快樂巴利palinanda.cc

中部第18經 · 蜜丸經 Madhupiṇḍikasuttaṃ

本經目錄八、蜜丸經

已對照

八、蜜丸經

8. Madhupiṇḍikasuttaṃ
199緬 1.155已對照

一九九、如是我聞——一時,世尊住在釋迦[國]迦毘羅衛的尼拘陀園(Nigrodhārāma)。那時,世尊於上午著衣持缽與衣,為行乞而入迦毘羅衛。在迦毘羅衛行乞、食後從行乞歸來,便往大林去,為度日間。入了大林,在木蘋果樹苗(Beluvalaṭṭhikā)下為度日間而坐。釋迦族執杖者(Daṇḍapāṇi)也為步行[之樂]而這裡那裡地徐行、遊行,來到大林。入了大林,便往木蘋果樹苗、往世尊[之處]去;到了之後,與世尊互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,倚著杖站在一旁。站在一旁的釋迦族執杖者對世尊這樣說:“沙門是什麼說者,是什麼宣說者?”“賢友,[凡]如是說者:他於有天、有魔、有梵天的世間,於有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,不與世間任何人諍論而住;又[凡]如是[者]:諸想不隨眠於那與諸欲離系而住的、無所疑慮的、已斷追悔的、於[種種]有中離了渴愛的婆羅門——賢友,我正是這樣說者、這樣宣說者。”

199. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. Kapilavatthusmiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena mahāvanaṃ tenupasaṅkami divāvihārāya. Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya mūle divāvihāraṃ nisīdi. Daṇḍapāṇipi kho sakko jaṅghāvihāraṃ [jaṅghavihāraṃ (ka.)] anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena mahāvanaṃ tenupasaṅkami. Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā yena beluvalaṭṭhikā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā daṇḍamolubbha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho daṇḍapāṇi sakko bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃvādī samaṇo kimakkhāyī’’ti? ‘‘Yathāvādī kho, āvuso, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya na kenaci loke viggayha tiṭṭhati, yathā ca pana kāmehi visaṃyuttaṃ viharantaṃ taṃ brāhmaṇaṃ akathaṃkathiṃ chinnakukkuccaṃ bhavābhave vītataṇhaṃ saññā nānusenti – evaṃvādī kho ahaṃ, āvuso, evamakkhāyī’’ti.
PTS 1.109已對照

這樣說時,釋迦族執杖者搖了搖頭、伸出舌頭[舞弄],在額上現起三叉的皺紋,便倚著杖離去了。

‘‘Evaṃ vutte daṇḍapāṇi sakko sīsaṃ okampetvā, jivhaṃ nillāḷetvā, tivisākhaṃ nalāṭikaṃ nalāṭe vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkāmi.
200已對照

二〇〇、那時,世尊於傍晚從靜坐中起身,便往尼拘陀園去;到了之後,坐在所設的座上。坐了之後,世尊召喚諸比丘:“諸比丘,我在這裡,於上午著衣持缽與衣,為行乞而入迦毘羅衛。在迦毘羅衛行乞、食後從行乞歸來,便往大林去,為度日間。入了大林,在木蘋果樹苗下為度日間而坐。諸比丘,釋迦族執杖者也為步行[之樂]而這裡那裡地徐行、遊行,來到大林。入了大林,便往木蘋果樹苗、往我[之處]去;到了之後,與我互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,倚著杖站在一旁。諸比丘,站在一旁的釋迦族執杖者對我這樣說:‘沙門是什麼說者,是什麼宣說者?’

200. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena nigrodhārāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘idhāhaṃ, bhikkhave, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisiṃ. Kapilavatthusmiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena mahāvanaṃ tenupasaṅkamiṃ divāvihārāya. Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya mūle divāvihāraṃ nisīdiṃ. Daṇḍapāṇipi kho, bhikkhave, sakko jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena mahāvanaṃ tenupasaṅkami. Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā yena beluvalaṭṭhikā yenāhaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā daṇḍamolubbha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho, bhikkhave, daṇḍapāṇi sakko maṃ etadavoca – ‘kiṃvādī samaṇo kimakkhāyī’ti?
已對照

“諸比丘,這樣說時,我對釋迦族執杖者這樣說:‘賢友,[凡]如是說者:他於有天、有魔、有梵天的世間,於有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,不與世間任何人諍論而住;又[凡]如是[者]:諸想不隨眠於那與諸欲離系而住的、無所疑慮的、已斷追悔的、於[種種]有中離了渴愛的婆羅門——賢友,我正是這樣說者、這樣宣說者。’諸比丘,這樣說時,釋迦族執杖者搖了搖頭、伸出舌頭[舞弄],在額上現起三叉的皺紋,便倚著杖離去了。”

‘‘Evaṃ vutte ahaṃ, bhikkhave, daṇḍapāṇiṃ sakkaṃ etadavocaṃ – yathāvādī kho, āvuso, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya na kenaci loke viggayha tiṭṭhati, yathā ca pana kāmehi visaṃyuttaṃ viharantaṃ taṃ brāhmaṇaṃ akathaṃkathiṃ chinnakukkuccaṃ bhavābhave vītataṇhaṃ saññā nānusenti – evaṃvādī kho ahaṃ, āvuso, evamakkhāyī’’ti. ‘‘Evaṃ vutte bhikkhave, daṇḍapāṇi sakko sīsaṃ okampetvā, jivhaṃ nillāḷetvā, tivisākhaṃ nalāṭikaṃ nalāṭe vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkāmī’’ti.
201PTS 1.110緬 1.156已對照

二〇一、這樣說時,某位比丘對世尊這樣說:“可是,尊者,世尊是什麼說者,才於有天、有魔、有梵天的世間,於有沙門婆羅門、有天與人的人眾之中,不與世間任何人諍論而住呢?又,尊者,諸想是怎樣不隨眠於世尊——那與諸欲離系而住的、無所疑慮的、已斷追悔的、於[種種]有中離了渴愛的婆羅門呢?”“比丘,以何為因緣(yatonidānaṃ),諸妄衍想之分(papañcasaññāsaṅkhā)便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終,正是諸瞋恚隨眠之終,正是諸見隨眠之終,正是諸疑隨眠之終,正是諸慢隨眠之終,正是諸有貪隨眠之終,正是諸無明隨眠之終,正是執杖、執刀、爭吵、爭執、諍論、爾汝相斥、離間語、虛妄語之終。於此,這些惡不善法便無餘滅去。”世尊說了這[語]。善逝說了這[語]之後,便從座起而入住處。

201. Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kiṃvādī pana, bhante, bhagavā sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya na kenaci loke viggayha tiṭṭhati? Kathañca pana, bhante, bhagavantaṃ kāmehi visaṃyuttaṃ viharantaṃ taṃ brāhmaṇaṃ akathaṃkathiṃ chinnakukkuccaṃ bhavābhave vītataṇhaṃ saññā nānusentī’’ti? ‘‘Yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti. Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ. Esevanto rāgānusayānaṃ, esevanto paṭighānusayānaṃ, esevanto diṭṭhānusayānaṃ, esevanto vicikicchānusayānaṃ, esevanto mānānusayānaṃ, esevanto bhavarāgānusayānaṃ, esevanto avijjānusayānaṃ, esevanto daṇḍādāna-satthādāna-kalaha-viggaha-vivāda-tuvaṃtuvaṃ-pesuñña-musāvādānaṃ. Etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’ti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
202已對照

二〇二、那時,世尊離去不久,那些比丘這樣想:“賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘比丘,以何為因緣,諸妄衍想之分便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終……乃至……於此,這些惡不善法便無餘滅去。’這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,誰能詳解其義呢?”那時,那些比丘又這樣想:“這位具壽大迦旃延(Mahākaccāna)既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重。具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。我們何不往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,向具壽大迦旃延請問這一義呢?”

202. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā, vitthārena atthaṃ avibhajitvā, uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti. Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ. Esevanto rāgānusayānaṃ…pe… etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’’ti? Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’’ti.
PTS 1.111緬 1.157已對照

那時,那些比丘便往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,與具壽大迦旃延互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對具壽大迦旃延這樣說:“賢友迦旃延,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘比丘,以何為因緣,諸妄衍想之分便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終……乃至……於此,這些惡不善法便無餘滅去。’賢友迦旃延,世尊離去不久,我們這樣想:‘賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘比丘,以何為因緣,諸妄衍想之分便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終……乃至……於此,這些惡不善法便無餘滅去。’這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,誰能詳解其義呢?’賢友迦旃延,我們又這樣想:‘這位具壽大迦旃延既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重;具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。我們何不往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,向具壽大迦旃延請問這一義呢?’願具壽大迦旃延詳解[之]。”

Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavocuṃ – ‘‘idaṃ kho no, āvuso kaccāna, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti. Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ. Esevanto rāgānusayānaṃ…pe… etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’ti. Tesaṃ no, āvuso kaccāna, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘‘yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti. Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ. Esevanto rāgānusayānaṃ…pe… etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyāti? Tesaṃ no, āvuso kaccāna, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ, pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Vibhajatāyasmā mahākaccāno’’ti.
203緬 1.158已對照

二〇三、“賢友們,猶如有人求心材、尋心材,為遍求心材而行,來到一棵立著的、有心材的大樹前,卻越過[樹]根、越過[樹]幹,以為應在枝葉間求心材;諸具壽這[所作]也正是這樣的[情形]——在導師現前時,你們越過了那位世尊,卻以為應向我們請問這一義。賢友們,因為那位世尊知而知、見而見,是成為眼者、成為智者、成為法者、成為梵者、能說者、能宣說者、義之引導者、不死之施與者、法主、如來。而那時正是應向世尊本人請問這一義的時候。世尊怎樣為你們解答,你們便應那樣受持[它]。”“賢友迦旃延,確實如此,世尊知而知、見而見,是成為眼者、成為智者、成為法者、成為梵者、能說者、能宣說者、義之引導者、不死之施與者、法主、如來。而那時也正是我們應向世尊本人請問這一義的時候。世尊怎樣為我們解答,我們便應那樣受持[它]。然而具壽大迦旃延既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重;具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。願具壽大迦旃延不以為難而詳解[之]。”“那麼,賢友們,你們要聽,好好地作意,我要說了。”“是,賢友。”那些比丘應諾具壽大迦旃延。具壽大迦旃延這樣說——

203. ‘‘Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṃ, atikkamma khandhaṃ, sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya; evaṃsampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte, taṃ bhagavantaṃ atisitvā, amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha. So hāvuso, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto, vattā pavattā, atthassa ninnetā, amatassa dātā, dhammassāmī tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi, yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyātha. Yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti. ‘‘Addhāvuso kaccāna, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto, vattā pavattā, atthassa ninnetā, amatassa dātā, dhammassāmī tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi, yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyāma. Yathā no bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāma. Api cāyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ, pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṃ katvā’’ti [agarukatvā (sī.), agarukaritvā (syā. pī.)]. ‘‘Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahākaccāno etadavoca –
204已對照

二〇四、“賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘比丘,以何為因緣,諸妄衍想之分便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終……乃至……於此,這些惡不善法便無餘滅去。’賢友們,對這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,我是這樣詳解其義的——

204. ‘‘Yaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti. Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ, esevanto rāgānusayānaṃ…pe… etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’ti, imassa kho ahaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi –
PTS 1.112已對照

“賢友們,緣眼與諸色而生起眼識;三者的會合[即]觸(phassa);觸緣受;凡所受者即想(saññā)之,凡所想者即尋(vitakka)之,凡所尋者即妄衍(papañca)之;以凡所妄衍者為因緣,於過去、未來、現在的眼所識的諸色上,諸妄衍想之分便襲逼人。賢友們,緣耳與諸聲而生起耳識……乃至……緣鼻與諸香而生起鼻識……乃至……緣舌與諸味而生起舌識……乃至……緣身與諸所觸(phoṭṭhabba)而生起身識……乃至……緣意與諸法而生起意識;三者的會合[即]觸;觸緣受;凡所受者即想之,凡所想者即尋之,凡所尋者即妄衍之;以凡所妄衍者為因緣,於過去、未來、現在的意所識的諸法上,諸妄衍想之分便襲逼人。

‘‘Cakkhuñcāvuso, paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, yaṃ vedeti taṃ sañjānāti, yaṃ sañjānāti taṃ vitakketi, yaṃ vitakketi taṃ papañceti, yaṃ papañceti tatonidānaṃ purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti atītānāgatapaccuppannesu cakkhuviññeyyesu rūpesu. Sotañcāvuso, paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṃ…pe… ghānañcāvuso, paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṃ…pe… jivhañcāvuso, paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ…pe… kāyañcāvuso, paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṃ…pe… manañcāvuso, paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso, phassapaccayā vedanā, yaṃ vedeti taṃ sañjānāti, yaṃ sañjānāti taṃ vitakketi, yaṃ vitakketi taṃ papañceti, yaṃ papañceti tatonidānaṃ purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti atītānāgatapaccuppannesu manoviññeyyesu dhammesu.
緬 1.159已對照

“賢友們,說‘有眼時、有色時、有眼識時,他將作觸之施設(phassapaññatti)’——這[種]處是存在的。有觸之施設時,說‘他將作受之施設’——這[種]處是存在的。有受之施設時,說‘他將作想之施設’——這[種]處是存在的。有想之施設時,說‘他將作尋之施設’——這[種]處是存在的。有尋之施設時,說‘他將作諸妄衍想之分之襲逼的施設’——這[種]處是存在的。賢友們,說‘有耳時、有聲時……乃至……有鼻時、有香時……乃至……有舌時、有味時……乃至……有身時、有所觸時……乃至……有意時、有法時、有意識時,他將作觸之施設’——這[種]處是存在的。有觸之施設時,說‘他將作受之施設’——這[種]處是存在的。有受之施設時,說‘他將作想之施設’——這[種]處是存在的。有想之施設時,說‘他將作尋之施設’——這[種]處是存在的。有尋之施設時,說‘他將作諸妄衍想之分之襲逼的施設’——這[種]處是存在的。

‘‘So vatāvuso, cakkhusmiṃ sati rūpe sati cakkhuviññāṇe sati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Phassapaññattiyā sati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Vedanāpaññattiyā sati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Saññāpaññattiyā sati vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Vitakkapaññattiyā sati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. So vatāvuso, sotasmiṃ sati sadde sati…pe… ghānasmiṃ sati gandhe sati…pe… jivhāya sati rase sati…pe… kāyasmiṃ sati phoṭṭhabbe sati…pe… manasmiṃ sati dhamme sati manoviññāṇe sati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Phassapaññattiyā sati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Vedanāpaññattiyā sati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Saññāpaññattiyā sati vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati. Vitakkapaññattiyā sati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati.
已對照

“賢友們,說‘沒有眼時、沒有色時、沒有眼識時,他將作觸之施設’——這[種]處是不存在的。沒有觸之施設時,說‘他將作受之施設’——這[種]處是不存在的。沒有受之施設時,說‘他將作想之施設’——這[種]處是不存在的。沒有想之施設時,說‘他將作尋之施設’——這[種]處是不存在的。沒有尋之施設時,說‘他將作諸妄衍想之分之襲逼的施設’——這[種]處是不存在的。賢友們,說‘沒有耳時、沒有聲時……乃至……沒有鼻時、沒有香時……乃至……沒有舌時、沒有味時……乃至……沒有身時、沒有所觸時……乃至……沒有意時、沒有法時、沒有意識時,他將作觸之施設’——這[種]處是不存在的。沒有觸之施設時,說‘他將作受之施設’——這[種]處是不存在的。沒有受之施設時,說‘他將作想之施設’——這[種]處是不存在的。沒有想之施設時,說‘他將作尋之施設’——這[種]處是不存在的。沒有尋之施設時,說‘他將作諸妄衍想之分之襲逼的施設’——這[種]處是不存在的。

‘‘So vatāvuso, cakkhusmiṃ asati rūpe asati cakkhuviññāṇe asati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Phassapaññattiyā asati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Vedanāpaññattiyā asati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Saññāpaññattiyā asati vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Vitakkapaññattiyā asati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So vatāvuso, sotasmiṃ asati sadde asati…pe… ghānasmiṃ asati gandhe asati…pe… jivhāya asati rase asati…pe… kāyasmiṃ asati phoṭṭhabbe asati…pe… manasmiṃ asati dhamme asati manoviññāṇe asati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Phassapaññattiyā asati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Vedanāpaññattiyā asati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Saññāpaññattiyā asati vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Vitakkapaññattiyā asati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
PTS 1.113緬 1.160已對照

“賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘比丘,以何為因緣,諸妄衍想之分便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終……乃至……於此,這些惡不善法便無餘滅去。’賢友們,對這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,我便是這樣詳解其義的。而諸具壽若願意,可往世尊本人[之處]去,請問這一義。世尊怎樣為我們解答,你們便應那樣受持[它]。”

‘‘Yaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ esevanto rāgānusayānaṃ…pe… etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’ti, imassa kho ahaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi. Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha. Yathā no bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti.
205PTS 1.114緬 1.161已對照

二〇五、那時,那些比丘歡喜、隨喜具壽大迦旃延所說,便從座起,往世尊[之處]去;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說:“尊者,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘比丘,以何為因緣,諸妄衍想之分便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終……乃至……於此,這些惡不善法便無餘滅去。’尊者,世尊離去不久,我們這樣想:‘賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘比丘,以何為因緣,諸妄衍想之分便襲逼人——於此若無應歡喜的、應說的、應耽著的,這便正是諸貪隨眠之終,正是諸瞋恚隨眠之終,正是諸見隨眠之終,正是諸疑隨眠之終,正是諸慢隨眠之終,正是諸有貪隨眠之終,正是諸無明隨眠之終,正是執杖、執刀、爭吵、爭執、諍論、爾汝相斥、離間語、虛妄語之終。於此,這些惡不善法便無餘滅去。’這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,誰能詳解其義呢?’尊者,我們又這樣想:‘這位具壽大迦旃延既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重;具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。我們何不往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,向具壽大迦旃延請問這一義呢?’尊者,於是我們便往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,向具壽大迦旃延請問了這一義。尊者,具壽大迦旃延以這些行相、這些句、這些文為我們詳解了[其]義。”“諸比丘,大迦旃延是賢智者;諸比丘,大迦旃延是大慧者。諸比丘,你們若向我請問這一義,我也會正像大迦旃延所解答的那樣解答[它]。這正是它的義。你們便應這樣受持[它]。”

205. Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘yaṃ kho no, bhante, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti. Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ. Esevanto rāgānusayānaṃ…pe… etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’ti. Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘‘yatonidānaṃ, bhikkhu, purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti. Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ. Esevanto rāgānusayānaṃ, esevanto paṭighānusayānaṃ, esevanto diṭṭhānusayānaṃ, esevanto vicikicchānusayānaṃ, esevanto mānānusayānaṃ, esevanto bhavarāgānusayānaṃ, esevanto avijjānusayānaṃ, esevanto daṇḍādāna-satthādāna-kalaha-viggaha-vivādatuvaṃtuvaṃ-pesuñña-musāvādānaṃ. Etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī’’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’ti? Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ, pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ, yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti. Atha kho mayaṃ, bhante, yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipucchimha. Tesaṃ no, bhante, āyasmatā mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto’’ti. ‘‘Paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno; mahāpañño, bhikkhave, mahākaccāno. Maṃ cepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ mahākaccānena byākataṃ. Eso cevetassa attho. Evañca [evemeva ca (ka.)] naṃ dhārethā’’ti.
已對照

這樣說時,具壽阿難對世尊這樣說:“尊者,猶如有人為飢餓虛弱所困而得到蜜丸(madhupiṇḍika),他無論從哪裡嘗,都嘗得甜美之味、無須再添[味]的(asecanaka)[味]。尊者,正是這樣,心思之性、賢才之性(dabbajātika)的比丘,無論從哪裡以慧詳察這一法門之義,都得到心滿意足,都得到心的淨信。尊者,這一法門叫什麼名字呢?”“阿難,因此你就把這一法門受持為‘蜜丸法門’吧。”

Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘seyyathāpi, bhante, puriso jighacchādubbalyapareto madhupiṇḍikaṃ adhigaccheyya, so yato yato sāyeyya, labhetheva sādurasaṃ asecanakaṃ. Evameva kho, bhante, cetaso bhikkhu dabbajātiko, yato yato imassa dhammapariyāyassa paññāya atthaṃ upaparikkheyya, labhetheva attamanataṃ, labhetheva cetaso pasādaṃ. Ko nāmo ayaṃ [ko nāmāyaṃ (syā.)], bhante, dhammapariyāyo’’ti? ‘‘Tasmātiha tvaṃ, ānanda, imaṃ dhammapariyāyaṃ madhupiṇḍikapariyāyo tveva naṃ dhārehī’’ti.
已對照

世尊說了這[語]。具壽阿難心滿意足,歡喜世尊所說。

Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
已對照

《蜜丸經》終,[《獅子吼品》中之]第八[經]。

Madhupiṇḍikasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.