快樂巴利palinanda.cc

中部第53經 · 有學經 Sekhasuttaṃ

本經目錄三、有學經

22PTS 1.354緬 2.17已對照

三、有學經

二十二、如是我聞——一時,世尊住在釋迦[國]迦毘羅衛的尼拘陀園。那時,迦毘羅衛的釋迦人有一座新集會堂(santhāgāra),剛建成不久,還不曾有沙門、婆羅門或任何人類居住過。於是,迦毘羅衛的釋迦人來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的迦毘羅衛的釋迦人對世尊這樣說:“尊者,這裡迦毘羅衛的釋迦人有一座新集會堂,剛建成不久,還不曾有沙門、婆羅門或任何人類居住過。尊者,願世尊先受用它;世尊先受用之後,迦毘羅衛的釋迦人才隨後受用。這將為迦毘羅衛的釋迦人帶來長夜的利益與安樂。”世尊以默然表示接受。於是,迦毘羅衛的釋迦人知道世尊已經接受,便從座而起,禮敬世尊,右繞之後,來到新集會堂;到了之後,把集會堂全面鋪設停當,敷設座位,安置水甕,點上油燈,然後來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的迦毘羅衛的釋迦人對世尊這樣說:“尊者,集會堂已經全面鋪設停當,座位已經敷設,水甕已經安置,油燈已經點上;尊者,現在正是世尊認為適時的時候。”於是,世尊穿好[下衣],取了缽與衣,與比丘僧團一同來到集會堂;到了之後,洗了足,進入集會堂,靠著中央的柱子面向東方而坐。比丘僧團也洗了足,進入集會堂,靠著西面的牆、面向東方而坐,以世尊為前。迦毘羅衛的釋迦人也洗了足,進入集會堂,靠著東面的牆、面向西方而坐,以世尊為前。於是,世尊以法語向迦毘羅衛的釋迦人開示、勸導、鼓勵、令其歡喜,直到深夜,[然後]對具壽阿難說:“阿難,願行道的有學[者](sekha pāṭipada)為迦毘羅衛的釋迦人而顯現於你[心中]。我的背疼痛,我要伸展它。”“是的,尊者。”具壽阿難應諾世尊。於是,世尊把僧伽梨疊成四層敷設好,以右脅作獅子臥,足足相疊,具念、正知,作意起身之想。

22. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Tena kho pana samayena kāpilavatthavānaṃ [kapilavatthuvāsīnaṃ (ka.)] sakyānaṃ navaṃ santhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ [anajjhāvutthaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Atha kho kāpilavatthavā sakyā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho kāpilavatthavā sakyā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ navaṃ santhāgāraṃ acirakāritaṃ [acirakāritaṃ hoti (syā. kaṃ. ka.)] anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Taṃ, bhante, bhagavā paṭhamaṃ paribhuñjatu. Bhagavatā paṭhamaṃ paribhuttaṃ pacchā kāpilavatthavā sakyā paribhuñjissanti. Tadassa kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho kāpilavatthavā sakyā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena navaṃ santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ santhāgāraṃ [sabbasanthariṃ santhataṃ (ka.)] santharitvā āsanāni paññapetvā udakamaṇikaṃ upaṭṭhapetvā telappadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho kāpilavatthavā sakyā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sabbasanthariṃ santhataṃ, bhante, santhāgāraṃ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko upaṭṭhāpito, telappadīpo āropito. Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena santhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi, bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Kāpilavatthavāpi kho sakyā pāde pakkhāletvā santhāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu, bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā kāpilavatthave sakye bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘paṭibhātu taṃ, ānanda, kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekho pāṭipado [paṭipado (syā. kaṃ. ka.)]. Piṭṭhi me āgilāyati; tamahaṃ āyamissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi, pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno, uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā.
23已對照

二十三、於是,具壽阿難對釋迦人摩訶男(Mahānāma)說:“摩訶男,在此,聖弟子具足戒,守護諸根之門,於食知量,勤修警寤,具足七種正法,是那屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者。

23. Atha kho āyasmā ānando mahānāmaṃ sakkaṃ āmantesi – ‘‘idha, mahānāma, ariyasāvako sīlasampanno hoti, indriyesu guttadvāro hoti, bhojane mattaññū hoti, jāgariyaṃ anuyutto hoti, sattahi saddhammehi samannāgato hoti, catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
24PTS 1.355已對照

二十四、“摩訶男,聖弟子又怎樣是具足戒的呢?摩訶男,在此,聖弟子具戒,以波羅提木叉律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏,受持學處而學習。摩訶男,聖弟子就是這樣具足戒的。

24. ‘‘Kathañca, mahānāma, ariyasāvako sīlasampanno hoti? Idha, mahānāma, ariyasāvako sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Evaṃ kho, mahānāma, ariyasāvako sīlasampanno hoti.
緬 2.18已對照

“摩訶男,聖弟子又怎樣是守護諸根之門的呢?摩訶男,在此,聖弟子以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……乃至……以舌嘗味後……乃至……以身觸所觸後……乃至……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。摩訶男,聖弟子就是這樣守護諸根之門的。

‘‘Kathañca, mahānāma, ariyasāvako indriyesu guttadvāro hoti? Idha, mahānāma, ariyasāvako cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Evaṃ kho, mahānāma, ariyasāvako indriyesu guttadvāro hoti.
已對照

“摩訶男,聖弟子又怎樣是於食知量的呢?摩訶男,在此,聖弟子如理省思後攝取食物:‘不為嬉遊,不為驕慢,不為裝飾,不為莊嚴,只是為了這身體的住立、維持,為了止息傷害,為了資助梵行;我將如此消除舊受,也不令新受生起;我將得以維生、無過,並且安樂而住。’摩訶男,聖弟子就是這樣於食知量的。

‘‘Kathañca, mahānāma, ariyasāvako bhojane mattaññū hoti? Idha, mahānāma, ariyasāvako paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya; yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Evaṃ kho, mahānāma, ariyasāvako bhojane mattaññū hoti.
已對照

“摩訶男,聖弟子又怎樣是勤修警寤的呢?摩訶男,在此,聖弟子白天以經行、以坐,令心從諸所應遮之法中淨化;夜的初分以經行、以坐,令心從諸所應遮之法中淨化;夜的中分以右脅作獅子臥,足足相疊,具念、正知,作意起身之想;夜的後分起身,以經行、以坐,令心從諸所應遮之法中淨化。摩訶男,聖弟子就是這樣勤修警寤的。

‘‘Kathañca, mahānāma, ariyasāvako jāgariyaṃ anuyutto hoti? Idha, mahānāma, ariyasāvako divasaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti, rattiyā majjhimaṃ yāmaṃ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappeti, pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno, uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā, rattiyā pacchimaṃ yāmaṃ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṃ parisodheti. Evaṃ kho, mahānāma, ariyasāvako jāgariyaṃ anuyutto hoti.
25PTS 1.356緬 2.19已對照

二十五、“摩訶男,聖弟子又怎樣是具足七種正法的呢?摩訶男,在此,聖弟子有信,信如來的正覺:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。’他是有慚者,對身惡行、語惡行、意惡行而慚,對諸惡不善法的進入而慚。他是有愧者,因身惡行、語惡行、意惡行而愧,因諸惡不善法的進入而愧。他是多聞者、憶持所聞者、積集所聞者,凡是那些初善、中善、後善的,具足義理與文句的,顯示完全圓滿、遍淨的梵行的法,他對這樣的諸法多聞、憶持、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。他為舍斷諸不善法、為成就諸善法而住於發起精進,有力、堅固勇猛,於諸善法不放下[重]擔。他是具念者,具足最上的念與審慎,對久遠以前所作的、久遠以前所說的也能憶念、隨念。他是有慧者,具足通達生滅的慧——[那是]聖的、能洞察的、能導向正確盡苦的[慧]。摩訶男,聖弟子就是這樣具足七種正法的。

25. ‘‘Kathañca, mahānāma, ariyasāvako sattahi saddhammehi samannāgato hoti? Idha, mahānāma, ariyasāvako saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Hirimā hoti, hirīyati kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Ottappī hoti, ottappati kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena, ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā. Bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti tathārūpāssa dhammā bahussutā [bahū sutā (?)] honti dhātā [dhatā (sī. syā. kaṃ. pī.)] vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya, kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Satimā hoti, paramena satinepakkena samannāgato, cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Evaṃ kho, mahānāma, ariyasāvako sattahi saddhammehi samannāgato hoti.
26已對照

二十六、“摩訶男,聖弟子又怎樣是那屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者呢?摩訶男,在此,聖弟子已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪;尋、伺寂止,內潔淨……乃至……成就並住於第二禪;離喜……乃至……成就並住於第三禪;舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒……乃至……成就並住於第四禪。摩訶男,聖弟子就是這樣成為那屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者的。

26. ‘‘Kathañca, mahānāma, ariyasāvako catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī? Idha, mahānāma, ariyasāvako vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati; sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, mahānāma, ariyasāvako catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
27PTS 1.357緬 2.20已對照

二十七、“摩訶男,當聖弟子如是具足戒,如是守護諸根之門,如是於食知量,如是勤修警寤,如是具足七種正法,如是成為那屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者時,摩訶男,這稱為聖弟子是行道的有學[者],已達成蛋不腐壞的狀態(apuccaṇḍatā),堪能破出(abhinibbhidā),堪能正覺,堪能證得無上的瑜伽安穩。摩訶男,猶如母雞有八個、或十個、或十二個蛋,而那些[蛋]被母雞善加孵伏、善加溫熱、善加薰染。縱使那隻母雞不生起這樣的欲願——‘唉,願我這些小雞以足爪之尖、或以嘴喙啄破蛋殼而安然破出’——然而那些小雞仍堪能以足爪之尖、或以嘴喙啄破蛋殼而安然破出。摩訶男,正是這樣,當聖弟子如是具足戒,如是守護諸根之門,如是於食知量,如是勤修警寤,如是具足七種正法,如是成為那屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者時,摩訶男,這稱為聖弟子是行道的有學[者],已達成蛋不腐壞的狀態,堪能破出,堪能正覺,堪能證得無上的瑜伽安穩。

27. ‘‘Yato kho, mahānāma, ariyasāvako evaṃ sīlasampanno hoti, evaṃ indriyesu guttadvāro hoti, evaṃ bhojane mattaññū hoti, evaṃ jāgariyaṃ anuyutto hoti, evaṃ sattahi saddhammehi samannāgato hoti, evaṃ catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī, ayaṃ vuccati, mahānāma, ariyasāvako sekho pāṭipado apuccaṇḍatāya samāpanno, bhabbo abhinibbhidāya, bhabbo sambodhāya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya. Seyyathāpi, mahānāma, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā tānāssu kukkuṭiyā sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni, kiñcāpi tassā kukkuṭiyā na evaṃ icchā uppajjeyya – ‘aho vatime kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṃ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyyu’nti, atha kho bhabbāva te kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṃ padāletvā sotthinā abhinibbhijjituṃ. Evameva kho, mahānāma, yato ariyasāvako evaṃ sīlasampanno hoti, evaṃ indriyesu guttadvāro hoti, evaṃ bhojane mattaññū hoti, evaṃ jāgariyaṃ anuyutto hoti, evaṃ sattahi saddhammehi samannāgato hoti, evaṃ catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī, ayaṃ vuccati, mahānāma, ariyasāvako sekho pāṭipado apuccaṇḍatāya samāpanno, bhabbo abhinibbhidāya, bhabbo sambodhāya, bhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamāya.
28已對照

二十八、“摩訶男,那聖弟子依止這無上的舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),回憶起許多種宿住,即:一生、二生……乃至……如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。這是他的第一破出,猶如小雞從蛋殼[破出]。

28. ‘‘Sa kho so, mahānāma, ariyasāvako imaṃyeva anuttaraṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ āgamma anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, ayamassa paṭhamābhinibbhidā hoti kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā.
已對照

“摩訶男,那聖弟子依止這無上的舍念清淨,以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣……乃至……了知眾生隨業而去。這是他的第二破出,猶如小雞從蛋殼[破出]。

‘‘Sa kho so, mahānāma, ariyasāvako imaṃye anuttaraṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ āgamma dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate…pe… yathākammūpage satte pajānāti, ayamassa dutiyābhinibbhidā hoti kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā.
PTS 1.358已對照

“摩訶男,那聖弟子依止這無上的舍念清淨,由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。這是他的第三破出,猶如小雞從蛋殼[破出]。

‘‘Sa kho so, mahānāma, ariyasāvako imaṃyeva anuttaraṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ āgamma āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, ayamassa tatiyābhinibbhidā hoti kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā.
29緬 2.21已對照

二十九、“摩訶男,凡聖弟子具足戒,這也屬於他的行(caraṇa);摩訶男,凡聖弟子守護諸根之門,這也屬於他的行;摩訶男,凡聖弟子於食知量,這也屬於他的行;摩訶男,凡聖弟子勤修警寤,這也屬於他的行;摩訶男,凡聖弟子具足七種正法,這也屬於他的行;摩訶男,凡聖弟子是那屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者,這也屬於他的行。

29. ‘‘Yampi [yampi kho (ka.)], mahānāma, ariyasāvako sīlasampanno hoti, idampissa hoti caraṇasmiṃ; yampi, mahānāma, ariyasāvako indriyesu guttadvāro hoti, idampissa hoti caraṇasmiṃ; yampi, mahānāma, ariyasāvako bhojane mattaññū hoti, idampissa hoti caraṇasmiṃ; yampi, mahānāma, ariyasāvako jāgariyaṃ anuyutto hoti, idampissa hoti caraṇasmiṃ; yampi, mahānāma, ariyasāvako sattahi saddhammehi samannāgato hoti, idampissa hoti caraṇasmiṃ; yampi, mahānāma, ariyasāvako catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī, idampissa hoti caraṇasmiṃ.
已對照

“摩訶男,凡聖弟子回憶起許多種宿住,即:一生、二生……乃至……如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住,這也屬於他的明(vijjā);摩訶男,凡聖弟子以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣……乃至……了知眾生隨業而去,這也屬於他的明。摩訶男,凡聖弟子由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住,這也屬於他的明。

‘‘Yañca kho, mahānāma, ariyasāvako anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, idampissa hoti vijjāya; yampi, mahānāma, ariyasāvako dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate…pe… yathākammūpage satte pajānāti, idampissa hoti vijjāya. Yampi, mahānāma, ariyasāvako āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, idampissa hoti vijjāya.
已對照

“摩訶男,這稱為聖弟子是‘明具足者’,也是‘行具足者’,也是‘明行具足者’。

‘‘Ayaṃ vuccati, mahānāma, ariyasāvako vijjāsampanno itipi caraṇasampanno itipi vijjācaraṇasampanno itipi.
30PTS 1.359緬 2.22已對照

三十、“摩訶男,梵天常童子(Brahmā Sanaṅkumāra)也說過這首偈頌——

‘剎帝利於人眾中最尊——對那些依憑氏族者而言;

明與行具足者,他於天與人中最尊。’

“摩訶男,梵天常童子的這首偈頌確實是善唱而非惡唱,善說而非惡說,具足義利而非無義利,為世尊所認可。”

於是,世尊起身,對具壽阿難說:“善哉,善哉,阿難!阿難,你為迦毘羅衛的釋迦人說了行道的有學[者],真是善哉。”

具壽阿難說了這[番話]。導師表示贊同。迦毘羅衛的釋迦人滿意、歡喜具壽阿難之所說。

30. ‘‘Brahmunāpesā, mahānāma, sanaṅkumārena gāthā bhāsitā –
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, ye gottapaṭisārino;
Vijjācaraṇasampanno, so seṭṭho devamānuse’ti.
‘‘Sā kho panesā, mahānāma, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā no duggītā, subhāsitā no dubbhāsitā, atthasaṃhitā no anatthasaṃhitā, anumatā bhagavatā’’ti.
Atha kho bhagavā uṭṭhahitvā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘sādhu sādhu, ānanda, sādhu kho tvaṃ, ānanda, kāpilavatthavānaṃ sakyānaṃ sekhaṃ pāṭipadaṃ abhāsī’’ti.
Idamavocāyasmā ānando. Samanuñño satthā ahosi. Attamanā kāpilavatthavā sakyā āyasmato ānandassa bhāsitaṃ abhinandunti.
Sekhasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.
已對照

《有學經》終,[《居士品》中之]第三[經]。