快樂巴利palinanda.cc

中部第47經 · 審察者經 Vīmaṃsakasuttaṃ

本經目錄七、審察者經

已對照

七、審察者經

7. Vīmaṃsakasuttaṃ
487PTS 1.318緬 1.392已對照

四八七、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城祇樹林給孤獨園。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——“諸比丘,作審察的比丘(vīmaṃsaka)在不知他人的心之歷程(cetopariyāya)時,應當對如來作勘驗(samannesanā),以求了知‘[他]是正等正覺者,或不是’。”“尊者,我們的諸法以世尊為根本,以世尊為引導,以世尊為依歸。尊者,惟願世尊親自闡明這句話的義理,實為善哉;比丘們聽了世尊[所說]將會受持。”“那麼,諸比丘,你們聽著,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

487. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘vīmaṃsakena, bhikkhave, bhikkhunā parassa cetopariyāyaṃ ajānantena [ājānantena (pī. ka.), ajānantena kinti (?)] tathāgate samannesanā kātabbā ‘sammāsambuddho vā no vā’ iti viññāṇāyā’’ti. ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā, bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā; sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho; bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
488已對照

四八八、“諸比丘,作審察的比丘在不知他人的心之歷程時,應當就二法——即眼與耳所識知的諸法(cakkhusotaviññeyyā dhammā)——勘驗如來:‘凡眼與耳所識知的染汙的(saṃkiliṭṭha)諸法,那些法在如來[身上]存在或不存在?’他這樣勘驗時便這樣了知:‘凡眼與耳所識知的染汙的諸法,那些法在如來[身上]並不存在。’

488. ‘‘Vīmaṃsakena, bhikkhave, bhikkhunā parassa cetopariyāyaṃ ajānantena dvīsu dhammesu tathāgato samannesitabbo cakkhusotaviññeyyesu dhammesu – ‘ye saṃkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti vā te tathāgatassa no vā’ti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ye saṃkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā, na te tathāgatassa saṃvijjantī’ti.
已對照

“當他這樣勘驗而這樣了知——‘凡眼與耳所識知的染汙的諸法,那些法在如來[身上]並不存在’,他便由此更進一步勘驗:‘凡眼與耳所識知的混雜的(vītimissa)諸法,那些法在如來[身上]存在或不存在?’他這樣勘驗時便這樣了知:‘凡眼與耳所識知的混雜的諸法,那些法在如來[身上]並不存在。’

‘‘Yato naṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ye saṃkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā, na te tathāgatassa saṃvijjantī’ti, tato naṃ uttariṃ samannesati – ‘ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti vā te tathāgatassa no vā’ti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā dhammā, na te tathāgatassa saṃvijjantī’ti.
緬 1.393已對照

“當他這樣勘驗而這樣了知——‘凡眼與耳所識知的混雜的諸法,那些法在如來[身上]並不存在’,他便由此更進一步勘驗:‘凡眼與耳所識知的淨白的(vodāta)諸法,那些法在如來[身上]存在或不存在?’他這樣勘驗時便這樣了知:‘凡眼與耳所識知的淨白的諸法,那些法在如來[身上]確實存在。’

‘‘Yato naṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā dhammā, na te tathāgatassa saṃvijjantī’ti, tato naṃ uttariṃ samannesati – ‘ye vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti vā te tathāgatassa no vā’ti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ye vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti te tathāgatassā’ti.
已對照

“當他這樣勘驗而這樣了知——‘凡眼與耳所識知的淨白的諸法,那些法在如來[身上]確實存在’,他便由此更進一步勘驗:‘這位尊者是長時具足(dīgharattaṃ samāpanna)此善法,還是短時具足(ittarasamāpanna)?’他這樣勘驗時便這樣了知:‘這位尊者是長時具足此善法的,這位尊者不是短時具足的。’

‘‘Yato naṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ye vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti te tathāgatassā’ti, tato naṃ uttariṃ samannesati – ‘dīgharattaṃ samāpanno ayamāyasmā imaṃ kusalaṃ dhammaṃ, udāhu ittarasamāpanno’ti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘dīgharattaṃ samāpanno ayamāyasmā imaṃ kusalaṃ dhammaṃ, nāyamāyasmā ittarasamāpanno’ti.
已對照

“當他這樣勘驗而這樣了知——‘這位尊者是長時具足此善法的,這位尊者不是短時具足的’,他便由此更進一步勘驗:‘這位比丘尊者已達名聞(ñattajjhāpanna)、已得聲譽(yasappatta),[如此之人]是否存在此中某些過患(ādīnava)?’諸比丘,比丘只要還未達名聞、未得聲譽,此中某些過患便不在他[身上]存在。而諸比丘,當比丘已達名聞、已得聲譽時,此中某些過患便在他[身上]存在。他這樣勘驗時便這樣了知:‘這位比丘尊者雖已達名聞、已得聲譽,他[身上]卻不存在此中某些過患。’

‘‘Yato naṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘dīgharattaṃ samāpanno ayamāyasmā imaṃ kusalaṃ dhammaṃ, nāyamāyasmā ittarasamāpanno’ti, tato naṃ uttariṃ samannesati – ‘ñattajjhāpanno ayamāyasmā bhikkhu yasappatto, saṃvijjantassa idhekacce ādīnavā’ti? Na tāva, bhikkhave, bhikkhuno idhekacce ādīnavā saṃvijjanti yāva na ñattajjhāpanno hoti yasappatto. Yato ca kho, bhikkhave, bhikkhu ñattajjhāpanno hoti yasappatto, athassa idhekacce ādīnavā saṃvijjanti. Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ñattajjhāpanno ayamāyasmā bhikkhu yasappatto, nāssa idhekacce ādīnavā saṃvijjantī’ti.
PTS 1.319緬 1.394已對照

“當他這樣勘驗而這樣了知——‘這位比丘尊者雖已達名聞、已得聲譽,他[身上]卻不存在此中某些過患’,他便由此更進一步勘驗:‘這位尊者是無怖畏而止息(abhayūparata),這位尊者不是因怖畏而止息(bhayūparata);[他]由於已離貪而不受用諸欲,是由於貪的滅盡。’他這樣勘驗時便這樣了知:‘這位尊者是無怖畏而止息,這位尊者不是因怖畏而止息;[他]由於已離貪而不受用諸欲,是由於貪的滅盡。’諸比丘,若別人這樣問那位比丘:‘尊者有什麼理由(ākāra)、什麼根據(anvaya),憑它而尊者這樣說——這位尊者是無怖畏而止息,這位尊者不是因怖畏而止息;[他]由於已離貪而不受用諸欲,是由於貪的滅盡?’諸比丘,正確解答的比丘應當這樣解答:‘因為這位尊者無論住於僧中或獨自住,其中那些善行道者(sugatā)、那些惡行道者(duggatā)、那些教導徒眾者、此中那些顯現為貪著財物者、此中那些不為財物所染者——這位尊者都不因那[種種行持]而輕視他們。而且這是我從世尊面前親聞、面前親受的——我是無怖畏而止息,我不是因怖畏而止息;我由於已離貪而不受用諸欲,是由於貪的滅盡。’

‘‘Yato naṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘ñattajjhāpanno ayamāyasmā bhikkhu yasappatto, nāssa idhekacce ādīnavā saṃvijjantī’ti, tato naṃ uttariṃ samannesati – ‘abhayūparato ayamāyasmā, nāyamāyasmā bhayūparato; vītarāgattā kāme na sevati khayā rāgassā’ti? Tamenaṃ samannesamāno evaṃ jānāti – ‘abhayūparato ayamāyasmā, nāyamāyasmā bhayūparato; vītarāgattā kāme na sevati khayā rāgassā’ti. Tañce, bhikkhave, bhikkhuṃ pare evaṃ puccheyyuṃ – ‘ke panāyasmato ākārā, ke anvayā, yenāyasmā evaṃ vadesi – abhayūparato ayamāyasmā, nāyamāyasmā bhayūparato; vītarāgattā kāme na sevati khayā rāgassā’ti. Sammā byākaramāno, bhikkhave, bhikkhu evaṃ byākareyya – ‘tathā hi pana ayamāyasmā saṅghe vā viharanto eko vā viharanto, ye ca tattha sugatā ye ca tattha duggatā, ye ca tattha gaṇamanusāsanti, ye ca idhekacce āmisesu saṃdissanti, ye ca idhekacce āmisena anupalittā, nāyamāyasmā taṃ tena avajānāti. Sammukhā kho pana metaṃ bhagavato sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ – abhayūparatohamasmi, nāhamasmi bhayūparato, vītarāgattā kāme na sevāmi khayā rāgassā’ti.
489已對照

四八九、“諸比丘,於此,應當更進一步反問如來本人:‘凡眼與耳所識知的染汙的諸法,那些法在如來[身上]存在或不存在?’諸比丘,如來解答時應當這樣解答:‘凡眼與耳所識知的染汙的諸法,那些法在如來[身上]並不存在。’”

489. ‘‘Tatra, bhikkhave, tathāgatova uttariṃ paṭipucchitabbo – ‘ye saṃkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti vā te tathāgatassa no vā’ti? Byākaramāno, bhikkhave, tathāgato evaṃ byākareyya – ‘ye saṃkiliṭṭhā cakkhusotaviññeyyā dhammā, na te tathāgatassa saṃvijjantī’’’ti.
已對照

“‘凡眼與耳所識知的混雜的諸法,那些法在如來[身上]存在或不存在?’諸比丘,如來解答時應當這樣解答:‘凡眼與耳所識知的混雜的諸法,那些法在如來[身上]並不存在。’

‘‘Ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti vā te tathāgatassa no vāti? Byākaramāno, bhikkhave, tathāgato evaṃ byākareyya – ‘ye vītimissā cakkhusotaviññeyyā dhammā, na te tathāgatassa saṃvijjantī’ti.
已對照

“‘凡眼與耳所識知的淨白的諸法,那些法在如來[身上]存在或不存在?’諸比丘,如來解答時應當這樣解答:‘凡眼與耳所識知的淨白的諸法,那些法在如來[身上]確實存在;我是以此為道(etaṃpatha)、以此為行境(etaṃgocara)的,而我並不因此而成為彼所成者(tammaya)。’

‘‘Ye vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti vā te tathāgatassa no vāti? Byākaramāno, bhikkhave, tathāgato evaṃ byākareyya – ‘ye vodātā cakkhusotaviññeyyā dhammā, saṃvijjanti te tathāgatassa; etaṃpathohamasmi, etaṃgocaro [etapathohamasmi etagocaro (sī. syā. kaṃ. pī.)], no ca tena tammayo’ti.
PTS 1.320緬 1.395已對照

“諸比丘,弟子應當為聞法而親近這樣說[法]的導師。導師為他說法,更上更上、更殊勝更殊勝,兼含黑與白的對反(kaṇhasukkasappaṭibhāga)。諸比丘,導師越是這樣為比丘說法——更上更上、更殊勝更殊勝,兼含黑與白的對反——他便越是在那法中以證智了知,於諸法中對此中某一法得決定(niṭṭhaṃ gacchati),並對導師生起淨信:‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,僧是善行道的。’諸比丘,若別人這樣問那位比丘:‘尊者有什麼理由、什麼根據,憑它而尊者這樣說——世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,僧是善行道的?’諸比丘,正確解答的比丘應當這樣解答:‘賢友,我在此為聞法而前往世尊之處。世尊為我說法,更上更上、更殊勝更殊勝,兼含黑與白的對反。賢友,世尊越是這樣為我說法——更上更上、更殊勝更殊勝,兼含黑與白的對反——我便越是在那法中以證智了知,於諸法中對此中某一法得了決定,並對導師生起了淨信——世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,僧是善行道的。’

‘‘Evaṃvādiṃ kho, bhikkhave, satthāraṃ arahati sāvako upasaṅkamituṃ dhammassavanāya. Tassa satthā dhammaṃ deseti uttaruttariṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ. Yathā yathā kho, bhikkhave, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti uttaruttariṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ tathā tathā so tasmiṃ dhamme abhiññāya idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhaṃ gacchati, satthari pasīdati – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno saṅgho’ti. Tañce, bhikkhave, bhikkhuṃ pare evaṃ puccheyyuṃ – ‘ke panāyasmato ākārā, ke anvayā, yenāyasmā evaṃ vadesi – sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno saṅgho’ti? Sammā byākaramāno, bhikkhave, bhikkhu evaṃ byākareyya – ‘idhāhaṃ, āvuso, yena bhagavā tenupasaṅkamiṃ dhammassavanāya. Tassa me bhagavā dhammaṃ deseti uttaruttariṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ. Yathā yathā me, āvuso, bhagavā dhammaṃ deseti uttaruttariṃ paṇītapaṇītaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāgaṃ tathā tathāhaṃ tasmiṃ dhamme abhiññāya idhekaccaṃ dhammaṃ dhammesu niṭṭhamagamaṃ, satthari pasīdiṃ – sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā, dhammo, suppaṭipanno saṅgho’ti.
490已對照

四九〇、“諸比丘,凡任何人憑這些理由、這些語句(pada)、這些字詞(byañjana),對如來的信已確立、已生根、已安住,諸比丘,這便稱為有理由的信(ākāravatī saddhā),以見為根本(dassanamūlikā),堅固,不能被沙門、婆羅門、天、魔、梵天或世間任何人所奪。諸比丘,對如來的法之勘驗(dhammasamannesanā)就是這樣。而如來也正是這樣依其本然而被善加勘驗(dhammatāsusamanniṭṭha)。”

490. ‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi tathāgate saddhā niviṭṭhā hoti mūlajātā patiṭṭhitā, ayaṃ vuccati, bhikkhave, ākāravatī saddhā dassanamūlikā, daḷhā; asaṃhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṃ. Evaṃ kho, bhikkhave, tathāgate dhammasamannesanā hoti. Evañca pana tathāgato dhammatāsusamanniṭṭho hotī’’ti.
已對照

世尊說了這[些話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
已對照

《審察者經》終,第七[經]。

Vīmaṃsakasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.