快樂巴利palinanda.cc

中部第43經 · 大毗陀羅經 Mahāvedallasuttaṃ

本經目錄三、大智解經

已對照

三、大智解經

3. Mahāvedallasuttaṃ
449PTS 1.292緬 1.366已對照

四四九、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。那時,具壽大拘絺羅(Mahākoṭṭhika)於傍晚時分從靜坐起身,往具壽舍利弗(Sāriputta)[之處]去;到了之後,與具壽舍利弗互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的具壽大拘絺羅對具壽舍利弗這樣說——

449. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
已對照

“賢友,人們說‘惡慧者、惡慧者’(duppañño)。賢友,到什麼程度才稱為惡慧者呢?”

‘‘‘Duppañño duppañño’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, duppaññoti vuccatī’’ti?
已對照

“賢友,正因為‘不了知、不了知’,所以稱為惡慧者。

‘‘‘Nappajānāti nappajānātī’ti kho, āvuso, tasmā duppaññoti vuccati.
已對照

“而不了知什麼呢?不了知‘此是苦’,不了知‘此是苦集’,不了知‘此是苦滅’,不了知‘此是導至苦滅之道’。賢友,正因為‘不了知、不了知’,所以稱為惡慧者。”

‘‘Kiñca nappajānāti? ‘Idaṃ dukkha’nti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti nappajānāti. ‘Nappajānāti nappajānātī’ti kho, āvuso, tasmā duppaññoti vuccatī’’ti.
已對照

具壽大拘絺羅對具壽舍利弗所說歡喜、隨喜,說了“善哉,賢友”之後,又向具壽舍利弗問了更進一步的問題——

‘‘‘Sādhāvuso’ti kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi –
已對照

“賢友,人們說‘有慧者、有慧者’(paññavā)。賢友,到什麼程度才稱為有慧者呢?”

‘‘‘Paññavā paññavā’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, paññavāti vuccatī’’ti?
已對照

“賢友,正因為‘了知、了知’,所以稱為有慧者。

‘‘‘Pajānāti pajānātī’ti kho, āvuso, tasmā paññavāti vuccati.
已對照

“而了知什麼呢?了知‘此是苦’,了知‘此是苦集’,了知‘此是苦滅’,了知‘此是導至苦滅之道’。賢友,正因為‘了知、了知’,所以稱為有慧者。”

‘‘Kiñca pajānāti? ‘Idaṃ dukkha’nti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti pajānāti. ‘Pajānāti pajānātī’ti kho, āvuso, tasmā paññavāti vuccatī’’ti.
已對照

“賢友,人們說‘識、識’(viññāṇa)。賢友,到什麼程度才稱為識呢?”

‘‘‘Viññāṇaṃ viññāṇa’nti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, viññāṇanti vuccatī’’ti?
已對照

“賢友,正因為‘識知、識知’,所以稱為識。

‘‘‘Vijānāti vijānātī’ti kho, āvuso, tasmā viññāṇanti vuccati.
已對照

“而識知什麼呢?也識知‘樂’,也識知‘苦’,也識知‘不苦不樂’。賢友,正因為‘識知、識知’,所以稱為識。”

‘‘Kiñca vijānāti? Sukhantipi vijānāti, dukkhantipi vijānāti, adukkhamasukhantipi vijānāti. ‘Vijānāti vijānātī’ti kho, āvuso, tasmā viññāṇanti vuccatī’’ti.
PTS 1.293已對照

“賢友,慧與識——此等法是相雜(saṃsaṭṭha)的,還是不相雜(visaṃsaṭṭha)的呢?又,能把此等法一一分開(vinibbhujitvā vinibbhujitvā)而安立其差別嗎?”“賢友,慧與識——此等法是相雜的,不是不相雜的;也不能把此等法一一分開而安立其差別。賢友,因為凡所了知的即是所識知的,凡所識知的即是所了知的。所以此等法是相雜的,不是不相雜的;也不能把此等法一一分開而安立其差別。”

‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā? Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā [vinibbhujjitvā vinibbhujjitvā (ka.)] vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti? ‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ. Yaṃ hāvuso [yañcāvuso (syā. kaṃ. ka.)], pajānāti taṃ vijānāti, yaṃ vijānāti taṃ pajānāti. Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti.
緬 1.367已對照

“賢友,慧與識——此等法既是相雜的、不是不相雜的,那麼它們的差別是什麼呢?”“賢友,慧與識——此等法既是相雜的、不是不相雜的,[其別在於]慧應當修習,識應當遍知。這就是它們的差別。”

‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti? ‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ – imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ paññā bhāvetabbā, viññāṇaṃ pariññeyyaṃ. Idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.
450已對照

四五〇、“賢友,人們說‘受、受’(vedanā)。賢友,到什麼程度才稱為受呢?”

450. ‘‘‘Vedanā vedanā’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, vedanāti vuccatī’’ti?
已對照

“賢友,正因為‘感受、感受’,所以稱為受。

‘‘‘Vedeti vedetī’ti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccati.
已對照

“而感受什麼呢?也感受樂,也感受苦,也感受不苦不樂。賢友,正因為‘感受、感受’,所以稱為受。”

‘‘Kiñca vedeti? Sukhampi vedeti, dukkhampi vedeti, adukkhamasukhampi vedeti. ‘Vedeti vedetī’ti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccatī’’ti.
已對照

“賢友,人們說‘想、想’(saññā)。賢友,到什麼程度才稱為想呢?”

‘‘‘Saññā saññā’ti, āvuso, vuccati. Kittāvatā nu kho, āvuso, saññāti vuccatī’’ti?
已對照

“賢友,正因為‘想知、想知’,所以稱為想。

‘‘‘Sañjānāti sañjānātī’ti kho, āvuso, tasmā saññāti vuccati.
已對照

“而想知什麼呢?也想知青,也想知黃,也想知赤,也想知白。賢友,正因為‘想知、想知’,所以稱為想。”

‘‘Kiñca sañjānāti? Nīlakampi sañjānāti, pītakampi sañjānāti, lohitakampi sañjānāti, odātampi sañjānāti. ‘Sañjānāti sañjānātī’ti kho, āvuso, tasmā saññāti vuccatī’’ti.
已對照

“賢友,受、想與識——此等法是相雜的,還是不相雜的呢?又,能把此等法一一分開而安立其差別嗎?”“賢友,受、想與識——此等法是相雜的,不是不相雜的;也不能把此等法一一分開而安立其差別。賢友,因為凡所感受的即是所想知的,凡所想知的即是所識知的。所以此等法是相雜的,不是不相雜的;也不能把此等法一一分開而安立其差別。”

‘‘Yā cāvuso, vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā? Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti? ‘‘Yā cāvuso, vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṃ – ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ. Yaṃ hāvuso [yañcāvuso (syā. kaṃ. ka.)], vedeti taṃ sañjānāti, yaṃ sañjānāti taṃ vijānāti. Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā no visaṃsaṭṭhā. Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti.
451已對照

四五一、“賢友,以那已出離(nissaṭṭha)五根、已清淨(parisuddha)的意識(manoviññāṇa),[能]知什麼呢?”

451. ‘‘Nissaṭṭhena hāvuso [nissaṭṭhena panāvuso (?)], pañcahi indriyehi parisuddhena manoviññāṇena kiṃ neyya’’nti?
已對照

“賢友,以那已出離五根、已清淨的意識,[知]‘虛空是無邊的’——空無邊處是所應知的;[知]‘識是無邊的’——識無邊處是所應知的;[知]‘什麼都沒有’——無所有處是所應知的。”

‘‘Nissaṭṭhena āvuso, pañcahi indriyehi parisuddhena manoviññāṇena ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ neyyaṃ, ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ neyyaṃ, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ neyya’’nti.
已對照

“賢友,那所應知之法,是以什麼而了知的呢?”

‘‘Neyyaṃ panāvuso, dhammaṃ kena pajānātī’’ti?
已對照

“賢友,那所應知之法,是以慧眼(paññācakkhu)而了知的。”

‘‘Neyyaṃ kho, āvuso, dhammaṃ paññācakkhunā pajānātī’’ti.
已對照

“賢友,那麼慧是為何義(kimatthiyā)呢?”

‘‘Paññā panāvuso, kimatthiyā’’ti?
已對照

“賢友,慧是為證智義、為遍知義、為斷義。”

‘‘Paññā kho, āvuso, abhiññatthā pariññatthā pahānatthā’’ti.
452PTS 1.294緬 1.368已對照

四五二、“賢友,正見的生起有幾緣(paccaya)呢?”

452. ‘‘Kati panāvuso, paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyā’’ti?
已對照

“賢友,正見的生起有二緣——他人之聲(parato ghoso)與如理作意(yoniso manasikāro)。賢友,這二者便是正見生起之緣。”

‘‘Dve kho, āvuso, paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāya – parato ca ghoso, yoniso ca manasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāyā’’ti.
已對照

“賢友,正見被幾支所攝持,才以心解脫為果、以心解脫之果為功德,[並]以慧解脫為果、以慧解脫之果為功德呢?”

‘‘Katihi panāvuso, aṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṃsā cā’’ti?
已對照

“賢友,正見被五支所攝持,才以心解脫為果、以心解脫之果為功德,[並]以慧解脫為果、以慧解脫之果為功德。賢友,於此,正見被戒所攝持,被聞所攝持,被論議(sākacchā)所攝持,被止所攝持,被觀所攝持。賢友,正見被這五支所攝持,才以心解脫為果、以心解脫之果為功德,[並]以慧解脫為果、以慧解脫之果為功德。”

‘‘Pañcahi kho, āvuso, aṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṃsā ca. Idhāvuso, sammādiṭṭhi sīlānuggahitā ca hoti, sutānuggahitā ca hoti, sākacchānuggahitā ca hoti, samathānuggahitā ca hoti, vipassanānuggahitā ca hoti. Imehi kho, āvuso, pañcahaṅgehi anuggahitā sammādiṭṭhi cetovimuttiphalā ca hoti cetovimuttiphalānisaṃsā ca, paññāvimuttiphalā ca hoti paññāvimuttiphalānisaṃsā cā’’ti.
453已對照

四五三、“賢友,那麼有幾有(bhava)呢?”

453. ‘‘Kati panāvuso, bhavā’’ti?
已對照

“賢友,有這三有——欲有、色有、無色有。”

‘‘Tayome, āvuso, bhavā – kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo’’ti.
已對照

“賢友,那麼未來的再有之生起(punabbhavābhinibbatti)是如何有的呢?”

‘‘Kathaṃ panāvuso, āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hotī’’ti?
已對照

“賢友,為無明所蓋、為渴愛所結的諸有情,於處處歡喜——未來的再有之生起便如是而有。”

‘‘Avijjānīvaraṇānaṃ kho, āvuso, sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ tatratatrābhinandanā – evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hotī’’ti.
已對照

“賢友,那麼未來的再有之生起是如何不有的呢?”

‘‘Kathaṃ panāvuso, āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hotī’’ti?
已對照

“賢友,由無明之離貪(avijjāvirāga)、明之生起(vijjuppāda)、渴愛之滅(taṇhānirodha)——未來的再有之生起便如是不有。”

‘‘Avijjāvirāgā kho, āvuso, vijjuppādā taṇhānirodhā – evaṃ āyatiṃ punabbhavābhinibbatti na hotī’’ti.
454已對照

四五四、“賢友,那麼什麼是初禪呢?”

454. ‘‘Katamaṃ panāvuso, paṭhamaṃ jhāna’’nti?
已對照

“賢友,於此,比丘離諸欲,離諸不善法,有尋(vitakka)、有伺(vicāra),離生喜、樂,成就並住於初禪——賢友,這便稱為初禪。”

‘‘Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – idaṃ vuccati, āvuso, paṭhamaṃ jhāna’’nti.
已對照

“賢友,那麼初禪有幾支呢?”

‘‘Paṭhamaṃ panāvuso, jhānaṃ katiaṅgika’’nti?
已對照

“賢友,初禪有五支。賢友,於此,已成就初禪的比丘有尋轉起,有伺、喜、樂與心一境性[轉起]。賢友,初禪如是有五支。”

‘‘Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ pañcaṅgikaṃ. Idhāvuso, paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa bhikkhuno vitakko ca vattati, vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca. Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ evaṃ pañcaṅgika’’nti.
已對照

“賢友,那麼初禪舍離幾支、具足幾支呢?”

‘‘Paṭhamaṃ panāvuso, jhānaṃ kataṅgavippahīnaṃ kataṅgasamannāgata’’nti?
PTS 1.295緬 1.369已對照

“賢友,初禪舍離五支、具足五支。賢友,於此,已成就初禪的比丘,欲欲已斷,瞋恚已斷,昏沉睡眠已斷,掉舉追悔已斷,疑已斷;而有尋轉起,有伺、喜、樂與心一境性[轉起]。賢友,初禪如是舍離五支、具足五支。”

‘‘Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ pañcaṅgavippahīnaṃ, pañcaṅgasamannāgataṃ. Idhāvuso, paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thīnamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukkuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti; vitakko ca vattati, vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca. Paṭhamaṃ kho, āvuso, jhānaṃ evaṃ pañcaṅgavippahīnaṃ pañcaṅgasamannāgata’’nti.
455已對照

四五五、“賢友,這五根有各別的境(visaya)、各別的行處(gocara),彼此不領受對方的行處與境,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。賢友,這五根有各別的境、各別的行處,彼此不領受對方的行處與境——那麼它們以什麼為歸趣(paṭisaraṇa)?又是誰領受它們的行處與境呢?”

455. ‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ, kiṃ paṭisaraṇaṃ, ko ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti?
已對照

“賢友,這五根有各別的境、各別的行處,彼此不領受對方的行處與境,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。賢友,這五根有各別的境、各別的行處,彼此不領受對方的行處與境——它們以意為歸趣,也正是意領受它們的行處與境。”

‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imesaṃ kho, āvuso, pañcannaṃ indriyānaṃ nānāvisayānaṃ nānāgocarānaṃ, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhontānaṃ, mano paṭisaraṇaṃ, mano ca nesaṃ gocaravisayaṃ paccanubhotī’’ti.
456已對照

四五六、“賢友,這五根,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。賢友,這五根依什麼而住立呢?”

456. ‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imāni kho, āvuso, pañcindriyāni kiṃ paṭicca tiṭṭhantī’’ti?
已對照

“賢友,這五根,即眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。賢友,這五根依壽(āyu)而住立。”

‘‘Pañcimāni, āvuso, indriyāni, seyyathidaṃ – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. Imāni kho, āvuso, pañcindriyāni āyuṃ paṭicca tiṭṭhantī’’ti.
已對照

“賢友,那麼壽依什麼而住立呢?”

‘‘Āyu panāvuso, kiṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti?
已對照

“壽依熱(usmā)而住立。”

‘‘Āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.
已對照

“賢友,那麼熱依什麼而住立呢?”

‘‘Usmā panāvuso, kiṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti?
已對照

“熱依壽而住立。”

‘‘Usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.
已對照

“賢友,我們剛才是這樣領會具壽舍利弗所說的——‘壽依熱而住立’;可是賢友,我們現在[又]這樣領會具壽舍利弗所說的——‘熱依壽而住立’。

‘‘Idāneva kho mayaṃ, āvuso, āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhatī’ti. Idāneva pana mayaṃ, āvuso, āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ evaṃ ājānāma – ‘usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatī’ti.
已對照

“賢友,那麼這話的意思應當如何看呢?”

‘‘Yathā kathaṃ panāvuso, imassa bhāsitassa attho daṭṭhabbo’’ti?
已對照

“那麼賢友,我為你作一譬喻;有些有智之人也正是依譬喻而領會所說之義的。賢友,猶如油燈燃燒時,依焰(acci)而顯現光(ābhā),依光而顯現焰;賢友,正是這樣——壽依熱而住立,熱依壽而住立。”

‘‘Tena hāvuso, upamaṃ te karissāmi; upamāyapidhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, āvuso, telappadīpassa jhāyato acciṃ paṭicca ābhā paññāyati, ābhaṃ paṭicca acci paññāyati; evameva kho, āvuso, āyu usmaṃ paṭicca tiṭṭhati, usmā āyuṃ paṭicca tiṭṭhatī’’ti.
457PTS 1.296緬 1.370已對照

四五七、“賢友,那諸壽行(āyusaṅkhāra)就是那些能受之法(vedaniyā dhammā)呢,還是諸壽行是一,能受之法是另一呢?”“賢友,那諸壽行並不就是那些能受之法。賢友,因為倘若諸壽行就是那些能受之法,那麼已成就想受滅(saññāvedayitanirodha)的比丘,其出[定]便不能顯現了。賢友,正因為諸壽行是一、能受之法是另一,所以已成就想受滅的比丘,其出[定]顯現。”

457. ‘‘Teva nu kho, āvuso, āyusaṅkhārā, te vedaniyā dhammā udāhu aññe āyusaṅkhārā aññe vedaniyā dhammā’’ti? ‘‘Na kho, āvuso, teva āyusaṅkhārā te vedaniyā dhammā. Te ca hāvuso, āyusaṅkhārā abhaviṃsu te vedaniyā dhammā, na yidaṃ saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa bhikkhuno vuṭṭhānaṃ paññāyetha. Yasmā ca kho, āvuso, aññe āyusaṅkhārā aññe vedaniyā dhammā, tasmā saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa bhikkhuno vuṭṭhānaṃ paññāyatī’’ti.
已對照

“賢友,當有幾法舍離此身時,此身便被棄、被拋而臥,如無心識的木頭一般呢?”

‘‘Yadā nu kho, āvuso, imaṃ kāyaṃ kati dhammā jahanti; athāyaṃ kāyo ujjhito avakkhitto seti, yathā kaṭṭhaṃ acetana’’nti?
已對照

“賢友,當有三法——壽、熱與識——舍離此身時,此身便被棄、被拋而臥,如無心識的木頭一般。”

‘‘Yadā kho, āvuso, imaṃ kāyaṃ tayo dhammā jahanti – āyu usmā ca viññāṇaṃ; athāyaṃ kāyo ujjhito avakkhitto seti, yathā kaṭṭhaṃ acetana’’nti.
已對照

“賢友,這已死、已命終者,與這已成就想受滅的比丘——此二者的差別是什麼呢?”

‘‘Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno – imesaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti?
已對照

“賢友,這已死、已命終者,他的身行已滅、已止息,語行已滅、已止息,心行已滅、已止息,壽已盡,熱已寂滅,諸根已壞。而這已成就想受滅的比丘,他的身行也已滅、已止息,語行也已滅、已止息,心行也已滅、已止息,[然而]壽未盡,熱未寂滅,諸根極清淨。賢友,這已死、已命終者,與這已成就想受滅的比丘——這便是此二者的差別。”

‘‘Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato tassa kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni paribhinnāni. Yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno tassapi kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu na parikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni vippasannāni. Yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno – idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.
458已對照

四五八、“賢友,那麼不苦不樂心解脫之成就有幾緣呢?”

458. ‘‘Kati panāvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti?
已對照

“賢友,不苦不樂心解脫之成就有四緣。賢友,於此,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),成就並住於第四禪。賢友,這四者便是不苦不樂心解脫之成就[之緣]。”

‘‘Cattāro kho, āvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā. Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ime kho, āvuso, cattāro paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti.
已對照

“賢友,那麼無相心解脫之成就有幾緣呢?”

‘‘Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti?
緬 1.371已對照

“賢友,無相心解脫之成就有二緣——不作意一切相,與作意無相界。賢友,這二者便是無相心解脫之成就[之緣]。”

‘‘Dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā – sabbanimittānañca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti.
已對照

“賢友,那麼無相心解脫之住立有幾緣呢?”

‘‘Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā’’ti?
PTS 1.297已對照

“賢友,無相心解脫之住立有三緣——不作意一切相,作意無相界,與先前之行(pubbe abhisaṅkhāro)。賢友,這三者便是無相心解脫之住立[之緣]。”

‘‘Tayo kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā – sabbanimittānañca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro, pubbe ca abhisaṅkhāro. Ime kho, āvuso, tayo paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā’’ti.
已對照

“賢友,那麼無相心解脫之出[定]有幾緣呢?”

‘‘Kati panāvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāyā’’ti?
已對照

“賢友,無相心解脫之出[定]有二緣——作意一切相,與不作意無相界。賢友,這二者便是無相心解脫之出[定][之緣]。”

‘‘Dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāya – sabbanimittānañca manasikāro, animittāya ca dhātuyā amanasikāro. Ime kho, āvuso, dve paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāyā’’ti.
459已對照

四五九、“賢友,這無量心解脫(appamāṇā cetovimutti)、無所有心解脫(ākiñcaññā cetovimutti)、空心解脫(suññatā cetovimutti)與無相心解脫(animittā cetovimutti)——此等法是義異而文亦異呢,還是義一而唯文異呢?”

459. ‘‘Yā cāyaṃ, āvuso, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākiñcaññā cetovimutti, yā ca suññatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti – ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti?
已對照

“賢友,這無量心解脫、無所有心解脫、空心解脫與無相心解脫——賢友,確有一種理趣(pariyāya),依那理趣,此等法是義異而文亦異;賢友,也確有一種理趣,依那理趣,此等法是義一而唯文異。”

‘‘Yā cāyaṃ, āvuso, appamāṇā cetovimutti, yā ca ākiñcaññā cetovimutti, yā ca suññatā cetovimutti, yā ca animittā cetovimutti – atthi kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca; atthi ca kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ’’.
已對照

“賢友,那麼是依什麼理趣,此等法是義異而文亦異呢?”

‘‘Katamo cāvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca’’?
緬 1.372已對照

“賢友,於此,比丘以與慈(mettā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是於上、下、四方、一切處、於一切[有情]如自己,以與慈俱的心——廣(vipula)、大(mahaggata)、無量(appamāṇa)、無怨、無惱害(abyābajjha)——遍滿一切世間而住。以與悲(karuṇā)俱的心……乃至……以與喜(muditā)俱的心……以與舍(upekkhā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是。如是於上、下、四方、一切處、於一切[有情]如自己,以與舍俱的心——廣、大、無量、無怨、無惱害——遍滿一切世間而住。賢友,這便稱為無量心解脫。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, appamāṇā cetovimutti’’.
已對照

“賢友,那麼什麼是無所有心解脫呢?”

‘‘Katamā cāvuso, ākiñcaññā cetovimutti’’?
已對照

“賢友,於此,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處。賢友,這便稱為無所有心解脫。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, ākiñcaññā cetovimutti’’.
已對照

“賢友,那麼什麼是空心解脫呢?”

‘‘Katamā cāvuso, suññatā cetovimutti’’?
PTS 1.298已對照

“賢友,於此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,如是審察——‘此[是]空的,以我或以我所[而言]。’賢友,這便稱為空心解脫。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’ti. Ayaṃ vuccatāvuso, suññatā cetovimutti’’.
已對照

“賢友,那麼什麼是無相心解脫呢?”

‘‘Katamā cāvuso, animittā cetovimutti’’?
已對照

“賢友,於此,比丘由於不作意一切相,成就並住於無相心定。賢友,這便稱為無相心解脫。賢友,這便是那依之而使此等法成為義異而文亦異的理趣。

‘‘Idhāvuso, bhikkhu sabbanimittānaṃ amanasikārā animittaṃ cetosamādhiṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccatāvuso, animittā cetovimutti. Ayaṃ kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā nānātthā ceva nānābyañjanā ca’’.
已對照

“賢友,那麼是依什麼理趣,此等法是義一而唯文異呢?”

‘‘Katamo cāvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nānaṃ’’?
緬 1.373已對照

“賢友,貪是作量者(pamāṇakaraṇa),瞋是作量者,痴是作量者。對漏盡的比丘而言,這些已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。賢友,凡有諸無量心解脫,不動的心解脫(akuppā cetovimutti)被稱為它們之中最上的。而那不動的心解脫是空於貪、空於瞋、空於痴的。賢友,貪是障(kiñcana),瞋是障,痴是障。對漏盡的比丘而言,這些已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。賢友,凡有諸無所有心解脫,不動的心解脫被稱為它們之中最上的。而那不動的心解脫是空於貪、空於瞋、空於痴的。賢友,貪是作相者(nimittakaraṇa),瞋是作相者,痴是作相者。對漏盡的比丘而言,這些已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。賢友,凡有諸無相心解脫,不動的心解脫被稱為它們之中最上的。而那不動的心解脫是空於貪、空於瞋、空於痴的。賢友,這便是那依之而使此等法成為義一而唯文異的理趣。”

‘‘Rāgo kho, āvuso, pamāṇakaraṇo, doso pamāṇakaraṇo, moho pamāṇakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, appamāṇā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, āvuso, kiñcano, doso kiñcano, moho kiñcano. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, ākiñcaññā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Rāgo kho, āvuso, nimittakaraṇo, doso nimittakaraṇo, moho nimittakaraṇo. Te khīṇāsavassa bhikkhuno pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Yāvatā kho, āvuso, animittā cetovimuttiyo, akuppā tāsaṃ cetovimutti aggamakkhāyati. Sā kho panākuppā cetovimutti suññā rāgena, suññā dosena, suññā mohena. Ayaṃ kho, āvuso, pariyāyo yaṃ pariyāyaṃ āgamma ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’nti.
已對照

具壽舍利弗說了這些。具壽大拘絺羅心悅,對具壽舍利弗所說歡喜。

Idamavocāyasmā sāriputto. Attamano āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandīti.
已對照

《大智解經》終,[《小雙品》中之]第三[經]。

Mahāvedallasuttaṃ niṭṭhitaṃ tatiyaṃ.