快樂巴利palinanda.cc

中部第36經 · 大薩遮迦經 Mahāsaccakasuttaṃ

本經目錄六、《大薩遮迦經》

已對照

六、《大薩遮迦經》

6. Mahāsaccakasuttaṃ
364緬 1.300已對照

三六四、我是這樣聽說的——一時,世尊住在毘舍離(Vesālī)的大林(Mahāvana)重閣講堂(Kūṭāgārasālā)。那時,世尊在上午時分已善著衣,欲持缽與衣進入毘舍離乞食。這時,尼乾陀子薩遮迦(Saccaka Nigaṇṭhaputta)正在散步(jaṅghāvihāra)、遊行,來到大林重閣講堂。具壽阿難(Ānanda)遠遠看見尼乾陀子薩遮迦走來。看見之後,便對世尊這樣說——“大德,這位尼乾陀子薩遮迦來了,他是論說者(bhassappavādaka)、自稱賢智者(paṇḍitavāda)、受眾人推崇。大德,他是欲毀佛之名聲者、欲毀法之名聲者、欲毀僧團之名聲者。大德,願世尊出於悲憫,稍坐片刻。”世尊便坐在所設的座位上。於是尼乾陀子薩遮迦前往世尊那裡;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的尼乾陀子薩遮迦對世尊這樣說——

364. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Tena kho pana samayena bhagavā pubbaṇhasamayaṃ sunivattho hoti pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pavisitukāmo [pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya… pavisitukāmo hoti (sī.)]. Atha kho saccako nigaṇṭhaputto jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami. Addasā kho āyasmā ānando saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ, bhante, saccako nigaṇṭhaputto āgacchati bhassappavādako paṇḍitavādo sādhusammato bahujanassa. Eso kho, bhante, avaṇṇakāmo buddhassa, avaṇṇakāmo dhammassa, avaṇṇakāmo saṅghassa. Sādhu, bhante, bhagavā muhuttaṃ nisīdatu anukampaṃ upādāyā’’ti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Atha kho saccako nigaṇṭhaputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca –
365PTS 1.238已對照

三六五、“喬達摩尊師,有一些沙門婆羅門住於修習身之修習(kāyabhāvanā),而不[修習]心之修習(cittabhāvanā)。喬達摩尊師,他們會觸到身體的苦受。喬達摩尊師,從前曾有這樣的事:被身體的苦受觸到時,竟至大腿僵直,竟至心臟破裂,熱血竟從口中湧出,竟至陷入瘋狂、心智錯亂。喬達摩尊師,那時他的心便是隨身而行的,隨著身而轉。這是什麼緣故呢?因為心未被修習。喬達摩尊師,又有一些沙門婆羅門住於修習心之修習,而不[修習]身之修習。喬達摩尊師,他們會觸到心的苦受。喬達摩尊師,從前曾有這樣的事:被心的苦受觸到時,竟至大腿僵直,竟至心臟破裂,熱血竟從口中湧出,竟至陷入瘋狂、心智錯亂。喬達摩尊師,那時他的身便是隨心而行的,隨著心而轉。這是什麼緣故呢?因為身未被修習。喬達摩尊師,我因此這樣想——‘喬達摩尊師的弟子們必定是住於修習心之修習,而不[修習]身之修習的。’”

365. ‘‘Santi, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kāyabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no cittabhāvanaṃ. Phusanti hi te, bho gotama, sārīrikaṃ dukkhaṃ vedanaṃ. Bhūtapubbaṃ, bho gotama, sārīrikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati, hadayampi nāma phalissati, uṇhampi lohitaṃ mukhato uggamissati, ummādampi pāpuṇissati [pāpuṇissanti (syā. kaṃ.)] cittakkhepaṃ. Tassa kho etaṃ, bho gotama, kāyanvayaṃ cittaṃ hoti, kāyassa vasena vattati. Taṃ kissa hetu? Abhāvitattā cittassa. Santi pana, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā cittabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no kāyabhāvanaṃ. Phusanti hi te, bho gotama, cetasikaṃ dukkhaṃ vedanaṃ. Bhūtapubbaṃ, bho gotama, cetasikāya dukkhāya vedanāya phuṭṭhassa sato ūrukkhambhopi nāma bhavissati, hadayampi nāma phalissati, uṇhampi lohitaṃ mukhato uggamissati, ummādampi pāpuṇissati cittakkhepaṃ. Tassa kho eso, bho gotama, cittanvayo kāyo hoti, cittassa vasena vattati. Taṃ kissa hetu? Abhāvitattā kāyassa. Tassa mayhaṃ, bho gotama, evaṃ hoti – ‘addhā bhoto gotamassa sāvakā cittabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no kāyabhāvana’’’nti.
366緬 1.301已對照

三六六、“火種(Aggivessana),那麼你所聽聞的身之修習是怎樣的呢?”“即如難陀·婆蹉(Nanda Vaccha)、基舍·刪祇遮(Kisa Saṃkicca)、末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)——喬達摩尊師,這些人是裸行者(acelaka),行為無拘,舔手[而食],[被喚]‘來吧,尊者’而不來,[被喚]‘請住,尊者’而不住,不領受特地持來的[食物],不領受特為[他們]而作的[食物],不領受邀請。他們不從鍋口領受,不從盆口領受,不[領受]隔著門檻的、不[領受]隔著棍杖的、不[領受]隔著杵的[食物],不[領受]二人共食時[其中一人所施]的,不[領受]孕婦的,不[領受]哺乳婦的,不[領受]正與男子相處的婦人的,不[領受]募集共煮的,不[領受]有狗守候之處的,不[領受]蒼蠅成群飛集之處的;不[食]魚,不[食]肉,不飲谷酒,不[飲]花果酒,不飲糠水。他們或是一家[乞食]者、一團[食]者,或是二家[乞食]者、二團[食]者……乃至……或是七家[乞食]者、七團[食]者;他們以一施缽[之食]維生,以二施缽[之食]維生……乃至……以七施缽[之食]維生;他們隔一日進一次食,隔二日進一次食……乃至……隔七日進一次食。他們就這樣住於修習乃至半月一次的定期進食(pariyāyabhattabhojana)之行。”

366. ‘‘Kinti pana te, aggivessana, kāyabhāvanā sutā’’ti? ‘‘Seyyathidaṃ – nando vaccho, kiso saṃkicco, makkhali gosālo – etehi, bho gotama, acelakā muttācārā hatthāpalekhanā naehibhaddantikā natiṭṭhabhaddantikā [naehibhadantikā, natiṭṭhabhadantikā (sī. syā. kaṃ. pī. ka.)] na abhihaṭaṃ na uddissakataṃ na nimantanaṃ sādiyanti, te na kumbhimukhā paṭiggaṇhanti na kaḷopimukhā paṭiggaṇhanti na eḷakamantaraṃ na daṇḍamantaraṃ na musalamantaraṃ na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ na gabbhiniyā na pāyamānāya na purisantaragatāya na saṅkittīsu na yattha sā upaṭṭhito hoti na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ na maṃsaṃ na suraṃ na merayaṃ na thusodakaṃ pivanti. Te ekāgārikā vā honti ekālopikā, dvāgārikā vā honti dvālopikā…pe… sattāgārikā vā honti sattālopikā. Ekissāpi dattiyā yāpenti, dvīhipi dattīhi yāpenti…pe… sattahipi dattīhi yāpenti. Ekāhikampi āhāraṃ āhārenti, dvīhikampi āhāraṃ āhārenti…pe… sattāhikampi āhāraṃ āhārenti. Iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyuttā viharantī’’ti.
已對照

“火種,那麼他們僅以那麼些便能維生嗎?”“並非如此,喬達摩尊師。喬達摩尊師,他們有時也吃種種美味的硬食,吃種種美味的軟食,嘗種種美味的可嘗之物,飲種種美味的飲料。他們藉此使這身體得力,使[它]增長,使[它]肥壯。”

‘‘Kiṃ pana te, aggivessana, tāvatakeneva yāpentī’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama. Appekadā, bho gotama, uḷārāni uḷārāni khādanīyāni khādanti, uḷārāni uḷārāni bhojanāni bhuñjanti, uḷārāni uḷārāni sāyanīyāni sāyanti, uḷārāni uḷārāni pānāni pivanti. Te imaṃ kāyaṃ balaṃ gāhenti nāma, brūhenti nāma, medenti nāmā’’ti.
PTS 1.239已對照

“火種,他們先前所捨棄的,後來又重新積聚——這樣,這身體便有增有減。火種,那麼你所聽聞的心之修習又是怎樣的呢?”而尼乾陀子薩遮迦被世尊問到心之修習時,答不上來。

‘‘Yaṃ kho te, aggivessana, purimaṃ pahāya pacchā upacinanti, evaṃ imassa kāyassa ācayāpacayo hoti. Kinti pana te, aggivessana, cittabhāvanā sutā’’ti? Cittabhāvanāya kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavatā puṭṭho samāno na sampāyāsi.
367已對照

三六七、於是世尊對尼乾陀子薩遮迦這樣說——“火種,連你先前所說的那身之修習,在聖者之律中也不是如法的身之修習。火種,你連身之修習都不曾了知,又怎麼會知道心之修習呢?不過,火種,怎樣是未修身而未修心、怎樣是已修身而已修心,你且聽那個,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”尼乾陀子薩遮迦應諾了世尊。世尊這樣說——

367. Atha kho bhagavā saccakaṃ nigaṇṭhaputtaṃ etadavoca – ‘‘yāpi kho te esā, aggivessana, purimā kāyabhāvanā bhāsitā sāpi ariyassa vinaye no dhammikā kāyabhāvanā. Kāyabhāvanampi [kāyabhāvanaṃ hi (sī. pī. ka.)] kho tvaṃ, aggivessana, na aññāsi, kuto pana tvaṃ cittabhāvanaṃ jānissasi? Api ca, aggivessana, yathā abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto ca. Taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
368緬 1.302已對照

三六八、“火種,怎樣是未修身而未修心呢?火種,於此,無聞凡夫生起樂受。他被樂受觸到時,便貪著於樂,並落入對樂的貪著。他那樂受滅去。由於樂受之滅,苦受生起。他被苦受觸到時,便愁、便疲、便悲嘆,捶胸號哭,落入迷亂。火種,對他來說,已生起的樂受遍取心而住,這是因為身未被修習;已生起的苦受也遍取心而住,這是因為心未被修習。火種,凡是任何人這樣兩邊俱然——已生起的樂受遍取心而住,因為身未被修習;已生起的苦受遍取心而住,因為心未被修習——火種,這樣便是未修身而未修心。

368. ‘‘Kathañca, aggivessana, abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca? Idha, aggivessana, assutavato puthujjanassa uppajjati sukhā vedanā. So sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno sukhasārāgī ca hoti sukhasārāgitañca āpajjati. Tassa sā sukhā vedanā nirujjhati. Sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā. So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati. Tassa kho esā, aggivessana, uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā cittassa. Yassa kassaci, aggivessana, evaṃ ubhatopakkhaṃ uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati abhāvitattā cittassa, evaṃ kho, aggivessana, abhāvitakāyo ca hoti abhāvitacitto ca.
369PTS 1.240已對照

三六九、“火種,那麼怎樣是已修身而已修心呢?火種,於此,有聞聖弟子生起樂受。他被樂受觸到時,不貪著於樂,也不落入對樂的貪著。他那樂受滅去。由於樂受之滅,苦受生起。他被苦受觸到時,不愁、不疲、不悲嘆,不捶胸號哭,也不落入迷亂。火種,對他來說,已生起的樂受不遍取心而住,這是因為身已被修習;已生起的苦受也不遍取心而住,這是因為心已被修習。火種,凡是任何人這樣兩邊俱然——已生起的樂受不遍取心而住,因為身已被修習;已生起的苦受也不遍取心而住,因為心已被修習。火種,這樣便是已修身而已修心。”

369. ‘‘Kathañca, aggivessana, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto ca? Idha, aggivessana, sutavato ariyasāvakassa uppajjati sukhā vedanā. So sukhāya vedanāya phuṭṭho samāno na sukhasārāgī ca hoti, na sukhasārāgitañca āpajjati. Tassa sā sukhā vedanā nirujjhati. Sukhāya vedanāya nirodhā uppajjati dukkhā vedanā. So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati. Tassa kho esā, aggivessana, uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā cittassa. Yassa kassaci, aggivessana, evaṃ ubhatopakkhaṃ uppannāpi sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā kāyassa, uppannāpi dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati bhāvitattā cittassa. Evaṃ kho, aggivessana, bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto cā’’ti.
370緬 1.303已對照

三七〇、“我對喬達摩尊師是這樣淨信的!因為喬達摩尊師正是已修身而已修心的。”“火種,你這話確實是觸[我之德]而引近[我]才說出的;不過我還是要為你解答。火種,自從我剃除鬚髮、披上袈裟衣、從家出家而入非家以來,[要說]已生起的樂受曾遍取我的心而住,或已生起的苦受曾遍取我的心而住——這是沒有的事。”

370. ‘‘Evaṃ pasanno ahaṃ bhoto gotamassa! Bhavañhi gotamo bhāvitakāyo ca hoti bhāvitacitto cā’’ti. ‘‘Addhā kho te ayaṃ, aggivessana, āsajja upanīya vācā bhāsitā, api ca te ahaṃ byākarissāmi. Yato kho ahaṃ, aggivessana, kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito, taṃ vata me uppannā vā sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya ṭhassati, uppannā vā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya ṭhassatīti netaṃ ṭhānaṃ [netaṃ khoṭhānaṃ (sī. pī.)] vijjatī’’ti.
已對照

“想必喬達摩尊師並不生起那樣的樂受——即已生起而能遍取心而住的樂受;想必喬達摩尊師也不生起那樣的苦受——即已生起而能遍取心而住的苦受吧。”

‘‘Na hi nūna [na hanūna (sī. syā. kaṃ. pī.)] bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā sukhā vedanā yathārūpā uppannā sukhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyya; na hi nūna bhoto gotamassa uppajjati tathārūpā dukkhā vedanā yathārūpā uppannā dukkhā vedanā cittaṃ pariyādāya tiṭṭheyyā’’ti.
371緬 1.304已對照

三七一、“火種,怎麼會不生起呢?火種,於此,我在正覺之前、尚未現等覺、仍是菩薩之時,曾這樣想——‘在家生活是狹窄的塵垢之道,出家則是空曠開闊的。住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?’火種,後來,我還年輕,[發]甚是黑亮,具足賢善的青春,正當第一期年歲,在父母不願、淚流滿面、哭泣[之中],剃除了鬚髮,披上袈裟衣,從家出家而入非家。如是出家之後,我為求何者是善(kiṃ kusalagavesī)、遍求無上寂靜殊勝之處(anuttaraṃ santivarapada),便前往阿羅邏·迦羅摩(Āḷāra Kālāma)之處。到了之後,我對阿羅邏·迦羅摩這樣說——‘迦羅摩賢友,我願在這法與律中行梵行。’火種,這樣說時,阿羅邏·迦羅摩對我這樣說——‘具壽請住下;這法是這樣的:有智之人在其中不久便能以自己的證智作證、成就其自己老師的[所證]而住。’火種,我不久、很快便通曉了那法。火種,我僅以那樣動動嘴唇、復說言語的程度,便說著知論(ñāṇavāda)與長老論(theravāda),並且我自己與別人都自稱‘我知、我見’。火種,那時我心裡這樣想——‘阿羅邏·迦羅摩宣說這法“我以自己的證智作證、成就而住”,並不只是以單單的信;阿羅邏·迦羅摩必定是知著、見著這法而住的。’

371. ‘‘Kiñhi no siyā, aggivessana? Idha me, aggivessana, pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, aparena samayena daharova samāno, susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā, akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ assumukhānaṃ rudantānaṃ, kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajiṃ. So evaṃ pabbajito samāno kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘icchāmahaṃ, āvuso kālāma, imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’nti. Evaṃ vutte, aggivessana, āḷāro kālāmo maṃ etadavoca – ‘viharatāyasmā, tādiso ayaṃ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṃ ācariyakaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ pariyāpuṇiṃ. So kho ahaṃ, aggivessana, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho āḷāro kālāmo imaṃ dhammaṃ kevalaṃ saddhāmattakena sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti, addhā āḷāro kālāmo imaṃ dhammaṃ jānaṃ passaṃ viharatī’’’ti.
已對照

“火種,於是我便前往阿羅邏·迦羅摩之處;到了之後,我對阿羅邏·迦羅摩這樣說——‘迦羅摩賢友,您是到什麼程度而宣說“我以自己的證智作證、成就這法而住”的呢?’火種,這樣說時,阿羅邏·迦羅摩宣說了無所有處。火種,那時我心裡這樣想——‘不只是阿羅邏·迦羅摩有信,我也有信;不只是阿羅邏·迦羅摩有精進,我也有精進;不只是阿羅邏·迦羅摩有念,我也有念;不只是阿羅邏·迦羅摩有定,我也有定;不只是阿羅邏·迦羅摩有慧,我也有慧。我何不為了作證阿羅邏·迦羅摩所宣說“我以自己的證智作證、成就而住”的那個法,而致力精勤呢?’火種,我不久、很快便以自己的證智作證、成就那法而住了。

‘‘Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā no, āvuso kālāma, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? Evaṃ vutte, aggivessana, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanaṃ pavedesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho āḷārasseva kālāmassa atthi saddhā, mayhaṃpatthi saddhā; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi vīriyaṃ, mayhaṃpatthi vīriyaṃ; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi sati, mayhaṃpatthi sati; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi samādhi, mayhaṃpatthi samādhi; na kho āḷārasseva kālāmassa atthi paññā, mayhaṃpatthi paññā; yaṃnūnāhaṃ yaṃ dhammaṃ āḷāro kālāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ.
緬 1.305已對照

“火種,於是我便前往阿羅邏·迦羅摩之處;到了之後,我對阿羅邏·迦羅摩這樣說——‘迦羅摩賢友,您是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的嗎?’‘賢友,我正是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的。’‘賢友,我也是到這個程度而以自己的證智作證、成就這法而住的。’‘賢友,我們有所得啊!賢友,我們所得甚善啊——我們竟見到具壽這樣的同梵行者(sabrahmacārī)。如是,我以自己的證智作證、成就而宣說的那個法,您也以自己的證智作證、成就而住;您以自己的證智作證、成就而住的那個法,我也以自己的證智作證、成就而宣說。如是,我所知的那個法,您也知;您所知的那個法,我也知。如是,我怎樣,您也怎樣;您怎樣,我也怎樣。賢友,來吧,如今我們兩人一同統領這個眾(gaṇa)。’火種,如是,阿羅邏·迦羅摩身為我的老師,卻把身為弟子的我安立在與自己完全平等[的地位],並且以隆重的供養供養我。火種,那時我心裡這樣想——‘這法不導向厭離、不[導向]離貪、不[導向]滅、不[導向]寂止、不[導向]證智、不[導向]正覺、不[導向]涅槃,而只[導向]無所有處之生。’火種,我便不滿足於那法,厭離那法而離去了。

‘‘Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā āḷāraṃ kālāmaṃ etadavocaṃ – ‘ettāvatā no, āvuso kālāma, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? ‘Ettāvatā kho ahaṃ, āvuso, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemī’ti. ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṃ no, āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma. Iti yāhaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi taṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi tamahaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi. Iti yāhaṃ dhammaṃ jānāmi taṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi tamahaṃ dhammaṃ jānāmi. Iti yādiso ahaṃ tādiso tuvaṃ, yādiso tuvaṃ tādiso ahaṃ. Ehi dāni, āvuso, ubhova santā imaṃ gaṇaṃ pariharāmā’ti. Iti kho, aggivessana, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno (attano) [( ) natthi (sī. pī.)] antevāsiṃ maṃ samānaṃ attanā samasamaṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘nāyaṃ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, taṃ dhammaṃ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṃ.
372緬 1.306已對照

三七二、“火種,我為求何者是善、遍求無上寂靜殊勝之處,便前往鬱陀迦·羅摩子(Udaka Rāmaputta)之處;到了之後,我對鬱陀迦·羅摩子這樣說——‘賢友,我願在這法與律中行梵行。’火種,這樣說時,鬱陀迦·羅摩子對我這樣說——‘具壽請住下;這法是這樣的:有智之人在其中不久便能以自己的證智作證、成就其自己老師的[所證]而住。’火種,我不久、很快便通曉了那法。火種,我僅以那樣動動嘴唇、復說言語的程度,便說著知論與長老論,並且我自己與別人都自稱‘我知、我見’。火種,那時我心裡這樣想——‘羅摩(Rāma)宣說這法“我以自己的證智作證、成就而住”,並不只是以單單的信;羅摩必定是知著、見著這法而住過的。’火種,於是我便前往鬱陀迦·羅摩子之處;到了之後,我對鬱陀迦·羅摩子這樣說——‘賢友,羅摩是到什麼程度而宣說“我以自己的證智作證、成就這法而住”的呢?’火種,這樣說時,鬱陀迦·羅摩子宣說了非想非非想處。火種,那時我心裡這樣想——‘不只是羅摩曾有信,我也有信;不只是羅摩曾有精進,我也有精進;不只是羅摩曾有念,我也有念;不只是羅摩曾有定,我也有定;不只是羅摩曾有慧,我也有慧。我何不為了作證羅摩所宣說“我以自己的證智作證、成就而住”的那個法,而致力精勤呢?’火種,我不久、很快便以自己的證智作證、成就那法而住了。

372. ‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘icchāmahaṃ, āvuso [passa ma. ni. 1.278 pāsarāsisutte] imasmiṃ dhammavinaye brahmacariyaṃ caritu’nti. Evaṃ vutte, aggivessana, udako rāmaputto maṃ etadavoca – ‘viharatāyasmā, tādiso ayaṃ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṃ ācariyakaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ pariyāpuṇiṃ. So kho ahaṃ, aggivessana, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi, ahañceva aññe ca. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho rāmo imaṃ dhammaṃ kevalaṃ saddhāmattakena sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi. Addhā rāmo imaṃ dhammaṃ jānaṃ passaṃ vihāsī’ti. Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘kittāvatā no, āvuso rāmo, imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti? Evaṃ vutte, aggivessana, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanaṃ pavedesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho rāmasseva ahosi saddhā, mayhaṃpatthi saddhā; na kho rāmasseva ahosi vīriyaṃ, mayhaṃpatthi vīriyaṃ; na kho rāmasseva ahosi sati, mayhaṃpatthi sati; na kho rāmasseva ahosi samādhi, mayhaṃpatthi samādhi; na kho rāmasseva ahosi paññā, mayhaṃpatthi paññā; yaṃnūnāhaṃ yaṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, nacirasseva khippameva taṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṃ.
已對照

“火種,於是我便前往鬱陀迦·羅摩子之處;到了之後,我對鬱陀迦·羅摩子這樣說——‘賢友,羅摩是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的嗎?’‘賢友,羅摩正是到這個程度而宣說以自己的證智作證、成就這法的。’‘賢友,我也是到這個程度而以自己的證智作證、成就這法而住的。’‘賢友,我們有所得啊!賢友,我們所得甚善啊——我們竟見到具壽這樣的同梵行者。如是,羅摩以自己的證智作證、成就而宣說的那個法,您也以自己的證智作證、成就而住;您以自己的證智作證、成就而住的那個法,羅摩也以自己的證智作證、成就而宣說。如是,羅摩所證知的那個法,您也知;您所知的那個法,羅摩也曾證知。如是,羅摩曾怎樣,您也怎樣;您怎樣,羅摩也曾怎樣。賢友,來吧,如今就由您來統領這個眾。’火種,如是,鬱陀迦·羅摩子身為我的同梵行者,卻把我安立在老師之位,並且以隆重的供養供養我。火種,那時我心裡這樣想——‘這法不導向厭離、不[導向]離貪、不[導向]滅、不[導向]寂止、不[導向]證智、不[導向]正覺、不[導向]涅槃,而只[導向]非想非非想處之生。’火種,我便不滿足於那法,厭離那法而離去了。

‘‘Atha khvāhaṃ, aggivessana, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṃ; upasaṅkamitvā udakaṃ rāmaputtaṃ etadavocaṃ – ‘ettāvatā no, āvuso, rāmo imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti? ‘Ettāvatā kho, āvuso, rāmo imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti. ‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti. ‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṃ no, āvuso, ye mayaṃ āyasmantaṃ tādisaṃ sabrahmacāriṃ passāma. Iti yaṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi, taṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi, taṃ dhammaṃ rāmo sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi. Iti yaṃ dhammaṃ rāmo abhiññāsi taṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi; yaṃ tvaṃ dhammaṃ jānāsi taṃ dhammaṃ rāmo abhiññāsi. Iti yādiso rāmo ahosi tādiso tuvaṃ; yādiso tuvaṃ tādiso rāmo ahosi. Ehi dāni, āvuso, tuvaṃ imaṃ gaṇaṃ pariharā’ti. Iti kho, aggivessana, udako rāmaputto sabrahmacārī me samāno ācariyaṭṭhāne ca maṃ ṭhapesi, uḷārāya ca maṃ pūjāya pūjesi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘nāyaṃ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, taṃ dhammaṃ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṃ.
373緬 1.307已對照

三七三、“火種,我為求何者是善、遍求無上寂靜殊勝之處,便在摩揭陀(Magadha)依次遊行,來到了優樓頻螺(Uruvelā)的軍村(Senānigama)。在那裡我見到一片可喜的地方、一座令人淨信的叢林、一條流著清淨而有好渡口的可喜之河,四周還有可行[乞]的村落。火種,那時我心裡這樣想——‘諸位,這地方實在可喜,這叢林令人淨信,這河流著清淨而有好渡口、可喜,四周還有可行[乞]的村落。這對於欲求精勤的良家子的精勤,實在是足夠了。’火種,我便就在那裡坐下——[心想]‘這[地方]足以精勤了’。

373. ‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, kiṃkusalagavesī anuttaraṃ santivarapadaṃ pariyesamāno magadhesu anupubbena cārikaṃ caramāno yena uruvelā senānigamo tadavasariṃ. Tatthaddasaṃ ramaṇīyaṃ bhūmibhāgaṃ, pāsādikañca vanasaṇḍaṃ, nadiñca sandantiṃ setakaṃ supatitthaṃ ramaṇīyaṃ, samantā ca gocaragāmaṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘ramaṇīyo vata, bho, bhūmibhāgo, pāsādiko ca vanasaṇḍo, nadī ca sandati setakā supatitthā ramaṇīyā, samantā ca gocaragāmo. Alaṃ vatidaṃ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāyā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, tattheva nisīdiṃ ‘alamidaṃ padhānāyā’ti.
374PTS 1.241已對照

三七四、“火種,而且有三個譬喻現起於我[心中],是稀有的、前所未聞的。火種,猶如一塊溼而有脂液(sasneha)的木,被置於水中。這時有人拿著上鑽木(uttarāraṇī)前來——[心想]‘我要生起火,我要顯現出熱焰。’火種,你怎麼想:那人拿著上鑽木鑽那塊溼而有脂液、又被置於水中的木,能生起火、顯現出熱焰嗎?”“並非如此,喬達摩尊師。”“這是什麼緣故呢?”“喬達摩尊師,因為那塊木是溼而有脂液的,而且還被置於水中。那人只會分得疲勞與惱害(vighāta)罷了。”“火種,正是如此:凡是那些沙門或婆羅門,身與心都還未遠離諸欲而住,而他們對諸欲的欲欲(kāmacchanda)、欲愛(kāmasneha)、欲迷(kāmamucchā)、欲渴(kāmapipāsā)、欲燒熱(kāmapariḷāha)在內心還未善斷、還未善止息——那麼,這些沙門婆羅門尊師縱然感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺;這些沙門婆羅門尊師縱然不感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺。火種,這就是現起於我[心中]的第一個譬喻,是稀有的、前所未聞的。

374. ‘‘Apissumaṃ, aggivessana, tisso upamā paṭibhaṃsu anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, aggivessana, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ udake nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, api nu so puriso amuṃ allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, udake nikkhittaṃ, uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Aduñhi, bho gotama, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, tañca pana udake nikkhittaṃ. Yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi avūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho, so ca ajjhattaṃ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, aggivessana, paṭhamā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā.
375緬 1.308已對照

三七五、“火種,又有第二個譬喻現起於我[心中],是稀有的、前所未聞的。火種,猶如一塊溼而有脂液的木,被置於遠離水的陸地上。這時有人拿著上鑽木前來——[心想]‘我要生起火,我要顯現出熱焰。’火種,你怎麼想:那人拿著上鑽木鑽那塊溼而有脂液、被置於遠離水的陸地上的木,能生起火、顯現出熱焰嗎?”“並非如此,喬達摩尊師。”“這是什麼緣故呢?”“喬達摩尊師,因為那塊木是溼而有脂液的,縱然被置於遠離水的陸地上。那人只會分得疲勞與惱害罷了。”“火種,正是如此:凡是那些沙門或婆羅門,身與心雖已遠離諸欲而住,而他們對諸欲的欲欲、欲愛、欲迷、欲渴、欲燒熱在內心還未善斷、還未善止息——那麼,這些沙門婆羅門尊師縱然感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺;這些沙門婆羅門尊師縱然不感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也不堪能得到智、得到見、得到無上正覺。火種,這就是現起於我[心中]的第二個譬喻,是稀有的、前所未聞的。”

375. ‘‘Aparāpi kho maṃ, aggivessana, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, aggivessana, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, api nu so puriso amuṃ allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ, uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Aduñhi, bho gotama, allaṃ kaṭṭhaṃ sasnehaṃ, kiñcāpi ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Yāvadeva ca pana so puriso kilamathassa vighātassa bhāgī assāti. Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho so ca ajjhattaṃ na suppahīno hoti, na suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, abhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, aggivessana, dutiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā’’.
376PTS 1.242已對照

三七六、“火種,又有第三個譬喻現起於我[心中],是稀有的、前所未聞的。火種,猶如一塊枯乾(koḷāpa)的幹木,被置於遠離水的陸地上。這時有人拿著上鑽木前來——[心想]‘我要生起火,我要顯現出熱焰。’火種,你怎麼想:那人拿著上鑽木鑽那塊枯乾的幹木、被置於遠離水的陸地上的[木],能生起火、顯現出熱焰嗎?”“是的,喬達摩尊師。”“這是什麼緣故呢?”“喬達摩尊師,因為那塊木是枯乾的幹木,而且被置於遠離水的陸地上。”“火種,正是如此:凡是那些沙門或婆羅門,身與心都已遠離諸欲而住,而他們對諸欲的欲欲、欲愛、欲迷、欲渴、欲燒熱在內心已善斷、已善止息——那麼,這些沙門婆羅門尊師縱然感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也堪能得到智、得到見、得到無上正覺;這些沙門婆羅門尊師縱然不感受由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,也堪能得到智、得到見、得到無上正覺。火種,這就是現起於我[心中]的第三個譬喻,是稀有的、前所未聞的。火種,這三個譬喻就是這樣現起於我[心中]的,是稀有的、前所未聞的。”

376. ‘‘Aparāpi kho maṃ, aggivessana, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Seyyathāpi, aggivessana, sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ. Atha puriso āgaccheyya uttarāraṇiṃ ādāya – ‘aggiṃ abhinibbattessāmi, tejo pātukarissāmī’ti. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, api nu so puriso amuṃ sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ, ārakā udakā thale nikkhittaṃ, uttarāraṇiṃ ādāya abhimanthento aggiṃ abhinibbatteyya, tejo pātukareyyā’’ti? ‘‘Evaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Aduñhi, bho gotama, sukkhaṃ kaṭṭhaṃ koḷāpaṃ, tañca pana ārakā udakā thale nikkhitta’’nti. ‘‘Evameva kho, aggivessana, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kāyena ceva cittena ca kāmehi vūpakaṭṭhā viharanti, yo ca nesaṃ kāmesu kāmacchando kāmasneho kāmamucchā kāmapipāsā kāmapariḷāho, so ca ajjhattaṃ suppahīno hoti suppaṭippassaddho, opakkamikā cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. No cepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, bhabbāva te ñāṇāya dassanāya anuttarāya sambodhāya. Ayaṃ kho maṃ, aggivessana, tatiyā upamā paṭibhāsi anacchariyā pubbe assutapubbā. Imā kho maṃ, aggivessana, tisso upamā paṭibhaṃsu anacchariyā pubbe assutapubbā.’’
377PTS 1.243緬 1.309已對照

三七七、“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不以齒[壓]齒(dantebhi dantamādhāya)、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心呢?’火種,於是我便以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心。火種,當我以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心時,汗水從腋下滲出。火種,猶如強力之人抓住較弱之人的頭、或肩而遍制伏、遍壓迫、遍燒惱[他],火種,正是如此——當我以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心時,汗水從腋下滲出。火種,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。火種,即便是這樣已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

377. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ dantebhi dantamādhāya [passa ma. ni. 1.221 vitakkasaṇṭhānasutte], jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇheyyaṃ abhinippīḷeyyaṃ abhisantāpeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, dantebhi dantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇhāmi abhinippīḷemi abhisantāpemi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, dantebhi dantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti. Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso dubbalataraṃ purisaṃ sīse vā gahetvā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya, evameva kho me, aggivessana, dantebhi dantamādhāya, jivhāya tāluṃ āhacca, cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato kacchehi sedā muccanti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
378已對照

三七八、“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪(appāṇakaṃ jhānaṃ)呢?’火種,於是我從口與鼻阻斷了出入息。火種,當我從口與鼻阻斷出入息時,由耳孔出去的風發出極大的聲響。火種,猶如鼓動鐵匠的風箱時發出極大的聲響,火種,正是如此——當我從口與鼻阻斷出入息時,由耳孔出去的風發出極大的聲響。火種,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。火種,即便是這樣已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

378. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṃ nikkhamantānaṃ adhimatto saddo hoti. Seyyathāpi nāma kammāragaggariyā dhamamānāya adhimatto saddo hoti, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca assāsapassāsesu uparuddhesu kaṇṇasotehi vātānaṃ nikkhamantānaṃ adhimatto saddo hoti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
緬 1.310已對照

“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’火種,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。火種,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風攪擊著頭頂。火種,猶如強力之人用銳利的尖器鑽攪頭頂,火種,正是如此——當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風攪擊著頭頂。火種,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。火種,即便是這樣已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti [ūhanti (sī.), ohananti (syā. kaṃ.), uhananti (ka.)]. Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya [muddhānaṃ abhimantheyya (sī. pī.), muddhānaṃ abhimattheyya (syā. kaṃ.)], evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā muddhani ūhananti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
PTS 1.244已對照

“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’火種,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。火種,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,頭上有猛烈的頭痛。火種,猶如強力之人用堅韌的皮帶在頭上給[人]纏頭之刑,火種,正是如此——當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,頭上有猛烈的頭痛。火種,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。火種,即便是這樣已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti. Seyyathāpi, aggivessana, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena [varattakabandhanena (sī.)] sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā sīse sīsavedanā honti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
緬 1.311已對照

“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’火種,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。火種,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風絞割著腹部。火種,猶如熟練的屠牛者或屠牛者的弟子用銳利的屠牛刀絞割腹部,火種,正是如此——當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,猛烈的風絞割著腹部。火種,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。火種,即便是這樣已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Seyyathāpi, aggivessana, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
PTS 1.245已對照

“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不修那無息之禪呢?’火種,於是我從口、鼻與耳阻斷了出入息。火種,當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,身中有猛烈的燒灼。火種,猶如兩個強力之人抓住較弱之人的兩臂,在炭火坑上炙烤、遍炙烤[他],火種,正是如此——當我從口、鼻與耳阻斷出入息時,身中有猛烈的燒灼。火種,那時我所發起的精進是不退縮的,念已現起而不忘失;然而我的身卻因那苦的精勤、因被精勤所刺而躁動而不輕安。火種,即便是這樣已生起的苦受,也不曾遍取我的心而住。火種,而且諸天神見了我,便這樣說——‘沙門喬達摩已死了。’有些天神這樣說——‘沙門喬達摩沒有死,不過正在死去。’有些天神這樣說——‘沙門喬達摩沒有死,也不是正在死去;沙門喬達摩是阿羅漢,阿羅漢之住正是這樣的。’

‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ appāṇakaṃyeva jhānaṃ jhāyeyya’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāse uparundhiṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṃ ḍāho hoti. Seyyathāpi, aggivessana, dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ, evameva kho me, aggivessana, mukhato ca nāsato ca kaṇṇato ca assāsapassāsesu uparuddhesu adhimatto kāyasmiṃ ḍāho hoti. Āraddhaṃ kho pana me, aggivessana, vīriyaṃ hoti asallīnaṃ upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā. Sāraddho ca pana me kāyo hoti appaṭippassaddho teneva dukkhappadhānena padhānābhitunnassa sato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Apissu maṃ, aggivessana, devatā disvā evamāhaṃsu – ‘kālaṅkato samaṇo gotamo’ti. Ekaccā devatā evamāhaṃsu – ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, api ca kālaṅkarotī’ti. Ekaccā devatā evamāhaṃsu – ‘na kālaṅkato samaṇo gotamo, napi kālaṅkaroti, arahaṃ samaṇo gotamo, vihārotveva so [vihārotveveso (sī.)] arahato evarūpo hotī’ti [vihārotveveso arahato’’ti (?)].
379緬 1.312已對照

三七九、“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不行道於完全斷食呢?’火種,於是諸天神前來對我這樣說——‘尊駕(mārisa),你不要行道於完全斷食。尊駕,你若行道於完全斷食,我們便從你的毛孔灌入天上的精味,你就靠那個維生。’火種,那時我心裡這樣想——‘如果我自稱完全不食,而這些天神卻從毛孔灌入天上的精味,我又靠那個維生,那對我便成了妄語。’火種,於是我謝絕了那些天神,說‘夠了’。

379. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjeyya’nti. Atha kho maṃ, aggivessana, devatā upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘mā kho tvaṃ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajji. Sace kho tvaṃ, mārisa, sabbaso āhārupacchedāya paṭipajjissasi, tassa te mayaṃ dibbaṃ ojaṃ lomakūpehi ajjhohāressāma [ajjhoharissāma (syā. kaṃ. pī. ka.)], tāya tvaṃ yāpessasī’ti. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘ahañceva kho pana sabbaso ajajjitaṃ [ajaddhukaṃ (sī. pī.), jaddhukaṃ (syā. kaṃ.)] paṭijāneyyaṃ, imā ca me devatā dibbaṃ ojaṃ lomakūpehi ajjhohāreyyuṃ [ajjhohareyyuṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)], tāya cāhaṃ yāpeyyaṃ, taṃ mamassa musā’ti. So kho ahaṃ, aggivessana, tā devatā paccācikkhāmi, ‘hala’nti vadāmi.
380PTS 1.246緬 1.313已對照

三八〇、“火種,那時我心裡這樣想——‘我何不一點一點地進食,一掬一掬地[進食]——或綠豆湯,或馬豆湯,或豌豆湯,或野豆湯呢?’火種,於是我便一點一點地進食,一掬一掬地[進食]——或綠豆湯,或馬豆湯,或豌豆湯,或野豆湯。火種,當我一點一點地進食、一掬一掬地[進食]——或綠豆湯,或馬豆湯,或豌豆湯,或野豆湯時,我的身體達到了極度消瘦。猶如阿私提迦(āsītika)[藤]之節或黑[藤]之節,我的肢體支節也正是這樣,全由於[飲食]極少之故。猶如駱駝的蹄,我的臀部也正是這樣,全由於[飲食]極少之故。猶如一串紡錘,我的脊骨也凹凸不平,全由於[飲食]極少之故。猶如舊堂朽壞斷折的椽子,我的肋骨也朽壞斷折,全由於[飲食]極少之故。猶如深井中的水星深深陷落而顯現,我眼窩中的眼珠也深深陷落而顯現,全由於[飲食]極少之故。猶如生割的苦瓠被風吹日曬而萎縮皺縮,我的頭皮也萎縮皺縮,全由於[飲食]極少之故。

380. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhāreyyaṃ, pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsa’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhāresiṃ, pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsaṃ. Tassa mayhaṃ, aggivessana, thokaṃ thokaṃ āhāraṃ āhārayato, pasataṃ pasataṃ, yadi vā muggayūsaṃ, yadi vā kulatthayūsaṃ, yadi vā kaḷāyayūsaṃ, yadi vā hareṇukayūsaṃ, adhimattakasimānaṃ patto kāyo hoti. Seyyathāpi nāma āsītikapabbāni vā kāḷapabbāni vā, evamevassu me aṅgapaccaṅgāni bhavanti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma oṭṭhapadaṃ, evamevassu me ānisadaṃ hoti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma vaṭṭanāvaḷī, evamevassu me piṭṭhikaṇṭako uṇṇatāvanato hoti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma jarasālāya gopāṇasiyo oluggaviluggā bhavanti, evamevassu me phāsuḷiyo oluggaviluggā bhavanti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma gambhīre udapāne udakatārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti, evamevassu me akkhikūpesu akkhitārakā gambhīragatā okkhāyikā dissanti tāyevappāhāratāya. Seyyathāpi nāma tittakālābu āmakacchinno vātātapena saṃphuṭito hoti sammilāto, evamevassu me sīsacchavi saṃphuṭitā hoti sammilātā tāyevappāhāratāya.
已對照

“火種,我[想]‘我要摸一摸腹皮’,摸到的卻正是脊骨;[想]‘我要摸一摸脊骨’,摸到的卻正是腹皮——火種,全由於[飲食]極少之故,我的腹皮竟貼上了脊骨。火種,我[想]‘我要大便或小便’,卻就在那裡俯面倒下,全由於[飲食]極少之故。火種,我為撫慰這身體而以手揉摩肢體;火種,當我以手揉摩肢體時,根已腐爛的毛便從身上脫落,全由於[飲食]極少之故。火種,而且人們見了我,便這樣說——‘沙門喬達摩是黑的。’有些人這樣說——‘沙門喬達摩不是黑的,沙門喬達摩是黃褐的。’有些人這樣說——‘沙門喬達摩不是黑的,也不是黃褐的,沙門喬達摩是目求羅魚色之膚(maṅguracchavi)的。’火種,我原本那樣遍淨、潔白的膚色就這樣被毀壞了,全由於[飲食]極少之故。

‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, udaracchaviṃ parimasissāmīti piṭṭhikaṇṭakaṃyeva pariggaṇhāmi, piṭṭhikaṇṭakaṃ parimasissāmīti udaracchaviṃyeva pariggaṇhāmi, yāvassu me, aggivessana, udaracchavi piṭṭhikaṇṭakaṃ allīnā hoti tāyevappāhāratāya. So kho ahaṃ, aggivessana, vaccaṃ vā muttaṃ vā karissāmīti tattheva avakujjo papatāmi tāyevappāhāratāya. So kho ahaṃ, aggivessana, imameva kāyaṃ assāsento pāṇinā gattāni anumajjāmi. Tassa mayhaṃ, aggivessana, pāṇinā gattāni anumajjato pūtimūlāni lomāni kāyasmā papatanti tāyevappāhāratāya. Apissu maṃ, aggivessana, manussā disvā evamāhaṃsu – ‘kāḷo samaṇo gotamo’ti. Ekacce manussā evamāhaṃsu – ‘na kāḷo samaṇo gotamo, sāmo samaṇo gotamo’ti. Ekacce manussā evamāhaṃsu – ‘na kāḷo samaṇo gotamo, napi sāmo, maṅguracchavi samaṇo gotamo’ti. Yāvassu me, aggivessana, tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto upahato hoti tāyevappāhāratāya.
381PTS 1.247緬 1.314已對照

三八一、“火種,那時我心裡這樣想——‘凡是過去世的任何沙門或婆羅門所曾感受的由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其極]至此為最,再沒有超過這個的了。凡是未來世的任何沙門或婆羅門將要感受的由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其極]至此為最,再沒有超過這個的了。凡是現今的任何沙門或婆羅門所感受的由精勤所生的、劇烈的、粗猛的、辛辣的苦受,[其極]至此為最,再沒有超過這個的了。然而我以這辛辣的難行,並未證得超人之法、足以為聖的殊勝智見。會不會有別的道通向正覺呢?’火種,那時我心裡這樣想——‘而我記得:在父親釋迦[族]的農事[之處],我曾坐在清涼的閻浮樹蔭下,已離諸欲,離諸不善法,有尋(vitakka)、有伺(vicāra),離生喜、樂,成就並住於初禪。會不會這個就是通向正覺的道呢?’火種,那時我生起了隨念之識(satānusāri viññāṇa)——‘正是這個才是通向正覺的道。’火種,那時我心裡這樣想——‘我為什麼要畏懼那種樂呢——那種樂是在諸欲之外、在諸不善法之外的啊。’火種,那時我心裡這樣想——‘我不畏懼那種樂——那種樂是在諸欲之外、在諸不善法之外的。’

381. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘ye kho keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayiṃsu, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo. Yepi hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayissanti, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo. Yepi hi keci etarahi samaṇā vā brāhmaṇā vā opakkamikā dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedayanti, etāvaparamaṃ, nayito bhiyyo. Na kho panāhaṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṃ. Siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti? Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘abhijānāmi kho panāhaṃ pitu sakkassa kammante sītāya jambucchāyāya nisinno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharitā. Siyā nu kho eso maggo bodhāyā’ti? Tassa mayhaṃ, aggivessana, satānusāri viññāṇaṃ ahosi – ‘eseva maggo bodhāyā’ti. Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, yaṃ taṃ sukhaṃ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti? Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, yaṃ taṃ sukhaṃ aññatreva kāmehi aññatra akusalehi dhammehī’ti.
382已對照

三八二、“火種,那時我心裡這樣想——‘以這樣達到極度消瘦的身體,要證得那種樂是不容易的;我何不進食粗食——米飯與酸粥(odanakummāsa)呢?’火種,於是我進食了粗食——米飯與酸粥。火種,那時有五比丘隨侍著我——[心想]‘沙門喬達摩將證得什麼法,他會告知我們的。’火種,而自從我進食了粗食——米飯與酸粥,那五比丘便厭離而離去了——[說]‘沙門喬達摩是耽於豐足者、已從精勤退失、已轉向豐足。’

382. ‘‘Tassa mayhaṃ, aggivessana, etadahosi – ‘na kho taṃ sukaraṃ sukhaṃ adhigantuṃ evaṃ adhimattakasimānaṃ pattakāyena, yaṃnūnāhaṃ oḷārikaṃ āhāraṃ āhāreyyaṃ odanakummāsa’nti. So kho ahaṃ, aggivessana, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāresiṃ odanakummāsaṃ. Tena kho pana maṃ, aggivessana, samayena pañca [pañcavaggiyā (aññasuttesu)] bhikkhū paccupaṭṭhitā honti – ‘yaṃ kho samaṇo gotamo dhammaṃ adhigamissati, taṃ no ārocessatī’ti. Yato kho ahaṃ, aggivessana, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāresiṃ odanakummāsaṃ, atha me te pañca bhikkhū nibbijja pakkamiṃsu – ‘bāhulliko [bāhuliko (sī. pī.) saṃghabhedasikkhāpadaṭīkāya sameti] samaṇo gotamo, padhānavibbhanto, āvatto bāhullāyā’ti.
383已對照

三八三、“火種,我進食了粗食、恢復了體力之後,便已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。火種,即便是這樣已生起的樂受,也不曾遍取我的心而住。尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。火種,即便是這樣已生起的樂受,也不曾遍取我的心而住。離喜,住於舍(upekkhā),具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。火種,即便是這樣已生起的樂受,也不曾遍取我的心而住。舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),成就並住於第四禪。火種,即便是這樣已生起的樂受,也不曾遍取我的心而住。

383. ‘‘So kho ahaṃ, aggivessana, oḷārikaṃ āhāraṃ āhāretvā, balaṃ gahetvā, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṃ, sato ca sampajāno. Sukhañca kāyena paṭisaṃvedesiṃ yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
384PTS 1.248緬 1.315已對照

三八四、“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於宿住隨念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)。我回憶起許多種宿住,即:一生……乃至……如此,我回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。火種,這便是我在夜的初分所證得的第一明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。火種,即便是這樣已生起的樂受,也不曾遍取我的心而住。

384. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi. Ayaṃ kho me, aggivessana, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
385PTS 1.249已對照

三八五、“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於眾生死生智(sattānaṃ cutūpapātañāṇa)。我以清淨、超人的天眼(dibbacakkhu),看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去……乃至……火種,這便是我在夜的中分所證得的第二明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。火種,即便是這樣已生起的樂受,也不曾遍取我的心而住。

385. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi…pe… ayaṃ kho me, aggivessana, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
386緬 1.316已對照

三八六、“當我的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,我引導心、使心轉向於漏盡智(āsavānaṃ khayañāṇa)。我如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏(āsava)’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。當我如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。我了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’火種,這便是我在夜的後分所證得的第三明;無明被摧破,明生起了;黑暗被摧破,光明生起了——正如對於不放逸、精勤、自我策勵而住者[所應有的]那樣。火種,即便是這樣已生起的樂受,也不曾遍取我的心而住。

386. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ. ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ. Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti abbhaññāsiṃ. Ayaṃ kho me, aggivessana, rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhati.
387已對照

三八七、“火種,而我記得曾為數百人的會眾說法。而他們每一個人都這樣想——‘沙門喬達摩正是就著我而說法的。’火種,然而這[事]不應這樣看:如來為他人說法,唯是為了使[他們]了知。火種,就在那一番說法終了之際,我便在先前那同一定相(samādhinimitta)之中,唯於內心安置心、令[心]安定、令[心]成為專一、令[心]等持——我便常時住於那[定]。”

387. ‘‘Abhijānāmi kho panāhaṃ, aggivessana, anekasatāya parisāya dhammaṃ desetā. Apissu maṃ ekameko evaṃ maññati – ‘mamevārabbha samaṇo gotamo dhammaṃ desetī’ti. ‘Na kho panetaṃ, aggivessana, evaṃ daṭṭhabbaṃ; yāvadeva viññāpanatthāya tathāgato paresaṃ dhammaṃ deseti. So kho ahaṃ, aggivessana, tassāyeva kathāya pariyosāne, tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṃ karomi samādahāmi, yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmī’’’ti.
PTS 1.250已對照

“喬達摩尊師的這[話]是可信受的,正如阿羅漢、正等正覺者[所應有的]那樣。不過,喬達摩尊師可記得自己曾於日間睡眠嗎?”“火種,我記得:在夏季最後一月,食後從乞食歸來,把僧伽梨四疊而鋪設,向右脅而臥,以正念正知入睡。”“喬達摩尊師,有些沙門婆羅門說這就是迷亂住(sammohavihāra)。”“火種,並不是僅以那麼些便成為迷亂的或不迷亂的。不過,火種,怎樣是迷亂的、怎樣是不迷亂的,你且聽那個,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”尼乾陀子薩遮迦應諾了世尊。世尊這樣說——

‘‘Okappaniyametaṃ bhoto gotamassa yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Abhijānāti kho pana bhavaṃ gotamo divā supitā’’ti? ‘‘Abhijānāmahaṃ, aggivessana, gimhānaṃ pacchime māse pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṃ okkamitā’’ti. ‘‘Etaṃ kho, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā sammohavihārasmiṃ vadantī’’ti? ‘‘Na kho, aggivessana, ettāvatā sammūḷho vā hoti asammūḷho vā. Api ca, aggivessana, yathā sammūḷho ca hoti asammūḷho ca, taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
388已對照

三八八、“火種,凡是任何人,其雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的諸漏未被斷除,我便說他是‘迷亂的’。火種,因為諸漏未被斷除,所以成為迷亂的。火種,凡是任何人,其雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的諸漏已被斷除,我便說他是‘不迷亂的’。火種,因為諸漏已被斷除,所以成為不迷亂的。

388. ‘‘Yassa kassaci, aggivessana, ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā appahīnā, tamahaṃ ‘sammūḷho’ti vadāmi. Āsavānañhi, aggivessana, appahānā sammūḷho hoti. Yassa kassaci, aggivessana, ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā pahīnā, tamahaṃ ‘asammūḷho’ti vadāmi. Āsavānañhi, aggivessana, pahānā asammūḷho hoti.
緬 1.317已對照

“火種,如來那些雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的諸漏,已被斷除、根已斷絕、已作成如斷[頂]的多羅樹[樁](tālāvatthukatā)、已令成無有、未來是不生之法。火種,猶如一棵被斷了頂的多羅樹不堪能再生長,火種,正是如此——如來那些雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的諸漏,已被斷除、根已斷絕、已作成如斷[頂]的多羅樹[樁]、已令成無有、未來是不生之法。”

‘‘Tathāgatassa kho, aggivessana, ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Seyyathāpi, aggivessana, tālo matthakacchinno abhabbo puna virūḷhiyā, evameva kho, aggivessana, tathāgatassa ye āsavā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā’’ti.
389PTS 1.251已對照

三八九、這樣說時,尼乾陀子薩遮迦對世尊這樣說——“稀有啊,喬達摩尊師!奇妙啊,喬達摩尊師!喬達摩尊師這樣一再被觸犯地說到、被引近的言路所加以對待,膚色卻依然遍淨,面色依然清朗,正如阿羅漢、正等正覺者[所應有的]那樣。喬達摩尊師,我記得曾以論對論地與富蘭那·迦葉(Pūraṇa Kassapa)較量。他被我以論對論地較量之後,便以別事答別事,把話頭推到外邊去,顯露出忿、瞋與不悅。然而喬達摩尊師這樣一再被觸犯地說到、被引近的言路所加以對待,膚色卻依然遍淨,面色依然清朗,正如阿羅漢、正等正覺者[所應有的]那樣。喬達摩尊師,我記得曾以論對論地與末伽梨·拘舍梨(Makkhali Gosāla)……乃至……阿耆多·翅舍欽婆羅(Ajita Kesakambala)……婆浮陀·迦旃延(Pakudha Kaccāyana)……刪闍耶·毘羅胝子(Sañjaya Belaṭṭhaputta)……尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)較量。他也被我以論對論地較量之後,便以別事答別事,把話頭推到外邊去,顯露出忿、瞋與不悅。然而喬達摩尊師這樣一再被觸犯地說到、被引近的言路所加以對待,膚色卻依然遍淨,面色依然清朗,正如阿羅漢、正等正覺者[所應有的]那樣。那麼,喬達摩尊師,我們如今要去了。我們事務繁多,該辦的事也多。”“火種,你如今認為是時候,[便請自便]。”

389. Evaṃ vutte, saccako nigaṇṭhaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘acchariyaṃ, bho gotama, abbhutaṃ, bho gotama! Yāvañcidaṃ bhoto gotamassa evaṃ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Abhijānāmahaṃ, bho gotama, pūraṇaṃ kassapaṃ vādena vādaṃ samārabhitā. Sopi mayā vādena vādaṃ samāraddho aññenaññaṃ paṭicari, bahiddhā kathaṃ apanāmesi, kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Bhoto pana [bhoto kho pana (sī.)] gotamassa evaṃ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Abhijānāmahaṃ, bho gotama, makkhaliṃ gosālaṃ…pe… ajitaṃ kesakambalaṃ… pakudhaṃ kaccāyanaṃ… sañjayaṃ belaṭṭhaputtaṃ… nigaṇṭhaṃ nāṭaputtaṃ vādena vādaṃ samārabhitā. Sopi mayā vādena vādaṃ samāraddho aññenaññaṃ paṭicari, bahiddhā kathaṃ apanāmesi, kopañca dosañca appaccayañca pātvākāsi. Bhoto pana gotamassa evaṃ āsajja āsajja vuccamānassa, upanītehi vacanappathehi samudācariyamānassa, chavivaṇṇo ceva pariyodāyati, mukhavaṇṇo ca vippasīdati, yathā taṃ arahato sammāsambuddhassa. Handa ca dāni mayaṃ, bho gotama, gacchāma. Bahukiccā mayaṃ, bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, aggivessana, kālaṃ maññasī’’ti.
已對照

於是尼乾陀子薩遮迦歡喜、隨喜世尊所說,便從座而起離去了。

Atha kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmīti.
已對照

《大薩遮迦經》終,[《大雙品》中之]第六[經]。

Mahāsaccakasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.