快樂巴利palinanda.cc

中部第137經 · 六處分別經 Saḷāyatanavibhaṅgasuttaṃ

本經目錄七、六處分別經

304已對照

七、六處分別經

三〇四、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——“諸比丘,我要為你們說六處分別(saḷāyatanavibhaṅga)。你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

304. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘saḷāyatanavibhaṅgaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
PTS 3.216緬 3.259已對照

“‘六內處應當了知,六外處應當了知,六識身應當了知,六觸身應當了知,十八意近伺(manopavicāra)應當了知,三十六眾生之道(sattapada)應當了知;於此中,你們要依止此而舍斷此;有三念處,聖者親近之;聖者親近[彼],導師才堪教誡徒眾;他被稱為諸調御者(yoggācariya)中的無上者、調御丈夫’——這是六處分別的綱要。

‘‘‘Cha ajjhattikāni āyatanāni veditabbāni, cha bāhirāni āyatanāni veditabbāni, cha viññāṇakāyā veditabbā, cha phassakāyā veditabbā, aṭṭhārasa manopavicārā veditabbā, chattiṃsa sattapadā veditabbā, tatra idaṃ nissāya idaṃ pajahatha, tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati, so vuccati yoggācariyānaṃ [yogācariyānaṃ (ka.)] anuttaro purisadammasārathī’ti – ayamuddeso saḷāyatanavibhaṅgassa.
305已對照

三〇五、“‘六內處應當了知’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?‘眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處——六內處應當了知’——這樣所說的,就是就這個而說的。

305. ‘‘‘Cha ajjhattikāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhāyatanaṃ sotāyatanaṃ ghānāyatanaṃ jivhāyatanaṃ kāyāyatanaṃ manāyatanaṃ – cha ajjhattikāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“‘六外處應當了知’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?‘色處、聲處、香處、味處、觸處、法處——六外處應當了知’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Cha bāhirāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ dhammāyatanaṃ – cha bāhirāni āyatanāni veditabbānī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“‘六識身應當了知’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?‘眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識——六識身應當了知’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Cha viññāṇakāyā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇaṃ ghānaviññāṇaṃ jivhāviññāṇaṃ kāyaviññāṇaṃ manoviññāṇaṃ – cha viññāṇakāyā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
已對照

“‘六觸身應當了知’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?‘眼觸、耳觸、鼻觸、舌觸、身觸、意觸——六觸身應當了知’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Cha phassakāyā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso – cha phassakāyā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
PTS 3.217已對照

“‘十八意近伺應當了知’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?‘以眼見色後,近伺於處在喜悅位的色,近伺於處在憂位的色,近伺於處在舍位的色。以耳聞聲後……乃至……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,近伺於處在喜悅位的法,近伺於處在憂位的法,近伺於處在舍位的法。如是,六喜悅近伺、六憂近伺、六舍近伺——十八意近伺應當了知’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘‘Aṭṭhārasa manopavicārā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? ‘Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati, domanassaṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati, upekkhāṭṭhānīyaṃ rūpaṃ upavicarati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati, domanassaṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati, upekkhāṭṭhānīyaṃ dhammaṃ upavicarati. Iti cha somanassūpavicārā, cha domanassūpavicārā, cha upekkhūpavicārā, aṭṭhārasa manopavicārā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
306緬 3.260已對照

三〇六、“‘三十六眾生之道應當了知’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?六依家的喜悅、六依出離的喜悅、六依家的憂、六依出離的憂、六依家的舍、六依出離的舍。此中,哪六種是依家的諸喜悅呢?當[他]把眼所識的、可喜的、可樂的、可意的、悅意的、與世間財相關的諸色之獲得,作為獲得而觀見時,或者憶念先前曾獲得的、已過去、已滅、已變易的[諸色]時,喜悅生起。凡這樣的喜悅,這稱為依家的喜悅。耳所識的諸聲……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸所觸……當[他]把意所識的、可喜的、可樂的、可意的諸法……乃至……喜悅[生起]。凡這樣的喜悅,這稱為依家的喜悅。這些就是六依家的喜悅。

306. ‘‘‘Chattiṃsa sattapadā veditabbā’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Cha gehasitāni [gehassitāni (?)] somanassāni, cha nekkhammasitāni [nekkhammassitāni (ṭīkā)] somanassāni, cha gehasitāni domanassāni, cha nekkhammasitāni domanassāni, cha gehasitā upekkhā, cha nekkhammasitā upekkhā. Tattha katamāni cha gehasitāni somanassāni? Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ paṭilābhaṃ vā paṭilābhato samanupassato pubbe vā paṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati gehasitaṃ somanassaṃ. Sotaviññeyyānaṃ saddānaṃ… ghānaviññeyyānaṃ gandhānaṃ… jivhāviññeyyānaṃ rasānaṃ… kāyaviññeyyānaṃ phoṭṭhabbānaṃ… manoviññeyyānaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ…pe… somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati gehasitaṃ somanassaṃ. Imāni cha gehasitāni somanassāni.
PTS 3.218已對照

“此中,哪六種是依出離的諸喜悅呢?了知諸色的無常性、變易、離貪、滅之後,[見]‘先前的諸色與如今的諸色,那一切色都是無常的、苦的、變易之法’,如是如實以正慧見此時,喜悅生起。凡這樣的喜悅,這稱為依出離的喜悅。諸聲……諸香……諸味……諸所觸……了知諸法的無常性、變易、離貪、滅之後,[見]‘先前的諸法與如今的諸法,那一切法都是無常的、苦的、變易之法’,如是如實以正慧見此時,喜悅生起。凡這樣的喜悅,這稱為依出離的喜悅。這些就是六依出離的喜悅。

‘‘Tattha katamāni cha nekkhammasitāni somanassāni? Rūpānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ [vipariṇāmaṃ virāgaṃ nirodhaṃ (ka.)], ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassaṃ. Saddānaṃtveva… gandhānaṃtveva… rasānaṃtveva… phoṭṭhabbānaṃtveva… dhammānaṃtve aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva dhammā etarahi ca sabbe te dhammā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati somanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ somanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ somanassaṃ. Imāni cha nekkhammasitāni somanassāni.
307緬 3.261已對照

三〇七、“此中,哪六種是依家的諸憂呢?眼所識的諸色……乃至……耳所識的諸聲……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸所觸……當[他]把意所識的、可喜的、可樂的、可意的、悅意的、與世間財相關的諸法之不獲得,作為不獲得而觀見時,或者憶念先前不曾獲得的、已過去、已滅、已變易的[諸法]時,憂生起。凡這樣的憂,這稱為依家的憂。這些就是六依家的憂。

307. ‘‘Tattha katamāni cha gehasitāni domanassāni? Cakkhuviññeyyānaṃ rūpānaṃ…pe… sotaviññeyyānaṃ saddānaṃ… ghānaviññeyyānaṃ gandhānaṃ… jivhāviññeyyānaṃ rasānaṃ… kāyaviññeyyānaṃ phoṭṭhabbānaṃ… manoviññeyyānaṃ dhammānaṃ iṭṭhānaṃ kantānaṃ manāpānaṃ manoramānaṃ lokāmisapaṭisaṃyuttānaṃ appaṭilābhaṃ vā appaṭilābhato samanupassato pubbe vā appaṭiladdhapubbaṃ atītaṃ niruddhaṃ vipariṇataṃ samanussarato uppajjati domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati gehasitaṃ domanassaṃ. Imāni cha gehasitāni domanassāni.
PTS 3.219已對照

“此中,哪六種是依出離的諸憂呢?了知諸色的無常性、變易、離貪、滅之後,[見]‘先前的諸色與如今的諸色,那一切色都是無常的、苦的、變易之法’,如是如實以正慧見此之後,於諸無上解脫生起渴慕:‘我什麼時候才能成就並住於那個處——諸聖者如今所成就並住的那個處呢?’如是於諸無上解脫生起渴慕者,因渴慕之緣而生起憂。凡這樣的憂,這稱為依出離的憂。諸聲……乃至……諸香……諸味……諸所觸……了知諸法的無常性、變易、離貪、滅之後,[見]‘先前的諸法與如今的諸法,那一切法都是無常的、苦的、變易之法’,如是如實以正慧見此之後,於諸無上解脫生起渴慕:‘我什麼時候才能成就並住於那個處——諸聖者如今所成就並住的那個處呢?’如是於諸無上解脫生起渴慕者,因渴慕之緣而生起憂。凡這樣的憂,這稱為依出離的憂。這些就是六依出離的憂。

‘‘Tattha katamāni cha nekkhammasitāni domanassāni? Rūpānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti – ‘kudāssu [kadāssu (syā. kaṃ. pī.)] nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī’ti iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassaṃ. Saddānaṃtveva…pe… gandhānaṃtveva… rasānaṃtveva… phoṭṭhabbānaṃtveva… dhammānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva dhammā etarahi ca sabbe te dhammā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpeti – ‘kudāssu nāmāhaṃ tadāyatanaṃ upasampajja viharissāmi yadariyā etarahi āyatanaṃ upasampajja viharantī’ti iti anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato uppajjati pihapaccayā domanassaṃ. Yaṃ evarūpaṃ domanassaṃ idaṃ vuccati nekkhammasitaṃ domanassaṃ. Imāni cha nekkhammasitāni domanassāni.
308已對照

三〇八、“此中,哪六種是依家的舍呢?以眼見色後,於愚人、痴者、凡夫——未勝界限者、未勝異熟者、不見過患者、無聞凡夫——生起舍。凡這樣的舍,它不超越色,因此那舍稱為‘依家的’。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,於愚人、痴者、凡夫——未勝界限者、未勝異熟者、不見過患者、無聞凡夫——生起舍。凡這樣的舍,它不超越法,因此那舍稱為‘依家的’。這些就是六依家的舍。

308. ‘‘Tattha katamā cha gehasitā upekkhā? Cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa ( ) [(mandassa) (ka.)] puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa. Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā nātivattati. Tasmā sā [sāyaṃ (ka.)] upekkhā ‘gehasitā’ti vuccati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya uppajjati upekkhā bālassa mūḷhassa puthujjanassa anodhijinassa avipākajinassa anādīnavadassāvino assutavato puthujjanassa. Yā evarūpā upekkhā, dhammaṃ sā nātivattati. Tasmā sā upekkhā ‘gehasitā’ti vuccati. Imā cha gehasitā upekkhā.
緬 3.262已對照

“此中,哪六種是依出離的舍呢?了知諸色的無常性、變易、離貪、滅之後,[見]‘先前的諸色與如今的諸色,那一切色都是無常的、苦的、變易之法’,如是如實以正慧見此時,捨生起。凡這樣的舍,它超越色,因此那舍稱為‘依出離的’。諸聲……諸香……諸味……諸所觸……了知諸法的無常性、變易、離貪、滅之後,[見]‘先前的諸法與如今的諸法,那一切法都是無常的、苦的、變易之法’,如是如實以正慧見此時,捨生起。凡這樣的舍,它超越法,因此那舍稱為‘依出離的’。這些就是六依出離的舍。‘三十六眾生之道應當了知’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Tattha katamā cha nekkhammasitā upekkhā? Rūpānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva rūpā etarahi ca sabbe te rūpā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā. Yā evarūpā upekkhā, rūpaṃ sā ativattati. Tasmā sā upekkhā ‘nekkhammasitā’ti vuccati. Saddānaṃtveva… gandhānaṃtveva… rasānaṃtveva… phoṭṭhabbānaṃtveva… dhammānaṃtveva aniccataṃ viditvā vipariṇāmavirāganirodhaṃ, ‘pubbe ceva dhammā etarahi ca sabbe te dhammā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato uppajjati upekkhā. Yā evarūpā upekkhā, dhammaṃ sā ativattati. Tasmā sā upekkhā ‘nekkhammasitā’ti vuccati. Imā cha nekkhammasitā upekkhā. ‘Chattiṃsa sattapadā veditabbā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
309PTS 3.220已對照

三〇九、“‘於此中,你們要依止此而舍斷此’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,於此中,凡六依出離的喜悅,你們要依止它們、緣於它們;凡六依家的喜悅,你們要舍斷它們、超越它們。如是便有它們的舍斷,如是便有它們的超越。

309. ‘‘Tatra idaṃ nissāya idaṃ pajahathā’’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ; kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni somanassāni tāni nissāya tāni āgamma yāni cha gehasitāni somanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
已對照

“諸比丘,於此中,凡六依出離的憂,你們要依止它們、緣於它們;凡六依家的憂,你們要舍斷它們、超越它們。如是便有它們的舍斷,如是便有它們的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni domanassāni tāni nissāya tāni āgamma yāni cha gehasitāni domanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
已對照

“諸比丘,於此中,凡六依出離的舍,你們要依止它們、緣於它們;凡六依家的舍,你們要舍斷它們、超越它們。如是便有它們的舍斷,如是便有它們的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yā cha nekkhammasitā upekkhā tā nissāya tā āgamma yā cha gehasitā upekkhā tā pajahatha, tā samatikkamatha. Evametāsaṃ pahānaṃ hoti, evametāsaṃ samatikkamo hoti.
已對照

“諸比丘,於此中,凡六依出離的喜悅,你們要依止它們、緣於它們;凡六依出離的憂,你們要舍斷它們、超越它們。如是便有它們的舍斷,如是便有它們的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāni cha nekkhammasitāni somanassāni tāni nissāya tāni āgamma yāni cha nekkhammasitāni domanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
已對照

“諸比丘,於此中,凡六依出離的舍,你們要依止它們、緣於它們;凡六依出離的喜悅,你們要舍斷它們、超越它們。如是便有它們的舍斷,如是便有它們的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yā cha nekkhammasitā upekkhā tā nissāya tā āgamma yāni cha nekkhammasitāni somanassāni tāni pajahatha, tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti, evametesaṃ samatikkamo hoti.
310緬 3.263已對照

三一〇、“諸比丘,有種種的、依於種種的舍;有單一的、依於單一的舍。諸比丘,什麼是種種的、依於種種的舍呢?諸比丘,有於諸色的舍,有於諸聲的[舍],有於諸香的[舍],有於諸味的[舍],有於諸所觸的[舍]——諸比丘,這就是種種的、依於種種的舍。諸比丘,什麼是單一的、依於單一的舍呢?諸比丘,有依止空無邊處的舍,有依止識無邊處的[舍],有依止無所有處的[舍],有依止非想非非想處的[舍]——諸比丘,這就是單一的、依於單一的舍。

310. ‘‘Atthi, bhikkhave, upekkhā nānattā nānattasitā, atthi upekkhā ekattā ekattasitā. Katamā ca, bhikkhave, upekkhā nānattā nānattasitā? Atthi, bhikkhave, upekkhā rūpesu, atthi saddesu, atthi gandhesu, atthi rasesu, atthi phoṭṭhabbesu – ayaṃ, bhikkhave, upekkhā nānattā nānattasitā. Katamā ca, bhikkhave, upekkhā ekattā ekattasitā? Atthi, bhikkhave, upekkhā ākāsānañcāyatananissitā, atthi viññāṇañcāyatananissitā, atthi ākiñcaññāyatananissitā, atthi nevasaññānāsaññāyatananissitā – ayaṃ, bhikkhave, upekkhā ekattā ekattasitā.
已對照

“諸比丘,於此中,凡這單一的、依於單一的舍,你們要依止它、緣於它;凡這種種的、依於種種的舍,你們要舍斷它、超越它。如是便有它的舍斷,如是便有它的超越。

‘‘Tatra, bhikkhave, yāyaṃ upekkhā ekattā ekattasitā taṃ nissāya taṃ āgamma yāyaṃ upekkhā nānattā nānattasitā taṃ pajahatha, taṃ samatikkamatha. Evametissā pahānaṃ hoti, evametissā samatikkamo hoti.
PTS 3.221已對照

“諸比丘,你們要依止非彼所成性(atammayatā)、緣於非彼所成性;凡這單一的、依於單一的舍,你們要舍斷它、超越它。如是便有它的舍斷,如是便有它的超越。‘於此中,你們要依止此而舍斷此’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Atammayataṃ, bhikkhave, nissāya atammayataṃ āgamma yāyaṃ upekkhā ekattā ekattasitā taṃ pajahatha, taṃ samatikkamatha. Evametissā pahānaṃ hoti, evametissā samatikkamo hoti. ‘Tatra idaṃ nissāya idaṃ pajahathā’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
311已對照

三一一、“‘有三念處,聖者親近之;聖者親近[彼],導師才堪教誡徒眾’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,在此,導師作為悲憫者、求利益者,出於悲憫,為諸弟子說法:‘這是為了你們的利益,這是為了你們的安樂。’他的諸弟子不願聽聞,不傾耳,不安立心於了知,背離導師的教誡而行。諸比丘,於此,如來既不是不滿意的,也不感受不滿意,並且不被漏入而住,具念、正知。諸比丘,這是第一念處,聖者親近之;聖者親近[彼],導師才堪教誡徒眾。

311. ‘‘‘Tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahatī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ; kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Idha, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ, bhikkhave, paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati.
緬 3.264已對照

“再者,諸比丘,導師作為悲憫者、求利益者,出於悲憫,為諸弟子說法:‘這是為了你們的利益,這是為了你們的安樂。’他的一些弟子不願聽聞,不傾耳,不安立心於了知,背離導師的教誡而行;一些弟子願意聽聞,傾耳,安立心於了知,不背離導師的教誡而行。諸比丘,於此,如來既不是不滿意的,也不感受不滿意;也不是滿意的,也不感受滿意。舍離不滿意與滿意這二者,成為舍者而住,具念、正知。諸比丘,這稱為第二念處,聖者親近之;聖者親近[彼],導師才堪教誡徒眾。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa ekacce sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti; ekacce sāvakā sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, na ca vokkamma satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato na ceva anattamano hoti, na ca anattamanataṃ paṭisaṃvedeti; na ca attamano hoti, na ca attamanataṃ paṭisaṃvedeti. Anattamanatā ca attamanatā ca – tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, dutiyaṃ satipaṭṭhānaṃ yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati.
PTS 3.222已對照

“再者,諸比丘,導師作為悲憫者、求利益者,出於悲憫,為諸弟子說法:‘這是為了你們的利益,這是為了你們的安樂。’他的諸弟子願意聽聞,傾耳,安立心於了知,不背離導師的教誡而行。諸比丘,於此,如來既是滿意的,也感受滿意,並且不被漏入而住,具念、正知。諸比丘,這稱為第三念處,聖者親近之;聖者親近[彼],導師才堪教誡徒眾。‘有三念處,聖者親近之;聖者親近[彼],導師才堪教誡徒眾’——這樣所說的,就是就這個而說的。

‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññācittaṃ upaṭṭhapenti, na ca vokkamma satthusāsanā vattanti. Tatra, bhikkhave, tathāgato attamano ceva hoti, attamanatañca paṭisaṃvedeti, anavassuto ca viharati sato sampajāno. Idaṃ vuccati, bhikkhave, tatiyaṃ satipaṭṭhānaṃ yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahati. ‘Tayo satipaṭṭhānā yadariyo sevati, yadariyo sevamāno satthā gaṇamanusāsitumarahatī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vuttaṃ.
312緬 3.265已對照

三一二、“‘他被稱為諸調御者中的無上者、調御丈夫’——這樣說了,這是就什麼而說的呢?諸比丘,被調象師所調御的應調之象,只向一方奔馳——東方,或西方,或北方,或南方。諸比丘,被調馬師所調御的應調之馬,只向一方奔馳——東方,或西方,或北方,或南方。諸比丘,被調牛師所調御的應調之牛,只向一方奔馳——東方,或西方,或北方,或南方。諸比丘,而被如來、阿羅漢、正等正覺者所調御的應調之人,向八方遍馳:有色者見諸色——這是一方;內無色想者見外諸色——這是第二方;唯勝解為‘淨’——這是第三方;完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處——這是第四方;完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處——這是第五方;完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處——這是第六方;完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處——這是第七方;完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅——這是第八方。諸比丘,被如來、阿羅漢、正等正覺者所調御的應調之人,向這八方遍馳。‘他被稱為諸調御者中的無上者、調御丈夫’——這樣所說的,就是就這個而說的。”

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。

312. ‘‘‘So vuccati yoggācariyānaṃ anuttaro purisadammasārathī’ti – iti kho panetaṃ vuttaṃ. Kiñcetaṃ paṭicca vuttaṃ? Hatthidamakena, bhikkhave, hatthidammo sārito ekaṃyeva disaṃ dhāvati – puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Assadamakena, bhikkhave, assadammo sārito ekaññeva disaṃ dhāvati – puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Godamakena, bhikkhave, godammo sārito ekaṃyeva disaṃ dhāvati – puratthimaṃ vā pacchimaṃ vā uttaraṃ vā dakkhiṇaṃ vā. Tathāgatena hi, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena purisadammo sārito aṭṭha disā vidhāvati. Rūpī rūpāni passati – ayaṃ ekā disā; ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati – ayaṃ dutiyā disā; subhantveva adhimutto hoti – ayaṃ tatiyā disā; sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ catutthī disā; sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ pañcamī disā; sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ chaṭṭhī disā; sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ sattamī disā; sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati – ayaṃ aṭṭhamī disā. Tathāgatena, bhikkhave, arahatā sammāsambuddhena purisadammo sārito imā aṭṭha disā vidhāvati. ‘So vuccati yoggācariyānaṃ anuttaro purisadammasārathī’ti – iti yaṃ taṃ vuttaṃ idametaṃ paṭicca vutta’’nti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Saḷāyatanavibhaṅgasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.
已對照

《六處分別經》終,[《分別品》中之]第七[經]。