippariṇāmadhammaṃ.
‘‘Aḍḍhā daliddā ca phusanti phassaṃ,
Bālo ca dhīro ca tatheva phuṭṭho;
Bālo ca bālyā vadhitova seti,
Dhīro ca [dhīrova (ka.)] na vedhati phassaphuṭṭho.
‘‘Tasmā hi paññāva dhanena seyyo,
Yāya vosānamidhādhigacchati;
Abyositattā [asositattā (sī. pī.)] hi bhavābhavesu,
Pāpāni kammāni karonti mohā.
‘‘Upeti gabbhañca parañca lokaṃ,
Saṃsāramāpajja paramparāya;
Tassappapañño abhisaddahanto,
Upeti gabbhañca parañca lokaṃ.
‘‘Coro yathā sandhimukhe gahito,
Sakammunā haññati pāpadhammo;
Evaṃ pajā pecca paramhi loke,
Sakammunā haññati pāpadhammo.
‘‘Kāmāhi citrā madhurā manoramā,
Virūparūpena mathenti cittaṃ;
Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā,
Tasmā ahaṃ pabbajitomhi rāja.
‘‘Dumapphalāneva patanti māṇavā,
Daharā ca vuḍḍhā ca sarīrabhedā;
Etampi disvā [evampi disvā (sī.), etaṃ viditvā (syā. kaṃ.)] pabbajitomhi rāja,
Apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo’’ti.
Raṭṭhapālasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.
已對照

《賴吒和羅經》終,[《王品》中之]第二[經]。