快樂巴利palinanda.cc

中部第138經 · 綱要分別經 Uddesavibhaṅgasuttaṃ

本經目錄八、綱要分別經

313PTS 3.223已對照

八、綱要分別經

三一三、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——“諸比丘,我要為你們說綱要(uddesa)與分別(vibhaṅga)。你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

313. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘uddesavibhaṅgaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
已對照

“諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。”世尊說了這[語]。善逝說了這[語]之後,便從座起而入住處。

‘‘Tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā [yathā yathāssa (sī. syā. kaṃ. pī.)] upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ, ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’’ti. Idamavoca bhagavā. Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
314PTS 3.224緬 3.266已對照

三一四、那時,世尊離去不久,那些比丘這樣想:“賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。’這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,誰能詳解其義呢?”那時,那些比丘又這樣想:“這位具壽大迦旃延(Mahākaccāna)既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重;具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。我們何不往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,向具壽大迦旃延請問這一義呢?”

314. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi – ‘‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ, ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’’ti? Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ; pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’’ti.
已對照

那時,那些比丘來到具壽大迦旃延之處;到了之後,與具壽大迦旃延互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對具壽大迦旃延這樣說——

Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavocuṃ –
緬 3.267已對照

“賢友迦旃延,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。’賢友迦旃延,世尊離去不久,我們這樣想:‘賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,誰能詳解其義呢?’賢友迦旃延,我們又這樣想:‘這位具壽大迦旃延既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重。具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。我們何不往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,向具壽大迦旃延請問這一義呢?’願具壽大迦旃延詳解[之]。”

‘‘Idaṃ kho no, āvuso kaccāna, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ, ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti. Tesaṃ no, āvuso kaccāna, amhākaṃ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’’ti. ‘‘Tesaṃ no, āvuso kaccāna, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti – vibhajatāyasmā mahākaccāno’’ti.
315PTS 3.225已對照

三一五、“賢友們,猶如有人求心材、尋心材,為遍求心材而行,來到一棵立著的、有心材的大樹前,卻越過[樹]根、越過[樹]幹,以為應在枝葉間求心材;諸具壽這[所作]也正是這樣的[情形]——在導師現前時,你們越過了那位世尊,卻以為應向我們請問這一義。賢友們,因為那位世尊知而知、見而見,是成為眼者、成為智者、成為法者、成為梵者、能說者、能宣說者、義之引導者、不死之施與者、法主、如來。而那時正是應向世尊本人請問這一義的時候。世尊怎樣為你們解答,你們便應那樣受持[它]。”“賢友迦旃延,確實如此,世尊知而知、見而見,是成為眼者、成為智者、成為法者、成為梵者、能說者、能宣說者、義之引導者、不死之施與者、法主、如來。而那時也正是我們應向世尊本人請問這一義的時候。世尊怎樣為我們解答,我們便應那樣受持[它]。然而具壽大迦旃延既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重。具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。願具壽大迦旃延不以為難而詳解[之]。”“那麼,賢友們,你們要聽,好好地作意,我要說了。”“是,賢友。”那些比丘應諾具壽大迦旃延。具壽大迦旃延這樣說——

315. ‘‘‘Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṃ atikkamma khandhaṃ sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya, evaṃ sampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte taṃ bhagavantaṃ atisitvā amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha. So hāvuso, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyātha; yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāthā’’’ti. ‘Addhāvuso kaccāna, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. So ceva panetassa kālo ahosi yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyāma; yathā no bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāma. Api cāyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṃ karitvā’ti. ‘Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’ti. ‘Evamāvuso’ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahākaccāno etadavoca –
緬 3.268已對照

“賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。’賢友們,對這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,我是這樣詳解其義的。

‘Yaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya, bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti. Imassa kho ahaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi.
316已對照

三一六、“賢友們,怎樣稱為識向外散亂、擴散呢?賢友們,在此,比丘以眼見色後,識隨逐於色相,為色相之味所貪著,為色相之味所縛,與色相之味之結相應——[這]稱為識向外散亂、擴散。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,識隨逐於法相,為法相之味所貪著,為法相之味所縛,與法相之味之結相應——[這]稱為識向外散亂、擴散。賢友們,這樣稱為識向外散亂、擴散。

316. ‘‘Kathañcāvuso, bahiddhā viññāṇaṃ vikkhittaṃ visaṭanti vuccati? Idhāvuso, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā rūpanimittānusāri viññāṇaṃ hoti rūpanimittassādagadhitaṃ […gathitaṃ (sī. pī.)] rūpanimittassādavinibandhaṃ […vinibandhaṃ (sī. pī.)] rūpanimittassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ bahiddhā viññāṇaṃ vikkhittaṃ visaṭanti vuccati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya dhammanimittānusārī viññāṇaṃ hoti; dhammanimittassādagadhitaṃ dhammanimittassādavinibandhaṃ dhammanimittassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ bahiddhā viññāṇaṃ vikkhittaṃ visaṭanti vuccati. Evaṃ kho āvuso, bahiddhā viññāṇaṃ vikkhittaṃ visaṭanti vuccati.
317PTS 3.226已對照

三一七、“賢友們,怎樣稱為識不向外散亂、不擴散呢?賢友們,在此,比丘以眼見色後,識不隨逐於色相,不為色相之味所貪著,不為色相之味所縛,不與色相之味之結相應——[這]稱為識不向外散亂、不擴散。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,識不隨逐於法相,不為法相之味所貪著,不為法相之味所縛,不與法相之味之結相應——[這]稱為識不向外散亂、不擴散。賢友們,這樣稱為識不向外散亂、不擴散。

317. ‘‘Kathañcāvuso, bahiddhā viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭanti vuccati? Idhāvuso, bhikkhuno cakkhunā rūpaṃ disvā na rūpanimittānusāri viññāṇaṃ hoti rūpanimittassādagadhitaṃ na rūpanimittassādavinibandhaṃ na rūpanimittassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ bahiddhā viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭanti vuccati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na dhammanimittānusārī viññāṇaṃ hoti na dhammanimittassādagadhitaṃ na dhammanimittassādavinibandhaṃ na dhammanimittassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ bahiddhā viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭanti vuccati. Evaṃ kho, āvuso, bahiddhā viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭanti vuccati.
318緬 3.269已對照

三一八、“賢友們,怎樣稱為於內住立呢?賢友們,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。他的識隨逐於離生喜樂,為離生喜樂之味所貪著,為離生喜樂之味所縛,與離生喜樂之味之結相應——[這]稱為心於內住立。

318. ‘‘Kathañcāvuso, ajjhattaṃ [ajjhattaṃ cittaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] saṇṭhitanti vuccati? Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṃ hoti vivekajapītisukhassādagadhitaṃ vivekajapītisukhassādavinibandhaṃ vivekajapītisukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ saṇṭhitanti vuccati.
已對照

“再者,賢友們,比丘尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。他的識隨逐於定生喜樂,為定生喜樂之味所貪著,為定生喜樂之味所縛,與定生喜樂之味之結相應——[這]稱為心於內住立。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa samādhijapītisukhānusāri viññāṇaṃ hoti samādhijapītisukhassādagadhitaṃ samādhijapītisukhassādavinibandhaṃ samādhijapītisukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ saṇṭhitanti vuccati.
已對照

“再者,賢友們,比丘離喜,住於舍,具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。他的識隨逐於舍,為舍樂之味所貪著,為舍樂之味所縛,與舍樂之味之結相應——[這]稱為心於內住立。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa upekkhānusāri viññāṇaṃ hoti upekkhāsukhassādagadhitaṃ upekkhāsukhassādavinibandhaṃ upekkhāsukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ saṇṭhitanti vuccati.
已對照

“再者,賢友們,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。他的識隨逐於不苦不樂,為不苦不樂之味所貪著,為不苦不樂之味所縛,與不苦不樂之味之結相應——[這]稱為心於內住立。賢友們,這樣稱為於內住立。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa adukkhamasukhānusāri viññāṇaṃ hoti adukkhamasukhassādagadhitaṃ adukkhamasukhassādavinibandhaṃ adukkhamasukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ saṇṭhitanti vuccati. Evaṃ kho, āvuso, ajjhattaṃ [ajjhattaṃ cittaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] saṇṭhitanti vuccati.
319PTS 3.227已對照

三一九、“賢友們,怎樣稱為於內不住立呢?賢友們,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法……乃至……成就並住於初禪。他的識不隨逐於離生喜樂,不為離生喜樂之味所貪著,不為離生喜樂之味所縛,不與離生喜樂之味之結相應——[這]稱為心於內不住立。

319. ‘‘Kathañcāvuso, ajjhattaṃ [ajjhattaṃ cittaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] asaṇṭhitanti vuccati? Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa na vivekajapītisukhānusāri viññāṇaṃ hoti na vivekajapītisukhassādagadhitaṃ na vivekajapītisukhassādavinibandhaṃ na vivekajapītisukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ asaṇṭhitanti vuccati.
已對照

“再者,賢友們,比丘尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪。他的識不隨逐於定生喜樂,不為定生喜樂之味所貪著,不為定生喜樂之味所縛,不與定生喜樂之味之結相應——[這]稱為心於內不住立。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa na samādhijapītisukhānusāri viññāṇaṃ hoti na samādhijapītisukhassādagadhitaṃ na samādhijapītisukhassādavinibandhaṃ na samādhijapītisukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ asaṇṭhitanti vuccati.
緬 3.270已對照

“再者,賢友們,比丘離喜……乃至……成就並住於第三禪。他的識不隨逐於舍,不為舍樂之味所貪著,不為舍樂之味所縛,不與舍樂之味之結相應——[這]稱為心於內不住立。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa na upekkhānusāri viññāṇaṃ hoti na upekkhāsukhassādagadhitaṃ na upekkhāsukhassādavinibandhaṃ na upekkhāsukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ asaṇṭhitanti vuccati.
已對照

“再者,賢友們,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。他的識不隨逐於不苦不樂,不為不苦不樂之味所貪著,不為不苦不樂之味所縛,不與不苦不樂之味之結相應——[這]稱為心於內不住立。賢友們,這樣稱為於內不住立。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa na adukkhamasukhānusāri viññāṇaṃ hoti na adukkhamasukhassādagadhitaṃ na adukkhamasukhassādavinibandhaṃ na adukkhamasukhassādasaṃyojanasaṃyuttaṃ ajjhattaṃ cittaṃ asaṇṭhitanti vuccati. Evaṃ kho, āvuso, ajjhattaṃ [ajjhattaṃ cittaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] asaṇṭhitanti vuccati.
320PTS 3.228已對照

三二〇、“賢友們,怎樣是不執取而戰慄呢?賢友們,在此,無聞凡夫不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士,不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他隨觀色為自我,或[隨觀]自我為有色,或[隨觀]色在自我中,或[隨觀]自我在色中。他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他的識隨轉於色的變易。由隨轉於色的變易而生的戰慄與諸法的生起,遍盡他的心而住立。由於心被遍盡,他便有驚駭、有惱害、有顧戀,並且不執取而戰慄。[他隨觀]受……乃至……想……諸行……識為自我,或[隨觀]自我為有識,或[隨觀]識在自我中,或[隨觀]自我在識中。他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他的識隨轉於識的變易。由隨轉於識的變易而生的戰慄與諸法的生起,遍盡他的心而住立。由於心被遍盡,他便有驚駭、有惱害、有顧戀,並且不執取而戰慄。賢友們,這樣是不執取而戰慄。

320. ‘‘Kathañcāvuso, anupādā paritassanā hoti? Idhāvuso, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati, aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa rūpavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca anupādāya ca paritassati. Vedanaṃ …pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati, aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca anupādāya ca paritassati. Evaṃ kho, āvuso, anupādā paritassanā hoti.
321緬 3.271已對照

三二一、“賢友們,怎樣是不執取而不戰慄呢?賢友們,在此,有聞的聖弟子見諸聖者,善巧於聖者之法,善受聖者之法調教;見諸善士,善巧於善士之法,善受善士之法調教——他不隨觀色為自我,不[隨觀]自我為有色,不[隨觀]色在自我中,不[隨觀]自我在色中。他的那色變易、變化。由於色的變易、變化,他的識不隨轉於色的變易。由隨轉於色的變易而生的戰慄與諸法的生起,不遍盡他的心而住立。由於心不被遍盡,他既無驚駭,也無惱害,也無顧戀,並且不執取而不戰慄。不[隨觀]受……不[隨觀]想……不[隨觀]諸行……他不隨觀識為自我,不[隨觀]自我為有識,不[隨觀]識在自我中,不[隨觀]自我在識中。他的那識變易、變化。由於識的變易、變化,他的識不隨轉於識的變易。由隨轉於識的變易而生的戰慄與諸法的生起,不遍盡他的心而住立。由於心不被遍盡,他既無驚駭,也無惱害,也無顧戀,並且不執取而不戰慄。賢友們,這樣是不執取而不戰慄。

321. ‘‘Kathañcāvuso, anupādānā aparitassanā hoti? Idhāvuso, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati na rūpavantaṃ vā attānaṃ na attani vā rūpaṃ na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati, aññathā hoti. Tassa rūpavipariṇāmaññathābhāvā na ca rūpavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na rūpavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā na cevuttāsavā [na ca uttāsavā (sī.)] hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā anupādāya ca na paritassati. Na vedanaṃ… na saññaṃ… na saṅkhāre… na viññāṇaṃ attato samanupassati na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ na attani vā viññāṇaṃ na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati, aññathā hoti. Tassa viññāṇavipariṇāmaññathābhāvā na ca viññāṇavipariṇāmānuparivatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na viññāṇavipariṇāmānuparivattajā paritassanā dhammasamuppādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati. Evaṃ kho, āvuso, anupādā aparitassanā hoti.
PTS 3.229已對照

“賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。’賢友們,對這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,我便是這樣詳解其義的。而諸具壽若願意,可往世尊本人[之處]去,請問這一義。世尊怎樣為你們解答,你們便應那樣受持[它]。”

‘‘Yaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ, ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’ti. Imassa kho ahaṃ, āvuso, bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi. Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha; yathā vo bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā’’ti.
322緬 3.272已對照

三二二、那時,那些比丘歡喜、隨喜具壽大迦旃延所說,便從座起,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的那些比丘對世尊這樣說——

“尊者,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——‘諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。’

“尊者,世尊離去不久,我們這樣想:‘賢友們,世尊為我們略說了綱要而未詳解其義,便從座起而入住處——諸比丘,比丘應當如此如此地詳察:隨著他如何如何地詳察,他的識便不向外散亂、不擴散,於內不住立,不執取而不戰慄。諸比丘,識不向外散亂、不擴散,於內不住立時,對於不執取而不戰慄者,未來便沒有生、老、死、苦之集起、生成。這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要,誰能詳解其義呢?’尊者,我們又這樣想:‘這位具壽大迦旃延既受導師所讚歎,又為有智的諸同梵行者所敬重。具壽大迦旃延能詳解這由世尊所略說、所說出而未詳解其義的綱要之義。我們何不往具壽大迦旃延[之處]去;到了之後,向具壽大迦旃延請問這一義呢?’

“尊者,於是我們便來到具壽大迦旃延之處;到了之後,向具壽大迦旃延請問了這一義。尊者,具壽大迦旃延以這些行相、這些句、這些文為我們詳解了[其]義。”

“諸比丘,大迦旃延是賢智者;諸比丘,大迦旃延是大慧者。諸比丘,你們若向我請問這一義,我也會正像大迦旃延所解答的那樣解答[它]。這正是它的義。你們便應這樣受持[它]。”

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。

322. Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘Yaṃ kho no, bhante, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – ‘tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ, ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotī’’’ti.
‘‘Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ, acirapakkantassa bhagavato, etadahosi – ‘idaṃ kho no, āvuso, bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho – tathā tathā, bhikkhave, bhikkhu upaparikkheyya, yathā yathā upaparikkhato bahiddhā cassa viññāṇaṃ avikkhittaṃ avisaṭaṃ, ajjhattaṃ asaṇṭhitaṃ anupādāya na paritasseyya. Bahiddhā, bhikkhave, viññāṇe avikkhitte avisaṭe sati ajjhattaṃ asaṇṭhite anupādāya aparitassato āyatiṃ jātijarāmaraṇadukkhasamudayasambhavo na hotīti. Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā’ti? Tesaṃ no, bhante, amhākaṃ etadahosi – ‘ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ. Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ. Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā’ti.
‘‘Atha kho mayaṃ, bhante, yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipucchimha. Tesaṃ no, bhante, āyasmatā mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto’’ti.
‘‘Paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno; mahāpañño, bhikkhave, mahākaccāno. Maṃ cepi tumhe, bhikkhave, etamatthaṃ paṭipuccheyyātha, ahampi evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ mahākaccānena byākataṃ. Eso cevetassa [eso cetassa (sī. pī.), eso ceva tassa (syā. kaṃ.), esoyeva tassa (ka.)] attho. Evañca naṃ dhāreyyāthā’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Uddesavibhaṅgasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.
已對照

《綱要分別經》終,[《分別品》中之]第八[經]。