快樂巴利palinanda.cc

中部第28經 · 大象跡喻經 Mahāhatthipadopamasuttaṃ

本經目錄八、大象跡喻經

已對照

八、大象跡喻經

8. Mahāhatthipadopamasuttaṃ
300PTS 1.185緬 1.242已對照

三百、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。在那裡,具壽舍利弗(āyasmā Sāriputta)召喚諸比丘:“賢友們,諸比丘。”“賢友。”那些比丘應諾具壽舍利弗。具壽舍利弗這樣說——“賢友們,猶如凡陸行眾生(jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ)的諸種足跡,那一切都歸入象足跡之中;象足跡被稱為它們之中最上的,即依其廣大。賢友們,正是如此:凡是任何善法,那一切都攝入四聖諦之中。是哪四[聖諦]呢?苦聖諦、苦集聖諦、苦滅聖諦、導至苦滅之道聖諦。”

300. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhave’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ. Āyasmā sāriputto etadavoca – ‘‘seyyathāpi, āvuso, yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti, hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati yadidaṃ mahantattena; evameva kho, āvuso, ye keci kusalā dhammā sabbete catūsu ariyasaccesu saṅgahaṃ gacchanti. Katamesu catūsu? Dukkhe ariyasacce, dukkhasamudaye ariyasacce, dukkhanirodhe ariyasacce, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce’’.
301已對照

三百零一、“賢友們,什麼是苦聖諦呢?生也是苦,老也是苦,死也是苦,愁、悲、苦、憂、惱也是苦,所求不得也是苦;攝略而言,五取蘊是苦。賢友們,什麼是五取蘊呢?即:色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。

301. ‘‘Katamañcāvuso, dukkhaṃ ariyasaccaṃ? Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ; saṃkhittena, pañcupādānakkhandhā dukkhā. Katame cāvuso, pañcupādānakkhandhā? Seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.
已對照

“賢友們,什麼是色取蘊呢?[即]四大種,以及依四大種而有的色。

‘‘Katamo cāvuso, rūpupādānakkhandho? Cattāri ca mahābhūtāni, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ.
已對照

“賢友們,什麼是四大種呢?[即]地界、水界、火界、風界。

‘‘Katamā cāvuso, cattāro mahābhūtā? Pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu.
302已對照

三百零二、“賢友們,什麼是地界呢?地界可以是內的,也可以是外的。賢友們,什麼是內的地界呢?凡內的、屬己的、堅硬的、屬堅固性的、被執取的[東西],即:頭髮、體毛、指甲、牙齒、皮膚、肉、腱、骨、骨髓、腎、心、肝、肋膜、脾、肺、腸、腸間膜、胃中物、糞,以及其他任何內的、屬己的、堅硬的、屬堅固性的、被執取的[東西]——賢友們,這稱為內的地界。而凡是內的地界,以及凡是外的地界,那[二者]正是地界。對此應當以正慧如實見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。以正慧如實這樣見了之後,[他]便厭離地界,使心離染於地界。

302. ‘‘Katamā cāvuso, pathavīdhātu? Pathavīdhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā. Katamā cāvuso, ajjhattikā pathavīdhātu? Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ upādinnaṃ, seyyathidaṃ – kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ, yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ upādinnaṃ. Ayaṃ vuccatāvuso, ajjhattikā pathavīdhātu. Yā ceva kho pana ajjhattikā pathavīdhātu, yā ca bāhirā pathavīdhātu, pathavīdhāturevesā. ‘Taṃ netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā pathavīdhātuyā nibbindati, pathavīdhātuyā cittaṃ virājeti.
緬 1.243已對照

“賢友們,有這樣的時候:外的水界激動。那時外的地界便隱沒了。賢友們,像這樣廣大的外在的地界,尚且將顯現出無常性,將顯現出壞滅法性,將顯現出消亡法性,將顯現出變易法性;那麼,對於這由渴愛所執取、只有一點點分量的身體,又怎能說‘我’、或‘我的’、或‘我存在’呢?如此,[這些想法]對他來說於此正是不存在的。

‘‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ bāhirā āpodhātu pakuppati [pathavīdhātu pakuppati (ka.)]. Antarahitā tasmiṃ samaye bāhirā pathavīdhātu hoti. Tassā hi nāma, āvuso, bāhirāya pathavīdhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati, khayadhammatā paññāyissati, vayadhammatā paññāyissati, vipariṇāmadhammatā paññāyissati. Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ahanti vā mamanti vā asmī’ti vā? Atha khvāssa notevettha hoti.
PTS 1.186已對照

賢友們,若他人辱罵、誹謗、惱怒、惱害那位比丘,他便這樣了知——‘我這由耳觸所生的苦受生起了。而它是有緣而[生]的,不是無緣[而生]的。緣什麼呢?緣觸。’他便見到那觸是無常的,見到受是無常的,見到想是無常的,見到諸行是無常的,見到識是無常的。他的心便唯以界為所緣而躍入、淨信、安住、勝解。

‘‘Tañce, āvuso, bhikkhuṃ pare akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti, so evaṃ pajānāti – ‘uppannā kho me ayaṃ sotasamphassajā dukkhavedanā. Sā ca kho paṭicca, no apaṭicca. Kiṃ paṭicca? Phassaṃ paṭicca’. So [sopikho (syā.), sopi (ka.)] phasso aniccoti passati, vedanā aniccāti passati, saññā aniccāti passati, saṅkhārā aniccāti passati, viññāṇaṃ aniccanti passati. Tassa dhātārammaṇameva cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati.
已對照

賢友們,若他人以不悅意的、不可愛的、不合意的[方式]對待那位比丘——以手觸、以土塊觸、以棍棒觸、以刀劍觸,他便這樣了知——‘這個身體正是這樣的:由於身體是這樣的,手觸也加於[其上],土塊觸也加於[其上],棍棒觸也加於[其上],刀劍觸也加於[其上]。而世尊在《鋸喻[經]》的教誡中曾這樣說過——“諸比丘,縱使盜賊、下劣之人以雙柄之鋸把[你們的]肢節一節一節地割截,即於其中若有人使意染汙,他便不是由此[而成為]我的教法奉行者。”而我所發起的精進將不退縮,念將現起而不忘失,身將輕安而不躁動,心將得定而專一。如今就任憑手觸加於這身體,任憑土塊觸加[於其上],任憑棍棒觸加[於其上],任憑刀劍觸加[於其上]吧——因為這正是在奉行諸佛的教法。’

‘‘Tañce, āvuso, bhikkhuṃ pare aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācaranti – pāṇisamphassenapi leḍḍusamphassenapi daṇḍasamphassenapi satthasamphassenapi. So evaṃ pajānāti – ‘tathābhūto kho ayaṃ kāyo yathābhūtasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamanti, leḍḍusamphassāpi kamanti, daṇḍasamphassāpi kamanti, satthasamphassāpi kamanti. Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā kakacūpamovāde – ‘‘ubhatodaṇḍakena cepi, bhikkhave, kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ, tatrāpi yo mano padūseyya na me so tena sāsanakaro’’ti. Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ bhavissati asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Kāmaṃ dāni imasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamantu, leḍḍusamphassāpi kamantu, daṇḍasamphassāpi kamantu, satthasamphassāpi kamantu, karīyati hidaṃ buddhānaṃ sāsana’nti.
PTS 1.187緬 1.244已對照

賢友們,若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,而依止於善的舍(upekkhā)不能安立,他便因此而悚懼、生起悚懼——‘我實無所得,我實非有所得;我實所得惡,我實非所得善——因為我這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的舍竟不能安立。’賢友們,猶如兒媳見到公公便悚懼、生起悚懼;賢友們,正是如此:若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,而依止於善的舍不能安立,他便因此而悚懼、生起悚懼——‘我實無所得,我實非有所得;我實所得惡,我實非所得善——因為我這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的舍竟不能安立。’賢友們,若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的捨得以安立,他便因此而心生歡喜。賢友們,比丘乃至[做到]這樣,也已是作得多了。

‘‘Tassa ce, āvuso, bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti. So tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati – ‘alābhā vata me, na vata me lābhā, dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ, yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato, upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātī’ti. Seyyathāpi, āvuso, suṇisā sasuraṃ disvā saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati; evameva kho, āvuso, tassa ce bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato, upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti, so tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati – ‘alābhā vata me na vata me lābhā, dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ, yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato, upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātī’ti. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti, so tena attamano hoti. Ettāvatāpi kho, āvuso, bhikkhuno bahukataṃ hoti.
303已對照

三百零三、“賢友們,什麼是水界呢?水界可以是內的,也可以是外的。賢友們,什麼是內的水界呢?凡內的、屬己的、屬水的、屬水性的、被執取的[東西],即:膽汁、痰、膿、血、汗、脂肪、淚、膏、唾、涕、關節滑液、尿,以及其他任何內的、屬己的、屬水的、屬水性的、被執取的[東西]——賢友們,這稱為內的水界。而凡是內的水界,以及凡是外的水界,那[二者]正是水界。對此應當以正慧如實見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。以正慧如實這樣見了之後,[他]便厭離水界,使心離染於水界。

303. ‘‘Katamā cāvuso, āpodhātu? Āpodhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā. Katamā cāvuso ajjhattikā āpodhātu? Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ upādinnaṃ, seyyathidaṃ – pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṃ, yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccatāvuso, ajjhattikā āpodhātu. Yā ceva kho pana ajjhattikā āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu, āpodhāturevesā. ‘Taṃ netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā āpodhātuyā nibbindati, āpodhātuyā cittaṃ virājeti.
PTS 1.188緬 1.245已對照

“賢友們,有這樣的時候:外的水界激動。它捲走村莊,也捲走市鎮,也捲走城市,也捲走國土,也捲走國土的一方。賢友們,有這樣的時候:大海中百由旬[深]的水也退落,二百由旬[深]的水也退落,三百由旬[深]的水也退落,四百由旬[深]的水也退落,五百由旬[深]的水也退落,六百由旬[深]的水也退落,七百由旬[深]的水也退落。賢友們,有這樣的時候:大海中只餘七棵多羅樹[高]的水,只餘六棵多羅樹[高]的水,只餘五棵多羅樹[高]的水,只餘四棵多羅樹[高]的水,只餘三棵多羅樹[高]的水,只餘二棵多羅樹[高]的水,只餘一棵多羅樹[高]的水。賢友們,有這樣的時候:大海中只餘七人[高]的水,只餘六人[高]的水,只餘五人[高]的水,只餘四人[高]的水,只餘三人[高]的水,只餘二人[高]的水,只餘一人[高]的水。賢友們,有這樣的時候:大海中只餘半人[高]的水,只餘及腰的水,只餘及膝的水,只餘及踝的水。賢友們,有這樣的時候:大海中連潤溼一個指節的水都沒有了。賢友們,像這樣廣大的外在的水界,尚且將顯現出無常性,將顯現出壞滅法性,將顯現出消亡法性,將顯現出變易法性;那麼,對於這由渴愛所執取、只有一點點分量的身體,又怎能說‘我’、或‘我的’、或‘我存在’呢?如此,[這些想法]對他來說於此正是不存在的。……乃至……賢友們,若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的捨得以安立,他便因此而心生歡喜。賢友們,比丘乃至[做到]這樣,也已是作得多了。

‘‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ bāhirā āpodhātu pakuppati. Sā gāmampi vahati, nigamampi vahati, nagarampi vahati, janapadampi vahati, janapadapadesampi vahati. Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ mahāsamudde yojanasatikānipi udakāni ogacchanti, dviyojanasatikānipi udakāni ogacchanti, tiyojanasatikānipi udakāni ogacchanti, catuyojanasatikānipi udakāni ogacchanti, pañcayojanasatikānipi udakāni ogacchanti, chayojanasatikānipi udakāni ogacchanti, sattayojanasatikānipi udakāni ogacchanti. Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ mahāsamudde sattatālampi udakaṃ saṇṭhāti, chattālampi udakaṃ saṇṭhāti, pañcatālampi udakaṃ saṇṭhāti, catuttālampi udakaṃ saṇṭhāti, titālampi udakaṃ saṇṭhāti, dvitālampi udakaṃ saṇṭhāti, tālamattampi [tālaṃpi (sī.)] udakaṃ saṇṭhāti. Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ mahāsamudde sattaporisampi udakaṃ saṇṭhāti, chapporisampi udakaṃ saṇṭhāti, pañcaporisampi udakaṃ saṇṭhāti, catupporisampi udakaṃ saṇṭhāti, tiporisampi udakaṃ saṇṭhāti, dviporisampi udakaṃ saṇṭhāti, porisamattampi [porisaṃpi (sī.)] udakaṃ saṇṭhāti. Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ mahāsamudde aḍḍhaporisampi udakaṃ saṇṭhāti, kaṭimattampi udakaṃ saṇṭhāti, jāṇukamattampi udakaṃ saṇṭhāti, gopphakamattampi udakaṃ saṇṭhāti. Hoti kho so, āvuso, samayo, yaṃ mahāsamudde aṅgulipabbatemanamattampi udakaṃ na hoti. Tassā hi nāma, āvuso, bāhirāya āpodhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati, khayadhammatā paññāyissati, vayadhammatā paññāyissati, vipariṇāmadhammatā paññāyissati. Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ahanti vā mamanti vā asmīti’ vā? Atha khvāssa notevettha hoti…pe… tassa ce, āvuso, bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti. So tena attamano hoti. Ettāvatāpi kho, āvuso, bhikkhuno bahukataṃ hoti.
304已對照

三百零四、“賢友們,什麼是火界呢?火界可以是內的,也可以是外的。賢友們,什麼是內的火界呢?凡內的、屬己的、屬火的、屬火性的、被執取的[東西],即:以之而熱的、以之而老的、以之而燒的、以之而使所食、所飲、所嚼、所嘗正得消化的,以及其他任何內的、屬己的、屬火的、屬火性的、被執取的[東西]——賢友們,這稱為內的火界。而凡是內的火界,以及凡是外的火界,那[二者]正是火界。對此應當以正慧如實見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。以正慧如實這樣見了之後,[他]便厭離火界,使心離染於火界。

304. ‘‘Katamā cāvuso, tejodhātu? Tejodhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā. Katamā cāvuso, ajjhattikā tejodhātu? Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ, seyyathidaṃ – yena ca santappati, yena ca jīrīyati, yena ca pariḍayhati, yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchati, yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccatāvuso, ajjhattikā tejodhātu. Yā ceva kho pana ajjhattikā tejodhātu yā ca bāhirā tejodhātu, tejodhāturevesā. ‘Taṃ netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā tejodhātuyā nibbindati, tejodhātuyā cittaṃ virājeti.
緬 1.246已對照

“賢友們,有這樣的時候:外的火界激動。它燒村莊,也燒市鎮,也燒城市,也燒國土,也燒國土的一方。它到了青草之邊、或道路之邊、或岩石之邊、或水之邊、或可喜的地塊,便因無燃料而熄滅。賢友們,有這樣的時候:[人們]以雞毛、以筋屑[作燃料]而尋求火。賢友們,像這樣廣大的外在的火界,尚且將顯現出無常性,將顯現出壞滅法性,將顯現出消亡法性,將顯現出變易法性;那麼,對於這由渴愛所執取、只有一點點分量的身體,又怎能說‘我’、或‘我的’、或‘我存在’呢?如此,[這些想法]對他來說於此正是不存在的。……乃至……賢友們,若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的捨得以安立,他便因此而心生歡喜。賢友們,比丘乃至[做到]這樣,也已是作得多了。

‘‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ bāhirā tejodhātu pakuppati. Sā gāmampi dahati, nigamampi dahati, nagarampi dahati, janapadampi dahati, janapadapadesampi dahati. Sā haritantaṃ vā panthantaṃ vā selantaṃ vā udakantaṃ vā ramaṇīyaṃ vā bhūmibhāgaṃ āgamma anāhārā nibbāyati. Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ kukkuṭapattenapi nhārudaddulenapi aggiṃ gavesanti. Tassā hi nāma, āvuso, bāhirāya tejodhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati, khayadhammatā paññāyissati, vayadhammatā paññāyissati, vipariṇāmadhammatā paññāyissati. Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ahanti vā mamanti vā asmī’ti vā? Atha khvāssa notevettha hoti…pe… tassa ce, āvuso, bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti, so tena attamano hoti. Ettāvatāpi kho, āvuso, bhikkhuno bahukataṃ hoti.
305已對照

三百零五、“賢友們,什麼是風界呢?風界可以是內的,也可以是外的。賢友們,什麼是內的風界呢?凡內的、屬己的、屬風的、屬風性的、被執取的[東西],即:上行風、下行風、腹中風、腸中風、隨行肢節風,入息與出息,以及其他任何內的、屬己的、屬風的、屬風性的、被執取的[東西]——賢友們,這稱為內的風界。而凡是內的風界,以及凡是外的風界,那[二者]正是風界。對此應當以正慧如實見為‘這不是我的、這不是我、這不是我的自我’。以正慧如實這樣見了之後,[他]便厭離風界,使心離染於風界。

305. ‘‘Katamā cāvuso, vāyodhātu? Vāyodhātu siyā ajjhattikā, siyā bāhirā. Katamā cāvuso, ajjhattikā vāyodhātu? Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ, seyyathidaṃ – uddhaṅgamā vātā, adhogamā vātā, kucchisayā vātā, koṭṭhāsayā [koṭṭhasayā (sī. pī.)] vātā, aṅgamaṅgānusārino vātā, assāso passāso iti, yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccatāvuso, ajjhattikā vāyodhātu. Yā ceva kho pana ajjhattikā vāyodhātu, yā ca bāhirā vāyodhātu, vāyodhāturevesā. ‘Taṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā vāyodhātuyā nibbindati vāyodhātuyā cittaṃ virājeti.
PTS 1.189緬 1.247已對照

“賢友們,有這樣的時候:外的風界激動。它捲走村莊,也捲走市鎮,也捲走城市,也捲走國土,也捲走國土的一方。賢友們,有這樣的時候:在夏季最後一個月裡,[人們]以多羅扇、以扇具尋求風,連屋簷下的草也不動。賢友們,像這樣廣大的外在的風界,尚且將顯現出無常性,將顯現出壞滅法性,將顯現出消亡法性,將顯現出變易法性;那麼,對於這由渴愛所執取、只有一點點分量的身體,又怎能說‘我’、或‘我的’、或‘我存在’呢?如此,[這些想法]對他來說於此正是不存在的。

‘‘Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ bāhirā vāyodhātu pakuppati. Sā gāmampi vahati, nigamampi vahati, nagarampi vahati, janapadampi vahati, janapadapadesampi vahati. Hoti kho so, āvuso, samayo yaṃ gimhānaṃ pacchime māse tālavaṇṭenapi vidhūpanenapi vātaṃ pariyesanti, ossavanepi tiṇāni na icchanti. Tassā hi nāma, āvuso, bāhirāya vāyodhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati, khayadhammatā paññāyissati, vayadhammatā paññāyissati, vipariṇāmadhammatā paññāyissati. Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ahanti vā mamanti vā asmī’ti vā? Atha khvāssa notevettha hoti.
已對照

賢友們,若他人辱罵、誹謗、惱怒、惱害那位比丘,他便這樣了知——‘我這由耳觸所生的苦受生起了。而它是有緣而[生]的,不是無緣[而生]的。緣什麼呢?緣觸。’他便見到那觸是無常的,見到受是無常的,見到想是無常的,見到諸行是無常的,見到識是無常的。他的心便唯以界為所緣而躍入、淨信、安住、勝解。

‘‘Tañce, āvuso, bhikkhuṃ pare akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti. So evaṃ pajānāti, uppannā kho me ayaṃ sotasamphassajā dukkhā vedanā. Sā ca kho paṭicca, no apaṭicca. Kiṃ paṭicca? Phassaṃ paṭicca. Sopi phasso aniccoti passati, vedanā aniccāti passati, saññā aniccāti passati, saṅkhārā aniccāti passati, viññāṇaṃ aniccanti passati. Tassa dhātārammaṇameva cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati.
已對照

賢友們,若他人以不悅意的、不可愛的、不合意的[方式]對待那位比丘——以手觸、以土塊觸、以棍棒觸、以刀劍觸,他便這樣了知——‘這個身體正是這樣的:由於身體是這樣的,手觸也加於[其上],土塊觸也加於[其上],棍棒觸也加於[其上],刀劍觸也加於[其上]。而世尊在《鋸喻[經]》的教誡中曾這樣說過——“諸比丘,縱使盜賊、下劣之人以雙柄之鋸把[你們的]肢節一節一節地割截,即於其中若有人使意染汙,他便不是由此[而成為]我的教法奉行者。”而我所發起的精進將不退縮,念將現起而不忘失,身將輕安而不躁動,心將得定而專一。如今就任憑手觸加於這身體,任憑土塊觸加[於其上],任憑棍棒觸加[於其上],任憑刀劍觸加[於其上]吧——因為這正是在奉行諸佛的教法。’

‘‘Tañce, āvuso, bhikkhuṃ pare aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācaranti, pāṇisamphassenapi leḍḍusamphassenapi daṇḍasamphassenapi satthasamphassenapi. So evaṃ pajānāti ‘tathābhūto kho ayaṃ kāyo yathābhūtasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamanti, leḍḍusamphassāpi kamanti, daṇḍasamphassāpi kamanti, satthasamphassāpi kamanti. Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā kakacūpamovāde ‘‘ubhatodaṇḍakena cepi, bhikkhave, kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ. Tatrāpi yo mano padūseyya, na me so tena sāsanakaro’’ti. Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ bhavissati asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Kāmaṃ dāni imasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamantu, leḍḍusamphassāpi kamantu, daṇḍasamphassāpi kamantu, satthasamphassāpi kamantu. Karīyati hidaṃ buddhānaṃ sāsana’nti.
PTS 1.190緬 1.248已對照

賢友們,若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,而依止於善的舍(upekkhā)不能安立,他便因此而悚懼、生起悚懼——‘我實無所得,我實非有所得;我實所得惡,我實非所得善——因為我這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的舍竟不能安立。’賢友們,猶如兒媳見到公公便悚懼、生起悚懼;賢友們,正是如此:若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,而依止於善的舍不能安立,他便因此而悚懼、生起悚懼——‘我實無所得,我實非有所得;我實所得惡,我實非所得善——因為我這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的舍竟不能安立。’賢友們,若那比丘這樣隨念佛、這樣隨念法、這樣隨念僧,依止於善的捨得以安立,他便因此而心生歡喜。賢友們,比丘乃至[做到]這樣,也已是作得多了。

‘‘Tassa ce, āvuso, bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti. So tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati – ‘alābhā vata me, na vata me lābhā, dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ. Yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātī’ti. Seyyathāpi, āvuso, suṇisā sasuraṃ disvā saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati; evameva kho, āvuso, tassa ce bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato, upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti. So tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati – ‘alābhā vata me, na vata me lābhā, dulladdhaṃ vata me, na vata me suladdhaṃ. Yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato, upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātī’ti. Tassa ce, āvuso, bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato, evaṃ dhammaṃ anussarato, evaṃ saṅghaṃ anussarato, upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti, so tena attamano hoti. Ettāvatāpi kho, āvuso, bhikkhuno bahukataṃ hoti.
306已對照

三百零六、“賢友們,猶如緣於木材、緣於藤條、緣於草、緣於泥土[而]虛空被圍合,便得稱為‘房屋’;賢友們,正是如此:緣於骨、緣於腱、緣於肉、緣於皮[而]虛空被圍合,便得稱為‘色’。賢友們,若內的眼不壞,而外的諸色不來到[眼]境,也沒有與之相應的專注(samannāhāra),那麼與之相應的那一分識便還不顯現。賢友們,若內的眼不壞,外的諸色也來到[眼]境,卻沒有與之相應的專注,那麼與之相應的那一分識便還不顯現。而賢友們,當內的眼不壞,外的諸色也來到[眼]境,與之相應的專注也有了——這樣,與之相應的那一分識便顯現了。凡那樣[的人]所有的色,那便歸入色取蘊;凡那樣[的人]所有的受,那便歸入受取蘊;凡那樣[的人]所有的想,那便歸入想取蘊;凡那樣[的人]所有的諸行,那些便歸入行取蘊;凡那樣[的人]所有的識,那便歸入識取蘊。

306. ‘‘Seyyathāpi, āvuso, kaṭṭhañca paṭicca valliñca paṭicca tiṇañca paṭicca mattikañca paṭicca ākāso parivārito agāraṃ tveva saṅkhaṃ gacchati; evameva kho, āvuso, aṭṭhiñca paṭicca nhāruñca paṭicca maṃsañca paṭicca cammañca paṭicca ākāso parivārito rūpaṃ tveva saṅkhaṃ gacchati. Ajjhattikañceva, āvuso, cakkhuṃ aparibhinnaṃ hoti, bāhirā ca rūpā na āpāthaṃ āgacchanti, no ca tajjo samannāhāro hoti, neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Ajjhattikañceva [ajjhattikañce (sī. syā. pī.), ajjhattikañcepi (?)], āvuso, cakkhuṃ aparibhinnaṃ hoti bāhirā ca rūpā āpāthaṃ āgacchanti, no ca tajjo samannāhāro hoti, neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Yato ca kho, āvuso, ajjhattikañceva cakkhuṃ aparibhinnaṃ hoti, bāhirā ca rūpā āpāthaṃ āgacchanti, tajjo ca samannāhāro hoti. Evaṃ tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Yaṃ tathābhūtassa rūpaṃ taṃ rūpupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati, yā tathābhūtassa vedanā sā vedanupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati, yā tathābhūtassa saññā sā saññupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati, ye tathābhūtassa saṅkhārā te saṅkhārupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchanti, yaṃ tathābhūtassa viññāṇaṃ taṃ viññāṇupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati.
PTS 1.191緬 1.249已對照

“他這樣了知——‘原來這五取蘊的攝集、集聚、和合正是這樣發生的。而世尊曾這樣說過——“凡見緣起者,他便見法;凡見法者,他便見緣起。”而這五取蘊正是緣起而生的。凡於這五取蘊中的欲(chanda)、執藏(ālaya)、隨貪(anunaya)、耽著(ajjhosāna),那便是苦集;凡於這五取蘊中對欲貪的調伏、對欲貪的舍斷,那便是苦滅。’賢友們,比丘乃至[做到]這樣,也已是作得多了。

‘‘So evaṃ pajānāti – ‘evañhi kira imesaṃ pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ saṅgaho sannipāto samavāyo hoti. Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā – ‘yo paṭiccasamuppādaṃ passati so dhammaṃ passati; yo dhammaṃ passati so paṭiccasamuppādaṃ passatīti. Paṭiccasamuppannā kho panime yadidaṃ pañcupādānakkhandhā. Yo imesu pañcasu upādānakkhandhesu chando ālayo anunayo ajjhosānaṃ so dukkhasamudayo. Yo imesu pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, so dukkhanirodho’ti. Ettāvatāpi kho, āvuso, bhikkhuno bahukataṃ hoti.
已對照

“賢友們,若內的耳不壞……乃至……鼻不壞……舌不壞……身不壞……意不壞,而外的諸法不來到[意]境,也沒有與之相應的專注,那麼與之相應的那一分識便還不顯現。賢友們,若內的意不壞,外的諸法也來到[意]境,卻沒有與之相應的專注,那麼與之相應的那一分識便還不顯現。而賢友們,當內的意不壞,外的諸法也來到[意]境,與之相應的專注也有了——這樣,與之相應的那一分識便顯現了。凡那樣[的人]所有的色,那便歸入色取蘊;凡那樣[的人]所有的受,那便歸入受取蘊;凡那樣[的人]所有的想,那便歸入想取蘊;凡那樣[的人]所有的諸行,那些便歸入行取蘊;凡那樣[的人]所有的識,那便歸入識取蘊。他這樣了知——‘原來這五取蘊的攝集、集聚、和合正是這樣發生的。而世尊曾這樣說過——“凡見緣起者,他便見法;凡見法者,他便見緣起。”而這五取蘊正是緣起而生的。凡於這五取蘊中的欲(chanda)、執藏(ālaya)、隨貪(anunaya)、耽著(ajjhosāna),那便是苦集;凡於這五取蘊中對欲貪的調伏、對欲貪的舍斷,那便是苦滅。’賢友們,比丘乃至[做到]這樣,也已是作得多了。”

‘‘Ajjhattikañceva, āvuso, sotaṃ aparibhinnaṃ hoti…pe… ghānaṃ aparibhinnaṃ hoti… jivhā aparibhinnā hoti… kāyo aparibhinno hoti… mano aparibhinno hoti, bāhirā ca dhammā na āpāthaṃ āgacchanti no ca tajjo samannāhāro hoti, neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Ajjhattiko ceva, āvuso, mano aparibhinno hoti, bāhirā ca dhammā āpāthaṃ āgacchanti, no ca tajjo samannāhāro hoti, neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Yato ca kho, āvuso, ajjhattiko ceva mano aparibhinno hoti, bāhirā ca dhammā āpāthaṃ āgacchanti, tajjo ca samannāhāro hoti, evaṃ tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti. Yaṃ tathābhūtassa rūpaṃ taṃ rūpupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati, yā tathābhūtassa vedanā sā vedanupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati, yā tathābhūtassa saññā sā saññupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati, ye tathābhūtassa saṅkhārā te saṅkhārupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchanti, yaṃ tathābhūtassa viññāṇaṃ taṃ viññāṇupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati. So evaṃ pajānāti – ‘evañhi kira imesaṃ pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ saṅgaho sannipāto samavāyo hoti. Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā – ‘‘yo paṭiccasamuppādaṃ passati so dhammaṃ passati; yo dhammaṃ passati so paṭiccasamuppādaṃ passatī’’ti. Paṭiccasamuppannā kho panime yadidaṃ pañcupādānakkhandhā. Yo imesu pañcasu upādānakkhandhesu chando ālayo anunayo ajjhosānaṃ so dukkhasamudayo. Yo imesu pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ so dukkhanirodho’ti. Ettāvatāpi kho, āvuso, bhikkhuno bahukataṃ hotī’’ti.
已對照

具壽舍利弗這樣說了。那些比丘對具壽舍利弗所說的[話]心生歡喜、歡喜領受。

Idamavoca āyasmā sāriputto. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.
已對照

《大象跡喻經》終,[《譬喻品》中之]第八[經]。

Mahāhatthipadopamasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.