快樂巴利palinanda.cc

中部第20經 · 尋止息經 Vitakkasaṇṭhānasuttaṃ

本經目錄十、尋止息經

已對照

十、尋止息經

10. Vitakkasaṇṭhānasuttaṃ
216PTS 1.119已對照

二百一十六、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

216. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
緬 1.168已對照

“諸比丘,致力於增上心(adhicitta)的比丘,應時時作意五相(nimitta)。是哪五[相]呢?諸比丘,此中,比丘依某一相、作意某一相時,生起了帶有欲的(chandūpasaṃhita)、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋——諸比丘,那時那比丘應從那一相[轉而]作意另一帶有善的相。當他從那一相[轉而]作意另一帶有善的相時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。諸比丘,猶如善巧的木匠(palagaṇḍa)或木匠的弟子,以細楔(āṇi)把粗楔擊打(abhinihaneyya)、拔出(abhinīhareyya)、拉出(abhinivatteyya);諸比丘,正是如此,比丘依某一相、作意某一相時,生起了帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋——諸比丘,那時那比丘應從那一相[轉而]作意另一帶有善的相。當他從那一相[轉而]作意另一帶有善的相時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。

‘‘Adhicittamanuyuttena, bhikkhave, bhikkhunā pañca nimittāni kālena kālaṃ manasi kātabbāni. Katamāni pañca? Idha, bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasi kātabbaṃ kusalūpasaṃhitaṃ. Tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti [ekodibhoti (syā. ka.)] samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, dakkho palagaṇḍo vā palagaṇḍantevāsī vā sukhumāya āṇiyā oḷārikaṃ āṇiṃ abhinihaneyya abhinīhareyya abhinivatteyya [abhinivajjeyya (sī. pī.)]; evameva kho, bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasi kātabbaṃ kusalūpasaṃhitaṃ. Tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
217PTS 1.120緬 1.169已對照

二百一十七、“諸比丘,若那比丘從那一相[轉而]作意另一帶有善的相時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起——諸比丘,那時那比丘應詳察(upaparikkhitabbo)那些尋的過患:‘這些尋是這樣不善的,這些尋是這樣有過的,這些尋是這樣有苦異熟的。’當他詳察那些尋的過患時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。諸比丘,猶如年少、青春、好裝飾的女人或男人,由於被系在頸上的蛇屍、或狗屍、或人屍,便會厭患(aṭṭiyeyya)、羞恥(harāyeyya)、厭惡(jiguccheyya);諸比丘,正是如此,若那比丘從那一相[轉而]作意另一帶有善的相時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起——諸比丘,那時那比丘應詳察那些尋的過患:‘這些尋是這樣不善的,這些尋是這樣有過的,這些尋是這樣有苦異熟的。’當他詳察那些尋的過患時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。

217. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavo upaparikkhitabbo – ‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ahikuṇapena vā kukkurakuṇapena vā manussakuṇapena vā kaṇṭhe āsattena aṭṭiyeyya harāyeyya jiguccheyya; evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tamhāpi nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavo upaparikkhitabbo – ‘itipime vitakkā akusalā, itipime vitakkā sāvajjā, itipime vitakkā dukkhavipākā’ti. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
218已對照

二百一十八、“諸比丘,若那比丘詳察那些尋的過患時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起——諸比丘,那時那比丘應對那些尋成為不憶念(asati)、不作意(amanasikāra)。當他對那些尋成為不憶念、不作意時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。諸比丘,猶如有眼之人不欲見來到[眼]境的諸色,他便閉上[眼],或看向別處;諸比丘,正是如此,若那比丘詳察那些尋的過患時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起,它們[也]便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。

218. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ asatiamanasikāro āpajjitabbo. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, cakkhumā puriso āpāthagatānaṃ rūpānaṃ adassanakāmo assa; so nimīleyya vā aññena vā apalokeyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
219緬 1.170已對照

二百一十九、“諸比丘,若那比丘對那些尋成為不憶念、不作意時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起——諸比丘,那時那比丘應作意那些尋的尋之行的止住處(vitakkasaṅkhārasaṇṭhāna)。當他作意那些尋的尋之行的止住處時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。諸比丘,猶如有人快速地行走。他這樣[想]:‘我為什麼快速地行走呢?我何不緩慢地行走呢?’他便緩慢地行走。他[又]這樣[想]:‘我為什麼緩慢地行走呢?我何不站立呢?’他便站立。他[又]這樣[想]:‘我為什麼站立呢?我何不坐下呢?’他便坐下。他[又]這樣[想]:‘我為什麼坐著呢?我何不躺臥呢?’他便躺臥。諸比丘,這樣一來,那人便捨去越來越粗的威儀路(iriyāpatha),而作成越來越細的威儀路。諸比丘,正是如此,若那比丘對那些尋成為不憶念、不作意時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起,它們[也]便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。

219. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṃ vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikātabbaṃ. Tassa tesaṃ vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sīghaṃ gaccheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ sīghaṃ gacchāmi? Yaṃnūnāhaṃ saṇikaṃ gaccheyya’nti. So saṇikaṃ gaccheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ saṇikaṃ gacchāmi? Yaṃnūnāhaṃ tiṭṭheyya’nti. So tiṭṭheyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ ṭhito? Yaṃnūnāhaṃ nisīdeyya’nti. So nisīdeyya. Tassa evamassa – ‘kiṃ nu kho ahaṃ nisinno? Yaṃnūnāhaṃ nipajjeyya’nti. So nipajjeyya. Evañhi so, bhikkhave, puriso oḷārikaṃ oḷārikaṃ iriyāpathaṃ abhinivajjetvā [abhinissajjetvā (syā.)] sukhumaṃ sukhumaṃ iriyāpathaṃ kappeyya. Evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
220PTS 1.121緬 1.171已對照

二百二十、“諸比丘,若那比丘作意那些尋的尋之行的止住處時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起——諸比丘,那時那比丘應以齒[壓]齒(dantebhi dantamādhāya)、以舌抵上顎,以心遍制伏(abhiniggaṇhitabbaṃ)、遍壓迫(abhinippīḷetabbaṃ)、遍燒惱(abhisantāpetabbaṃ)心。當他以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。諸比丘,猶如強力之人抓住較弱之人的頭、或頸、或肩而遍制伏、遍壓迫、遍燒惱[他];諸比丘,正是如此,若那比丘作意那些尋的尋之行的止住處時,帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋仍然生起——諸比丘,那時那比丘應以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心。當他以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒。由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。

220. ‘‘Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi. Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya [dante + abhidantaṃ + ādhāyāti ṭīkāyaṃ padacchedo, dantebhīti panettha karaṇattho yutto viya dissati] jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhitabbaṃ abhinippīḷetabbaṃ abhisantāpetabbaṃ. Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Seyyathāpi, bhikkhave, balavā puriso dubbalataraṃ purisaṃ sīse vā gale vā khandhe vā gahetvā abhiniggaṇheyya abhinippīḷeyya abhisantāpeyya; evameva kho, bhikkhave, tassa ce bhikkhuno tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto uppajjanteva pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi. Tena, bhikkhave, bhikkhunā dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhitabbaṃ abhinippīḷetabbaṃ abhisantāpetabbaṃ. Tassa dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.
221PTS 1.122已對照

二百二十一、“諸比丘,當比丘依某一相、作意某一相時生起了帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋,而他從那一相[轉而]作意另一帶有善的相時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒——由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。他詳察那些尋的過患時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒——由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。他對那些尋成為不憶念、不作意時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒——由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。他作意那些尋的尋之行的止住處時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒——由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。他以齒[壓]齒、以舌抵上顎,以心遍制伏、遍壓迫、遍燒惱心時,凡是那些帶有欲的、帶有瞋的、帶有痴的惡不善尋便被舍斷,它們便歸於滅沒——由於它們的舍斷,心便正在內住立、安定、成為專一、得定。諸比丘,這就稱為於諸尋之法門之路上得自在(vasī vitakkapariyāyapathesu)的比丘。他願欲哪一種尋,便尋那一種尋;他不願欲哪一種尋,便不尋那一種尋。他已斬斷渴愛(taṇhā),已解開結(saṃyojana),由正現觀慢(māna)而作了苦的邊際。”

221. ‘‘Yato kho [yato ca kho (syā. ka.)], bhikkhave, bhikkhuno yaṃ nimittaṃ āgamma yaṃ nimittaṃ manasikaroto uppajjanti pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi, tassa tamhā nimittā aññaṃ nimittaṃ manasikaroto kusalūpasaṃhitaṃ ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ ādīnavaṃ upaparikkhato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ asatiamanasikāraṃ āpajjato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tesampi vitakkānaṃ vitakkasaṅkhārasaṇṭhānaṃ manasikaroto ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Dantebhidantamādhāya jivhāya tāluṃ āhacca cetasā cittaṃ abhiniggaṇhato abhinippīḷayato abhisantāpayato ye pāpakā akusalā vitakkā chandūpasaṃhitāpi dosūpasaṃhitāpi mohūpasaṃhitāpi te pahīyanti te abbhatthaṃ gacchanti. Tesaṃ pahānā ajjhattameva cittaṃ santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu vasī vitakkapariyāyapathesu. Yaṃ vitakkaṃ ākaṅkhissati taṃ vitakkaṃ vitakkessati, yaṃ vitakkaṃ nākaṅkhissati na taṃ vitakkaṃ vitakkessati. Acchecchi taṇhaṃ, vivattayi [vāvattayi (sī. pī.)] saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’ti.
緬 1.172已對照

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
已對照

《尋止息經》終,[《獅子吼品》中之]第十[經]。

Vitakkasaṇṭhānasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.
已對照

《獅子吼品》終,第二[品]。

Sīhanādavaggo niṭṭhito dutiyo.
已對照

其攝頌——

Tassuddānaṃ –
已對照

小獅子吼、身毛豎立之勝[經],大苦蘊、小苦蘊、推度經;

Cūḷasīhanādalomahaṃsavaro, mahācūḷadukkhakkhandhaanumānikasuttaṃ;
已對照

心荒蕪、叢林邊地、蜜丸、雙尋,五相之說——又一品。

Khilapatthamadhupiṇḍikadvidhāvitakka, pañcanimittakathā puna vaggo.
3. Opammavaggo