快樂巴利palinanda.cc

中部第66經 · 鵪鶉喻經 Laṭukikopamasuttaṃ

本經目錄六、鵪鶉喻經

148PTS 1.448緬 2.111已對照

六、鵪鶉喻經

一四八、如是我聞——一時,世尊住在央瞿多羅(Aṅguttarāpa)[國],[有]一座名叫阿波那(Āpaṇa)的央瞿多羅人市鎮。於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,入阿波那乞食。在阿波那乞食之後,飯後從乞食處回來,為日間住而來到某一林叢。深入那林叢之後,在某棵樹下為日間住而坐。具壽優陀夷(Udāyī)也在上午穿好[下衣],取了缽與衣,入阿波那乞食。在阿波那乞食之後,飯後從乞食處回來,為日間住而來到那[世尊所去的]林叢。深入那林叢之後,在某棵樹下為日間住而坐。那時,具壽優陀夷獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:“世尊實在是為我們除去許多苦法者,世尊實在是為我們帶來許多樂法者;世尊實在是為我們除去許多不善法者,世尊實在是為我們帶來許多善法者。”那時,具壽優陀夷於傍晚時分從靜坐起身,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。

148. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅguttarāpānaṃ nigamo. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṃ piṇḍāya pāvisi. Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yenaññataro vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya. Taṃ vanasaṇḍaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Āyasmāpi kho udāyī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya āpaṇaṃ piṇḍāya pāvisi. Āpaṇe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena so vanasaṇḍo tenupasaṅkami divāvihārāya. Taṃ vanasaṇḍaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho āyasmato udāyissa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘‘bahūnaṃ [bahunnaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.) evamīdise aviññāṇakappakaraṇe] vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā; bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’’ti. Atha kho āyasmā udāyī sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
149PTS 1.449緬 2.112已對照

一四九、坐在一旁的具壽優陀夷對世尊這樣說——“尊者,在此,我獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘世尊實在是為我們除去許多苦法者,世尊實在是為我們帶來許多樂法者;世尊實在是為我們除去許多不善法者,世尊實在是為我們帶來許多善法者。’尊者,從前我們晚上吃,早上吃,白天在非時也吃。尊者,曾有那樣的時候,世尊召喚諸比丘:‘來,諸比丘,你們要舍斷這白天的非時食。’尊者,我確實有了[心的]變異,確實有了憂:‘凡有信的居士們在白天的非時給我們殊勝的嚼食、啖食,對那個,世尊也對我們說要舍斷,善逝也對我們說要舍離。’尊者,我們因看見[自己]對世尊的愛、尊重、慚與愧,便這樣舍斷了那白天的非時食。尊者,[於是]我們晚上吃,早上吃。尊者,曾有那樣的時候,世尊召喚諸比丘:‘來,諸比丘,你們要舍斷這夜間的非時食。’尊者,我確實有了[心的]變異,確實有了憂:‘我們這兩餐之中凡被認為更殊勝的,對那個,世尊也對我們說要舍斷,善逝也對我們說要舍離。’尊者,從前,有某人白天得到了作羹的[魚肉等],便這樣說:‘來,把這個放起來,傍晚我們大家一起吃。’尊者,凡種種調製的[食物],全都在夜裡,白天很少。尊者,我們因看見[自己]對世尊的愛、尊重、慚與愧,便這樣舍斷了那夜間的非時食。尊者,從前,比丘們在夜裡濃密的黑暗中乞食時,會走進穢水坑,會跌落汙泥溝,會登上荊棘籬,會踩上睡著的母牛,也與作了[惡]業的和未作[惡]業的盜賊相會,女人也以非正法邀約他們。尊者,從前,我在夜裡濃密的黑暗中乞食。尊者,有一女子在電光的剎那間洗滌器皿時見到了我。見了我,她驚恐地大叫:‘我要遭殃了!鬼真的來[吃]我了!’這樣說時,尊者,我對那女人這樣說:‘姊妹,我不是鬼,是站著乞食的比丘。’‘這比丘[想必]死了父親,這比丘[想必]死了母親!比丘,你的肚子被鋒利的屠牛刀剖開,倒還好些;為了肚子而在夜裡濃密的黑暗中乞食,那可不好!’尊者,我憶念那[事]時,便這樣想:‘世尊實在是為我們除去許多苦法者,世尊實在是為我們帶來許多樂法者;世尊實在是為我們除去許多不善法者,世尊實在是為我們帶來許多善法者。’”

149. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā udāyī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha mayhaṃ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā; bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’ti. Mayañhi, bhante, pubbe sāyañceva bhuñjāma pāto ca divā ca vikāle. Ahu kho so, bhante, samayo yaṃ bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘iṅgha tumhe, bhikkhave, etaṃ divāvikālabhojanaṃ pajahathā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, ahudeva aññathattaṃ, ahudeva [ahu (sī. pī.)] domanassaṃ – ‘yampi no saddhā gahapatikā divā vikāle paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ denti tassapi no bhagavā pahānamāha, tassapi no sugato paṭinissaggamāhā’ti. Te mayaṃ, bhante, bhagavati pemañca gāravañca hiriñca ottappañca sampassamānā evaṃ taṃ divāvikālabhojanaṃ pajahimhā. Te mayaṃ, bhante, sāyañceva bhuñjāma pāto ca. Ahu kho so, bhante, samayo yaṃ bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘iṅgha tumhe, bhikkhave, etaṃ rattiṃvikālabhojanaṃ pajahathā’ti. Tassa mayhaṃ, bhante, ahudeva aññathattaṃ ahudeva domanassaṃ – ‘yampi no imesaṃ dvinnaṃ bhattānaṃ paṇītasaṅkhātataraṃ tassapi no bhagavā pahānamāha, tassapi no sugato paṭinissaggamāhā’ti. Bhūtapubbaṃ, bhante, aññataro puriso divā sūpeyyaṃ labhitvā evamāha – ‘handa ca imaṃ nikkhipatha, sāyaṃ sabbeva samaggā bhuñjissāmā’ti. Yā kāci, bhante, saṅkhatiyo sabbā tā rattiṃ, appā divā. Te mayaṃ, bhante, bhagavati pemañca gāravañca hiriñca ottappañca sampassamānā evaṃ taṃ rattiṃvikālabhojanaṃ pajahimhā. Bhūtapubbaṃ, bhante, bhikkhū rattandhakāratimisāyaṃ piṇḍāya carantā candanikampi pavisanti, oligallepi papatanti, kaṇṭakāvāṭampi [kaṇṭakavattampi (sī. pī.), kaṇṭakarājimpi (syā. kaṃ.)] ārohanti, suttampi gāviṃ ārohanti, māṇavehipi samāgacchanti katakammehipi akatakammehipi, mātugāmopi te [tena (ka.)] asaddhammena nimanteti. Bhūtapubbāhaṃ, bhante, rattandhakāratimisāyaṃ piṇḍāya carāmi. Addasā kho maṃ, bhante, aññatarā itthī vijjantarikāya bhājanaṃ dhovantī. Disvā maṃ bhītā vissaramakāsi – ‘abhumme [abbhumme (sī. pī.)] pisāco vata ma’nti! Evaṃ vutte, ahaṃ, bhante, taṃ itthiṃ etadavocaṃ – ‘nāhaṃ, bhagini, pisāco; bhikkhu piṇḍāya ṭhito’ti. ‘Bhikkhussa ātumārī, bhikkhussa mātumārī [ṭhito’ti. bhikkhussa ātumātumārī (ka.)]! Varaṃ te, bhikkhu, tiṇhena govikantanena kucchi parikanto, na tveva varaṃ yaṃ [na tveva yā (sī. pī.)] rattandhakāratimisāyaṃ kucchihetu piṇḍāya carasī’ti [carasāti (sī. pī.)]. Tassa mayhaṃ, bhante, tadanussarato evaṃ hoti – ‘bahūnaṃ vata no bhagavā dukkhadhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā; bahūnaṃ vata no bhagavā akusalānaṃ dhammānaṃ apahattā, bahūnaṃ vata no bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upahattā’’’ti.
150緬 2.113已對照

一五〇、“優陀夷,就是這樣[無端地],在此有某些愚痴人,被我告知‘你們要舍斷這個’時,他們這樣說:‘對這微小的、些許的[事]有什麼[好說]的呢?這沙門過於嚴削了。’他們既不捨斷那個,又對我生起不悅,[對]那些樂學的比丘[也生起不悅]。優陀夷,對他們而言,那就成了有力的束縛、堅固的束縛、牢固的束縛、不腐朽的束縛,[如繫頸的]粗大木頭。優陀夷,猶如鵪鶉(laṭukikā)小鳥被腐藤的束縛所縛,就在那裡遭受殺害、捆縛或死亡。優陀夷,若有人這樣說:‘鵪鶉小鳥被那腐藤的束縛所縛,就在那裡遭受殺害、捆縛或死亡——那對它來說實是無力的束縛、羸弱的束縛、腐朽的束縛、無堅實的束縛。’優陀夷,他這樣說,是說得正確嗎?”“不是的,尊者。尊者,鵪鶉小鳥被那腐藤的束縛所縛,就在那裡遭受殺害、捆縛或死亡——那對它來說實是有力的束縛、堅固的束縛、牢固的束縛、不腐朽的束縛,[如繫頸的]粗大木頭。”“優陀夷,正是這樣,在此有某些愚痴人,被我告知‘你們要舍斷這個’時,他們這樣說:‘對這微小的、些許的[事]有什麼[好說]的呢?這沙門過於嚴削了。’他們既不捨斷那個,又對我生起不悅,[對]那些樂學的比丘[也生起不悅]。優陀夷,對他們而言,那就成了有力的束縛、堅固的束縛、牢固的束縛、不腐朽的束縛,[如繫頸的]粗大木頭。”

150. ‘‘Evameva panudāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṃ samaṇo’ti. Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṃ taṃ, udāyi, hoti balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro – seyyathāpi, udāyi, laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṃ vā bandhaṃ vā maraṇaṃ vā āgameti. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yena sā laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṃ vā bandhaṃ vā maraṇaṃ vā āgameti, tañhi tassā abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhana’nti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yena sā, bhante, laṭukikā sakuṇikā pūtilatāya bandhanena baddhā tattheva vadhaṃ vā bandhaṃ vā maraṇaṃ vā āgameti, tañhi tassā balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’ti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṃ samaṇo’ti? Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṃ taṃ, udāyi, hoti balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’.
151PTS 1.450緬 2.114已對照

一五一、“優陀夷,而在此有某些良家子,被我告知‘你們要舍斷這個’時,他們這樣說:‘對這世尊對我們說要舍斷、善逝對我們說要舍離的微小的、些許的、應舍斷的[事],有什麼[好說]的呢?’他們既舍斷那個,也不對我生起不悅。而那些樂學的比丘舍斷那個之後,無所顧慮、毛髮平伏、以他人所施而活,以如鹿之心而住。優陀夷,對他們而言,那就成了無力的束縛、羸弱的束縛、腐朽的束縛、無堅實的束縛。優陀夷,猶如國王的象,牙如車轅、身軀魁偉、出身優良、慣於征戰,被堅固的皮帶束縛所縛,只稍稍扭轉身體,便將那些束縛扯斷、掙碎,隨意而去。優陀夷,若有人這樣說:‘國王的象,牙如車轅、身軀魁偉、出身優良、慣於征戰,被那些堅固的皮帶束縛所縛,只稍稍扭轉身體,便將那些束縛扯斷、掙碎,隨意而去——那對它來說實是有力的束縛、堅固的束縛、牢固的束縛、不腐朽的束縛,[如繫頸的]粗大木頭。’優陀夷,他這樣說,是說得正確嗎?”“不是的,尊者。尊者,國王的象,牙如車轅、身軀魁偉、出身優良、慣於征戰,被那些堅固的皮帶束縛所縛,只稍稍扭轉身體,便將那些束縛扯斷、掙碎,隨意而去——那對它來說實是無力的束縛……乃至……無堅實的束縛。”“優陀夷,正是這樣,在此有某些良家子,被我告知‘你們要舍斷這個’時,他們這樣說:‘對這世尊對我們說要舍斷、善逝對我們說要舍離的微小的、些許的、應舍斷的[事],有什麼[好說]的呢?’他們既舍斷那個,也不對我生起不悅。而那些樂學的比丘舍斷那個之後,無所顧慮、毛髮平伏、以他人所施而活,以如鹿之心而住。優陀夷,對他們而言,那就成了無力的束縛、羸弱的束縛、腐朽的束縛、無堅實的束縛。”

151. ‘‘Idha panudāyi, ekacce kulaputtā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha, yassa no sugato paṭinissaggamāhā’ti? Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṃ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā [paradavuttā (sī. syā. kaṃ. pī.)] migabhūtena cetasā viharanti. Tesaṃ taṃ, udāyi, hoti abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhanaṃ – seyyathāpi, udāyi, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṃyeva kāyaṃ sannāmetvā tāni bandhanāni saṃchinditvā saṃpadāletvā yena kāmaṃ pakkamati. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yehi so rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṃyeva kāyaṃ sannāmetvā tāni bandhanāni saṃchinditvā saṃpadāletvā yena kāmaṃ pakkamati, tañhi tassa balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’ti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yehi so, bhante, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro daḷhehi varattehi bandhanehi baddho īsakaṃyeva kāyaṃ sannāmetvā tāni bandhanāni saṃchinditvā saṃpadāletvā yena kāmaṃ pakkamati, tañhi tassa abalaṃ bandhanaṃ…pe… asārakaṃ bandhana’’nti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce kulaputtā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha, yassa no sugato paṭinissaggamāhā’ti? Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṃ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharanti. Tesaṃ taṃ, udāyi, hoti abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhanaṃ’’.
152PTS 1.451緬 2.115已對照

一五二、“優陀夷,猶如有人貧窮、無所有、匱乏,他有一間小屋,破敗傾頹,為烏鴉所棲,不成樣子;有一張藤床,破敗傾頹,不成樣子;有一甕穀物與種子,不成樣子;有一個劣妻,不成樣子。他會看見在園中的比丘,手腳洗淨,吃過可口的飯食,坐在清涼的樹蔭下,致力於增上心。他會這樣想:‘啊,沙門性實在是快樂的!啊,沙門性實在是無病的!但願我能是那樣的人:剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者!’他卻不能捨下那一間破敗傾頹、為烏鴉所棲、不成樣子的小屋,舍下那一張破敗傾頹、不成樣子的藤床,舍下那一甕不成樣子的穀物與種子,舍下那一個不成樣子的劣妻,而剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。優陀夷,若有人這樣說:‘那人被那些束縛所縛,不能捨下那一間破敗傾頹、為烏鴉所棲、不成樣子的小屋,舍下那一張破敗傾頹、不成樣子的藤床,舍下那一甕不成樣子的穀物與種子,舍下那一個不成樣子的劣妻,而剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者——那對他來說實是無力的束縛、羸弱的束縛、腐朽的束縛、無堅實的束縛。’優陀夷,他這樣說,是說得正確嗎?”“不是的,尊者。尊者,那人被那些束縛所縛,不能捨下那一間破敗傾頹、為烏鴉所棲、不成樣子的小屋,舍下那一張破敗傾頹、不成樣子的藤床,舍下那一甕不成樣子的穀物與種子,舍下那一個不成樣子的劣妻,而剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者——那對他來說實是有力的束縛、堅固的束縛、牢固的束縛、不腐朽的束縛,[如繫頸的]粗大木頭。”“優陀夷,正是這樣,在此有某些愚痴人,被我告知‘你們要舍斷這個’時,他們這樣說:‘對這微小的、些許的[事]有什麼[好說]的呢?這沙門過於嚴削了。’他們既不捨斷那個,又對我生起不悅,[對]那些樂學的比丘[也生起不悅]。優陀夷,對他們而言,那就成了有力的束縛、堅固的束縛、牢固的束縛、不腐朽的束縛,[如繫頸的]粗大木頭。”

152. ‘‘Seyyathāpi, udāyi, puriso daliddo assako anāḷhiyo; tassa’ssa ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ [kākātiḍāyiṃ (?)] naparamarūpaṃ, ekā khaṭopikā [kaḷopikā (ka.)] oluggaviluggā naparamarūpā, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ, ekā jāyikā naparamarūpā. So ārāmagataṃ bhikkhuṃ passeyya sudhotahatthapādaṃ manuññaṃ bhojanaṃ bhuttāviṃ sītāya chāyāya nisinnaṃ adhicitte yuttaṃ. Tassa evamassa – ‘sukhaṃ vata, bho, sāmaññaṃ, ārogyaṃ vata, bho, sāmaññaṃ! So vatassaṃ [so vatassa (ka.)] yohaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So na sakkuṇeyya ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ khaṭopikaṃ oluggaviluggaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ jāyikaṃ naparamarūpaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yehi so puriso bandhanehi baddho na sakkoti ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ khaṭopikaṃ oluggaviluggaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ jāyikaṃ naparamarūpaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ; tañhi tassa abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhana’nti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yehi so, bhante, puriso bandhanehi baddho, na sakkoti ekaṃ agārakaṃ oluggaviluggaṃ kākātidāyiṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ khaṭopikaṃ oluggaviluggaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekissā kumbhiyā dhaññasamavāpakaṃ naparamarūpaṃ pahāya, ekaṃ jāyikaṃ naparamarūpaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ; tañhi tassa balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’ti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce moghapurisā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa adhisallikhatevāyaṃ samaṇo’ti? Te tañceva nappajahanti, mayi ca appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā tesaṃ taṃ, udāyi, hoti balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’’.
153PTS 1.453緬 2.116已對照

一五三、“優陀夷,猶如居士或居士子,富裕,有大財富、大受用,有許多成批金幣的積聚,許多成批穀物的積聚,許多成批田地的積聚,許多成批宅地的積聚,許多成批妻子的積聚,許多成批男僕的積聚,許多成批女僕的積聚。他會看見在園中的比丘,手腳洗淨,吃過可口的飯食,坐在清涼的樹蔭下,致力於增上心。他會這樣想:‘啊,沙門性實在是快樂的!啊,沙門性實在是無病的!但願我能是那樣的人:剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者!’他能捨下許多成批的金幣,舍下許多成批的穀物,舍下許多成批的田地,舍下許多成批的宅地,舍下許多成批的妻子,舍下許多成批的男僕,舍下許多成批的女僕,而剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。優陀夷,若有人這樣說:‘那居士或居士子被那些束縛所縛,[卻]能捨下許多成批的金幣,舍下許多成批的穀物,舍下許多成批的田地,舍下許多成批的宅地,舍下許多成批的妻子,舍下許多成批的男僕,舍下許多成批的女僕,而剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者——那對他來說實是有力的束縛、堅固的束縛、牢固的束縛、不腐朽的束縛,[如繫頸的]粗大木頭。’優陀夷,他這樣說,是說得正確嗎?”“不是的,尊者。尊者,那居士或居士子被那些束縛所縛,[卻]能捨下許多成批的金幣,舍下許多成批的穀物,舍下許多成批的田地,舍下許多成批的宅地,舍下許多成批的妻子,舍下許多成批的男僕,舍下許多成批的女僕,而剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者——那對他來說實是無力的束縛、羸弱的束縛、腐朽的束縛、無堅實的束縛。”“優陀夷,正是這樣,在此有某些良家子,被我告知‘你們要舍斷這個’時,他們這樣說:‘對這世尊對我們說要舍斷、善逝對我們說要舍離的微小的、些許的、應舍斷的[事],有什麼[好說]的呢?’他們既舍斷那個,也不對我生起不悅。而那些樂學的比丘舍斷那個之後,無所顧慮、毛髮平伏、以他人所施而活,以如鹿之心而住。優陀夷,對他們而言,那就成了無力的束縛、羸弱的束縛、腐朽的束縛、無堅實的束縛。”

153. ‘‘Seyyathāpi, udāyi, gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo, nekānaṃ nikkhagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ dhaññagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ khettagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ vatthugaṇānaṃ cayo, nekānaṃ bhariyagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ dāsagaṇānaṃ cayo, nekānaṃ dāsigaṇānaṃ cayo; so ārāmagataṃ bhikkhuṃ passeyya sudhotahatthapādaṃ manuññaṃ bhojanaṃ bhuttāviṃ sītāya chāyāya nisinnaṃ adhicitte yuttaṃ. Tassa evamassa – ‘sukhaṃ vata, bho, sāmaññaṃ, ārogyaṃ vata, bho, sāmaññaṃ! So vatassaṃ yohaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So sakkuṇeyya nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yo nu kho, udāyi, evaṃ vadeyya – ‘yehi so gahapati vā gahapatiputto vā bandhanehi baddho, sakkoti nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ, tañhi tassa balavaṃ bandhanaṃ, daḷhaṃ bandhanaṃ, thiraṃ bandhanaṃ, apūtikaṃ bandhanaṃ, thūlo, kaliṅgaro’ti; sammā nu kho so, udāyi, vadamāno vadeyyā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Yehi so, bhante, gahapati vā gahapatiputto vā bandhanehi baddho, sakkoti nekāni nikkhagaṇāni pahāya, nekāni dhaññagaṇāni pahāya, nekāni khettagaṇāni pahāya, nekāni vatthugaṇāni pahāya, nekāni bhariyagaṇāni pahāya, nekāni dāsagaṇāni pahāya, nekāni dāsigaṇāni pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ; tañhi tassa abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhana’’nti. ‘‘Evameva kho, udāyi, idhekacce kulaputtā ‘idaṃ pajahathā’ti mayā vuccamānā te evamāhaṃsu – ‘kiṃ panimassa appamattakassa oramattakassa pahātabbassa yassa no bhagavā pahānamāha yassa, no sugato paṭinissaggamāhā’ti? Te tañceva pajahanti, mayi ca na appaccayaṃ upaṭṭhāpenti. Ye ca bhikkhū sikkhākāmā te taṃ pahāya appossukkā pannalomā paradattavuttā migabhūtena cetasā viharanti. Tesaṃ taṃ, udāyi, hoti abalaṃ bandhanaṃ, dubbalaṃ bandhanaṃ, pūtikaṃ bandhanaṃ, asārakaṃ bandhanaṃ’’.
154已對照

一五四、“優陀夷,世間有這四種人存在、可得。哪四種[人]呢?優陀夷,在此,有某個人為依(upadhi)的舍斷、為依的舍離而行道。當他為依的舍斷、為依的舍離而行道時,與依相應的奔馳思惟(sarasaṅkappa)侵襲他。他容忍它們,不捨斷,不除遣,不令終盡,不令歸於無有。優陀夷,我說這個人是‘被繫縛者’,不是‘離繫縛者’。這是什麼緣故呢?優陀夷,因為此人諸根的差別已為我所知。

154. ‘‘Cattārome, udāyi, puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Idhudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti. So te adhivāseti, nappajahati, na vinodeti, na byantīkaroti, na anabhāvaṃ gameti. Imaṃ kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘saṃyutto’ti vadāmi no ‘visaṃyutto’. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā.
緬 2.117已對照

“優陀夷,而在此,有某個人為依的舍斷、為依的舍離而行道。當他為依的舍斷、為依的舍離而行道時,與依相應的奔馳思惟侵襲他。他不容忍它們,舍斷、除遣、令終盡、令歸於無有。優陀夷,我說這個人也是‘被繫縛者’,不是‘離繫縛者’。這是什麼緣故呢?優陀夷,因為此人諸根的差別已為我所知。

‘‘Idha panudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti. So te nādhivāseti, pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Imampi kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘saṃyutto’ti vadāmi no ‘visaṃyutto’. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā.
PTS 1.454已對照

“優陀夷,而在此,有某個人為依的舍斷、為依的舍離而行道。當他為依的舍斷、為依的舍離而行道時,有時由於失念,與依相應的奔馳思惟侵襲他。優陀夷,念之生起是遲緩的,然而他隨即迅速地將它舍斷、除遣、令終盡、令歸於無有。優陀夷,猶如有人把兩三滴水滴落在整日被燒熱的鐵鍋上。優陀夷,水滴的落下是遲緩的,然而它隨即迅速地歸於消盡、耗竭。優陀夷,正是這樣,在此,有某個人為依的舍斷、為依的舍離而行道。當他為依的舍斷、為依的舍離而行道時,有時由於失念,與依相應的奔馳思惟侵襲他。優陀夷,念之生起是遲緩的,然而他隨即迅速地將它舍斷、除遣、令終盡、令歸於無有。優陀夷,我說這個人也是‘被繫縛者’,不是‘離繫縛者’。這是什麼緣故呢?優陀夷,因為此人諸根的差別已為我所知。

‘‘Idha panudāyi, ekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya kadāci karahaci satisammosā upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti; dandho, udāyi, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Seyyathāpi, udāyi, puriso divasaṃsantatte [divasasantatte (sī. syā. kaṃ. pī.)] ayokaṭāhe dve vā tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya; dandho, udāyi, udakaphusitānaṃ nipāto. Atha kho naṃ khippameva parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyya. Evameva kho, udāyi, idhekacco puggalo upadhipahānāya paṭipanno hoti upadhipaṭinissaggāya. Tamenaṃ upadhipahānāya paṭipannaṃ upadhipaṭinissaggāya kadāci karahaci satisammosā upadhipaṭisaṃyuttā sarasaṅkappā samudācaranti; dandho, udāyi, satuppādo. Atha kho naṃ khippameva pajahati, vinodeti, byantīkaroti, anabhāvaṃ gameti. Imampi kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘saṃyutto’ti vadāmi no ‘visaṃyutto’. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā.
已對照

“優陀夷,而在此,有某個人了知‘依是苦的根本’之後,成為無依者,於依的滅盡中解脫。優陀夷,我說這個人是‘離繫縛者’,不是‘被繫縛者’。這是什麼緣故呢?優陀夷,因為此人諸根的差別已為我所知。優陀夷,這就是世間存在、可得的四種人。

‘‘Idha panudāyi, ekacco puggalo ‘upadhi dukkhassa mūla’nti – iti viditvā nirupadhi hoti, upadhisaṅkhaye vimutto. Imaṃ kho ahaṃ, udāyi, puggalaṃ ‘visaṃyutto’ti vadāmi no ‘saṃyutto’ti. Taṃ kissa hetu? Indriyavemattatā hi me, udāyi, imasmiṃ puggale viditā. Ime kho, udāyi, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ.
155已對照

一五五、“優陀夷,有這五欲功德。哪五種呢?眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的;耳所識的諸聲……乃至……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。優陀夷,這就是五欲功德。優陀夷,凡緣這五欲功德而生起的樂與喜悅,這稱為欲樂、糞穢之樂、凡夫之樂、非聖之樂;不應親近,不應修習,不應多作;我說:‘對此樂應當畏懼。’

155. ‘‘Pañca kho ime, udāyi, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, udāyi, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, udāyi, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati kāmasukhaṃ miḷhasukhaṃ [mīḷhasukhaṃ (sī. pī.)] puthujjanasukhaṃ anariyasukhaṃ, na sevitabbaṃ, na bhāvetabbaṃ, na bahulīkātabbaṃ; ‘bhāyitabbaṃ etassa sukhassā’ti vadāmi.
156PTS 1.455緬 2.118已對照

一五六、“優陀夷,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於初禪;尋、伺寂止……成就並住於第二禪;離喜……成就並住於第三禪;舍斷樂……成就並住於第四禪。這稱為出離之樂、遠離之樂、寂止之樂、正覺之樂;應串習,應修習,應多作;我說:‘對此樂不應畏懼。’

“優陀夷,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於初禪;優陀夷,我說這是動搖(iñjita)。而那裡什麼是動搖呢?凡在那裡尋與伺未滅,這就是那裡的動搖。優陀夷,在此,比丘尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪;優陀夷,我說這也是動搖。而那裡什麼是動搖呢?凡在那裡喜與樂未滅,這就是那裡的動搖。優陀夷,在此,比丘離喜……乃至……成就並住於第三禪;優陀夷,我說這也是動搖。而那裡什麼是動搖呢?凡在那裡舍與樂未滅,這就是那裡的動搖。優陀夷,在此,比丘舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪;優陀夷,我說這是不動搖。

“優陀夷,在此,比丘已離諸欲……乃至……成就並住於初禪;優陀夷,我說這是‘不足’(anala),我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘尋、伺寂止……成就並住於第二禪,這就是它的超越;優陀夷,我說這也是‘不足’,我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘離喜……成就並住於第三禪,這就是它的超越;優陀夷,我說這也是‘不足’,我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘舍斷樂……成就並住於第四禪,這就是它的超越;優陀夷,我說這也是‘不足’,我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處,這就是它的超越;優陀夷,我說這也是‘不足’,我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處,這就是它的超越;優陀夷,我說這也是‘不足’,我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處,這就是它的超越;優陀夷,我說這也是‘不足’,我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處,這就是它的超越;優陀夷,我說這也是‘不足’,我說‘你們要舍斷’,我說‘你們要超越’。而什麼是它的超越呢?優陀夷,在此,比丘完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅,這就是它的超越;優陀夷,如是,我甚至說非想非非想處的舍斷。優陀夷,你可見到任何或微細或粗大的結,是我不說其舍斷的嗎?”“不是的,尊者。”

世尊說了這[番話]。具壽優陀夷滿意、歡喜世尊之所說。

156. ‘‘Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, vitakkavicārānaṃ vūpasamā… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, pītiyā ca virāgā… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, sukhassa ca pahānā… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idaṃ vuccati nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhasukhaṃ, āsevitabbaṃ, bhāvetabbaṃ, bahulīkātabbaṃ; ‘na bhāyitabbaṃ etassa sukhassā’ti vadāmi.
‘‘Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idaṃ kho ahaṃ, udāyi, iñjitasmiṃ vadāmi. Kiñca tattha iñjitasmiṃ? Yadeva tattha vitakkavicārā aniruddhā honti idaṃ tattha iñjitasmiṃ. Idhudāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idampi kho ahaṃ, udāyi, iñjitasmiṃ vadāmi. Kiñca tattha iñjitasmiṃ? Yadeva tattha pītisukhaṃ aniruddhaṃ hoti idaṃ tattha iñjitasmiṃ. Idhudāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idampi kho ahaṃ, udāyi, iñjitasmiṃ vadāmi. Kiñca tattha iñjitasmiṃ? Yadeva tattha upekkhāsukhaṃ aniruddhaṃ hoti idaṃ tattha iñjitasmiṃ. Idhudāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idaṃ kho ahaṃ, udāyi, aniñjitasmiṃ vadāmi.
‘‘Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; idaṃ kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu pītiyā ca virāgā… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sukhassa ca pahānā… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; idampi kho ahaṃ, udāyi, ‘anala’nti vadāmi, ‘pajahathā’ti vadāmi, ‘samatikkamathā’ti vadāmi. Ko ca tassa samatikkamo? Idhudāyi, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, ayaṃ tassa samatikkamo; iti kho ahaṃ, udāyi, nevasaññānāsaññāyatanassapi pahānaṃ vadāmi. Passasi no tvaṃ, udāyi, taṃ saṃyojanaṃ aṇuṃ vā thūlaṃ vā yassāhaṃ no pahānaṃ vadāmī’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā udāyī bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Laṭukikopamasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.
已對照

《鵪鶉喻經》終,[《比丘品》中之]第六[經]。