快樂巴利palinanda.cc

中部第77經 · 大薩古盧陀夷經 Mahāsakuludāyisuttaṃ

本經目錄七、大薩古盧陀夷經

237PTS 2.2緬 2.194已對照

七、大薩古盧陀夷經

二三七、如是我聞——一時,世尊住在王舍城(Rājagaha)竹林迦蘭陀園(Veḷuvana Kalandakanivāpa)。那時,眾多一個個有名望的遊方者住在孔雀飼食處遊方者園(Moranivāpa paribbājakārāma),即:安那跋羅(Annabhāra)、婆羅達羅(Varadhara)、薩古盧陀夷(Sakuludāyī)遊方者,以及其他一個個有名望的遊方者。那時,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入王舍城乞食。那時,世尊心中這樣想——“現在為乞食而行於王舍城還太早,我何不前往孔雀飼食處遊方者園、遊方者薩古盧陀夷之處呢?”於是,世尊前往孔雀飼食處遊方者園。那時,遊方者薩古盧陀夷正與一大群遊方者眾坐在一起,[那眾會]喧譁著,發出高聲、大聲,談論著種種畜生論(tiracchānakathā)。這就是:國王論、盜賊論、大臣論、軍隊論、怖畏論、戰爭論、食物論、飲料論、衣服論、臥具論、花鬘論、香論、親戚論、車乘論、村莊論、集鎮論、城市論、國土論、女人論、勇士論、街道論、井邊論、先亡論、種種論、世界起源論、海洋起源論、如此有無論。遊方者薩古盧陀夷遠遠看見世尊走來;看見後,便安頓自己的眾會:“諸位請寂靜,諸位請勿作聲。這位沙門喬達摩來了。那位具壽喜好寂靜,稱讚寂靜。或許他知道這眾會寂靜,便會想到可以前來。”於是,那些遊方者就沉默了。於是,世尊前往遊方者薩古盧陀夷之處。遊方者薩古盧陀夷便對世尊這樣說:“尊者,世尊請來!尊者,世尊善來!尊者,世尊隔了很久才作這一趟因由(pariyāya),即為了來到此處。尊者,請世尊就座,這座位已經敷設好了。”世尊便坐在敷設好的座位上。遊方者薩古盧陀夷也取了一個低座,坐在一旁。世尊對坐在一旁的遊方者薩古盧陀夷這樣說:

237. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā moranivāpe paribbājakārāme paṭivasanti, seyyathidaṃ – annabhāro varadharo sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā paribbājakā. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ yena moranivāpo paribbājakārāmo yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti. Atha kho bhagavā yena moranivāpo paribbājakārāmo tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena sakuludāyī paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā. Addasā kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpeti – ‘‘appasaddā bhonto hontu; mā bhonto saddamakattha. Ayaṃ samaṇo gotamo āgacchati; appasaddakāmo kho pana so āyasmā appasaddassa vaṇṇavādī. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā’’ti. Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ. Atha kho bhagavā yena sakuludāyī paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho sakuludāyī paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā. Svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā; idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Sakuludāyīpi kho paribbājako aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho sakuludāyiṃ paribbājakaṃ bhagavā etadavoca –
238PTS 2.3緬 2.195已對照

二三八、“優陀夷,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”“尊者,這個談論且擱下吧,就是我們現在集坐所談的這個談論。尊者,這個談論以後世尊也不難聽到。尊者,前些天、更前些天,種種外道的沙門、婆羅門集坐、聚集在好奇堂(kutūhalasālā)中,生起了這樣的談論:‘諸位,鴦伽、摩揭陀人確有所得!諸位,鴦伽、摩揭陀人確善得所得!在那裡,這些擁有僧團、擁有會眾、是會眾之師、知名而有聲譽、是一派的宗師、受眾人敬重的沙門婆羅門,都已聚到王舍城度雨安居。這位富蘭那·迦葉(Pūraṇa Kassapa)也擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重;他也已聚到王舍城度雨安居。這位末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)……乃至……阿耆多·翅舍欽婆羅(Ajita Kesakambala)……婆浮陀·迦旃延(Pakudha Kaccāyana)……刪闍耶·毘羅胝子(Sañjaya Belaṭṭhaputta)……尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)也擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重;他也已聚到王舍城度雨安居。這位沙門喬達摩也擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重;他也已聚到王舍城度雨安居。在這些擁有僧團、擁有會眾、是會眾之師、知名而有聲譽、是一派的宗師、受眾人敬重的尊貴沙門婆羅門之中,究竟誰受弟子們恭敬、受尊重、受敬重、受供養?弟子們又恭敬、尊重誰之後,依止[他]而住呢?’”

238. ‘‘Kāyanuttha, udāyi, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? ‘‘Tiṭṭhatesā, bhante, kathā yāya mayaṃ etarahi kathāya sannisinnā. Nesā, bhante, kathā bhagavato dullabhā bhavissati pacchāpi savanāya. Purimāni, bhante, divasāni purimatarāni nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ kutūhalasālāyaṃ sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ ayamantarākathā udapādi – ‘lābhā vata, bho, aṅgamagadhānaṃ, suladdhalābhā vata, bho, aṅgamagadhānaṃ! Tatrime [yatthime (sī.)] samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭā. Ayampi kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; sopi rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭo. Ayampi kho makkhali gosālo…pe… ajito kesakambalo… pakudho kaccāyano… sañjayo belaṭṭhaputto… nigaṇṭho nāṭaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; sopi rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭo. Ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; sopi rājagahaṃ vassāvāsaṃ osaṭo. Ko nu kho imesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ saṅghīnaṃ gaṇīnaṃ gaṇācariyānaṃ ñātānaṃ yasassīnaṃ titthakarānaṃ sādhusammatānaṃ bahujanassa sāvakānaṃ sakkato garukato mānito pūjito, kañca pana sāvakā sakkatvā garuṃ katvā [garukatvā (sī. syā. kaṃ. pī.)] upanissāya viharantī’’’ti?
239緬 2.196已對照

二三九、“其中,有些人這樣說:‘這位富蘭那·迦葉擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重;然而他不受弟子們恭敬、不受尊重、不受敬重、不受供養,弟子們也不恭敬、尊重富蘭那·迦葉之後依止[他]而住。從前,富蘭那·迦葉向數百人的會眾說法。在那裡,富蘭那·迦葉的某位弟子出聲說:「諸位,不要問富蘭那·迦葉這件事;他不知道這個;我們知道這個,問我們這件事吧;我們會為諸位解答這個。」從前,富蘭那·迦葉舉起雙臂呼喊,[也]不能得[眾人依從]:「諸位請寂靜,諸位請勿作聲。他們問的不是諸位,他們問的是我們;我們會為他們解答。」而富蘭那·迦葉的許多弟子,對[他的]論舉罪之後便離去了:「你不了知這法與律,我了知這法與律,你哪能了知這法與律?你是邪行道者,我才是正行道者。我[所說]相應[義理],你[所說]不相應。應先說的你後說了,應後說的你先說了。你慣行的[主張]已被翻轉,你的論已被舉罪,你已被折伏;去為解脫你的論[設法]吧,若能夠就解釋開來!」如是,富蘭那·迦葉不受弟子們恭敬、不受尊重、不受敬重、不受供養,弟子們也不恭敬、尊重富蘭那·迦葉之後依止[他]而住。而富蘭那·迦葉已遭到如實的辱罵(dhammakkosa)。’”

239. ‘‘Tatrekacce evamāhaṃsu – ‘ayaṃ kho pūraṇo kassapo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; so ca kho sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana pūraṇaṃ kassapaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti. Bhūtapubbaṃ pūraṇo kassapo anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti. Tatraññataro pūraṇassa kassapassa sāvako saddamakāsi – ‘‘mā bhonto pūraṇaṃ kassapaṃ etamatthaṃ pucchittha; neso etaṃ jānāti; mayametaṃ jānāma, amhe etamatthaṃ pucchatha; mayametaṃ bhavantānaṃ byākarissāmā’’ti. Bhūtapubbaṃ pūraṇo kassapo bāhā paggayha kandanto na labhati – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Nete, bhavante, pucchanti, amhe ete pucchanti; mayametesaṃ byākarissāmā’’ti. Bahū kho pana pūraṇassa kassapassa sāvakā vādaṃ āropetvā apakkantā – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṃ me, asahitaṃ te, purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca, adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahitosi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Iti pūraṇo kassapo sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana pūraṇaṃ kassapaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti. Akkuṭṭho ca pana pūraṇo kassapo dhammakkosenā’’’ti.
PTS 2.4緬 2.197已對照

“有些人這樣說:‘這位末伽梨·拘舍梨……乃至……阿耆多·翅舍欽婆羅……婆浮陀·迦旃延……刪闍耶·毘羅胝子……尼乾陀·若提子也擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重;然而他不受弟子們恭敬、不受尊重、不受敬重、不受供養,弟子們也不恭敬、尊重尼乾陀·若提子之後依止[他]而住。從前,尼乾陀·若提子向數百人的會眾說法。在那裡,尼乾陀·若提子的某位弟子出聲說:「諸位,不要問尼乾陀·若提子這件事;他不知道這個;我們知道這個,問我們這件事吧;我們會為諸位解答這個。」從前,尼乾陀·若提子舉起雙臂呼喊,[也]不能得[眾人依從]:「諸位請寂靜,諸位請勿作聲。他們問的不是諸位,他們問的是我們;我們會為他們解答。」而尼乾陀·若提子的許多弟子,對[他的]論舉罪之後便離去了:「你不了知這法與律,我了知這法與律,你哪能了知這法與律?你是邪行道者,我才是正行道者。我[所說]相應[義理],你[所說]不相應。應先說的你後說了,應後說的你先說了。你慣行的[主張]已被翻轉,你的論已被舉罪,你已被折伏;去為解脫你的論[設法]吧,若能夠就解釋開來!」如是,尼乾陀·若提子不受弟子們恭敬、不受尊重、不受敬重、不受供養,弟子們也不恭敬、尊重尼乾陀·若提子之後依止[他]而住。而尼乾陀·若提子已遭到如實的辱罵。’”

‘‘Ekacce evamāhaṃsu – ‘ayampi kho makkhali gosālo…pe… ajito kesakambalo… pakudho kaccāyano… sañjayo belaṭṭhaputto… nigaṇṭho nāṭaputto saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; so ca kho sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti. Bhūtapubbaṃ nigaṇṭho nāṭaputto anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti. Tatraññataro nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvako saddamakāsi – mā bhonto nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etamatthaṃ pucchittha; neso etaṃ jānāti; mayametaṃ jānāma, amhe etamatthaṃ pucchatha; mayametaṃ bhavantānaṃ byākarissāmāti. Bhūtapubbaṃ nigaṇṭho nāṭaputto bāhā paggayha kandanto na labhati – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Nete bhavante pucchanti, amhe ete pucchanti; mayametesaṃ byākarissāmā’’ti. Bahū kho pana nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā vādaṃ āropetvā apakkantā – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi. Kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi. Ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṃ me asahitaṃ te, purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca, adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahitosi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Iti nigaṇṭho nāṭaputto sāvakānaṃ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, na ca pana nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti. Akkuṭṭho ca pana nigaṇṭho nāṭaputto dhammakkosenā’’’ti.
240PTS 2.5緬 2.198已對照

二四〇、“有些人這樣說:‘這位沙門喬達摩也擁有僧團,擁有會眾,是會眾之師,知名而有聲譽,是一派的宗師,受眾人敬重;而他受弟子們恭敬、受尊重、受敬重、受供養,弟子們也恭敬、尊重沙門喬達摩之後依止[他]而住。從前,沙門喬達摩向數百人的會眾說法。在那裡,沙門喬達摩的某位弟子咳嗽了一聲。另一位同梵行者便用膝蓋碰他:「具壽請寂靜,具壽請勿作聲,我們的導師世尊正在說法。」沙門喬達摩向數百人的會眾說法之時,那時沙門喬達摩的弟子們既沒有噴嚏聲,也沒有咳嗽聲。大群人眾以滿懷期待之相侍立於他:「世尊將為我們說什麼法,我們就聽那個。」猶如有人在四衢道口擠出無雜的純蜜(khuddamadhu aneḷaka)[分施],大群人眾便會以滿懷期待之相侍立於他;正是這樣,沙門喬達摩向數百人的會眾說法之時,那時沙門喬達摩的弟子們既沒有噴嚏聲,也沒有咳嗽聲。大群人眾以滿懷期待之相侍立於他:「世尊將為我們說什麼法,我們就聽那個。」就連沙門喬達摩那些與同梵行者起了爭執、捨棄學處而還俗的弟子,他們也是導師的稱讚者、法的稱讚者、僧團的稱讚者,只呵責自己,不呵責他人:「正是我們不吉,我們少福,我們在這樣善說的法與律中出家了,卻不能終生行圓滿、清淨的梵行。」他們或成為園民,或成為優婆塞,受持五學處而行。如是,沙門喬達摩受弟子們恭敬、受尊重、受敬重、受供養,弟子們也恭敬、尊重沙門喬達摩之後依止[他]而住。’”

240. ‘‘Ekacce evamāhaṃsu – ‘ayampi kho samaṇo gotamo saṅghī ceva gaṇī ca gaṇācariyo ca ñāto yasassī titthakaro sādhusammato bahujanassa; so ca kho sāvakānaṃ sakkato garukato mānito pūjito, samaṇañca pana gotamaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti. Bhūtapubbaṃ samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṃ desesi. Tatraññataro samaṇassa gotamassa sāvako ukkāsi. Tamenāññataro sabrahmacārī jaṇṇukena [jaṇṇuke (sī.)] ghaṭṭesi – ‘‘appasaddo āyasmā hotu, māyasmā saddamakāsi, satthā no bhagavā dhammaṃ desesī’’ti. Yasmiṃ samaye samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti, neva tasmiṃ samaye samaṇassa gotamassa sāvakānaṃ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā. Tamenaṃ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo [paccāsiṃ samānarūpo (sī. syā. kaṃ. pī.)] paccupaṭṭhito hoti – ‘‘yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati taṃ no sossāmā’’ti. Seyyathāpi nāma puriso cātummahāpathe khuddamadhuṃ [khuddaṃ madhuṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] anelakaṃ pīḷeyya [uppīḷeyya (sī.)]. Tamenaṃ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo paccupaṭṭhito assa. Evameva yasmiṃ samaye samaṇo gotamo anekasatāya parisāya dhammaṃ deseti, neva tasmiṃ samaye samaṇassa gotamassa sāvakānaṃ khipitasaddo vā hoti ukkāsitasaddo vā. Tamenaṃ mahājanakāyo paccāsīsamānarūpo paccupaṭṭhito hoti – ‘‘yaṃ no bhagavā dhammaṃ bhāsissati taṃ no sossāmā’’ti. Yepi samaṇassa gotamassa sāvakā sabrahmacārīhi sampayojetvā sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattanti tepi satthu ceva vaṇṇavādino honti, dhammassa ca vaṇṇavādino honti, saṅghassa ca vaṇṇavādino honti, attagarahinoyeva honti anaññagarahino, ‘‘mayamevamhā alakkhikā mayaṃ appapuññā te mayaṃ evaṃ svākkhāte dhammavinaye pabbajitvā nāsakkhimhā yāvajīvaṃ paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caritu’’nti. Te ārāmikabhūtā vā upāsakabhūtā vā pañcasikkhāpade samādāya vattanti. Iti samaṇo gotamo sāvakānaṃ sakkato garukato mānito pūjito, samaṇañca pana gotamaṃ sāvakā sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharantī’’’ti.
241已對照

二四一、“優陀夷,那麼,你在我身上見到幾種法,由於它們,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住呢?”“尊者,我在世尊身上見到五種法,由於它們,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養世尊,恭敬、尊重[世尊]之後,依止[世尊]而住。哪五種[法]呢?尊者,世尊是少食者,並且是少食的稱讚者。尊者,世尊是少食者,並且是少食的稱讚者——尊者,這就是我在世尊身上見到的第一種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養世尊,恭敬、尊重[世尊]之後,依止[世尊]而住。

241. ‘‘Kati pana tvaṃ, udāyi, mayi dhamme samanupassasi, yehi mamaṃ [mama (sabbattha)] sāvakā sakkaronti garuṃ karonti [garukaronti (sī. syā. kaṃ. pī.)] mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharantī’’ti? ‘‘Pañca kho ahaṃ, bhante, bhagavati dhamme samanupassāmi yehi bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti. Katame pañca? Bhagavā hi, bhante, appāhāro, appāhāratāya ca vaṇṇavādī. Yampi, bhante, bhagavā appāhāro, appāhāratāya ca vaṇṇavādī imaṃ kho ahaṃ, bhante, bhagavati paṭhamaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
PTS 2.6已對照

“再者,尊者,世尊對隨得的衣知足,並且是隨得衣知足的稱讚者。尊者,世尊對隨得的衣知足,並且是隨得衣知足的稱讚者——尊者,這就是我在世尊身上見到的第二種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養世尊,恭敬、尊重[世尊]之後,依止[世尊]而住。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī. Yampi, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, imaṃ kho ahaṃ, bhante, bhagavati dutiyaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
已對照

“再者,尊者,世尊對隨得的缽食知足,並且是隨得缽食知足的稱讚者。尊者,世尊對隨得的缽食知足,並且是隨得缽食知足的稱讚者——尊者,這就是我在世尊身上見到的第三種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養世尊,恭敬、尊重[世尊]之後,依止[世尊]而住。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī. Yampi, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, imaṃ kho ahaṃ, bhante, bhagavati tatiyaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
緬 2.199已對照

“再者,尊者,世尊對隨得的坐臥處知足,並且是隨得坐臥處知足的稱讚者。尊者,世尊對隨得的坐臥處知足,並且是隨得坐臥處知足的稱讚者——尊者,這就是我在世尊身上見到的第四種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養世尊,恭敬、尊重[世尊]之後,依止[世尊]而住。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī. Yampi, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, imaṃ kho ahaṃ, bhante, bhagavati catutthaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
已對照

“再者,尊者,世尊是遠離者,並且是遠離的稱讚者。尊者,世尊是遠離者,並且是遠離的稱讚者——尊者,這就是我在世尊身上見到的第五種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養世尊,恭敬、尊重[世尊]之後,依止[世尊]而住。

‘‘Puna caparaṃ, bhante, bhagavā pavivitto, pavivekassa ca vaṇṇavādī. Yampi, bhante, bhagavā pavivitto, pavivekassa ca vaṇṇavādī, imaṃ kho ahaṃ, bhante, bhagavati pañcamaṃ dhammaṃ samanupassāmi yena bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
已對照

“尊者,這就是我在世尊身上見到的五種法,由於它們,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養世尊,恭敬、尊重[世尊]之後,依止[世尊]而住。”

‘‘Ime kho ahaṃ, bhante, bhagavati pañca dhamme samanupassāmi yehi bhagavantaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharantī’’ti.
242PTS 2.7已對照

二四二、“優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩是少食者,並且是少食的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,然而,優陀夷,我有些弟子是以一小碟[食]為食者、以半小碟[食]為食者、以一木蘋果[量]為食者、以半木蘋果[量]為食者。而優陀夷,我有時以這缽吃滿至齊平缽緣的[量],甚至吃得更多。優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩是少食者,並且是少食的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,那麼,優陀夷,我那些以一小碟[食]為食、以半小碟[食]為食、以一木蘋果[量]為食、以半木蘋果[量]為食的弟子,便不會因這法而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住了。

242. ‘‘‘Appāhāro samaṇo gotamo, appāhāratāya ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi. Ahaṃ kho pana, udāyi, appekadā iminā pattena samatittikampi bhuñjāmi bhiyyopi bhuñjāmi. ‘Appāhāro samaṇo gotamo, appāhāratāya ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, ye te, udāyi, mama sāvakā kosakāhārāpi aḍḍhakosakāhārāpi beluvāhārāpi aḍḍhabeluvāhārāpi na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.
緬 2.200已對照

“優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩對隨得的衣知足,並且是隨得衣知足的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,然而,優陀夷,我有些弟子是持糞掃衣者、持粗衣者,他們從冢間、垃圾堆或店鋪揀取碎布,作成僧伽梨而持用。而優陀夷,我有時持用堅實的、刀裁粗糙的、如葫蘆毛[般細軟]的居士衣。優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩對隨得的衣知足,並且是隨得衣知足的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,那麼,優陀夷,我那些持糞掃衣、持粗衣,從冢間、垃圾堆或店鋪揀取碎布,作成僧伽梨而持用的弟子,便不會因這法而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住了。

‘‘‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā paṃsukūlikā lūkhacīvaradharā te susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni [pāpaṇikāni vā nantakāni vā (sī.)] uccinitvā [ucchinditvā (ka.)] saṅghāṭiṃ karitvā dhārenti. Ahaṃ kho panudāyi, appekadā gahapaticīvarāni dhāremi daḷhāni satthalūkhāni alābulomasāni. ‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, ye te, udāyi, mama sāvakā paṃsukūlikā lūkhacīvaradharā te susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṃ karitvā dhārenti, na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.
PTS 2.8已對照

“優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩對隨得的缽食知足,並且是隨得缽食知足的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,然而,優陀夷,我有些弟子是常乞食者、次第乞食者、樂於拾穗之行者,他們進入俗家之間時,即使被邀請就座也不接受。而優陀夷,我有時也在受邀時食用擇去黑粒、多羹多菜的粳米飯。優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩對隨得的缽食知足,並且是隨得缽食知足的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,那麼,優陀夷,我那些常乞食、次第乞食、樂於拾穗之行,進入俗家之間時即使被邀請就座也不接受的弟子,便不會因這法而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住了。

‘‘‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā piṇḍapātikā sapadānacārino uñchāsake vate ratā, te antaragharaṃ paviṭṭhā samānā āsanenapi nimantiyamānā na sādiyanti. Ahaṃ kho panudāyi, appekadā nimantanepi [nimantanassāpi (ka.)] bhuñjāmi sālīnaṃ odanaṃ vicitakāḷakaṃ anekasūpaṃ anekabyañjanaṃ. ‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, ye te, udāyi, mama sāvakā piṇḍapātikā sapadānacārino uñchāsake vate ratā te antaragharaṃ paviṭṭhā samānā āsanenapi nimantiyamānā na sādiyanti, na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.
緬 2.201已對照

“優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩對隨得的坐臥處知足,並且是隨得坐臥處知足的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,然而,優陀夷,我有些弟子是樹下住者、露地住者,他們八個月不進入有遮蔽處。而優陀夷,我有時也住在內外塗飾、無風[可入]、門閂緊閉、窗戶關嚴的諸尖頂屋中。優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩對隨得的坐臥處知足,並且是隨得坐臥處知足的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,那麼,優陀夷,我那些樹下住、露地住,八個月不進入有遮蔽處的弟子,便不會因這法而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住了。

‘‘‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā rukkhamūlikā abbhokāsikā, te aṭṭhamāse channaṃ na upenti. Ahaṃ kho panudāyi, appekadā kūṭāgāresupi viharāmi ullittāvalittesu nivātesu phusitaggaḷesu [phussitaggaḷesu (sī. pī.)] pihitavātapānesu. ‘Santuṭṭho samaṇo gotamo itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, ye te, udāyi, mama sāvakā rukkhamūlikā abbhokāsikā te aṭṭhamāse channaṃ na upenti, na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.
PTS 2.9已對照

“優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩是遠離者,並且是遠離的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,然而,優陀夷,我有些弟子是林野住者、住於邊遠坐臥處者,深入林野、叢林邊地的邊遠坐臥處而住,他們每半個月為了誦波羅提木叉而來到僧團中。而優陀夷,我有時與比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、國王、王的大臣、外道、外道弟子雜居而住。優陀夷,倘若弟子們因‘沙門喬達摩是遠離者,並且是遠離的稱讚者’而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住,那麼,優陀夷,我那些林野住、住於邊遠坐臥處,深入林野、叢林邊地的邊遠坐臥處而住,每半個月為了誦波羅提木叉而來到僧團中的弟子,便不會因這法而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住了。

‘‘‘Pavivitto samaṇo gotamo, pavivekassa ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, santi kho pana me, udāyi, sāvakā āraññikā pantasenāsanā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni ajjhogāhetvā viharanti, te anvaddhamāsaṃ saṅghamajjhe osaranti pātimokkhuddesāya. Ahaṃ kho panudāyi, appekadā ākiṇṇo viharāmi bhikkhūhi bhikkhunīhi upāsakehi upāsikāhi raññā rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi. ‘Pavivitto samaṇo gotamo, pavivekassa ca vaṇṇavādī’ti, iti ce maṃ, udāyi, sāvakā sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ, ye te, udāyi, mama sāvakā āraññakā pantasenāsanā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni ajjhogāhetvā viharanti te anvaddhamāsaṃ saṅghamajjhe osaranti pātimokkhuddesāya, na maṃ te iminā dhammena sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya vihareyyuṃ.
已對照

“優陀夷,如是,弟子們並不是由於這五種法而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住的。

‘‘Iti kho, udāyi, na mamaṃ sāvakā imehi pañcahi dhammehi sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
243緬 2.202已對照

二四三、“優陀夷,另有五種法,由於這五種法,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住。哪五種[法]呢?優陀夷,在此,弟子們就增上戒推崇我:‘沙門喬達摩具戒,具足最上的戒蘊。’優陀夷,弟子們就增上戒推崇我:‘沙門喬達摩具戒,具足最上的戒蘊’——優陀夷,這就是第一種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住。

243. ‘‘Atthi kho, udāyi, aññe ca pañca dhammā yehi pañcahi dhammehi mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti. Katame pañca? Idhudāyi, mamaṃ sāvakā adhisīle sambhāventi – ‘sīlavā samaṇo gotamo paramena sīlakkhandhena samannāgato’ti. Yampudāyi [yamudāyi (syā. ka.)], mamaṃ sāvakā adhisīle sambhāventi – ‘sīlavā samaṇo gotamo paramena sīlakkhandhena samannāgato’ti, ayaṃ kho, udāyi, paṭhamo dhammo yena mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
244PTS 2.10已對照

二四四、“再者,優陀夷,弟子們就殊勝的知見推崇我:‘沙門喬達摩正是知道了才說「我知道」,沙門喬達摩正是見到了才說「我見到」;沙門喬達摩以證知而說法,不以不證知;沙門喬達摩以有因緣而說法,不以無因緣;沙門喬達摩以有示導(sappāṭihāriya)而說法,不以無示導。’優陀夷,弟子們就殊勝的知見推崇我:‘沙門喬達摩正是知道了才說「我知道」,沙門喬達摩正是見到了才說「我見到」;沙門喬達摩以證知而說法,不以不證知;沙門喬達摩以有因緣而說法,不以無因緣;沙門喬達摩以有示導而說法,不以無示導’——優陀夷,這就是第二種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住。

244. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, mamaṃ sāvakā abhikkante ñāṇadassane sambhāventi – ‘jānaṃyevāha samaṇo gotamo – jānāmīti, passaṃyevāha samaṇo gotamo – passāmīti; abhiññāya samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anabhiññāya; sanidānaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anidānaṃ; sappāṭihāriyaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no appāṭihāriya’nti. Yampudāyi, mamaṃ sāvakā abhikkante ñāṇadassane sambhāventi – ‘jānaṃyevāha samaṇo gotamo – jānāmīti, passaṃyevāha samaṇo gotamo – passāmīti; abhiññāya samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anabhiññāya; sanidānaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no anidānaṃ; sappāṭihāriyaṃ samaṇo gotamo dhammaṃ deseti no appāṭihāriya’nti, ayaṃ kho, udāyi, dutiyo dhammo yena mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
245已對照

二四五、“再者,優陀夷,弟子們就增上慧推崇我:‘沙門喬達摩有慧,具足最上的慧蘊;「他會看不見將來的論路,或不能以如法[之言]善加折伏已生起的他人異論」——這[種]處是不存在的。’優陀夷,你認為怎樣?我的弟子們這樣知、這樣見,還會在[我說話]中間插入[自己的]話嗎?”

245. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, mamaṃ sāvakā adhipaññāya sambhāventi – ‘paññavā samaṇo gotamo paramena paññākkhandhena samannāgato; taṃ vata anāgataṃ vādapathaṃ na dakkhati, uppannaṃ vā parappavādaṃ na sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. Taṃ kiṃ maññasi, udāyi, api nu me sāvakā evaṃ jānantā evaṃ passantā antarantarā kathaṃ opāteyyu’’nti?
已對照

“不會的,尊者。”

‘‘No hetaṃ, bhante’’.
已對照

“優陀夷,我並不期待弟子們[給我]教誡;反而弟子們正是期待我的教誡。

‘‘Na kho panāhaṃ, udāyi, sāvakesu anusāsaniṃ paccāsīsāmi [paccāsiṃsāmi (sī. syā. kaṃ. pī.)]; aññadatthu mamayeva sāvakā anusāsaniṃ paccāsīsanti.
已對照

“優陀夷,弟子們就增上慧推崇我:‘沙門喬達摩有慧,具足最上的慧蘊;「他會看不見將來的論路,或不能以如法[之言]折伏已生起的他人異論」——這[種]處是不存在的’——優陀夷,這就是第三種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住。

‘‘Yampudāyi, mamaṃ sāvakā adhipaññāya sambhāventi – ‘paññavā samaṇo gotamo paramena paññākkhandhena samannāgato; taṃ vata anāgataṃ vādapathaṃ na dakkhati, uppannaṃ vā parappavādaṃ na sahadhammena niggahitaṃ niggaṇhissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati’. Ayaṃ kho, udāyi, tatiyo dhammo yena mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
246PTS 2.11緬 2.203已對照

二四六、“再者,優陀夷,我的弟子們沉陷於某種苦、為苦所迫,他們來到我這裡,問苦聖諦;被問時,我為他們解答苦聖諦,以問題的解答令他們的心滿意。他們問我苦集[聖諦]……苦滅[聖諦]……導至苦滅之道聖諦;被問時,我為他們解答導至苦滅之道聖諦,以問題的解答令他們的心滿意。優陀夷,我的弟子們沉陷於某種苦、為苦所迫,他們來到我這裡,問苦聖諦;被問時,我為他們解答苦聖諦,以問題的解答令他們的心滿意。他們問我苦集[聖諦]……苦滅[聖諦]……導至苦滅之道聖諦;被問時,我為他們解答導至苦滅之道聖諦,以問題的解答令他們的心滿意——優陀夷,這就是第四種法,由於它,弟子們恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住。

246. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, mama sāvakā yena dukkhena dukkhotiṇṇā dukkhaparetā te maṃ upasaṅkamitvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ pucchanti, tesāhaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromi, tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena; te maṃ dukkhasamudayaṃ… dukkhanirodhaṃ… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ pucchanti, tesāhaṃ dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromi, tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena. Yampudāyi, mama sāvakā yena dukkhena dukkhotiṇṇā dukkhaparetā te maṃ upasaṅkamitvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ pucchanti, tesāhaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromi, tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena. Te maṃ dukkhasamudayaṃ … dukkhanirodhaṃ… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ pucchanti. Tesāhaṃ dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ariyasaccaṃ puṭṭho byākaromi. Tesāhaṃ cittaṃ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena. Ayaṃ kho, udāyi, catuttho dhammo yena mamaṃ sāvakā sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti, sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharanti.
247已對照

二四七、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習四念處。優陀夷,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受隨觀受而住……於心隨觀心而住……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習四正勤。優陀夷,在此,比丘為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為舍斷已生的惡不善法,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令未生的善法生起,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習四神足。優陀夷,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,修習具足精進定勤行的神足,修習具足心定勤行的神足,修習具足審察定勤行的神足。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習五根。優陀夷,在此,比丘修習導向寂靜、導向正覺的信根;修習精進根……乃至……修習念根……修習定根……修習導向寂靜、導向正覺的慧根。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習五力。優陀夷,在此,比丘修習導向寂靜、導向正覺的信力;修習精進力……乃至……修習念力……修習定力……修習導向寂靜、導向正覺的慧力。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習七覺支。優陀夷,在此,比丘修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的念覺支;修習擇法覺支……乃至……修習精進覺支……修習喜覺支……修習輕安覺支……修習定覺支……修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的舍覺支。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習八支聖道。優陀夷,在此,比丘修習正見,修習正思惟,修習正語,修習正業,修習正命,修習正精進,修習正念,修習正定。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

247. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati… citte cittānupassī viharati… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
已對照

二四八、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習八解脫。有色者見諸色,這是第一解脫;內無色想者見外諸色,這是第二解脫;唯勝解為‘淨’,這是第三解脫;完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處,這是第四解脫;完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處,這是第五解脫;完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處,這是第六解脫;完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處,這是第七解脫;完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,這是第八解脫。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro sammappadhāne bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati; uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati; anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati; uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti, vāyamati, vīriyaṃ ārabhati, cittaṃ paggaṇhāti, padahati. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
緬 2.204已對照

二四九、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習八勝處。內有色想者見外諸色,是少的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第一勝處。

“內有色想者見外諸色,是無量的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第二勝處。

“內無色想者見外諸色,是少的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第三勝處。

“內無色想者見外諸色,是無量的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第四勝處。

“內無色想者見外諸色,是青的、青色的、青所顯的、青光的。猶如亞麻花(umā),是青的、青色的、青所顯的、青光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是青的、青色的、青所顯的、青光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是青的、青色的、青所顯的、青光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第五勝處。

“內無色想者見外諸色,是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的。猶如迦尼迦羅花(kaṇikāra),是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第六勝處。

“內無色想者見外諸色,是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的。猶如朱槿花(bandhujīvaka),是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第七勝處。

“內無色想者見外諸色,是白的、白色的、白所顯的、白光的。猶如太白星(osadhitārakā),是白的、白色的、白所顯的、白光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是白的、白色的、白所顯的、白光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是白的、白色的、白所顯的、白光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第八勝處。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro iddhipāde bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
PTS 2.12已對照

二五〇、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習十遍處。有一[人]了知地遍,上、下、四維、無二、無量;有一[人]了知水遍……乃至……有一[人]了知火遍……有一[人]了知風遍……有一[人]了知青遍……有一[人]了知黃遍……有一[人]了知赤遍……有一[人]了知白遍……有一[人]了知虛空遍……有一[人]了知識遍,上、下、四維、無二、無量。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā pañcindriyāni bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu saddhindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ; vīriyindriyaṃ bhāveti…pe… satindriyaṃ bhāveti… samādhindriyaṃ bhāveti… paññindriyaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
已對照

二五一、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們修習四禪。優陀夷,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。他以離生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被離生的喜、樂所遍滿。優陀夷,猶如熟練的搓澡工或搓澡工的學徒,把沐浴粉撒入銅盆中,一面反覆地灑水,一面加以揉合;那沐浴粉團便為滋潤所隨行,為滋潤所浸透,內外皆為滋潤所遍滿,卻不流滴。優陀夷,正是這樣,比丘以離生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被離生的喜、樂所遍滿。

“再者,優陀夷,比丘尋、伺寂止,內潔淨……乃至……成就並住於第二禪。他以定生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被定生的喜、樂所遍滿。優陀夷,猶如有一泉水湧出的深水湖,它在東方沒有進水口,在西方沒有進水口,在北方沒有進水口,在南方沒有進水口,天也不時時注入應時的水流;而清涼的水流從那湖中湧出,以清涼之水浸潤、遍潤、充滿、遍滿那整個湖,全湖沒有任何一處不被清涼之水所遍滿。優陀夷,正是這樣,比丘以定生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被定生的喜、樂所遍滿。

“再者,優陀夷,比丘離喜……乃至……成就並住於第三禪。他以無喜之樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被無喜之樂所遍滿。優陀夷,猶如在青蓮(uppala)池、白蓮(paduma)池或紅蓮(puṇḍarīka)池中,有一些青蓮、白蓮或紅蓮生於水中,長於水中,不出水面,沉浸在水中而得滋養;它們從頂端到根部都被清涼之水所浸潤、遍潤、充滿、遍滿,所有的青蓮、白蓮或紅蓮沒有任何一處不被清涼之水所遍滿。優陀夷,正是這樣,比丘以無喜之樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被無喜之樂所遍滿。

“再者,優陀夷,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。他以清淨、潔白之心遍滿此身而坐,其全身沒有任何一處不被清淨、潔白之心所遍滿。優陀夷,猶如有人用白布連頭覆蓋全身而坐,其全身沒有任何一處不被白布所覆蓋。優陀夷,正是這樣,比丘以清淨、潔白之心遍滿此身而坐,其全身沒有任何一處不被清淨、潔白之心所遍滿。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā pañca balāni bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu saddhābalaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ; vīriyabalaṃ bhāveti…pe… satibalaṃ bhāveti… samādhibalaṃ bhāveti… paññābalaṃ bhāveti upasamagāmiṃ sambodhagāmiṃ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
已對照

二五二、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們如此了知:‘我這個身體有色,由四大所成,為父母所生,由飯與粥堆積而成,是無常、塗拭、按摩、破壞、離散之法;而我這個識依止於此、繫縛於此。’優陀夷,猶如一顆琉璃寶珠,美麗、純正,有八個切面,善加琢磨,透明、澄澈,具足一切行相;其中穿著藍色、黃色、紅色、白色或淡黃色的線。有位具眼之人把它放在手中省察:‘這是一顆琉璃寶珠,美麗、純正,有八個切面,善加琢磨,透明、澄澈,具足一切行相;其中穿著藍色、黃色、紅色、白色或淡黃色的線。’優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們如此了知:‘我這個身體有色,由四大所成,為父母所生,由飯與粥堆積而成,是無常、塗拭、按摩、破壞、離散之法;而我這個識依止於此、繫縛於此。’而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā sattabojjhaṅge bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ; dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
緬 2.205已對照

二五三、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們從此身化作出另一個身:有色、意所成、具足一切大小肢節、諸根無缺。優陀夷,猶如有人從蒙迦草(muñja)中抽出葦莖(īsikā)。他會這樣想:‘這是蒙迦草,這是葦莖;蒙迦草是一回事,葦莖是另一回事,葦莖正是從蒙迦草中抽出來的。’又猶如,優陀夷,有人從鞘中拔出劍。他會這樣想:‘這是劍,這是鞘;劍是一回事,鞘是另一回事,劍正是從鞘中拔出來的。’又猶如,優陀夷,有人把蛇從蛇蛻中取出。他會這樣想:‘這是蛇,這是蛻;蛇是一回事,蛻是另一回事,蛇正是從蛻中取出來的。’優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們從此身化作出另一個身:有色、意所成、具足一切大小肢節、諸根無缺。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu sammādiṭṭhiṃ bhāveti, sammāsaṅkappaṃ bhāveti, sammāvācaṃ bhāveti, sammākammantaṃ bhāveti, sammāājīvaṃ bhāveti, sammāvāyāmaṃ bhāveti, sammāsatiṃ bhāveti, sammāsamādhiṃ bhāveti. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
248PTS 2.13已對照

二五四、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們體驗多種神變:一身能變成多身,多身能合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸有如此大神力、大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界。優陀夷,猶如熟練的陶工或陶工的弟子,能以善加調製的黏土,隨其所欲做成、完成各種陶器。又猶如,優陀夷,熟練的象牙匠或象牙匠的弟子,能以善加處理的象牙,隨其所欲做成、完成各種象牙製品。又猶如,優陀夷,熟練的金匠或金匠的弟子,能以善加鍛鍊的黃金,隨其所欲做成、完成各種金器。優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們體驗多種神變:一身能變成多身,多身能合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸有如此大神力、大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

248. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā aṭṭha vimokkhe bhāventi. Rūpī rūpāni passati, ayaṃ paṭhamo vimokkho; ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati, ayaṃ dutiyo vimokkho; subhanteva adhimutto hoti, ayaṃ tatiyo vimokkho; sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ catuttho vimokkho; sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ pañcamo vimokkho; sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ chaṭṭho vimokkho; sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ sattamo vimokkho; sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ aṭṭhamo vimokkho. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
249PTS 2.14緬 2.206已對照

二五五、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的。優陀夷,猶如有力的吹螺者毫不費力便能令四方[聽聞]知曉。優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

249. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā aṭṭha abhibhāyatanāni bhāventi. Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃ saññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.
‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃ saññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃ saññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃ saññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ, seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ; evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃ saññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ, seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ; evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃ saññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ; evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃ saññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathāpi vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ; evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi, passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
250PTS 2.15已對照

二五六、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們以自己的心遍知其他眾生、其他人的心:有貪的心,了知為‘有貪的心’;離貪的心,了知為‘離貪的心’;有瞋的心,了知為‘有瞋的心’;離瞋的心,了知為‘離瞋的心’;有痴的心,了知為‘有痴的心’;離痴的心,了知為‘離痴的心’;萎縮的心,了知為‘萎縮的心’;散亂的心,了知為‘散亂的心’;廣大的心,了知為‘廣大的心’;不廣大的心,了知為‘不廣大的心’;有上的心,了知為‘有上的心’;無上的心,了知為‘無上的心’;得定的心,了知為‘得定的心’;無定的心,了知為‘無定的心’;解脫的心,了知為‘解脫的心’;未解脫的心,了知為‘未解脫的心’。優陀夷,猶如年少、年輕、喜好裝飾的女子或男子,在清淨、皎潔的鏡中,或在澄澈的水缽中,省察自己的面容:若有斑點,便知道‘有斑點’;若無斑點,便知道‘無斑點’。優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們以自己的心遍知其他眾生、其他人的心:有貪的心,了知為‘有貪的心’;離貪的心……乃至……有瞋的心……離瞋的心……有痴的心……離痴的心……萎縮的心……散亂的心……廣大的心……不廣大的心……有上的心……無上的心……得定的心……無定的心……解脫的心……未解脫的心,了知為‘未解脫的心’。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

250. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā dasa kasiṇāyatanāni bhāventi. Pathavīkasiṇameko sañjānāti uddhamadho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ; āpokasiṇameko sañjānāti…pe… tejokasiṇameko sañjānāti… vāyokasiṇameko sañjānāti… nīlakasiṇameko sañjānāti… pītakasiṇameko sañjānāti… lohitakasiṇameko sañjānāti… odātakasiṇameko sañjānāti… ākāsakasiṇameko sañjānāti … viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhamadho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
251PTS 2.16緬 2.208已對照

二五七、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們回憶起許多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多壞劫、許多成劫、許多壞成劫——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。優陀夷,猶如有人從自己的村莊前往另一個村莊,又從那個村莊前往另一個村莊,然後他從那個村莊回到自己的村莊。他會這樣想:‘我從自己的村莊去了另一個村莊,在那裡如此站立、如此坐著、如此說話、如此沉默;又從那個村莊去了某個村莊,在那裡也如此站立、如此坐著、如此說話、如此沉默;然後我從那個村莊回到了自己的村莊。’優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們回憶起許多種宿住,即:一生……乃至……如此,他們回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

251. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāri jhānāni bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Seyyathāpi, udāyi, dakkho nhāpako [nahāpako (sī. pī.)] vā nhāpakantevāsī vā kaṃsathāle nhānīyacuṇṇāni [nahānīyacuṇṇāni (sī. pī.)] ākiritvā udakena paripphosakaṃ paripphosakaṃ sanneyya, sāyaṃ nhānīyapiṇḍi [sāssa nahānīyapiṇḍī (sī. syā. kaṃ.)] snehānugatā snehapareto santarabāhirā phuṭā snehena na ca pagghariṇī; evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘Puna caparaṃ, udāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Seyyathāpi, udāyi, udakarahado gambhīro ubbhidodako [ubbhitodako (syā. kaṃ. ka.)]. Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṃ, devo ca na kālena kālaṃ sammā dhāraṃ anuppaveccheyya; atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṃ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa [na nesaṃ (sī.)] kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṃ assa. Evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘Puna caparaṃ, udāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti. Seyyathāpi, udāyi, uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṃ, uppalānaṃ vā padumānaṃ vā puṇḍarīkānaṃ vā sītena vārinā apphuṭaṃ assa; evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘Puna caparaṃ, udāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti. Seyyathāpi, udāyi, puriso odātena vatthena sasīsaṃ pārupitvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṃ assa; evameva kho, udāyi, bhikkhu imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
252已對照

二五八、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去——‘這些眾生確實具足身惡行、具足語惡行、具足意惡行,誹謗聖者,持邪見,受持邪見之業;他們身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。而這些眾生具足身善行、具足語善行、具足意善行,不誹謗聖者,持正見,受持正見之業;他們身壞命終之後,投生於善趣、天界。’如此,他們以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去。優陀夷,猶如有兩座有門的房屋,具眼之人站在[兩屋]中間,能看見人們走進房屋、走出房屋、來回往來、到處走動。優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去……乃至……而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。

252. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā evaṃ pajānanti – ‘ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo; idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddhaṃ’. Seyyathāpi, udāyi, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno; tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā. Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya – ‘ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno sabbākārasampanno; tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā’ti. Evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā evaṃ pajānanti – ‘ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo; idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddha’nti. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
253PTS 2.18緬 2.210已對照

二五九、“再者,優陀夷,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。優陀夷,猶如山間凹處有一個湖泊,透明、澄澈、無濁。有位具眼之人站在岸邊,能看見牡蠣和貝殼、砂礫和卵石,以及遊動的、停住的魚群。他會這樣想:‘這個湖泊透明、澄澈、無濁,其中有這些牡蠣和貝殼、砂礫和卵石,以及遊動的、停住的魚群。’優陀夷,正是這樣,我已為弟子們宣說了行道,依那行道,我的弟子們由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。而我的許多弟子在此[行道]中已達到證知究竟之彼岸而住。優陀夷,這就是第五種法,我的弟子們因此而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住。

“優陀夷,這就是五種法,我的弟子們因這些而恭敬、尊重、敬重、供養我,恭敬、尊重[我]之後,依止[我]而住。”

世尊說了這[番話]。遊方者薩古盧陀夷滿意、歡喜世尊之所說。

253. ‘‘Puna caparaṃ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimminanti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Seyyathāpi, udāyi, puriso muñjamhā īsikaṃ pabbāheyya; tassa evamassa – ‘ayaṃ muñjo, ayaṃ īsikā; añño muñjo, aññā īsikā; muñjamhātveva īsikā pabbāḷhā’ti. Seyyathā vā panudāyi, puriso asiṃ kosiyā pabbāheyya; tassa evamassa – ‘ayaṃ asi, ayaṃ kosi; añño asi aññā kosi; kosiyātveva asi pabbāḷho’ti. Seyyathā vā, panudāyi, puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya; tassa evamassa – ‘ayaṃ ahi, ayaṃ karaṇḍo; añño ahi, añño karaṇḍo; karaṇḍātveva ahi ubbhato’ti. Evameva kho, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṃ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimminanti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti.
已對照

《大薩古盧陀夷經》終,[《遊方者品》中之]第七[經]。