快樂巴利palinanda.cc

中部第27經 · 小象跡喻經 Cūḷahatthipadopamasuttaṃ

本經目錄七、小象跡喻經

已對照

七、小象跡喻經

7. Cūḷahatthipadopamasuttaṃ
288已對照

二百八十八、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。當時,生聞婆羅門(Jāṇussoṇi)乘著通體純白的母馬車(vaḷavābhiratha),在日中時分從舍衛城出發。生聞婆羅門遠遠看見遊方者卑盧提迦(Pilotika)走來。看見遊方者卑盧提迦之後,[對他]這樣說——

288. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena jāṇussoṇi brāhmaṇo sabbasetena vaḷavābhirathena [vaḷabhīrathena (sī. pī.)] sāvatthiyā niyyāti divādivassa. Addasā kho jāṇussoṇi brāhmaṇo pilotikaṃ paribbājakaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna pilotikaṃ paribbājakaṃ etadavoca –
已對照

“喂,婆蹉衍那尊師(Vacchāyana)這是從哪裡來,在這日中時分?”

‘‘Handa, kuto nu bhavaṃ vacchāyano āgacchati divādivassā’’ti?
緬 1.233已對照

“尊師,我正是從沙門喬達摩(Gotama)那裡來的。”

‘‘Ito hi kho ahaṃ, bho, āgacchāmi samaṇassa gotamassa santikā’’ti.
已對照

“那麼,婆蹉衍那尊師認為沙門喬達摩的慧之明辨(paññāveyyatti)如何呢?”

‘‘Taṃ kiṃ maññati, bhavaṃ vacchāyano, samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ?
已對照

“我想[他]是智者。”

‘‘Paṇḍito maññe’’ti.
已對照

“尊師,我算什麼,我又憑什麼能了知沙門喬達摩的慧之明辨呢!能了知沙門喬達摩的慧之明辨的人,想必也得是像他那樣的[人]才行。”

‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jānissāmi! Sopi nūnassa tādisova yo samaṇassa gotamassa paññāveyyattiyaṃ jāneyyā’’ti.
已對照

“婆蹉衍那尊師對沙門喬達摩的稱讚,實在是隆盛的稱讚啊。”

‘‘Uḷārāya khalu bhavaṃ vacchāyano samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsāya pasaṃsatī’’ti.
已對照

“尊師,我算什麼,我又憑什麼能稱讚沙門喬達摩呢?

‘‘Ko cāhaṃ, bho, ko ca samaṇaṃ gotamaṃ pasaṃsissāmi?
已對照

那位喬達摩尊師是受稱讚者中最受稱讚的,是天與人中最上的。”

‘‘Pasatthapasatthova so bhavaṃ gotamo seṭṭho devamanussāna’’nti.
已對照

“那麼,婆蹉衍那尊師是見到了什麼義利(atthavasa),才對沙門喬達摩有這樣的深信呢?”

‘‘Kaṃ pana bhavaṃ vacchāyano atthavasaṃ sampassamāno samaṇe gotame evaṃ abhippasanno’’ti [abhippasanno hotīti (syā.)]?
PTS 1.176已對照

“尊師,猶如善巧的象林獵人(nāgavanika)進入象林。他在象林中看見一個巨大的象足跡,縱向長,橫向也寬。他便得出決定——‘尊師,這真是一頭大象啊!’尊師,正是如此:自從我在沙門喬達摩身上看見四足跡(cattāri padāni)以來,我便得出了決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。

‘‘Seyyathāpi, bho, kusalo nāgavaniko nāgavanaṃ paviseyya. So passeyya nāgavane mahantaṃ hatthipadaṃ, dīghato ca āyataṃ, tiriyañca vitthataṃ. So niṭṭhaṃ gaccheyya – ‘mahā vata, bho, nāgo’ti. Evameva kho ahaṃ, bho, yato addasaṃ samaṇe gotame cattāri padāni athāhaṃ niṭṭhamagamaṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
289緬 1.234已對照

二百八十九、“是哪四[足跡]呢?尊師,我在此見到一些剎帝利智者,[他們]精細、熟習他宗論議(kataparappavāda)、如射穿毛髮者(vālavedhirūpa)一般;他們彷彿以[自己]所得之慧擊破[他人的]諸見執(diṭṭhigata)而行。他們聽說——‘尊師,沙門喬達摩將要下到某個村莊或市鎮去。’他們便構造問題——‘我們要去到沙門喬達摩那裡,向他問這個問題。若他被我們這樣問而這樣回答,我們就這樣對他加以論破;若他被我們這樣問而那樣回答,我們也這樣對他加以論破。’他們聽說——‘尊師,沙門喬達摩已經下到某個村莊或市鎮了。’他們便前往沙門喬達摩那裡。沙門喬達摩以法語對他們開示、勸導、激勵、令歡喜。他們被沙門喬達摩以法語開示、勸導、激勵、令歡喜之後,竟不向沙門喬達摩問那問題,又哪裡還談得上對他加以論破呢?結果他們反而成了沙門喬達摩的弟子。尊師,當我在沙門喬達摩身上看見這第一足跡時,我便得出了決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。

289. ‘‘Katamāni cattāri? Idhāhaṃ, bho, passāmi ekacce khattiyapaṇḍite nipuṇe kataparappavāde vālavedhirūpe, te bhindantā [vobhindantā (sī. pī.) vi + ava + bhindantā] maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni. Te suṇanti – ‘samaṇo khalu, bho, gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osarissatī’ti. Te pañhaṃ abhisaṅkharonti – ‘imaṃ mayaṃ pañhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā pucchissāma. Evaṃ ce no puṭṭho evaṃ byākarissati, evamassa mayaṃ vādaṃ āropessāma. Evaṃ cepi no puṭṭho evaṃ byākarissati, evampissa mayaṃ vādaṃ āropessāmā’ti. Te suṇanti – ‘samaṇo khalu, bho, gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osaṭo’ti. Te yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamanti. Te samaṇo gotamo dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te samaṇena gotamena dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā na ceva samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ pucchanti, kutossa [kutassa (sī. syā. pī.)] vādaṃ āropessanti? Aññadatthu samaṇasseva gotamassa sāvakā sampajjanti. Yadāhaṃ, bho, samaṇe gotame imaṃ paṭhamaṃ padaṃ addasaṃ athāhaṃ niṭṭhamagamaṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
PTS 1.177已對照

“尊師,再者,我在此見到一些婆羅門智者……乃至……居士智者……乃至……沙門智者,[他們]精細、熟習他宗論議、如射穿毛髮者一般;他們彷彿以[自己]所得之慧擊破[他人的]諸見執而行。他們聽說——‘尊師,沙門喬達摩將要下到某個村莊或市鎮去。’他們便構造問題——‘我們要去到沙門喬達摩那裡,向他問這個問題。若他被我們這樣問而這樣回答,我們就這樣對他加以論破;若他被我們這樣問而那樣回答,我們也這樣對他加以論破。’他們聽說——‘尊師,沙門喬達摩已經下到某個村莊或市鎮了。’他們便前往沙門喬達摩那裡。沙門喬達摩以法語對他們開示、勸導、激勵、令歡喜。他們被沙門喬達摩以法語開示、勸導、激勵、令歡喜之後,竟不向沙門喬達摩問那問題,又哪裡還談得上對他加以論破呢?結果他們反而向沙門喬達摩乞求機會,要從在家出家、成為無家者。沙門喬達摩便使他們出家。他們在那裡出家之後,遠離獨處、不放逸、熱勤、自我策勵而住,不久便親自以證智證得、成就並住於那無上的梵行終點——正是良家子為此目的而正當地從在家出家、成為無家者[所求]的[目標],就在現法中[證得]。他們這樣說——‘尊師,我們險些就迷失了,尊師,我們險些就毀失了!因為我們從前明明不是沙門,卻自稱“我們是沙門”;明明不是婆羅門,卻自稱“我們是婆羅門”;明明不是阿羅漢,卻自稱“我們是阿羅漢”。如今我們才真是沙門,如今我們才真是婆羅門,如今我們才真是阿羅漢。’尊師,當我在沙門喬達摩身上看見這第四足跡時,我便得出了決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。”

‘‘Puna caparāhaṃ, bho, passāmi idhekacce brāhmaṇapaṇḍite…pe… gahapatipaṇḍite…pe… samaṇapaṇḍite nipuṇe kataparappavāde vālavedhirūpe te bhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni. Te suṇanti – ‘samaṇo khalu bho gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osarissatī’ti. Te pañhaṃ abhisaṅkharonti ‘imaṃ mayaṃ pañhaṃ samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā pucchissāma. Evaṃ ce no puṭṭho evaṃ byākarissati, evamassa mayaṃ vādaṃ āropessāma. Evaṃ cepi no puṭṭho evaṃ byākarissati, evaṃpissa mayaṃ vādaṃ āropessāmā’ti. Te suṇanti ‘samaṇo khalu bho gotamo amukaṃ nāma gāmaṃ vā nigamaṃ vā osaṭo’ti. Te yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamanti. Te samaṇo gotamo dhammiyā kathāya sandasseti samādapeti samuttejeti sampahaṃseti. Te samaṇena gotamena dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṃsitā na ceva samaṇaṃ gotamaṃ pañhaṃ pucchanti, kutossa vādaṃ āropessanti? Aññadatthu samaṇaṃyeva gotamaṃ okāsaṃ yācanti agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāya. Te samaṇo gotamo pabbājeti [pabbājeti upasampādeti (sī.)]. Te tattha pabbajitā samānā vūpakaṭṭhā appamattā ātāpino pahitattā viharantā nacirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. Te evamāhaṃsu – ‘manaṃ vata, bho, anassāma, manaṃ vata, bho, panassāma; mayañhi pubbe assamaṇāva samānā samaṇamhāti paṭijānimha, abrāhmaṇāva samānā brāhmaṇamhāti paṭijānimha, anarahantova samānā arahantamhāti paṭijānimha. Idāni khomha samaṇā, idāni khomha brāhmaṇā, idāni khomha arahanto’ti. Yadāhaṃ, bho, samaṇe gotame imaṃ catutthaṃ padaṃ addasaṃ athāhaṃ niṭṭhamagamaṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’’ti.
緬 1.235已對照

“尊師,自從我在沙門喬達摩身上看見這四足跡以來,我便得出了決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。”

‘‘Yato kho ahaṃ, bho, samaṇe gotame imāni cattāri padāni addasaṃ athāhaṃ niṭṭhamagamaṃ – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’’ti.
290PTS 1.178已對照

二百九十、這樣說時,生聞婆羅門從通體純白的母馬車上下來,把上衣整到一肩,向世尊合掌,三次發出感嘆——“禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者!禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者!禮敬那位世尊、阿羅漢、正等正覺者!但願我們某時某日也能與那位喬達摩尊師相會,但願能有一番交談!”於是生聞婆羅門前往世尊那裡;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的生聞婆羅門把他與遊方者卑盧提迦之間所有的交談,全都告知了世尊。這樣說時,世尊對生聞婆羅門這樣說——“婆羅門,象跡喻(hatthipadopama)僅僅到此還不算詳盡地圓滿。婆羅門,然而象跡喻怎樣才算詳盡地圓滿,你且聽那個,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”生聞婆羅門應諾了世尊。世尊這樣說——

290. Evaṃ vutte, jāṇussoṇi brāhmaṇo sabbasetā vaḷavābhirathā orohitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā tikkhattuṃ udānaṃ udānesi – ‘‘namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa; namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa; namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa. Appeva nāma mayampi kadāci karahaci tena bhotā gotamena saddhiṃ samāgaccheyyāma, appeva nāma siyā kocideva kathāsallāpo’’ti! Atha kho jāṇussoṇi brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jāṇussoṇi brāhmaṇo yāvatako ahosi pilotikena paribbājakena saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Evaṃ vutte, bhagavā jāṇussoṇiṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘na kho, brāhmaṇa, ettāvatā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti. Api ca, brāhmaṇa, yathā hatthipadopamo vitthārena paripūro hoti taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca –
291已對照

二百九十一、“婆羅門,猶如象林獵人進入象林。他在象林中看見一個巨大的象足跡,縱向長,橫向也寬。凡是善巧的象林獵人,尚且不會就此得出決定——‘尊師,這真是一頭大象啊!’這是什麼緣故呢?婆羅門,因為象林中有名為矮象(vāmanikā)的母象,[它們的]足也大,這足跡可能是它們的。

291. ‘‘Seyyathāpi, brāhmaṇa, nāgavaniko nāgavanaṃ paviseyya. So passeyya nāgavane mahantaṃ hatthipadaṃ, dīghato ca āyataṃ, tiriyañca vitthataṃ. Yo hoti kusalo nāgavaniko neva tāva niṭṭhaṃ gacchati – ‘mahā vata, bho, nāgo’ti. Taṃ kissa hetu? Santi hi, brāhmaṇa, nāgavane vāmanikā nāma hatthiniyo mahāpadā, tāsaṃ petaṃ padaṃ assāti.
已對照

“他便追尋那[足跡]。追尋時,他在象林中看見一個巨大的象足跡,縱向長,橫向也寬,高處也有摩身之痕(nisevita)。凡是善巧的象林獵人,尚且不會就此得出決定——‘尊師,這真是一頭大象啊!’這是什麼緣故呢?婆羅門,因為象林中有名為疏牙象(kāḷārikā)的高大母象,[它們的]足也大,這足跡可能是它們的。

‘‘So tamanugacchati. Tamanugacchanto passati nāgavane mahantaṃ hatthipadaṃ, dīghato ca āyataṃ, tiriyañca vitthataṃ, uccā ca nisevitaṃ. Yo hoti kusalo nāgavaniko neva tāva niṭṭhaṃ gacchati – ‘mahā vata, bho, nāgo’ti. Taṃ kissa hetu? Santi hi, brāhmaṇa, nāgavane uccā kāḷārikā nāma hatthiniyo mahāpadā, tāsaṃ petaṃ padaṃ assāti.
緬 1.236已對照

“他便追尋那[足跡]。追尋時,他在象林中看見一個巨大的象足跡,縱向長,橫向也寬,高處也有摩身之痕,高處也有被牙所刮之痕(dantehi ārañjita)。凡是善巧的象林獵人,尚且不會就此得出決定——‘尊師,這真是一頭大象啊!’這是什麼緣故呢?婆羅門,因為象林中有名為蕾牙象(kaṇerukā)的高大母象,[它們的]足也大,這足跡可能是它們的。

‘‘So tamanugacchati. Tamanugacchanto passati nāgavane mahantaṃ hatthipadaṃ, dīghato ca āyataṃ, tiriyañca vitthataṃ, uccā ca nisevitaṃ, uccā ca dantehi ārañjitāni. Yo hoti kusalo nāgavaniko neva tāva niṭṭhaṃ gacchati – ‘mahā vata, bho, nāgo’ti. Taṃ kissa hetu? Santi hi, brāhmaṇa, nāgavane uccā kaṇerukā nāma hatthiniyo mahāpadā, tāsaṃ petaṃ padaṃ assāti.
已對照

“他便追尋那[足跡]。追尋時,他在象林中看見一個巨大的象足跡,縱向長,橫向也寬,高處也有摩身之痕,高處也有被牙所刮之痕,高處也有折枝(sākhābhaṅga)。而且他也看見那頭象,或在樹下,或在露地,或行,或住,或坐,或臥。他便得出決定——‘這就是那頭大象!’

‘‘So tamanugacchati. Tamanugacchanto passati nāgavane mahantaṃ hatthipadaṃ, dīghato ca āyataṃ, tiriyañca vitthataṃ, uccā ca nisevitaṃ, uccā ca dantehi ārañjitāni, uccā ca sākhābhaṅgaṃ. Tañca nāgaṃ passati rukkhamūlagataṃ vā abbhokāsagataṃ vā gacchantaṃ vā tiṭṭhantaṃ vā nisinnaṃ vā nipannaṃ vā. So niṭṭhaṃ gacchati – ‘ayameva so mahānāgo’ti.
PTS 1.179已對照

“婆羅門,正是如此:於此,如來(Tathāgata)出現於世間,是阿羅漢(arahaṃ)、正等正覺者(sammāsambuddho)、明行具足(vijjācaraṇasampanno)、善逝(sugato)、世間解(lokavidū)、無上者(anuttaro)、調御丈夫(purisadammasārathi)、天人導師(satthā devamanussānaṃ)、佛陀(buddho)、世尊(bhagavā)。他自己以證智證知這個有諸天、魔(māra)、梵天(brahma)的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行(brahmacariya)。居士(gahapati)、居士之子,或出生於其他某個家族者聽聞那法。他聽聞那法之後,獲得對如來的信心。他具足如此獲得的信心,如是思察——‘在家生活是狹窄的塵垢之道,出家則是空曠開闊的。住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?’後來某個時候,他捨棄少量財產或捨棄大量財產,捨棄少數親眷或捨棄眾多親眷,剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。

‘‘Evameva kho, brāhmaṇa, idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ; kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘sambādho gharāvāso rajopatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati.
292緬 1.237已對照

二百九十二、“他如此出家之後,具足比丘們的學處與共住(sikkhāsājīva),舍斷殺生(pāṇātipāta),遠離殺生,放下棍棒,放下刀劍,有慚愧,具同情心,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心而住。

292. ‘‘So evaṃ pabbajito samāno bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.
已對照

“舍斷不與取,遠離不與取,只取所與,只期待所與;他以非盜賊、清淨的自身而住。

‘‘Adinnādānaṃ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī. Athenena sucibhūtena attanā viharati.
已對照

“舍斷非梵行,是梵行者,遠行[於非梵行之外],遠離在俗之法——淫慾。

‘‘Abrahmacariyaṃ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā gāmadhammā.
已對照

“舍斷妄語,遠離妄語,是說真實語者、以真實連結真實者、堅定者、可信賴者、不欺世間者。

‘‘Musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto [ṭheto (syā. kaṃ.)] paccayiko avisaṃvādako lokassa.
已對照

“舍斷離間語,遠離離間語;從這裡聽到的不去那裡說以離間這些人,或從那裡聽到的不來這裡說以離間那些人。他就這樣使分裂者和合、使和合者[更]相應,樂於和合,喜於和合,欣於和合,是說能成就和合之語者。

‘‘Pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti bhinnānaṃ vā sandhātā sahitānaṃ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti.
PTS 1.180已對照

“舍斷粗惡語,遠離粗惡語;凡是無瑕、悅耳、可愛、沁入人心、文雅、為眾人所喜、為眾人所意的語言,他便是說這樣語言者。

‘‘Pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti. Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti.
已對照

“舍斷綺語,遠離綺語,是應時而說者、說真實者、說義利者、說法者、說律者;他是說值得藏於心中之語者,[所說]應時、有依據、有分限、具足義利。

‘‘Samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasaṃhitaṃ.
293緬 1.238已對照

二百九十三、“他遠離損害種子類與草木類(bījagāmabhūtagāma),是一食者、止於[非]夜食者、遠離非時食者,遠離觀看歌舞奏樂等違逆之事,遠離佩戴、裝飾、塗飾花鬘香料脂粉之處,遠離高床大床,遠離接受金銀,遠離接受生谷,遠離接受生肉,遠離接受婦女童女,遠離接受婢奴,遠離接受山羊與綿羊,遠離接受雞與豬,遠離接受象、牛、馬與母馬,遠離接受田地與地產,遠離受使傳信與跑腿,遠離買賣,遠離假秤、假稱、假量,遠離賄賂、欺詐、詐偽、行騙,遠離砍殺、殺害、綁縛、攔路搶劫、掠奪、暴力行為。

293. ‘‘So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti, ekabhattiko hoti rattūparato, virato vikālabhojanā, naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti, mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti, uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti, jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, āmakamaṃsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, hatthigavāssavaḷavāpaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti, dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti, kayavikkayā paṭivirato hoti, tulākūṭakaṃsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti, ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti, chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā [sāhasākārā (ka.)] paṭivirato hoti [imassa anantaraṃ ‘‘so iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedetī’’ti vacanaṃ dīghanikāye āgataṃ, taṃ idha santosakathāvasāne āgataṃ, sā ca santosakathā tattha satisampajaññānantarameva āgatā].
294已對照

二百九十四、“他滿足於護身之衣、護腹之施食(piṇḍapāta)。無論他去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。猶如有翼之鳥,無論飛往何處,都只以自己的雙翼為負擔而飛;正是如此,比丘滿足於護身之衣、護腹之施食,無論他去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。他具足這聖潔的戒蘊(sīlakkhandha),內心感受無過失之樂。

294. ‘‘So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti, evameva bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
295PTS 1.181已對照

二百九十五、“他以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂(abhijjhādomanassa)等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。他具足這聖潔的根律儀(indriyasaṃvara),內心感受無染汙之樂。

295. ‘‘So cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti.
緬 1.239已對照

“他在前進、返回時保持正知,向前看、向旁看時保持正知,屈、伸[肢體]時保持正知,持僧伽梨(saṅghāṭi)、缽與衣時保持正知,食、飲、嚼、嘗時保持正知,大便、小便時保持正知,行走、站立、坐著、睡眠、覺醒、說話、沉默時保持正知。

‘‘So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṃghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
296已對照

二百九十六、“他具足這聖潔的戒蘊,[具足這聖潔的知足(santuṭṭhi),]具足這聖潔的根律儀,具足這聖潔的念與正知之後,前往僻靜的坐臥處(senāsana)——林野(arañña)、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地(vanapattha)、露地、草堆。他於食後從托缽處返回,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他舍斷對世間的貪欲(abhijjhā),以離貪欲之心而住,使心從貪欲中淨化。舍斷瞋恚(byāpāda)與惱恨,以無瞋之心而住,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心,使心從瞋恚與惱恨中淨化。舍斷昏沉睡眠(thinamiddha),離昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心從昏沉睡眠中淨化。舍斷掉舉追悔(uddhaccakukkucca),不掉舉而住,內心寂靜,使心從掉舉追悔中淨化。舍斷疑(vicikicchā),度脫疑惑而住,對諸善法不再猶豫,使心從疑中淨化。

296. ‘‘So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato, (imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato) [( ) etthantare pāṭho idha nadissati, catukkaṅguttare pana imasmiṃ ṭhāne dissati, aṭṭhakathāṭīkāsu ca tadattho pakāsito. tasmā so ettha paṭīpūrito] iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato, iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā, ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya, parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādappadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati, sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādappadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati, ajjhattaṃ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
297已對照

二百九十七、“他舍斷這五蓋(pañca nīvaraṇā)——心的隨煩惱(cetaso upakkilesa)、令慧羸弱者——之後,已離諸欲,離諸不善法,有尋(vitakka)、有伺(vicāra),離生喜、樂,成就並住於初禪。婆羅門,這也被稱為‘如來足跡(tathāgatapada)’,也被稱為‘如來摩身之處(tathāgatanisevita)’,也被稱為‘如來牙刮之處(tathāgatārañjita)’。然而聖弟子還不能就此得出決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。

297. ‘‘So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idampi vuccati, brāhmaṇa, tathāgatapadaṃ itipi, tathāgatanisevitaṃ itipi, tathāgatārañjitaṃ itipi. Na tveva tāva ariyasāvako niṭṭhaṃ gacchati – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
PTS 1.182已對照

“婆羅門,再者,比丘尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。婆羅門,這也被稱為……乃至……‘……世尊的弟子僧團是善行道的’。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idampi vuccati, brāhmaṇa…pe… suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
緬 1.240已對照

“婆羅門,再者,比丘離喜,住於舍(upekkhā),具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。婆羅門,這也被稱為……乃至……‘……世尊的弟子僧團是善行道的’。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idampi vuccati, brāhmaṇa…pe… suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
已對照

“婆羅門,再者,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),成就並住於第四禪。婆羅門,這也被稱為‘如來足跡’,也被稱為‘如來摩身之處’,也被稱為‘如來牙刮之處’。然而聖弟子還不能就此得出決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。

‘‘Puna caparaṃ, brāhmaṇa, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Idampi vuccati, brāhmaṇa, tathāgatapadaṃ itipi, tathāgatanisevitaṃ itipi, tathāgatārañjitaṃ itipi. Na tveva tāva ariyasāvako niṭṭhaṃ gacchati – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
298已對照

二百九十八、“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於宿住隨念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)。他回憶起許多種宿住,即:一生、二生……乃至……如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。婆羅門,這也被稱為‘如來足跡’,也被稱為‘如來摩身之處’,也被稱為‘如來牙刮之處’。然而聖弟子還不能就此得出決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。

298. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ, dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Idampi vuccati, brāhmaṇa, tathāgatapadaṃ itipi, tathāgatanisevitaṃ itipi, tathāgatārañjitaṃ itipi. Na tveva tāva ariyasāvako niṭṭhaṃ gacchati – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
PTS 1.183已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於眾生死生智(sattānaṃ cutūpapātañāṇa)。他以清淨、超人的天眼(dibbacakkhu)……乃至……了知眾生隨業而去。婆羅門,這也被稱為‘如來足跡’,也被稱為‘如來摩身之處’,也被稱為‘如來牙刮之處’。然而聖弟子還不能就此得出決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena…pe… yathākammūpage satte pajānāti. Idampi vuccati, brāhmaṇa, tathāgatapadaṃ itipi, tathāgatanisevitaṃ itipi, tathāgatārañjitaṃ itipi. Na tveva tāva ariyasāvako niṭṭhaṃ gacchati – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
299緬 1.241已對照

二百九十九、“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於漏盡智(āsavānaṃ khayañāṇa)。他如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏(āsava)’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。婆羅門,這也被稱為‘如來足跡’,也被稱為‘如來摩身之處’,也被稱為‘如來牙刮之處’。然而聖弟子到此還沒有成為已得決定者,但[已]正趨於決定——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。

299. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. ‘Ime āsavā’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Idampi vuccati, brāhmaṇa, tathāgatapadaṃ itipi, tathāgatanisevitaṃ itipi, tathāgatārañjitaṃ itipi. Na tveva tāva ariyasāvako niṭṭhaṃ gato hoti, api ca kho niṭṭhaṃ gacchati – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti.
PTS 1.184已對照

“當他如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’婆羅門,這也被稱為‘如來足跡’,也被稱為‘如來摩身之處’,也被稱為‘如來牙刮之處’。婆羅門,聖弟子到此才成為已得決定者——‘世尊是正等正覺者,法是世尊所善說的,世尊的弟子僧團是善行道的’。婆羅門,象跡喻到此才算詳盡地圓滿了。”

‘‘Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Idampi vuccati, brāhmaṇa, tathāgatapadaṃ itipi, tathāgatanisevitaṃ itipi, tathāgatārañjitaṃ itipi. Ettāvatā kho, brāhmaṇa, ariyasāvako niṭṭhaṃ gato hoti – ‘sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’ti. Ettāvatā kho, brāhmaṇa, hatthipadopamo vitthārena paripūro hotī’’ti.
已對照

這樣說時,生聞婆羅門對世尊這樣說——“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我皈依(saraṇa)那位喬達摩尊師、法(dhamma)與比丘僧團(bhikkhusaṅgha)。願喬達摩尊師憶持我為優婆塞(upāsaka),從今日起,終生皈依。”

Evaṃ vutte, jāṇussoṇi brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
已對照

《小象跡喻經》終,[《譬喻品》中之]第七[經]。

Cūḷahatthipadopamasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.