快樂巴利palinanda.cc

中部第76經 · 散陀迦經 Sandakasuttaṃ

本經目錄六、散陀迦經

223PTS 1.514緬 2.181已對照

六、散陀迦經

二二三、如是我聞——一時,世尊住在憍賞彌(Kosambī)瞿師羅園(Ghositārāma)。當時,遊方者散陀迦(Sandaka)與約五百位遊方者組成的一大群遊方者眾一起,住在畢勒叉窟(Pilakkhaguhā)。那時,具壽阿難於傍晚時分從靜坐起身,召喚諸比丘:“來吧,賢友們,我們到天造池(Devakatasobbha)去,為了看窟。”“是,賢友。”那些比丘應諾具壽阿難。於是,具壽阿難與眾多比丘一起前往天造池。當時,遊方者散陀迦正與一大群遊方者眾坐在一起,[那眾會]喧譁著,發出高聲、大聲,談論著種種畜生論(tiracchānakathā)。這就是:國王論、盜賊論、大臣論、軍隊論、怖畏論、戰爭論、食物論、飲料論、衣服論、臥具論、花鬘論、香論、親戚論、車乘論、村莊論、集鎮論、城市論、國土論、女人論、勇士論、街道論、井邊論、先亡論、種種論、世界起源論、海洋起源論、如此有無論。遊方者散陀迦遠遠看見具壽阿難走來;看見後,便安頓自己的眾會:“諸位請寂靜,諸位請勿作聲。這位沙門喬達摩的弟子沙門阿難來了。凡是住在憍賞彌的沙門喬達摩的弟子,這位沙門阿難就是其中之一。而那些具壽們喜好寂靜、受寂靜之調伏、稱讚寂靜。或許他知道這眾會寂靜,便會想到可以前來。”於是那些遊方者就沉默了。

223. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tena kho pana samayena sandako paribbājako pilakkhaguhāyaṃ paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ pañcamattehi paribbājakasatehi. Atha kho āyasmā ānando sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘‘āyāmāvuso, yena devakatasobbho tenupasaṅkamissāma guhādassanāyā’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Atha kho āyasmā ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ yena devakatasobbho tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena sandako paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā. Addasā kho sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha; ayaṃ samaṇassa gotamassa sāvako āgacchati samaṇo ānando. Yāvatā kho pana samaṇassa gotamassa sāvakā kosambiyaṃ paṭivasanti, ayaṃ tesaṃ aññataro samaṇo ānando. Appasaddakāmā kho pana te āyasmanto appasaddavinītā appasaddassa vaṇṇavādino; appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā’’ti. Atha kho te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.
224PTS 1.515緬 2.182已對照

二二四、於是,具壽阿難前往遊方者散陀迦之處。遊方者散陀迦便對具壽阿難這樣說——“阿難尊師請來!阿難尊師善來!阿難尊師隔了很久才作這一趟因由,即為了來到此處。請阿難尊師就座,這座位已經敷設好了。”具壽阿難便坐在敷設好的座位上。遊方者散陀迦也取了一個低座,坐在一旁。具壽阿難對坐在一旁的遊方者散陀迦這樣說——“散陀迦,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”“阿難尊師,這個談論且擱下吧,就是我們現在集坐所談的這個談論。這個談論以後阿難尊師也不難聽到。善哉,願阿難尊師自己就自己老師的宗義說一番法語。”“那麼,散陀迦,你要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”遊方者散陀迦應諾具壽阿難。具壽阿難這樣說——“散陀迦,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊宣說了這四種非梵行住(abrahmacariyavāsa),也宣說了四種不可依恃的(anassāsika)梵行:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。”“阿難尊師,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的四種非梵行住——在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]——是哪些呢?”

224. Atha kho āyasmā ānando yena sandako paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho sandako paribbājako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘etu kho bhavaṃ ānando, svāgataṃ bhoto ānandassa. Cirassaṃ kho bhavaṃ ānando imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu bhavaṃ ānando, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi kho āyasmā ānando paññatte āsane. Sandakopi kho paribbājako aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho sandakaṃ paribbājakaṃ āyasmā ānando etadavoca – ‘‘kāyanuttha, sandaka, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? ‘‘Tiṭṭhatesā, bho ānanda, kathā yāya mayaṃ etarahi kathāya sannisinnā. Nesā bhoto ānandassa kathā dullabhā bhavissati pacchāpi savanāya. Sādhu vata bhavantaṃyeva ānandaṃ paṭibhātu sake ācariyake dhammīkathā’’ti. ‘‘Tena hi, sandaka, suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ bho’’ti kho sandako paribbājako āyasmato ānandassa paccassosi. Āyasmā ānando etadavoca – ‘‘cattārome, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena abrahmacariyavāsā akkhātā cattāri ca anassāsikāni brahmacariyāni akkhātāni, yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca [vasanto vā (sī. pī.) evamuparipi anārādhanapakkhe] nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti. ‘‘Katame pana te, bho ānanda, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro abrahmacariyavāsā akkhātā, yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti?
225已對照

二二五、“散陀迦,在此,有某位導師是這樣說、這樣見的:‘沒有布施,沒有供養(yiṭṭha),沒有祭祀(huta);沒有善作、惡作之業的果與異熟;沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生;世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。這個人是四大所成,死時,地歸入、還入地身,水歸入、還入水身,火歸入、還入火身,風歸入、還入風身,諸根轉入虛空。人們以屍床為第五,抬著死者而去;足跡顯現直到火葬場;骨頭變成鴿色;祭品終歸灰燼。布施是愚人的施設;凡說“有”論者,他們的話都是空虛、虛妄的戲論。愚者與智者身壞之後,斷滅、消亡,死後不存在。’

225. ‘‘Idha, sandaka, ekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedenti. Cātumahābhūtiko ayaṃ puriso yadā kālaṅkaroti, pathavī pathavīkāyaṃ anupeti anupagacchati, āpo āpokāyaṃ anupeti anupagacchati, tejo tejokāyaṃ anupeti anupagacchati, vāyo vāyokāyaṃ anupeti anupagacchati, ākāsaṃ indriyāni saṅkamanti. Āsandipañcamā purisā mataṃ ādāya gacchanti, yāvāḷāhanā padāni paññāyanti. Kāpotakāni aṭṭhīni bhavanti. Bhassantā āhutiyo; dattupaññattaṃ yadidaṃ dānaṃ. Tesaṃ tucchā musā vilāpo ye keci atthikavādaṃ vadanti. Bāle ca paṇḍite ca kāyassa bhedā ucchijjanti vinassanti na honti paraṃ maraṇā’ti.
PTS 1.516緬 2.183已對照

“散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師是這樣說、這樣見的——沒有布施,沒有供養,沒有祭祀;沒有善作、惡作之業的果與異熟;沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生;世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以證智證知此世與他世之後加以宣說。這個人是四大所成,死時,地歸入、還入地身,水歸入、還入水身,火歸入、還入火身,風歸入、還入風身,諸根轉入虛空。人們以屍床為第五,抬著死者而去;足跡顯現直到火葬場;骨頭變成鴿色;祭品終歸灰燼。布施是愚人的施設;凡說“有”論者,他們的話都是空虛、虛妄的戲論。愚者與智者身壞之後,斷滅、消亡,死後不存在。倘若這位尊師的話是真實的,那麼在這裡,我未作也[等於]已作,未住也[等於]已住。在這裡,我們兩人完全相等,達到了相同的境地——即使我是不說“我們兩人身壞之後都將斷滅、將消亡、死後將不存在”的人。然而,這位尊師的裸形、剃頭、蹲踞精勤、拔除鬚髮,卻是多餘的;因為住於兒女擁擠之床、享用迦屍旃檀、佩戴花鬘、香、塗香、領受金銀的我,也將與這位尊師有完全相同的趣處。那麼,對於來世,我是知道了什麼、見到了什麼,才要在這位導師座下行梵行呢?’他了知‘這是非梵行住’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第一種非梵行住:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

‘‘Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paroloko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedenti. Cātumahābhūtiko ayaṃ puriso yadā kālaṅkaroti, pathavī pathavīkāyaṃ anupeti anupagacchati, āpo āpokāyaṃ anupeti anupagacchati, tejo tejokāyaṃ anupeti anupagacchati, vāyo vāyokāyaṃ anupeti anupagacchati, ākāsaṃ indriyāni saṅkamanti. Āsandipañcamā purisā mataṃ ādāya gacchanti, yāvāḷāhanā padāni paññāyanti. Kāpotakāni aṭṭhīni bhavanti. Bhassantā āhutiyo; dattupaññattaṃ yadidaṃ dānaṃ. Tesaṃ tucchā musā vilāpo ye keci atthikavādaṃ vadanti. Bāle ca paṇḍite ca kāyassa bhedā ucchijjanti vinassanti na honti paraṃ maraṇā’ti. Sace imassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, akatena me ettha kataṃ, avusitena me ettha vusitaṃ. Ubhopi mayaṃ ettha samasamā sāmaññaṃ pattā, yo cāhaṃ na vadāmi ‘ubho kāyassa bhedā ucchijjissāma, vinassissāma, na bhavissāma paraṃ maraṇā’ti. Atirekaṃ kho panimassa bhoto satthuno naggiyaṃ muṇḍiyaṃ ukkuṭikappadhānaṃ kesamassulocanaṃ yohaṃ puttasambādhasayanaṃ [puttasambādhavasanaṃ (sī.)] ajjhāvasanto kāsikacandanaṃ paccanubhonto mālāgandhavilepanaṃ dhārento jātarūparajataṃ sādiyanto iminā bhotā satthārā samasamagatiko bhavissāmi. Abhisamparāyaṃ sohaṃ kiṃ jānanto kiṃ passanto imasmiṃ satthari brahmacariyaṃ carissāmi? ‘So abrahmacariyavāso aya’nti – iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati [nibbijjāpakkamati (sī.)]. Ayaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamo abrahmacariyavāso akkhāto yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
226緬 2.184已對照

二二六、“再者,散陀迦,在此,有某位導師是這樣說、這樣見的:‘作者與令作者,切割者與令切割者,折磨者與令折磨者,使憂愁者與令使憂愁者,使疲憊者與令使疲憊者,使戰慄者與令使戰慄者,殺害生命者,取不與取者,破門入室者,掠奪者,行劫獨戶者,攔路伏擊者,與他人之妻苟合者,說虛妄語者——[這樣]作時,惡並沒有被造作。即使有人以邊緣鋒利如剃刀的輪,把這大地上的眾生做成一團肉、一堆肉,也不會由此而有惡,不會有惡的臨至。即使有人沿著恆河南岸前行,殺害、令殺害,切割、令切割,折磨、令折磨,也不會由此而有惡,不會有惡的臨至。即使有人沿著恆河北岸前行,布施、令布施,祭祀、令祭祀,也不會由此而有福,不會有福的臨至。以布施、調御、自制、說真實語,沒有福,也不會有福的臨至。’

226. ‘‘Puna caparaṃ, sandaka, idhekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘karoto kārayato chindato chedāpayato pacato pācāpayato socayato socāpayato kilamato kilamāpayato phandato phandāpayato pāṇamatipātayato adinnaṃ ādiyato sandhiṃ chindato nillopaṃ harato ekāgārikaṃ karoto paripanthe tiṭṭhato paradāraṃ gacchato musā bhaṇato karoto na karīyati pāpaṃ. Khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pacāpento, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento yajanto yajāpento, natthi tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi puññassa āgamo’ti.
已對照

“散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師是這樣說、這樣見的——作者與令作者,切割者與令切割者,折磨者與令折磨者,使憂愁者與令使憂愁者,使疲憊者與令使疲憊者,使戰慄者與令使戰慄者,殺害生命者,取不與取者,破門入室者,掠奪者,行劫獨戶者,攔路伏擊者,與他人之妻苟合者,說虛妄語者——[這樣]作時,惡並沒有被造作。即使有人以邊緣鋒利如剃刀的輪,把這大地上的眾生做成一團肉、一堆肉,也不會由此而有惡,不會有惡的臨至。即使有人沿著恆河南岸前行,殺害、令殺害,切割、令切割,折磨、令折磨,也不會由此而有惡,不會有惡的臨至。即使有人沿著恆河北岸前行,布施、令布施,祭祀、令祭祀,也不會由此而有福,不會有福的臨至。以布施、調御、自制、說真實語,沒有福,也不會有福的臨至。倘若這位尊師的話是真實的,那麼在這裡,我未作也[等於]已作,未住也[等於]已住。在這裡,我們兩人完全相等,達到了相同的境地——即使我是不說“我們兩人作時,惡都沒有被造作”的人。然而,這位尊師的裸形、剃頭、蹲踞精勤、拔除鬚髮,卻是多餘的;因為住於兒女擁擠之床、享用迦屍旃檀、佩戴花鬘、香、塗香、領受金銀的我,也將與這位尊師有完全相同的趣處。那麼,對於來世,我是知道了什麼、見到了什麼,才要在這位導師座下行梵行呢?’他了知‘這是非梵行住’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第二種非梵行住:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

‘‘Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – karoto kārayato chindato chedāpayato pacato pācāpayato socato socāpayato kilamato kilamāpayato phandato phandāpayato pāṇamatipātayato adinnaṃ ādiyato sandhiṃ chindato nillopaṃ harato ekāgārikaṃ karoto paripanthe tiṭṭhato paradāraṃ gacchato musā bhaṇato karoto na karīyati pāpaṃ khurapariyantena cepi cakkena yo imissā pathaviyā pāṇe ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kareyya, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Dakkhiṇañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya hananto ghātento chindanto chedāpento pacanto pacāpento, natthi tatonidānaṃ pāpaṃ, natthi pāpassa āgamo. Uttarañcepi gaṅgāya tīraṃ gaccheyya dadanto dāpento yajanto yajāpento, natthi tatonidānaṃ puññaṃ, natthi puññassa āgamo. Dānena damena saṃyamena saccavajjena natthi puññaṃ, natthi puññassa āgamo’ti. Sace imassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, akatena me ettha kataṃ, avusitena me ettha vusitaṃ. Ubhopi mayaṃ ettha samasamā sāmaññaṃ pattā, yo cāhaṃ na vadāmi ‘ubhinnaṃ kurutaṃ na karīyati pāpa’nti. Atirekaṃ kho panimassa bhoto satthuno naggiyaṃ muṇḍiyaṃ ukkuṭikappadhānaṃ kesamassulocanaṃ yohaṃ puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasanto kāsikacandanaṃ paccanubhonto mālāgandhavilepanaṃ dhārento jātarūparajataṃ sādiyanto iminā bhotā satthārā samasamagatiko bhavissāmi. Abhisamparāyaṃ sohaṃ kiṃ jānanto kiṃ passanto imasmiṃ satthari brahmacariyaṃ carissāmi? ‘So abrahmacariyavāso aya’nti iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Ayaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyo abrahmacariyavāso akkhāto yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
227PTS 1.517緬 2.185已對照

二二七、“再者,散陀迦,在此,有某位導師是這樣說、這樣見的:‘諸眾生的雜染沒有因、沒有緣,諸眾生無因無緣而雜染;諸眾生的清淨沒有因、沒有緣,諸眾生無因無緣而清淨。沒有力,沒有精進,沒有人的力量,沒有人的努力。一切眾生、一切生命、一切生物、一切命者都無自主、無力、無精進,由命運、際遇與本性而轉變,唯在六生類中感受苦樂。’

227. ‘‘Puna caparaṃ, sandaka, idhekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘natthi hetu, natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāya; ahetū appaccayā sattā saṃkilissanti; natthi hetu, natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyā; ahetū appaccayā sattā visujjhanti; natthi balaṃ, natthi vīriyaṃ, natthi purisathāmo, natthi purisaparakkamo; sabbe sattā sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā avasā abalā avīriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedentī’ti.
已對照

“散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師是這樣說、這樣見的——諸眾生的雜染沒有因、沒有緣,諸眾生無因無緣而雜染;諸眾生的清淨沒有因、沒有緣,諸眾生無因無緣而清淨。沒有力,沒有精進,沒有人的力量,沒有人的努力。一切眾生、一切生命、一切生物、一切命者都無自主、無力、無精進,由命運、際遇與本性而轉變,唯在六生類中感受苦樂。倘若這位尊師的話是真實的,那麼在這裡,我未作也[等於]已作,未住也[等於]已住。在這裡,我們兩人完全相等,達到了相同的境地——即使我是不說“我們兩人都將無因無緣而清淨”的人。然而,這位尊師的裸形、剃頭、蹲踞精勤、拔除鬚髮,卻是多餘的;因為住於兒女擁擠之床、享用迦屍旃檀、佩戴花鬘、香、塗香、領受金銀的我,也將與這位尊師有完全相同的趣處。那麼,對於來世,我是知道了什麼、見到了什麼,才要在這位導師座下行梵行呢?’他了知‘這是非梵行住’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第三種非梵行住:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

‘‘Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – natthi hetu, natthi paccayo sattānaṃ saṃkilesāya, ahetū appaccayā sattā saṃkilissanti. Natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyā, ahetū appaccayā sattā visujjhanti. Natthi balaṃ, natthi vīriyaṃ, natthi purisathāmo, natthi purisaparakkamo, sabbe sattā sabbe pāṇā sabbe bhūtā sabbe jīvā avasā abalā avīriyā niyatisaṅgatibhāvapariṇatā chasvevābhijātīsu sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedentī’ti. Sace imassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, akatena me ettha kataṃ, avusitena me ettha vusitaṃ. Ubhopi mayaṃ ettha samasamā sāmaññaṃ pattā, yo cāhaṃ na vadāmi ‘ubho ahetū appaccayā visujjhissāmā’ti. Atirekaṃ kho panimassa bhoto satthuno naggiyaṃ muṇḍiyaṃ ukkuṭikappadhānaṃ kesamassulocanaṃ yohaṃ puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasanto kāsikacandanaṃ paccanubhonto mālāgandhavilepanaṃ dhārento jātarūparajataṃ sādiyanto iminā bhotā satthārā samasamagatiko bhavissāmi. Abhisamparāyaṃ sohaṃ kiṃ jānanto kiṃ passanto imasmiṃ satthari brahmacariyaṃ carissāmi? ‘So abrahmacariyavāso aya’nti – iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Ayaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tatiyo abrahmacariyavāso akkhāto yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
228PTS 1.518緬 2.186已對照

二二八、“再者,散陀迦,在此,有某位導師是這樣說、這樣見的:‘有這七身:非被作、非被作的種類,非被化作、亦無化作者,不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;它們不動搖,不變易,不互相侵害,不能給彼此[帶來]樂、苦或樂與苦。哪七種呢?地身、水身、火身、風身、樂、苦,命為第七。這七身非被作、非被作的種類,非被化作、亦無化作者,不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;它們不動搖,不變易,不互相侵害,不能給彼此[帶來]樂、苦或樂與苦。在其中沒有殺者或令殺者,沒有聞者或令聞者,沒有識者或令識者。即使有人以鋒利的刀砍斷頭顱,也沒有任何人奪去任何人的生命,只是刀從七身之間的空隙落入而已。又有這一百四十萬種為首之胎,以及六千[種]、六百[種];五百種業、五種業、三種業,業與半業;六十二種行道;六十二中劫;六生類;八人地;四千九百種活命外道;四千九百種遊方者;四千九百種龍的住處;二千根;三千地獄;三十六塵界;七種有想胎,七種無想胎,七種節胎;七種天,七種人,七種鬼;七個湖;七種結節;七種懸崖,七百種懸崖;七種夢,七百種夢;八百四十萬大劫——愚者與智者在這期間奔走、輪迴之後,將作苦的終結。在其中並沒有:“我將以此戒、禁誓、苦行或梵行,使未成熟的業成熟,或者一次次地觸受已成熟的業而使之滅盡。”——這樣的事是沒有的。苦與樂如以斗量定,輪迴已有定限;沒有減損與增長,沒有提升與下降。猶如線球被擲出時,只是解開著[線]滾去;同樣地,愚者與智者奔走、輪迴之後,將作苦的終結。’

228. ‘‘Puna caparaṃ, sandaka, idhekacco satthā evaṃvādī hoti evaṃdiṭṭhi – ‘sattime kāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā, te na iñjanti na vipariṇamanti na aññamaññaṃ byābādhenti nālaṃ aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā. Katame satta? Pathavīkāyo āpokāyo tejokāyo vāyokāyo sukhe dukkhe jīve sattame – ime sattakāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā. Te na iñjanti na vipariṇamanti na aññamaññaṃ byābādhenti. Nālaṃ aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā. Tattha natthi hantā vā ghātetā vā sotā vā sāvetā vā viññātā vā viññāpetā vā. Yopi tiṇhena satthena sīsaṃ chindati, na koci kañci [kiñci (ka.)] jīvitā voropeti. Sattannaṃtveva kāyānamantarena satthaṃ vivaramanupatati. Cuddasa kho panimāni yonipamukhasatasahassāni saṭṭhi ca satāni cha ca satāni pañca ca kammuno satāni pañca ca kammāni tīṇi ca kammāni, kamme ca aḍḍhakamme ca, dvaṭṭhipaṭipadā, dvaṭṭhantarakappā, chaḷābhijātiyo, aṭṭha purisabhūmiyo, ekūnapaññāsa ājīvakasate, ekūnapaññāsa paribbājakasate, ekūnapaññāsa nāgāvāsasate, vīse indriyasate, tiṃse nirayasate, chattiṃsa rajodhātuyo, satta saññīgabbhā, satta asaññīgabbhā, satta nigaṇṭhigabbhā, satta devā, satta mānusā, satta pesācā, satta sarā, satta pavuṭā, satta papātā, satta papātasatāni, satta supinā, satta supinasatāni, cullāsīti [cūḷāsīti (sī. syā. kaṃ. pī.)] mahākappino [mahākappuno (sī. pī.)] satasahassāni, yāni bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissanti. Tattha natthi imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā aparipakkaṃ vā kammaṃ paripācessāmi, paripakkaṃ vā kammaṃ phussa phussa byantiṃ karissāmīti. Hevaṃ natthi doṇamite sukhadukkhe pariyantakate saṃsāre, natthi hāyanavaḍḍhane, natthi ukkaṃsāvakaṃse. Seyyathāpi nāma suttaguḷe khitte nibbeṭhiyamānameva paleti, evameva bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissantī’ti.
緬 2.187已對照

“散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師是這樣說、這樣見的——有這七身:非被作、非被作的種類,非被化作、亦無化作者,不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;它們不動搖,不變易,不互相侵害,不能給彼此[帶來]樂、苦或樂與苦。哪七種呢?地身、水身、火身、風身、樂、苦,命為第七。這七身非被作、非被作的種類,非被化作、亦無化作者,不生育的、如山峰般穩立的、如石柱般堅立的;它們不動搖,不變易,不互相侵害,不能給彼此[帶來]樂、苦或樂與苦。在其中沒有殺者或令殺者,沒有聞者或令聞者,沒有識者或令識者。即使有人以鋒利的刀砍斷頭顱,也沒有任何人奪去任何人的生命,只是刀從七身之間的空隙落入而已。又有這一百四十萬種為首之胎,以及六千[種]、六百[種];五百種業、五種業、三種業,業與半業;六十二種行道;六十二中劫;六生類;八人地;四千九百種活命外道;四千九百種遊方者;四千九百種龍的住處;二千根;三千地獄;三十六塵界;七種有想胎,七種無想胎,七種節胎;七種天,七種人,七種鬼;七個湖;七種結節;七種懸崖,七百種懸崖;七種夢,七百種夢;八百四十萬大劫——愚者與智者在這期間奔走、輪迴之後,將作苦的終結。在其中並沒有:“我將以此戒、禁誓、苦行或梵行,使未成熟的業成熟,或者一次次地觸受已成熟的業而使之滅盡。”——這樣的事是沒有的。苦與樂如以斗量定,輪迴已有定限;沒有減損與增長,沒有提升與下降。猶如線球被擲出時,只是解開著[線]滾去;同樣地,愚者與智者奔走、輪迴之後,將作苦的終結。而倘若這位尊師的話是真實的,那麼在這裡,我未作也[等於]已作,未住也[等於]已住。在這裡,我們兩人完全相等,達到了相同的境地——即使我是不說“我們兩人都將奔走、輪迴之後,作苦的終結”的人。然而,這位尊師的裸形、剃頭、蹲踞精勤、拔除鬚髮,卻是多餘的;因為住於兒女擁擠之床、享用迦屍旃檀、佩戴花鬘、香、塗香、領受金銀的我,也將與這位尊師有完全相同的趣處。那麼,對於來世,我是知道了什麼、見到了什麼,才要在這位導師座下行梵行呢?’他了知‘這是非梵行住’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第四種非梵行住:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

‘‘Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā evaṃvādī evaṃdiṭṭhi – sattime kāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā. Te na iñjanti na vipariṇamanti na aññamaññaṃ byābādhenti. Nālaṃ aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā. Katame satta? Pathavīkāyo āpokāyo tejokāyo vāyokāyo sukhe dukkhe jīve sattame – ime satta kāyā akaṭā akaṭavidhā animmitā animmātā vañjhā kūṭaṭṭhā esikaṭṭhāyiṭṭhitā. Te na iñjanti na vipariṇamanti na aññamaññaṃ byābādhenti. Nālaṃ aññamaññassa sukhāya vā dukkhāya vā sukhadukkhāya vā. Tattha natthi hantā vā ghātetā vā sotā vā sāvetā vā viññātā vā viññāpetā vā. Yopi tiṇhena satthena sīsaṃ chindati, na koci kañci jīvitā voropeti. Sattannaṃtveva kāyānamantarena satthaṃ vivaramanupatati. Cuddasa kho panimāni yonipamukhasatasahassāni saṭṭhi ca satāni cha ca satāni pañca ca kammuno satāni pañca ca kammāni tīṇi ca kammāni, kamme ca aḍḍhakamme ca, dvaṭṭhipaṭipadā, dvaṭṭhantarakappā, chaḷābhijātiyo, aṭṭha purisabhūmiyo, ekūnapaññāsa ājīvakasate, ekūnapaññāsa paribbājakasate, ekūnapaññāsa nāgāvāsasate, vīse indriyasate, tiṃse nirayasate, chattiṃsa rajodhātuyo, satta saññīgabbhā, satta asaññīgabbhā, satta nigaṇṭhigabbhā, satta devā, satta mānusā, satta pesācā, satta sarā, satta pavuṭā, satta papātā, satta papātasatāni, satta supinā, satta supinasatāni, cullāsīti mahākappino satasahassāni, yāni bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissanti. Tattha natthi imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā aparipakkaṃ vā kammaṃ paripācessāmi, paripakkaṃ vā kammaṃ phussa phussa byantiṃ karissāmīti, hevaṃ natthi doṇamite sukhadukkhe pariyantakate saṃsāre, natthi hāyanavaḍḍhane, natthi ukkaṃsāvakaṃse. Seyyathāpi nāma suttaguḷe khitte nibbeṭhiyamānameva paleti, evameva bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissantī’ti. Sace pana imassa bhoto satthuno saccaṃ vacanaṃ, akatena me ettha kataṃ, avusitena me ettha vusitaṃ. Ubhopi mayaṃ ettha samasamā sāmaññaṃ pattā, yo cāhaṃ na vadāmi. ‘Ubho sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissāmā’ti. Atirekaṃ kho panimassa bhoto satthuno naggiyaṃ muṇḍiyaṃ ukkuṭikappadhānaṃ kesamassulocanaṃ yohaṃ puttasambādhasayanaṃ ajjhāvasanto kāsikacandanaṃ paccanubhonto mālāgandhavilepanaṃ dhārento jātarūparajataṃ sādiyanto iminā bhotā satthārā samasamagatiko bhavissāmi. Abhisamparāyaṃ sohaṃ kiṃ jānanto kiṃ passanto imasmiṃ satthari brahmacariyaṃ carissāmi? ‘So abrahmacariyavāso aya’nti – iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Ayaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena catuttho abrahmacariyavāso akkhāto yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
PTS 1.519緬 2.188已對照

“散陀迦,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的四種非梵行住:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。”

‘‘Ime kho te, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro abrahmacariyavāsā akkhātā yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti.
已對照

“阿難尊師,真是稀有!阿難尊師,真是未曾有!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊竟把實為非梵行住的四種[住]宣說為‘非梵行住’:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。阿難尊師,那麼,那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的四種不可依恃的梵行——在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]——是哪些呢?”

‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro abrahmacariyavāsāva samānā ‘abrahmacariyavāsā’ti akkhātā yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti. Katamāni pana tāni, bho ānanda, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni akkhātāni yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti?
229PTS 1.520緬 2.189已對照

二二九、“散陀迦,在此,有某位導師是一切知者、一切見者,自稱有無餘的知見——‘我於行時、住時、睡時、醒時,知見都恆常不斷地現前。’他也進入空屋,也得不到缽食,也被狗咬,也與兇暴的象相遇,也與兇暴的馬相遇,也與兇暴的牛相遇,也問女人與男人的名與姓,也問村莊與市鎮的名稱與道路。他被問到‘這是怎麼回事?’時,[答道:]‘我本該進入空屋’,所以我進入了;‘我本該得不到缽食’,所以我沒有得到;‘我本該被狗咬’,所以我被咬了;‘我本該與兇暴的象相遇’,所以我相遇了;‘我本該與兇暴的馬相遇’,所以我相遇了;‘我本該與兇暴的牛相遇’,所以我相遇了;‘我本該問女人與男人的名與姓’,所以我問了;‘我本該問村莊與市鎮的名稱與道路’,所以我問了。散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師是一切知者、一切見者,自稱有無餘的知見……乃至……“本該問村莊與市鎮的名稱與道路”,所以他問了。’他了知‘這梵行是不可依恃的’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第一種不可依恃的梵行:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

229. ‘‘Idha, sandaka, ekacco satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti – ‘carato ca me tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhita’nti. So suññampi agāraṃ pavisati, piṇḍampi na labhati, kukkuropi ḍaṃsati, caṇḍenapi hatthinā samāgacchati, caṇḍenapi assena samāgacchati, caṇḍenapi goṇena samāgacchati, itthiyāpi purisassapi nāmampi gottampi pucchati, gāmassapi nigamassapi nāmampi maggampi pucchati. So ‘kimida’nti puṭṭho samāno ‘suññaṃ me agāraṃ pavisitabbaṃ ahosi’, tena pāvisiṃ; ‘piṇḍampi aladdhabbaṃ ahosi’, tena nālatthaṃ; ‘kukkurena ḍaṃsitabbaṃ ahosi’, tenamhi [tena (ka.), tenāsiṃ (?)] daṭṭho; ‘caṇḍena hatthinā samāgantabbaṃ ahosi’, tena samāgamiṃ; ‘caṇḍena assena samāgantabbaṃ ahosi’, tena samāgamiṃ; ‘caṇḍena goṇena samāgantabbaṃ ahosi’, tena samāgamiṃ; ‘itthiyāpi purisassapi nāmampi gottampi pucchitabbaṃ ahosi’, tena pucchiṃ; ‘gāmassapi nigamassapi nāmampi maggampi pucchitabbaṃ ahosi’, tena pucchinti. Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā sabbaññū sabbadassāvī aparisesaṃ ñāṇadassanaṃ paṭijānāti…pe… ‘gāmassapi nigamassapi nāmampi maggampi pucchitabbaṃ ahosi, tena pucchi’nti. So ‘anassāsikaṃ idaṃ brahmacariya’nti – iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Idaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena paṭhamaṃ anassāsikaṃ brahmacariyaṃ akkhātaṃ yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
230已對照

二三〇、“再者,散陀迦,在此,有某位導師是依傳聞者、以傳聞為真實者。他依傳聞、依‘如是如是’的輾轉相傳、依藏經的完備而說法。散陀迦,而依傳聞者、以傳聞為真實者的導師,[他所聞的]有善聞的,也有惡聞的;有是如此的,也有是別樣的。散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師是依傳聞者、以傳聞為真實者,他依傳聞、依“如是如是”的輾轉相傳、依藏經的完備而說法。而依傳聞者、以傳聞為真實者的導師,[他所聞的]有善聞的,也有惡聞的;有是如此的,也有是別樣的。’他了知‘這梵行是不可依恃的’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第二種不可依恃的梵行:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

230. ‘‘Puna caparaṃ, sandaka, idhekacco satthā anussaviko hoti anussavasacco. So anussavena itihitihaparamparāya piṭakasampadāya dhammaṃ deseti. Anussavikassa kho pana, sandaka, satthuno anussavasaccassa sussutampi hoti dussutampi hoti tathāpi hoti aññathāpi hoti. Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā anussaviko anussavasacco so anussavena itihitihaparamparāya piṭakasampadāya dhammaṃ deseti. Anussavikassa kho pana satthuno anussavasaccassa sussutampi hoti dussutampi hoti tathāpi hoti aññathāpi hoti’. So ‘anassāsikaṃ idaṃ brahmacariya’nti – iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Idaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dutiyaṃ anassāsikaṃ brahmacariyaṃ akkhātaṃ yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
231已對照

二三一、“再者,散陀迦,在此,有某位導師是推理者、審察者。他宣說由推理錘鍊、由審察追尋、出於自己辯才的法。散陀迦,而推理者、審察者的導師,[他所推理的]有善推理的,也有惡推理的;有是如此的,也有是別樣的。散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師是推理者、審察者,他宣說由推理錘鍊、由審察追尋、出於自己辯才的法。而推理者、審察者的導師,[他所推理的]有善推理的,也有惡推理的;有是如此的,也有是別樣的。’他了知‘這梵行是不可依恃的’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第三種不可依恃的梵行:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

231. ‘‘Puna caparaṃ, sandaka, idhekacco satthā takkī hoti vīmaṃsī. So takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ dhammaṃ deseti. Takkissa kho pana, sandaka, satthuno vīmaṃsissa sutakkitampi hoti duttakkitampi hoti tathāpi hoti aññathāpi hoti. Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā takkī vīmaṃsī. So takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃpaṭibhānaṃ dhammaṃ deseti. Takkissa kho pana satthuno vīmaṃsissa sutakkitampi hoti duttakkitampi hoti tathāpi hoti aññathāpi hoti’. So ‘anassāsikaṃ idaṃ brahmacariya’nti – iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Idaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tatiyaṃ anassāsikaṃ brahmacariyaṃ akkhātaṃ yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
232PTS 1.521緬 2.190已對照

二三二、“再者,散陀迦,在此,有某位導師遲鈍、愚痴。他由於遲鈍、由於愚痴,在各處被問到問題時,便陷入言語的矯亂、不死矯亂:‘我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。’散陀迦,此中,有智之人這樣思察:‘這位導師遲鈍、愚痴。他由於遲鈍、由於愚痴,在各處被問到問題時,便陷入言語的矯亂、不死矯亂——我不認為“是這樣”,也不認為“是如此”,也不認為“是別樣”,也不認為“不是”,也不認為“並非不是”。’他了知‘這梵行是不可依恃的’之後,便從那梵行厭離而離去。散陀迦,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的第四種不可依恃的梵行:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。

232. ‘‘Puna caparaṃ, sandaka, idhekacco satthā mando hoti momūho. So mandattā momūhattā tattha tattha [tathā tathā (sī. syā. kaṃ. pī.)] pañhaṃ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṃ āpajjati amarāvikkhepaṃ – ‘evantipi [evampi (sī. pī.)] me no, tathātipi [tathāpi (sī. pī.)] me no, aññathātipi [aññathāpi (sī. pī.) ( ) sabbattha natthi] me no, notipi me no, no notipi me no’ti. Tatra, sandaka, viññū puriso iti paṭisañcikkhati – ‘ayaṃ kho bhavaṃ satthā mando momūho. So mandattā momūhattā tattha tattha pañhaṃ puṭṭho samāno vācāvikkhepaṃ āpajjati amarāvikkhepaṃ – evantipi me no, tathātipi me no, aññathātipi me no, notipi me no, no notipi me no’ti. So ‘anassāsikaṃ idaṃ brahmacariya’nti – iti viditvā tasmā brahmacariyā nibbijja pakkamati. Idaṃ kho, sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena catutthaṃ anassāsikaṃ brahmacariyaṃ akkhātaṃ yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
已對照

“散陀迦,這些[就是]那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的四種不可依恃的梵行:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。”

‘‘Imāni kho, (tāni sandaka, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāri anassāsikāni brahmacariyāni akkhātāni yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti.
已對照

“阿難尊師,真是稀有!阿難尊師,真是未曾有!那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊竟把實為不可依恃的四種梵行宣說為‘不可依恃的梵行’:在那裡,有智之人必定不會住梵行,即使住了,也不能成就正理之法、善[法]。阿難尊師,那麼,那位導師是說什麼的、宣說什麼的,以致有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]呢?”

‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! Yāvañcidaṃ tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāri anassāsikāneva brahmacariyāni anassāsikāni brahmacariyānīti akkhātāni yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ na vaseyya, vasanto ca nārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ. So pana, bho ānanda, satthā kiṃ vādī kiṃ akkhāyī yattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti.
233PTS 1.522緬 2.191已對照

二三三、“散陀迦,於此,如來出現於世間,是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊……乃至……他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、令慧羸弱者——之後,已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。散陀迦,弟子在哪一位導師[座下]證得這樣廣大的殊勝,有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]。

233. ‘‘Idha, sandaka, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā…pe… [vitthāro ma. ni. 2.9-10 kandarakasutte] so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Yasmiṃ kho [yasmiṃ kho pana (syā. kaṃ. ka.)], sandaka, satthari sāvako evarūpaṃ uḷāravisesaṃ adhigacchati tattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
已對照

“再者,散陀迦,比丘尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪。散陀迦,弟子在哪一位導師[座下]證得這樣廣大的殊勝,有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]。

‘‘Puna caparaṃ, sandaka, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe... dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Yasmiṃ kho, sandaka, satthari sāvako evarūpaṃ uḷāravisesaṃ adhigacchati tattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
已對照

“再者,散陀迦,比丘離喜,住於舍……乃至……成就並住於第三禪。散陀迦,弟子在哪一位導師[座下]證得這樣廣大的殊勝,有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]。

‘‘Puna caparaṃ, sandaka, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Yasmiṃ kho, sandaka, satthari sāvako evarūpaṃ uḷāravisesaṃ adhigacchati tattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
已對照

“再者,散陀迦,比丘舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪。散陀迦,弟子在哪一位導師[座下]證得這樣廣大的殊勝,有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]。

‘‘Puna caparaṃ, sandaka, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Yasmiṃ kho, sandaka, satthari sāvako evarūpaṃ uḷāravisesaṃ adhigacchati tattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於宿住隨念智。他回憶起許多種宿住,即:一生、二生……乃至……如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。散陀迦,弟子在哪一位導師[座下]證得這樣廣大的殊勝,有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Yasmiṃ kho, sandaka, satthari sāvako evarūpaṃ uḷāravisesaṃ adhigacchati tattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
緬 2.192已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於眾生死生智。他以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣……乃至……了知眾生隨業而去。散陀迦,弟子在哪一位導師[座下]證得這樣廣大的殊勝,有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate…pe… yathākammūpage satte pajānāti. Yasmiṃ kho, sandaka, satthari sāvako evarūpaṃ uḷāravisesaṃ adhigacchati tattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.
已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於漏盡智。他如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。當他如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’散陀迦,弟子在哪一位導師[座下]證得這樣廣大的殊勝,有智之人就必定會在那裡住梵行,住時也能成就正理之法、善[法]。”

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘ime āsavā’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Yasmiṃ kho, sandaka, satthari sāvako evarūpaṃ uḷāravisesaṃ adhigacchati tattha viññū puriso sasakkaṃ brahmacariyaṃ vaseyya, vasanto ca ārādheyya ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti.
234PTS 1.523已對照

二三四、“阿難尊師,凡是那位阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他會受用諸欲嗎?”“散陀迦,凡是那位阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他不可能違犯五種事:漏盡比丘不可能故意奪取生類之命;漏盡比丘不可能取所謂偷盜的不與之物;漏盡比丘不可能行淫慾法;漏盡比丘不可能明知而說妄語;漏盡比丘不可能像從前在家時那樣積蓄而受用諸欲。散陀迦,凡是那位阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他不可能違犯這五種事。”

234. ‘‘Yo pana so, bho ānanda, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto paribhuñjeyya so kāme’’ti? ‘‘Yo so, sandaka, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto abhabbo so pañcaṭṭhānāni ajjhācarituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādātuṃ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevetuṃ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ, abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ, seyyathāpi pubbe agāriyabhūto. Yo so, sandaka, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto abhabbo so imāni pañcaṭṭhānāni ajjhācaritu’’nti.
235緬 2.193已對照

二三五、“阿難尊師,凡是那位阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他於行時、住時、睡時、醒時,知見都恆常不斷地現前——‘我的諸漏已盡’嗎?”“那麼,散陀迦,我為你作一譬喻;有些有智之人也正是依譬喻而領會所說之義的。散陀迦,猶如有人的手足已被砍斷;他於行時、住時、睡時、醒時,[是恆常不斷地知道‘我的手足已被砍斷’呢,還是省察時才知道‘我的手足已被砍斷’?”“阿難尊師,那人並不是恆常不斷地知道‘我的手足已被砍斷’。]然而他省察它時,便知道‘我的手足已被砍斷’。”“散陀迦,正是這樣,凡是那位阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他於行時、住時、睡時、醒時,[知見並不是恆常不斷地現前——‘我的諸漏已盡’;]然而他省察它時,便知道‘我的諸漏已盡’。”

235. ‘‘Yo pana so, bho ānanda, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto tassa carato ceva tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ – ‘khīṇā me āsavā’’’ti? ‘‘Tena hi, sandaka, upamaṃ te karissāmi; upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, sandaka, purisassa hatthapādā chinnā; tassa carato ceva tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ (jānāti – ‘chinnā me hatthapādā’ti, udāhu paccavekkhamāno jānāti – ‘chinnā me hatthapādā’’’ti? ‘‘Na kho, bho ānanda, so puriso satataṃ samitaṃ jānāti – ‘chinnā me hatthapādā’ ti.) [(chinnāva hatthapādā,) (sī. syā. kaṃ. pī.)] Api ca kho pana naṃ paccavekkhamāno jānāti – ‘chinnā me hatthapādā’’’ti. ‘‘Evameva kho, sandaka, yo so bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto tassa carato ceva tiṭṭhato ca suttassa ca jāgarassa ca satataṃ samitaṃ (ñāṇadassanaṃ na paccupaṭṭhitaṃ – ‘khīṇā me āsavā’ti;) [(khīṇāva āsavā,) (sī. syā. kaṃ. pī.)] api ca kho pana naṃ paccavekkhamāno jānāti – ‘khīṇā me āsavā’’’ti.
236PTS 1.524已對照

二三六、“阿難尊師,在這法與律中,出離者有多少呢?”“散陀迦,不只一百,不只二百,不只三百,不只四百,不只五百,而是更多——在這法與律中的出離者。”“阿難尊師,真是稀有!阿難尊師,真是未曾有!竟然沒有對自法的抬舉,也沒有對他法的貶抑,[只是]於[適當之]處說法,而出離者竟顯現得那麼多。而這些邪命外道(ājīvaka)——喪子之母的兒子們——既抬舉自己,又貶抑他人,卻只施設三位出離者,即:難陀·婆蹉(Nanda Vaccha)、基舍·刪祇遮(Kisa Saṃkicca)、末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)。”於是,遊方者散陀迦召喚自己的眾會:“諸位,你們去行[梵行]吧,在沙門喬達摩那裡有梵行住。如今我們要捨棄利養、恭敬、名聲,可不容易了。”就這樣,遊方者散陀迦遣送自己的眾會去世尊座下[行]梵行。

236. ‘‘Kīvabahukā pana, bho ānanda, imasmiṃ dhammavinaye niyyātāro’’ti? ‘‘Na kho, sandaka, ekaṃyeva sataṃ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni, atha kho bhiyyova ye imasmiṃ dhammavinaye niyyātāro’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! Na ca nāma sadhammokkaṃsanā bhavissati, na paradhammavambhanā, āyatane ca dhammadesanā tāva bahukā ca niyyātāro paññāyissanti. Ime panājīvakā puttamatāya puttā attānañceva ukkaṃsenti, pare ca vambhenti tayo ceva niyyātāro paññapenti, seyyathidaṃ – nandaṃ vacchaṃ, kisaṃ saṃkiccaṃ, makkhaliṃ gosāla’’nti. Atha kho sandako paribbājako sakaṃ parisaṃ āmantesi – ‘‘carantu bhonto samaṇe gotame brahmacariyavāso. Na dāni sukaraṃ amhehi lābhasakkārasiloke pariccajitu’’nti. Iti hidaṃ sandako paribbājako sakaṃ parisaṃ uyyojesi bhagavati brahmacariyeti.
Sandakasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.
已對照

《散陀迦經》終,[《遊方者品》中之]第六[經]。