快樂巴利palinanda.cc

中部第56經 · 優波離經 Upālisuttaṃ

本經目錄六、優波離經

56PTS 1.372緬 2.36已對照

六、優波離經

五十六、如是我聞——一時,世尊住在那爛陀(Nāḷandā)的波婆離迦芒果林(Pāvārikambavana)。那時,尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)與一大群尼乾陀會眾一同居住在那爛陀。那時,長苦行尼乾陀(Dīghatapassī nigaṇṭha)在那爛陀乞食之後,飯後從乞食處回來,來到波婆離迦芒果林、世尊之處;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,站在一旁。世尊對站在一旁的長苦行尼乾陀這樣說:“苦行[者],有座位,你若願意,就坐吧。”這樣說時,長苦行尼乾陀取了一個低座,坐在一旁。世尊對坐在一旁的長苦行尼乾陀這樣說:“苦行[者],那麼尼乾陀·若提子就惡業之造作、惡業之轉起施設多少種業呢?”

“喬達摩賢友,施設‘業、業’不是尼乾陀·若提子的慣例;喬達摩賢友,施設‘罰、罰’才是尼乾陀·若提子的慣例。”

“苦行[者],那麼尼乾陀·若提子就惡業之造作、惡業之轉起施設多少種罰呢?”

“喬達摩賢友,尼乾陀·若提子就惡業之造作、惡業之轉起施設三種罰,即:身罰(kāyadaṇḍa)、語罰(vacīdaṇḍa)、意罰(manodaṇḍa)。”

“苦行[者],那麼身罰是一回事,語罰是另一回事,意罰又是另一回事嗎?”

“喬達摩賢友,身罰是一回事,語罰是另一回事,意罰又是另一回事。”

“苦行[者],那麼在這樣區分、這樣區別的這三種罰之中,尼乾陀·若提子就惡業之造作、惡業之轉起施設哪一種罰是更大罪的——是身罰,還是語罰,還是意罰呢?”

“喬達摩賢友,在這樣區分、這樣區別的這三種罰之中,尼乾陀·若提子就惡業之造作、惡業之轉起施設身罰是更大罪的,語罰不是那樣,意罰不是那樣。”

“苦行[者],你是說‘身罰’嗎?”

“喬達摩賢友,我是說‘身罰’。”

“苦行[者],你是說‘身罰’嗎?”

“喬達摩賢友,我是說‘身罰’。”

“苦行[者],你是說‘身罰’嗎?”

“喬達摩賢友,我是說‘身罰’。”

如是,世尊在這論事上令長苦行尼乾陀直到第三次都確立[其說]。

56. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nāḷandāyaṃ viharati pāvārikambavane. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto [nāthaputto (sī.), nātaputto (pī.)] nāḷandāyaṃ paṭivasati mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ. Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho nāḷandāyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena pāvārikambavanaṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhitaṃ kho dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘saṃvijjanti kho, tapassi [dīghatapassi (syā. kaṃ. ka.)], āsanāni; sace ākaṅkhasi nisīdā’’ti. Evaṃ vutte, dīghatapassī nigaṇṭho aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kati pana, tapassi, nigaṇṭho nāṭaputto kammāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
‘‘Na kho, āvuso gotama, āciṇṇaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ‘kammaṃ, kamma’nti paññapetuṃ; ‘daṇḍaṃ, daṇḍa’nti kho, āvuso gotama, āciṇṇaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paññapetu’’nti.
‘‘Kati pana, tapassi, nigaṇṭho nāṭaputto daṇḍāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
‘‘Tīṇi kho, āvuso gotama, nigaṇṭho nāṭaputto daṇḍāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyāti, seyyathidaṃ – kāyadaṇḍaṃ, vacīdaṇḍaṃ, manodaṇḍa’’nti.
‘‘Kiṃ pana, tapassi, aññadeva kāyadaṇḍaṃ, aññaṃ vacīdaṇḍaṃ, aññaṃ manodaṇḍa’’nti?
‘‘Aññadeva, āvuso gotama, kāyadaṇḍaṃ, aññaṃ vacīdaṇḍaṃ, aññaṃ manodaṇḍa’’nti.
‘‘Imesaṃ pana, tapassi, tiṇṇaṃ daṇḍānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ katamaṃ daṇḍaṃ nigaṇṭho nāṭaputto mahāsāvajjataraṃ paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, yadi vā kāyadaṇḍaṃ, yadi vā vacīdaṇḍaṃ, yadi vā manodaṇḍa’’nti?
‘‘Imesaṃ kho, āvuso gotama, tiṇṇaṃ daṇḍānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ kāyadaṇḍaṃ nigaṇṭho nāṭaputto mahāsāvajjataraṃ paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍaṃ, no tathā manodaṇḍa’’nti.
‘‘Kāyadaṇḍanti, tapassi, vadesi’’?
‘‘Kāyadaṇḍanti, āvuso gotama, vadāmi’’.
‘‘Kāyadaṇḍanti, tapassi, vadesi’’?
‘‘Kāyadaṇḍanti, āvuso gotama, vadāmi’’.
‘‘Kāyadaṇḍanti, tapassi, vadesi’’?
‘‘Kāyadaṇḍanti, āvuso gotama, vadāmī’’ti.
Itiha bhagavā dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ imasmiṃ kathāvatthusmiṃ yāvatatiyakaṃ patiṭṭhāpesi.
57PTS 1.373已對照

五十七、這樣說時,長苦行尼乾陀對世尊這樣說:“喬達摩賢友,那麼你就惡業之造作、惡業之轉起施設多少種罰呢?”

57. Evaṃ vutte, dīghatapassī nigaṇṭho bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tvaṃ panāvuso gotama, kati daṇḍāni paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
已對照

“苦行[者],施設‘罰、罰’不是如來的慣例;苦行[者],施設‘業、業’才是如來的慣例。”

‘‘Na kho, tapassi, āciṇṇaṃ tathāgatassa ‘daṇḍaṃ, daṇḍa’nti paññapetuṃ; ‘kammaṃ, kamma’nti kho, tapassi, āciṇṇaṃ tathāgatassa paññapetu’’nti?
已對照

“喬達摩賢友,那麼你就惡業之造作、惡業之轉起施設多少種業呢?”

‘‘Tvaṃ panāvuso gotama, kati kammāni paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā’’ti?
已對照

“苦行[者],我就惡業之造作、惡業之轉起施設三種業,即:身業、語業、意業。”

‘‘Tīṇi kho ahaṃ, tapassi, kammāni paññapemi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, seyyathidaṃ – kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, manokamma’’nti.
已對照

“喬達摩賢友,那麼身業是一回事,語業是另一回事,意業又是另一回事嗎?”

‘‘Kiṃ panāvuso gotama, aññadeva kāyakammaṃ, aññaṃ vacīkammaṃ, aññaṃ manokamma’’nti?
已對照

“苦行[者],身業是一回事,語業是另一回事,意業又是另一回事。”

‘‘Aññadeva, tapassi, kāyakammaṃ, aññaṃ vacīkammaṃ, aññaṃ manokamma’’nti.
已對照

“喬達摩賢友,那麼在這樣區分、這樣區別的這三種業之中,你就惡業之造作、惡業之轉起施設哪一種業是更大罪的——是身業,還是語業,還是意業呢?”

‘‘Imesaṃ panāvuso gotama, tiṇṇaṃ kammānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ katamaṃ kammaṃ mahāsāvajjataraṃ paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, yadi vā kāyakammaṃ, yadi vā vacīkammaṃ, yadi vā manokamma’’nti?
已對照

“苦行[者],在這樣區分、這樣區別的這三種業之中,我就惡業之造作、惡業之轉起施設意業是更大罪的,身業不是那樣,語業不是那樣。”

‘‘Imesaṃ kho ahaṃ, tapassi, tiṇṇaṃ kammānaṃ evaṃ paṭivibhattānaṃ evaṃ paṭivisiṭṭhānaṃ manokammaṃ mahāsāvajjataraṃ paññapemi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā kāyakammaṃ, no tathā vacīkamma’’nti.
已對照

“喬達摩賢友,你是說‘意業’嗎?”

‘‘Manokammanti, āvuso gotama, vadesi’’?
已對照

“苦行[者],我是說‘意業’。”

‘‘Manokammanti, tapassi, vadāmi’’.
已對照

“喬達摩賢友,你是說‘意業’嗎?”

‘‘Manokammanti, āvuso gotama, vadesi’’?
已對照

“苦行[者],我是說‘意業’。”

‘‘Manokammanti, tapassi, vadāmi’’.
已對照

“喬達摩賢友,你是說‘意業’嗎?”

‘‘Manokammanti, āvuso gotama, vadesi’’?
已對照

“苦行[者],我是說‘意業’。”

‘‘Manokammanti, tapassi, vadāmī’’ti.
已對照

如是,長苦行尼乾陀在這論事上令世尊直到第三次都確立[其說]之後,從座而起,來到尼乾陀·若提子之處。

Itiha dīghatapassī nigaṇṭho bhagavantaṃ imasmiṃ kathāvatthusmiṃ yāvatatiyakaṃ patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami.
58PTS 1.374緬 2.37已對照

五十八、那時,尼乾陀·若提子與一大群在家會眾一同坐著——[那是]婆羅樓羅村人(bālakinī)的會眾,以優波離為首。尼乾陀·若提子遠遠看見長苦行尼乾陀走來;看見之後,對長苦行尼乾陀這樣說:“喂,苦行[者],你在這大白天從哪裡來呢?”“尊者,我正是從這裡、從沙門喬達摩那裡來的。”“苦行[者],那麼你與沙門喬達摩有過什麼交談嗎?”“尊者,我與沙門喬達摩有過一些交談。”“苦行[者],那麼你與沙門喬達摩有過怎樣的交談呢?”於是,長苦行尼乾陀把他與世尊之間所有的交談,全都告訴了尼乾陀·若提子。這樣說時,尼乾陀·若提子對長苦行尼乾陀這樣說:“善哉,善哉,苦行[者]!長苦行尼乾陀正如一位多聞的、正確了知導師教法的弟子[所應作的]那樣,回答了沙門喬達摩。與這樣粗大的身罰相比,卑劣的意罰又算得什麼呢!反倒是身罰,就惡業之造作、惡業之轉起而言,才是更大罪的,語罰不是那樣,意罰不是那樣。”

58. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā gihiparisāya saddhiṃ nisinno hoti bālakiniyā parisāya upālipamukhāya. Addasā kho nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ dūratova āgacchantaṃ; disvāna dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca – ‘‘handa, kuto nu tvaṃ, tapassi, āgacchasi divā divassā’’ti? ‘‘Ito hi kho ahaṃ, bhante, āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikā’’ti. ‘‘Ahu pana te, tapassi, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, bhante, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana te, tapassi, ahu samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ārocesi. Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, tapassi! Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evameva dīghatapassinā nigaṇṭhena samaṇassa gotamassa byākataṃ. Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya! Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
59PTS 1.375緬 2.38已對照

五十九、這樣說時,優波離居士(Upāli gahapati)對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,長苦行[尼乾陀]善哉,善哉!尊貴的苦行[者]正如一位多聞的、正確了知導師教法的弟子[所應作的]那樣,回答了沙門喬達摩。與這樣粗大的身罰相比,卑劣的意罰又算得什麼呢!反倒是身罰,就惡業之造作、惡業之轉起而言,才是更大罪的,語罰不是那樣,意罰不是那樣。尊者,那麼我要去,就這論事論破沙門喬達摩之論。如果沙門喬達摩對我那樣確立[其說],正如尊貴的苦行[者]令[他]確立的那樣,那麼,猶如強力之人抓住長毛綿羊的毛而拖曳、推曳、來回拖曳一般,我也要這樣在論議中把沙門喬達摩拖曳、推曳、來回拖曳。猶如強力的釀酒工人把一張大的釀酒粉席投入深水池中,抓住[它的]角而拖曳、推曳、來回拖曳一般,我也要這樣在論議中把沙門喬達摩拖曳、推曳、來回拖曳。猶如強力的嗜酒者抓住濾酒袋的[兩]角而下抖、上抖、拍打一般,我也要這樣在論議中把沙門喬達摩下抖、上抖、拍打。猶如六十歲的巨象潛入深蓮池中,玩一種名為‘洗麻’的遊戲一般,我也要這樣在沙門喬達摩身上玩我所想的這種‘洗麻’之戲。尊者,那麼我要去,就這論事論破沙門喬達摩之論。”“居士,你去,就這論事論破沙門喬達摩之論。居士,因為或者由我來論破沙門喬達摩之論,或者由長苦行尼乾陀,或者由你。”

59. Evaṃ vutte, upāli gahapati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, bhante dīghatapassī [tapassī (sī. pī.)]! Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evamevaṃ bhadantena tapassinā samaṇassa gotamassa byākataṃ. Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya! Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo. Handa cāhaṃ, bhante, gacchāmi samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropessāmi. Sace me samaṇo gotamo tathā patiṭṭhahissati yathā bhadantena tapassinā patiṭṭhāpitaṃ; seyyathāpi nāma balavā puriso dīghalomikaṃ eḷakaṃ lomesu gahetvā ākaḍḍheyya parikaḍḍheyya samparikaḍḍheyya, evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ ākaḍḍhissāmi parikaḍḍhissāmi samparikaḍḍhissāmi. Seyyathāpi nāma balavā soṇḍikākammakāro mahantaṃ soṇḍikākilañjaṃ gambhīre udakarahade pakkhipitvā kaṇṇe gahetvā ākaḍḍheyya parikaḍḍheyya samparikaḍḍheyya, evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ ākaḍḍhissāmi parikaḍḍhissāmi samparikaḍḍhissāmi. Seyyathāpi nāma balavā soṇḍikādhutto vālaṃ [thālaṃ (ka.)] kaṇṇe gahetvā odhuneyya niddhuneyya nipphoṭeyya [nicchādeyya (sī. pī. ka.), niccoṭeyya (ka.), nippoṭheyya (syā. kaṃ.)], evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādena vādaṃ odhunissāmi niddhunissāmi nipphoṭessāmi. Seyyathāpi nāma kuñjaro saṭṭhihāyano gambhīraṃ pokkharaṇiṃ ogāhetvā sāṇadhovikaṃ nāma kīḷitajātaṃ kīḷati, evamevāhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ sāṇadhovikaṃ maññe kīḷitajātaṃ kīḷissāmi. Handa cāhaṃ, bhante, gacchāmi samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropessāmī’’ti. ‘‘Gaccha tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi. Ahaṃ vā hi, gahapati, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ, dīghatapassī vā nigaṇṭho, tvaṃ vā’’ti.
60PTS 1.376緬 2.39已對照

六十、這樣說時,長苦行尼乾陀對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,優波離居士要去論破沙門喬達摩之論,這不合我意。尊者,因為沙門喬達摩是幻術者,知道誘轉的幻術,以它誘轉其他外道的弟子。”“苦行[者],這是無處、無機會的:優波離居士會成為沙門喬達摩的弟子。而這是有處、有機會的:沙門喬達摩會成為優波離居士的弟子。居士,你去,就這論事論破沙門喬達摩之論。居士,因為或者由我來論破沙門喬達摩之論,或者由長苦行尼乾陀,或者由你。”第二次,長苦行……乃至……第三次,長苦行尼乾陀對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,優波離居士要去論破沙門喬達摩之論,這不合我意。尊者,因為沙門喬達摩是幻術者,知道誘轉的幻術,以它誘轉其他外道的弟子。”“苦行[者],這是無處、無機會的:優波離居士會成為沙門喬達摩的弟子。而這是有處、有機會的:沙門喬達摩會成為優波離居士的弟子。居士,你去,就這論事論破沙門喬達摩之論。居士,因為或者由我來論破沙門喬達摩之論,或者由長苦行尼乾陀,或者由你。”“是的,尊者。”優波離居士應諾尼乾陀·若提子之後,從座而起,禮敬尼乾陀·若提子,右繞之後,來到波婆離迦芒果林、世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的優波離居士對世尊這樣說:“尊者,長苦行尼乾陀曾來過這裡嗎?”

60. Evaṃ vutte, dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘na kho metaṃ, bhante, ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya. Samaṇo hi, bhante, gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyya. Gaccha, tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi. Ahaṃ vā hi, gahapati, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ, dīghatapassī vā nigaṇṭho, tvaṃ vā’’ti. Dutiyampi kho dīghatapassī…pe… tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘na kho metaṃ, bhante, ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya. Samaṇo hi, bhante, gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetī’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyya. Gaccha tvaṃ, gahapati, samaṇassa gotamassa imasmiṃ kathāvatthusmiṃ vādaṃ āropehi. Ahaṃ vā hi, gahapati, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyyaṃ, dīghatapassī vā nigaṇṭho, tvaṃ vā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho upāli gahapati nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena pāvārikambavanaṃ yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho upāli gahapati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘āgamā nu khvidha, bhante, dīghatapassī nigaṇṭho’’ti?
已對照

“居士,長苦行尼乾陀曾來過這裡。”

‘‘Āgamā khvidha, gahapati, dīghatapassī nigaṇṭho’’ti.
已對照

“尊者,那麼你與長苦行尼乾陀有過什麼交談嗎?”

‘‘Ahu kho pana te, bhante, dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti?
已對照

“居士,我與長苦行尼乾陀有過一些交談。”

‘‘Ahu kho me, gahapati, dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti.
已對照

“尊者,那麼你與長苦行尼乾陀有過怎樣的交談呢?”

‘‘Yathā kathaṃ pana te, bhante, ahu dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti?
已對照

於是,世尊把他與長苦行尼乾陀之間所有的交談,全都告訴了優波離居士。

Atha kho bhagavā yāvatako ahosi dīghatapassinā nigaṇṭhena saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ upālissa gahapatissa ārocesi.
61已對照

六十一、這樣說時,優波離居士對世尊這樣說:“尊者,苦行[尼乾陀]善哉,善哉!長苦行尼乾陀正如一位多聞的、正確了知導師教法的弟子[所應作的]那樣,回答了世尊。與這樣粗大的身罰相比,卑劣的意罰又算得什麼呢?反倒是身罰,就惡業之造作、惡業之轉起而言,才是更大罪的,語罰不是那樣,意罰不是那樣。”“居士,如果你立足於真實而論說,我們在這件事上就可以有一番交談。”“尊者,我會立足於真實而論說,讓我們在這件事上有一番交談吧。”

61. Evaṃ vutte, upāli gahapati bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sādhu sādhu, bhante tapassī! Yathā taṃ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṃ ājānantena evamevaṃ dīghatapassinā nigaṇṭhena bhagavato byākataṃ. Kiñhi sobhati chavo manodaṇḍo imassa evaṃ oḷārikassa kāyadaṇḍassa upanidhāya? Atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti. ‘‘Sace kho tvaṃ, gahapati, sacce patiṭṭhāya manteyyāsi siyā no ettha kathāsallāpo’’ti. ‘‘Sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’ti.
62緬 2.40已對照

六十二、“居士,你認為怎樣?假如在此有一位尼乾陀生病、痛苦、重病纏身,已拒絕冷水、受用熱水。他得不到冷水而會命終。居士,尼乾陀·若提子施設此人投生於何處呢?”

“尊者,有名為意著天(manosattā devā)的天神,他投生在那裡。”

“這是什麼緣故呢?”

“尊者,因為此人是繫縛於意而命終的。”

“居士,作意吧;居士,作意之後再回答。你[所說的]前後連不上——後語[連不上]前語,前語[也連不上]後語。居士,然而你曾說過這樣的話:‘尊者,我會立足於真實而論說,讓我們在這件事上有一番交談吧。’”“尊者,雖然世尊這樣說,然而身罰,就惡業之造作、惡業之轉起而言,才是更大罪的,語罰不是那樣,意罰不是那樣。”

62. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idhassa nigaṇṭho ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno sītodakapaṭikkhitto uṇhodakapaṭisevī. So sītodakaṃ alabhamāno kālaṅkareyya. Imassa pana, gahapati, nigaṇṭho nāṭaputto katthūpapattiṃ paññapetī’’ti?
‘‘Atthi, bhante, manosattā nāma devā tattha so upapajjati’’.
‘‘Taṃ kissa hetu’’?
‘‘Asu hi, bhante, manopaṭibaddho kālaṅkarotī’’ti.
‘‘Manasi karohi, gahapati [gahapati gahapati manasi karohi (sī. syā. kaṃ.), gahapati manasi karohi (ka.), gahapati gahapati (pī.)], manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi, hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti. ‘‘Kiñcāpi, bhante, bhagavā evamāha, atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
63PTS 1.377已對照

六十三、“居士,你認為怎樣?假如在此尼乾陀·若提子是為四禁戒律儀所防護者(cātuyāmasaṃvarasaṃvuta),受一切水的禁制,致力於一切禁制,以一切禁制抖落[惡],為一切禁制所遍及。他在前進、後退時,致使許多小生物遭到殺害。居士,尼乾陀·若提子施設此人有怎樣的異熟呢?”

63. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idhassa nigaṇṭho nāṭaputto cātuyāmasaṃvarasaṃvuto sabbavārivārito sabbavāriyutto sabbavāridhuto sabbavāriphuṭo. So abhikkamanto paṭikkamanto bahū khuddake pāṇe saṅghātaṃ āpādeti. Imassa pana, gahapati, nigaṇṭho nāṭaputto kaṃ vipākaṃ paññapetī’’ti?
已對照

“尊者,尼乾陀·若提子施設非故意的[行為]不是大罪的。”

‘‘Asañcetanikaṃ, bhante, nigaṇṭho nāṭaputto no mahāsāvajjaṃ paññapetī’’ti.
已對照

“居士,那麼如果他起了思呢?”

‘‘Sace pana, gahapati, cetetī’’ti?
已對照

“尊者,那就是大罪的。”

‘‘Mahāsāvajjaṃ, bhante, hotī’’ti.
已對照

“居士,那麼尼乾陀·若提子把思施設在哪裡呢?”

‘‘Cetanaṃ pana, gahapati, nigaṇṭho nāṭaputto kismiṃ paññapetī’’ti?
已對照

“尊者,在意罰之中。”

‘‘Manodaṇḍasmiṃ, bhante’’ti.
已對照

“居士,作意吧;居士,作意之後再回答。你[所說的]前後連不上——後語[連不上]前語,前語[也連不上]後語。居士,然而你曾說過這樣的話:‘尊者,我會立足於真實而論說,讓我們在這件事上有一番交談吧。’”“尊者,雖然世尊這樣說,然而身罰,就惡業之造作、惡業之轉起而言,才是更大罪的,語罰不是那樣,意罰不是那樣。”

‘‘Manasi karohi, gahapati, manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti. ‘‘Kiñcāpi, bhante, bhagavā evamāha, atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
64已對照

六十四、“居士,你認為怎樣?這那爛陀既富庶又繁榮,人口眾多、人煙稠密嗎?”

64. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, ayaṃ nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā’’ti?
已對照

“是的,尊者,這那爛陀既富庶又繁榮,人口眾多、人煙稠密。”

‘‘Evaṃ, bhante, ayaṃ nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā’’ti.
緬 2.41已對照

“居士,你認為怎樣?假如在此有一個人舉著刀前來。他這樣說:‘我要在一剎那、一須臾之間,把這那爛陀所有的生物做成一團肉、一堆肉。’居士,你認為怎樣?那人能在一剎那、一須臾之間,把這那爛陀所有的生物做成一團肉、一堆肉嗎?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idha puriso āgaccheyya ukkhittāsiko. So evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ karissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, pahoti nu kho so puriso yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kātu’’nti?
已對照

“尊者,就連十個人,尊者,就連二十個人,尊者,就連三十個人,尊者,就連四十個人,尊者,就連五十個人,也不能在一剎那、一須臾之間,把這那爛陀所有的生物做成一團肉、一堆肉。一個卑劣的人又算得什麼呢!”

‘‘Dasapi, bhante, purisā, vīsampi, bhante, purisā, tiṃsampi, bhante, purisā, cattārīsampi, bhante, purisā, paññāsampi, bhante, purisā nappahonti yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṃ maṃsakhalaṃ ekaṃ maṃsapuñjaṃ kātuṃ. Kiñhi sobhati eko chavo puriso’’ti!
PTS 1.378已對照

“居士,你認為怎樣?假如在此有一位有神通、已得心自在的沙門或婆羅門前來。他這樣說:‘我要以一次意的瞋恚,把這那爛陀化為灰燼。’居士,你認為怎樣?那位有神通、已得心自在的沙門或婆羅門,能以一次意的瞋恚,把這那爛陀化為灰燼嗎?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, idha āgaccheyya samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto. So evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ imaṃ nāḷandaṃ ekena manopadosena bhasmaṃ karissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, pahoti nu kho so samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto imaṃ nāḷandaṃ ekena manopadosena bhasmaṃ kātu’’nti?
已對照

“尊者,就連十座那爛陀、二十座那爛陀、三十座那爛陀、四十座那爛陀、五十座那爛陀,那位有神通、已得心自在的沙門或婆羅門也能以一次意的瞋恚化為灰燼。一座卑劣的那爛陀又算得什麼呢!”

‘‘Dasapi, bhante, nāḷandā, vīsampi nāḷandā, tiṃsampi nāḷandā, cattārīsampi nāḷandā, paññāsampi nāḷandā pahoti so samaṇo vā brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto ekena manopadosena bhasmaṃ kātuṃ. Kiñhi sobhati ekā chavā nāḷandā’’ti!
已對照

“居士,作意吧;居士,作意之後再回答。你[所說的]前後連不上——後語[連不上]前語,前語[也連不上]後語。居士,然而你曾說過這樣的話:‘尊者,我會立足於真實而論說,讓我們在這件事上有一番交談吧。’”

‘‘Manasi karohi, gahapati, manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti.
已對照

“尊者,雖然世尊這樣說,然而身罰,就惡業之造作、惡業之轉起而言,才是更大罪的,語罰不是那樣,意罰不是那樣。”

‘‘Kiñcāpi, bhante, bhagavā evamāha, atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo’’ti.
65已對照

六十五、“居士,你認為怎樣?你聽說過丹達基林、迦陵伽林、摩闍林、摩登伽林成為林野、化為林野嗎?”

65. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, sutaṃ te daṇḍakīraññaṃ [daṇḍakāraññaṃ (sī. pī.)] kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ [mejjhāraññaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti?
已對照

“是的,尊者,我聽說過丹達基林、迦陵伽林、摩闍林、摩登伽林成為林野、化為林野。”

‘‘Evaṃ, bhante, sutaṃ me daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti.
已對照

“居士,你認為怎樣?你是怎樣聽說的——那丹達基林、迦陵伽林、摩闍林、摩登伽林是因什麼而成為林野、化為林野的?”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, gahapati, kinti te sutaṃ kena taṃ daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti?
已對照

“尊者,我聽說過這[話]:那丹達基林、迦陵伽林、摩闍林、摩登伽林是因諸仙人的意的瞋恚而成為林野、化為林野的。”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante, isīnaṃ manopadosena taṃ daṇḍakīraññaṃ kāliṅgāraññaṃ majjhāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ araññaṃ araññabhūta’’nti.
已對照

“居士,作意吧;居士,作意之後再回答。你[所說的]前後連不上——後語[連不上]前語,前語[也連不上]後語。居士,然而你曾說過這樣的話:‘尊者,我會立足於真實而論說,讓我們在這件事上有一番交談吧。’”

‘‘Manasi karohi, gahapati, manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṃ, pacchimena vā purimaṃ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā – ‘sacce ahaṃ, bhante, patiṭṭhāya mantessāmi; hotu no ettha kathāsallāpo’’’ti.
66PTS 1.379緬 2.42已對照

六十六、“尊者,我以最初的譬喻就已對世尊滿意、歡喜了。然而,我是想聽世尊這些種種的問題解答,所以才認為應當與世尊作對。奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,世尊以種種方式開顯了法。尊者,我皈依世尊、法與比丘僧團。願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

66. ‘‘Purimenevāhaṃ, bhante, opammena bhagavato attamano abhiraddho. Api cāhaṃ imāni bhagavato vicitrāni pañhapaṭibhānāni sotukāmo, evāhaṃ bhagavantaṃ paccanīkaṃ kātabbaṃ amaññissaṃ. Abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
67已對照

六十七、“居士,你應審思後行事(anuviccakāra)。審思後行事,對像你們這樣有名望的人是好的。”“尊者,單憑這一點,我對世尊就更加滿意、歡喜了——世尊對我這樣說:‘居士,你應審思後行事。審思後行事,對像你們這樣有名望的人是好的。’尊者,因為其他外道若得到我為弟子,他們會舉著旗幡遍行整個那爛陀[宣告]:‘優波離居士已成為我們的弟子了。’然而世尊卻對我這樣說:‘居士,你應審思後行事。審思後行事,對像你們這樣有名望的人是好的。’尊者,我第二次皈依世尊、法與比丘僧團。願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

67. ‘‘Anuviccakāraṃ kho, gahapati, karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ kho, gahapati, karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Mañhi, bhante, aññatitthiyā sāvakaṃ labhitvā kevalakappaṃ nāḷandaṃ paṭākaṃ parihareyyuṃ – ‘upāli amhākaṃ gahapati sāvakattaṃ upagato’ti. Atha ca pana maṃ bhagavā evamāha – ‘anuviccakāraṃ kho, gahapati, karohi, anuviccakāro tumhādisānaṃ ñātamanussānaṃ sādhu hotī’ti. Esāhaṃ, bhante, dutiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
68已對照

六十八、“居士,你的家長久以來對尼乾陀們是如同井泉之家,因此,對來到的他們,你應當認為應給予團食。”“尊者,單憑這一點,我對世尊就更加滿意、歡喜了——世尊對我這樣說:‘居士,你的家長久以來對尼乾陀們是如同井泉之家,因此,對來到的他們,你應當認為應給予團食。’尊者,我聽說過這[話]:‘沙門喬達摩這樣說:只應施與我,不應施與他人;只應施與我的弟子,不應施與他人的弟子;唯有施與我的才有大果,施與他人的沒有大果;唯有施與我的弟子的才有大果,施與他人的弟子的沒有大果。’然而世尊卻勸導我也對尼乾陀們布施。尊者,不過在這件事上,我們自會知道時宜。尊者,我第三次皈依世尊、法與比丘僧團。願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

68. ‘‘Dīgharattaṃ kho te, gahapati, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’’ti. ‘‘Imināpāhaṃ, bhante, bhagavato bhiyyosomattāya attamano abhiraddho yaṃ maṃ bhagavā evamāha – ‘dīgharattaṃ kho te, gahapati, nigaṇṭhānaṃ opānabhūtaṃ kulaṃ yena nesaṃ upagatānaṃ piṇḍakaṃ dātabbaṃ maññeyyāsī’ti. Sutaṃ metaṃ, bhante, samaṇo gotamo evamāha – ‘mayhameva dānaṃ dātabbaṃ, nāññesaṃ dānaṃ dātabbaṃ; mayhameva sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ, nāññesaṃ sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ; mayhameva dinnaṃ mahapphalaṃ, nāññesaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ; mayhameva sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphalaṃ, nāññesaṃ sāvakānaṃ dinnaṃ mahapphala’nti. Atha ca pana maṃ bhagavā nigaṇṭhesupi dāne samādapeti. Api ca, bhante, mayamettha kālaṃ jānissāma. Esāhaṃ, bhante, tatiyampi bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
69PTS 1.380緬 2.43已對照

六十九、於是,世尊為優波離居士說次第之論(anupubbikathā),即施論、戒論、生天論;開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道優波離居士已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,優波離居士就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼:“凡任何集法,一切皆是滅法。”於是,優波離居士已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,對世尊這樣說:“尊者,現在我們要告辭了,我們事務繁忙,有許多應做的事。”“居士,你如今認為是時候,[便請自便]。”

69. Atha kho bhagavā upālissa gahapatissa anupubbiṃ kathaṃ [ānupubbīkathaṃ (sī.), ānupubbikathaṃ (pī.), anupubbikathaṃ (syā. kaṃ. ka.)] kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ, kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi upāliṃ gahapatiṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā taṃ pakāsesi – dukkhaṃ, samudayaṃ, nirodhaṃ, maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva upālissa gahapatissa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti. Atha kho upāli gahapati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘handa ca dāni mayaṃ, bhante, gacchāma, bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, gahapati, kālaṃ maññasī’’ti.
70已對照

七十、於是,優波離居士歡喜、隨喜世尊之所說,從座而起,禮敬世尊,右繞之後,來到自己的住宅;到了之後,召喚守門人:“朋友守門人,從今日起,我為諸尼乾陀[男]與諸尼乾陀女關閉此門,此門對世尊的比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷不關閉。若有任何尼乾陀來,你要這樣對他說:‘尊者,請止步,不要進來。從今日起,優波離居士已成為沙門喬達摩的弟子。此門對諸尼乾陀[男]與諸尼乾陀女已關閉,對世尊的比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷不關閉。尊者,如果你需要團食,就在這裡站著,他們會就在這裡給你送來。’”“是的,尊者。”守門人應諾優波離居士。

70. Atha kho upāli gahapati bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena sakaṃ nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dovārikaṃ āmantesi – ‘‘ajjatagge, samma dovārika, āvarāmi dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace koci nigaṇṭho āgacchati tamenaṃ tvaṃ evaṃ vadeyyāsi – ‘tiṭṭha, bhante, mā pāvisi. Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace te, bhante, piṇḍakena attho, ettheva tiṭṭha, ettheva te āharissantī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paccassosi.
71PTS 1.381緬 2.44已對照

七十一、長苦行尼乾陀聽到了:“據說優波離居士已成為沙門喬達摩的弟子。”於是,長苦行尼乾陀來到尼乾陀·若提子之處;到了之後,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,我聽說過這[話]:據說優波離居士已成為沙門喬達摩的弟子。”“苦行[者],這是無處、無機會的:優波離居士會成為沙門喬達摩的弟子。而這是有處、有機會的:沙門喬達摩會成為優波離居士的弟子。”第二次,長苦行尼乾陀……乃至……第三次,長苦行尼乾陀對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,我聽說過這[話]……乃至……沙門喬達摩會成為優波離居士的弟子。”“尊者,那麼我去,以便知道優波離居士究竟是已成為沙門喬達摩的弟子,還是沒有。”“苦行[者],你去,去知道優波離居士究竟是已成為沙門喬達摩的弟子,還是沒有。”

71. Assosi kho dīghatapassī nigaṇṭho – ‘‘upāli kira gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato’’ti. Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante, upāli kira gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. Dutiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho…pe… tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bhante …pe… upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. ‘‘Handāhaṃ, bhante, gacchāmi yāva jānāmi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no’’ti. ‘‘Gaccha tvaṃ, tapassi, jānāhi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no’’ti.
72PTS 1.382緬 2.45已對照

七十二、於是,長苦行尼乾陀來到優波離居士的住宅。守門人遠遠看見長苦行尼乾陀走來。看見之後,對長苦行尼乾陀這樣說:“尊者,請止步,不要進來。從今日起,優波離居士已成為沙門喬達摩的弟子。此門對諸尼乾陀[男]與諸尼乾陀女已關閉,對世尊的比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷不關閉。尊者,如果你需要團食,就在這裡站著,他們會就在這裡給你送來。”他說了“賢友,我不需要團食”之後,就從那裡轉回,來到尼乾陀·若提子之處;到了之後,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,這確實是真的:優波離居士已成為沙門喬達摩的弟子。尊者,我沒能讓你接受我這[話]:‘尊者,優波離居士要去論破沙門喬達摩之論,這不合我意。尊者,因為沙門喬達摩是幻術者,知道誘轉的幻術,以它誘轉其他外道的弟子。’尊者,你的優波離居士已被沙門喬達摩以誘轉的幻術誘轉了。”“苦行[者],這是無處、無機會的:優波離居士會成為沙門喬達摩的弟子。而這是有處、有機會的:沙門喬達摩會成為優波離居士的弟子。”第二次,長苦行尼乾陀對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,這確實是真的……乃至……沙門喬達摩會成為優波離居士的弟子。”第三次,長苦行尼乾陀對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,這確實是真的……乃至……沙門喬達摩會成為優波離居士的弟子。”“苦行[者],那麼我去,以便我親自知道優波離居士究竟是已成為沙門喬達摩的弟子,還是沒有。”

72. Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yena upālissa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Addasā kho dovāriko dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna dīghatapassiṃ nigaṇṭhaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭha, bhante, mā pāvisi. Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace te, bhante, piṇḍakena attho, ettheva tiṭṭha, ettheva te āharissantī’’ti. ‘‘Na me, āvuso, piṇḍakena attho’’ti vatvā tato paṭinivattitvā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃyeva kho, bhante, yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Etaṃ kho te ahaṃ, bhante, nālatthaṃ na kho me, bhante, ruccati yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa vādaṃ āropeyya. Samaṇo hi, bhante, gotamo māyāvī āvaṭṭaniṃ māyaṃ jānāti yāya aññatitthiyānaṃ sāvake āvaṭṭetīti. Āvaṭṭo kho te, bhante, upāli gahapati samaṇena gotamena āvaṭṭaniyā māyāyā’’ti. ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, tapassi, anavakāso yaṃ upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagaccheyya. Ṭhānañca kho etaṃ vijjati yaṃ samaṇo gotamo upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. Dutiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃyeva, bhante…pe… upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. Tatiyampi kho dīghatapassī nigaṇṭho nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃyeva kho, bhante…pe… upālissa gahapatissa sāvakattaṃ upagaccheyyā’’ti. ‘‘Handa cāhaṃ, tapassi, gacchāmi yāva cāhaṃ sāmaṃyeva jānāmi yadi vā upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato yadi vā no’’ti.
已對照

於是,尼乾陀·若提子與一大群尼乾陀會眾一同來到優波離居士的住宅。守門人遠遠看見尼乾陀·若提子走來。看見之後,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,請止步,不要進來。從今日起,優波離居士已成為沙門喬達摩的弟子。此門對諸尼乾陀[男]與諸尼乾陀女已關閉,對世尊的比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷不關閉。尊者,如果你需要團食,就在這裡站著,他們會就在這裡給你送來。”“朋友守門人,那麼你到優波離居士之處去;到了之後,對優波離居士這樣說:‘尊者,尼乾陀·若提子與一大群尼乾陀會眾一同站在門屋之外,他想見你。’”“是的,尊者。”守門人應諾尼乾陀·若提子之後,來到優波離居士之處;到了之後,對優波離居士這樣說:“尊者,尼乾陀·若提子與一大群尼乾陀會眾一同站在門屋之外,他想見你。”“朋友守門人,那麼你在中門堂敷設座位。”“是的,尊者。”守門人應諾優波離居士之後,在中門堂敷設了座位,來到優波離居士之處;到了之後,對優波離居士這樣說:“尊者,中門堂的座位已經敷設好了。[你]如今認為是時候,[便請自便]。”

Atha kho nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ yena upālissa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami. Addasā kho dovāriko nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭha, bhante, mā pāvisi. Ajjatagge upāli gahapati samaṇassa gotamassa sāvakattaṃ upagato. Āvaṭaṃ dvāraṃ nigaṇṭhānaṃ nigaṇṭhīnaṃ, anāvaṭaṃ dvāraṃ bhagavato bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Sace te, bhante, piṇḍakena attho, ettheva tiṭṭha, ettheva te āharissantī’’ti. ‘‘Tena hi, samma dovārika, yena upāli gahapati tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ evaṃ vadehi – ‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ bahidvārakoṭṭhake ṭhito; so te dassanakāmo’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā yena upāli gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘nigaṇṭho, bhante, nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ bahidvārakoṭṭhake ṭhito; so te dassanakāmo’’ti. ‘‘Tena hi, samma dovārika, majjhimāya dvārasālāya āsanāni paññapehī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paṭissutvā majjhimāya dvārasālāya āsanāni paññapetvā yena upāli gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā upāliṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘paññattāni kho, bhante, majjhimāya dvārasālāya āsanāni. Yassadāni kālaṃ maññasī’’ti.
73PTS 1.383緬 2.46已對照

七十三、於是,優波離居士來到中門堂;到了之後,在那裡最上、最勝、最高、最妙的座位上,自己坐下,召喚守門人:“朋友守門人,那麼你到尼乾陀·若提子之處去;到了之後,對尼乾陀·若提子這樣說:‘尊者,優波離居士這樣說:“尊者,若你願意,就請進來。”’”“是的,尊者。”守門人應諾優波離居士之後,來到尼乾陀·若提子之處;到了之後,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,優波離居士這樣說:‘尊者,若你願意,就請進來。’”於是,尼乾陀·若提子與一大群尼乾陀會眾一同來到中門堂。於是,優波離居士——從前,他一從遠處看見尼乾陀·若提子走來,看見之後,就從那裡出迎,用上衣拂拭那裡最上、最勝、最高、最妙的座位,扶持著[他]令[他]坐下;如今他自己坐在那裡最上、最勝、最高、最妙的座位上,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,有座位,你若願意,就坐吧。”這樣說時,尼乾陀·若提子對優波離居士這樣說:“居士,你瘋了!居士,你痴了!你說了‘尊者,我要去論破沙門喬達摩之論’而去,卻被論議的大絞索套住而回來了。居士,猶如一個去割[別人]睪丸的人,去了之後,卻帶著[自己]被割去的睪丸回來;或者,居士,猶如一個去挖[別人]眼睛的人,去了之後,卻帶著[自己]被挖去的眼睛回來;居士,你正是這樣:說了‘尊者,我要去論破沙門喬達摩之論’而去,卻被論議的大絞索套住而回來了。居士,你已被沙門喬達摩以誘轉的幻術誘轉了。”

73. Atha kho upāli gahapati yena majjhimā dvārasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca tattha sāmaṃ nisīditvā dovārikaṃ āmantesi – ‘‘tena hi, samma dovārika, yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ evaṃ vadehi – ‘upāli, bhante, gahapati evamāha – pavisa kira, bhante, sace ākaṅkhasī’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho dovāriko upālissa gahapatissa paṭissutvā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘upāli, bhante, gahapati evamāha – ‘pavisa kira, bhante, sace ākaṅkhasī’’’ti. Atha kho nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā nigaṇṭhaparisāya saddhiṃ yena majjhimā dvārasālā tenupasaṅkami. Atha kho upāli gahapati – yaṃ sudaṃ pubbe yato passati nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ disvāna tato paccuggantvā yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca taṃ uttarāsaṅgena sammajjitvā [pamajjitvā (sī. pī.)] pariggahetvā nisīdāpeti so – dāni yaṃ tattha āsanaṃ aggañca seṭṭhañca uttamañca paṇītañca tattha sāmaṃ nisīditvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘saṃvijjanti kho, bhante, āsanāni; sace ākaṅkhasi, nisīdā’’ti. Evaṃ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto upāliṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘ummattosi tvaṃ, gahapati, dattosi tvaṃ, gahapati! ‘Gacchāmahaṃ, bhante, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropessāmī’ti gantvā mahatāsi vādasaṅghāṭena paṭimukko āgato. Seyyathāpi, gahapati, puriso aṇḍahārako gantvā ubbhatehi aṇḍehi āgaccheyya, seyyathā vā pana gahapati puriso akkhikahārako gantvā ubbhatehi akkhīhi āgaccheyya; evameva kho tvaṃ, gahapati, ‘gacchāmahaṃ, bhante, samaṇassa gotamassa vādaṃ āropessāmī’ti gantvā mahatāsi vādasaṅghāṭena paṭimukko āgato. Āvaṭṭosi kho tvaṃ, gahapati, samaṇena gotamena āvaṭṭaniyā māyāyā’’ti.
74PTS 1.384已對照

七十四、“尊者,誘轉的幻術是賢善的;尊者,誘轉的幻術是美好的。尊者,我所愛的親族血親若以這誘轉[的幻術]被誘轉,那對我所愛的親族血親也將長久帶來利益與安樂。尊者,一切剎帝利若以這誘轉[的幻術]被誘轉,那對一切剎帝利也將長久帶來利益與安樂。尊者,一切婆羅門……乃至……吠舍……乃至……首陀羅若以這誘轉[的幻術]被誘轉,那對一切首陀羅也將長久帶來利益與安樂。尊者,這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾,若以這誘轉[的幻術]被誘轉,那對這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾,也將長久帶來利益與安樂。尊者,那麼我為你說個譬喻——此世有些有智之人正是藉譬喻而了知所說之義。

74. ‘‘Bhaddikā, bhante, āvaṭṭanī māyā; kalyāṇī, bhante, āvaṭṭanī māyā; piyā me, bhante, ñātisālohitā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; piyānampi me assa ñātisālohitānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya; sabbe cepi, bhante, khattiyā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; sabbesānampissa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya; sabbe cepi, bhante, brāhmaṇā…pe… vessā…pe… suddā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; sabbesānampissa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya; sadevako cepi, bhante, loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā imāya āvaṭṭaniyā āvaṭṭeyyuṃ; sadevakassapissa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāyāti. Tena hi, bhante, upamaṃ te karissāmi. Upamāya pidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti.
75–76PTS 1.385緬 2.47已對照

七十五、“尊者,從前,有一位衰老、年邁、耆宿的婆羅門,他有一位年輕的少女妻子,懷了胎、臨近分娩。尊者,於是那少女對那婆羅門這樣說:‘婆羅門,你去從市場買一隻小猴帶回來,它將成為我的男孩的玩物。’這樣說時,那婆羅門對那少女這樣說:‘夫人,且等到[你]分娩吧。夫人,如果你生下男孩,我就從市場為你買一隻小猴帶回來,它將成為你的男孩的玩物;夫人,如果你生下女孩,我就從市場為你買一隻小母猴帶回來,它將成為你的女孩的玩物。’尊者,第二次,那少女……乃至……尊者,第三次,那少女對那婆羅門這樣說:‘婆羅門,你去從市場買一隻小猴帶回來,它將成為我的男孩的玩物。’尊者,於是那婆羅門對那少女貪著、心有所繫,從市場買了一隻小猴帶回來,對那少女這樣說:‘夫人,這是從市場為你買來的小猴,它將成為你的男孩的玩物。’尊者,這樣說時,那少女對那婆羅門這樣說:‘婆羅門,你拿著這隻小猴到染工之子赤手(Rattapāṇi)之處去;到了之後,對染工之子赤手這樣說:“朋友赤手,我想要這隻小猴被染上名為‘黃塗’的染料,捶打又反覆捶打,兩面磨光。”’

“尊者,於是那婆羅門對那少女貪著、心有所繫,拿著那隻小猴到染工之子赤手之處去;到了之後,對染工之子赤手這樣說:‘朋友赤手,我想要這隻小猴被染上名為“黃塗”的染料,捶打又反覆捶打,兩面磨光。’尊者,這樣說時,染工之子赤手對那婆羅門這樣說:‘你這隻小猴確實堪受染色,[但]不堪受捶打,不堪受磨光。’尊者,正是這樣,愚痴的尼乾陀們的論,對愚人確實堪受染色,對智者則不然;不堪受詰問,不堪受磨光。尊者,於是那婆羅門後來拿著一雙新布到染工之子赤手之處去;到了之後,對染工之子赤手這樣說:‘朋友赤手,我想要這雙新布被染上名為“黃塗”的染料,捶打又反覆捶打,兩面磨光。’尊者,這樣說時,染工之子赤手對那婆羅門這樣說:‘尊者,你這雙新布既堪受染色,也堪受捶打,也堪受磨光。’尊者,正是這樣,那位世尊、阿羅漢、正等正覺者的論,對智者堪受染色,對愚人則不然;並且堪受詰問,也堪受磨光。”

“居士,含王之眾這樣知道:‘優波離居士是尼乾陀·若提子的弟子。’居士,我們[應]把你認作誰的弟子呢?”這樣說時,優波離居士從座而起,把上衣整到一肩,向世尊合掌,對尼乾陀·若提子這樣說:“尊者,那麼請聽我是誰的弟子。”——

75. ‘‘Bhūtapubbaṃ, bhante, aññatarassa brāhmaṇassa jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa daharā māṇavikā pajāpatī ahosi gabbhinī upavijaññā. Atha kho, bhante, sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘gaccha tvaṃ, brāhmaṇa, āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānehi, yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti. Evaṃ vutte, so brāhmaṇo taṃ māṇavikaṃ etadavoca – ‘āgamehi tāva, bhoti, yāva vijāyati. Sace tvaṃ, bhoti, kumārakaṃ vijāyissasi, tassā te ahaṃ āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānessāmi, yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissati. Sace pana tvaṃ, bhoti, kumārikaṃ vijāyissasi, tassā te ahaṃ āpaṇā makkaṭacchāpikaṃ kiṇitvā ānessāmi, yā te kumārikāya kīḷāpanikā bhavissatī’ti. Dutiyampi kho, bhante, sā māṇavikā…pe… tatiyampi kho, bhante, sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘gaccha tvaṃ, brāhmaṇa, āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānehi, yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti. Atha kho, bhante, so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto āpaṇā makkaṭacchāpakaṃ kiṇitvā ānetvā taṃ māṇavikaṃ etadavoca – ‘ayaṃ te, bhoti, āpaṇā makkaṭacchāpako kiṇitvā ānīto, yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti. Evaṃ vutte, bhante, sā māṇavikā taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘gaccha tvaṃ, brāhmaṇa, imaṃ makkaṭacchāpakaṃ ādāya yena rattapāṇi rajataputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ evaṃ vadehi – icchāmahaṃ, samma rattapāṇi, imaṃ makkaṭacchāpakaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭha’nti.
‘‘Atha kho, bhante, so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto taṃ makkaṭacchāpakaṃ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ etadavoca – ‘icchāmahaṃ, samma rattapāṇi, imaṃ makkaṭacchāpakaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭha’nti. Evaṃ vutte, bhante, rattapāṇi rajakaputto taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘ayaṃ kho te, makkaṭacchāpako raṅgakkhamo hi kho, no ākoṭanakkhamo, no vimajjanakkhamo’ti. Evameva kho, bhante, bālānaṃ nigaṇṭhānaṃ vādo raṅgakkhamo hi kho bālānaṃ no paṇḍitānaṃ, no anuyogakkhamo, no vimajjanakkhamo. Atha kho, bhante, so brāhmaṇo aparena samayena navaṃ dussayugaṃ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rattapāṇiṃ rajakaputtaṃ etadavoca – ‘icchāmahaṃ, samma rattapāṇi, imaṃ navaṃ dussayugaṃ pītāvalepanaṃ nāma raṅgajātaṃ rajitaṃ ākoṭitapaccākoṭitaṃ ubhatobhāgavimaṭṭha’nti. Evaṃ vutte, bhante, rattapāṇi rajakaputto taṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘idaṃ kho te, bhante, navaṃ dussayugaṃ raṅgakkhamañceva ākoṭanakkhamañca vimajjanakkhamañcā’ti. Evameva kho, bhante, tassa bhagavato vādo arahato sammāsambuddhassa raṅgakkhamo ceva paṇḍitānaṃ no bālānaṃ, anuyogakkhamo ca vimajjanakkhamo cā’’ti.
‘‘Sarājikā kho, gahapati, parisā evaṃ jānāti – ‘upāli gahapati nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvako’ti. Kassa taṃ, gahapati, sāvakaṃ dhāremā’’ti? Evaṃ vutte, upāli gahapati uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ etadavoca – ‘‘tena hi, bhante, suṇohi yassāhaṃ sāvako’’ti –
76.
緬 2.49已對照

七十六

“智者、離痴者,已破荒蕪者、已勝諸勝者,

無惱者、心善平等者,戒行增上者、善慧者,

越過不平者、無垢者——我是那位世尊的弟子。

“無所疑慮者、心滿足者,已吐世間食者、喜悅者,

已成就沙門性者、人,持最後身者、人,

無比者、離塵者——我是那位世尊的弟子。

“無疑者、善巧者,調伏者、最勝御者,

無上者、法可愛者,無惑者、照耀者,

斷慢者、勇者——我是那位世尊的弟子。

“最上牛、不可量者,甚深者、已得寂默者,

作安穩者、具智者,住於法者、自身已防護者,

超越執著者、解脫者——我是那位世尊的弟子。

“龍象、住邊遠坐臥處者,諸結已盡者、解脫者,

善於應答者、已抖落[煩惱]者,已放下旗幟者、離貪者,

已調御者、無妄衍者——我是那位世尊的弟子。

“第七仙、不詭詐者,三明者、已得梵者,

已沐浴者、作句者,已輕安者、已知明者,

富蘭陀羅、帝釋——我是那位世尊的弟子。

“聖者、自身已修習者,已得所應得者、記說者,

具念者、觀者,不偏向者、不背離者,

無動搖者、已達自在者——我是那位世尊的弟子。

“已上升者、禪修者,內心不隨逐[煩惱]者、清淨者,

無所依者、利益者,遠離者、已達最上者,

已度者、度他者——我是那位世尊的弟子。

“寂靜者、博慧者,大慧者、已離貪婪者,

如來、善逝,無與倫比者、無等者,

有自信者、微妙者——我是那位世尊的弟子。

“斷渴愛者、佛陀,離煙者、不染著者,

應供養者、夜叉,最上人、無可比量者,

大者、已達名聲之頂者——我是那位世尊的弟子。”

‘‘Dhīrassa vigatamohassa, pabhinnakhīlassa vijitavijayassa;
Anīghassa susamacittassa, vuddhasīlassa sādhupaññassa;
Vesamantarassa [vessantarassa (sī. pī.)] vimalassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Akathaṃkathissa tusitassa, vantalokāmisassa muditassa;
Katasamaṇassa manujassa, antimasārīrassa narassa;
Anopamassa virajassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Asaṃsayassa kusalassa, venayikassa sārathivarassa;
Anuttarassa ruciradhammassa, nikkaṅkhassa pabhāsakassa [pabhāsakarassa (sī. syā. pī.)];
Mānacchidassa vīrassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Nisabhassa appameyyassa, gambhīrassa monapattassa;
Khemaṅkarassa vedassa, dhammaṭṭhassa saṃvutattassa;
Saṅgātigassa muttassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Nāgassa pantasenassa, khīṇasaṃyojanassa muttassa;
Paṭimantakassa [paṭimantassa (ka.)] dhonassa, pannadhajassa vītarāgassa;
Dantassa nippapañcassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Isisattamassa akuhassa, tevijjassa brahmapattassa;
Nhātakassa [nahātakassa (sī. syā. pī.)] padakassa, passaddhassa viditavedassa;
Purindadassa sakkassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Ariyassa bhāvitattassa, pattipattassa veyyākaraṇassa;
Satimato vipassissa, anabhinatassa no apanatassa;
Anejassa vasippattassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Samuggatassa [sammaggatassa (sī. syā. pī.)] jhāyissa, ananugatantarassa suddhassa;
Asitassa hitassa [appahīnassa (sī. pī.), appabhītassa (syā.)], pavivittassa aggappattassa;
Tiṇṇassa tārayantassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Santassa bhūripaññassa, mahāpaññassa vītalobhassa;
Tathāgatassa sugatassa, appaṭipuggalassa asamassa;
Visāradassa nipuṇassa, bhagavato tassa sāvakohamasmi.
‘‘Taṇhacchidassa buddhassa, vītadhūmassa anupalittassa;
Āhuneyyassa yakkhassa, uttamapuggalassa atulassa;
Mahato yasaggapattassa, bhagavato tassa sāvakohamasmī’’ti.
77PTS 1.387已對照

七十七、“居士,你對沙門喬達摩的這些稱譽是何時結集起來的?”“尊者,猶如有一大堆種種的花,一位熟練的花鬘匠或花鬘匠的徒弟把它編成一個繽紛的花鬘;尊者,正是這樣,那位世尊有許多稱譽、有數百種稱譽。尊者,誰會不對應受稱讚者作稱讚呢?”於是,尼乾陀·若提子不能忍受對世尊的恭敬,就在那裡,熱血從口中湧出。

77. ‘‘Kadā saññūḷhā pana te, gahapati, ime samaṇassa gotamassa vaṇṇā’’ti? ‘‘Seyyathāpi, bhante, nānāpupphānaṃ mahāpuppharāsi, tamenaṃ dakkho mālākāro vā mālākārantevāsī vā vicittaṃ mālaṃ gantheyya; evameva kho, bhante, so bhagavā anekavaṇṇo anekasatavaṇṇo. Ko hi, bhante, vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ na karissatī’’ti? Atha kho nigaṇṭhassa nāṭaputtassa bhagavato sakkāraṃ asahamānassa tattheva uṇhaṃ lohitaṃ mukhato uggacchīti [uggañchi (sī. syā. pī.)].
Upālisuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.
已對照

《優波離經》終,[《居士品》中之]第六[經]。