快樂巴利palinanda.cc

中部第127經 · 阿那律經 Anuruddhasuttaṃ

本經目錄七、阿那律經

229PTS 3.145已對照

七、阿那律經

二二九、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。於是,五支木匠(Pañcakaṅga thapati)召喚某人:“喂,人啊,你來,前往具壽阿那律(Anuruddha)那裡;到了之後,以我的名義以頭禮敬具壽阿那律雙足,[說]:‘尊者,五支木匠以頭禮敬具壽阿那律雙足。’並且這樣說:‘尊者,請具壽阿那律以自身為第四[人],接受五支木匠明日的飯食;尊者,也請具壽阿那律早些前來;尊者,五支木匠因王務而事務繁多、要辦的事很多。’”“是的,主人。”那人應諾了五支木匠,便前往具壽阿那律那裡;到了之後,禮敬具壽阿那律,坐在一旁。坐在一旁的那人對具壽阿那律這樣說——“尊者,五支木匠以頭禮敬具壽阿那律雙足,並且這樣說:‘尊者,請具壽阿那律以自身為第四[人],接受五支木匠明日的飯食;尊者,也請具壽阿那律早些前來;尊者,五支木匠因王務而事務繁多、要辦的事很多。’”具壽阿那律以默然表示接受。

229. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho pañcakaṅgo thapati aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa, yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandāhi [vandāhi, evañca vadehi (sī. pī.)] – ‘pañcakaṅgo, bhante, thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandatī’ti; evañca vadehi [evañca vadeti (sī. pī.)] – ‘adhivāsetu kira, bhante, āyasmā anuruddho pañcakaṅgassa thapatissa svātanāya attacatuttho bhattaṃ; yena ca kira, bhante, āyasmā anuruddho pagevataraṃ āgaccheyya; pañcakaṅgo, bhante, thapati [pañcakaṅgo thapati (sī. pī.)] bahukicco bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenā’’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho so puriso pañcakaṅgassa thapatissa paṭissutvā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ anuruddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so puriso āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca – ‘‘pañcakaṅgo, bhante, thapati āyasmato anuruddhassa pāde sirasā vandati, evañca vadeti – ‘adhivāsetu kira, bhante, āyasmā anuruddho pañcakaṅgassa thapatissa svātanāya attacatuttho bhattaṃ; yena ca kira, bhante, āyasmā anuruddho pagevataraṃ āgaccheyya; pañcakaṅgo, bhante, thapati bahukicco bahukaraṇīyo rājakaraṇīyenā’’’ti. Adhivāsesi kho āyasmā anuruddho tuṇhībhāvena.
230緬 3.185已對照

二三〇、於是,具壽阿那律在那一夜過後,在上午穿好[下衣],取了缽與衣,來到五支木匠的住處;到了之後,坐在所敷設的座位上。於是,五支木匠以上妙的嚼食、啖食親手奉侍具壽阿那律,使之飽足滿意。於是,當具壽阿那律食畢、手已離缽時,五支木匠取了一個低座,坐在一旁。坐在一旁的五支木匠對具壽阿那律這樣說——

230. Atha kho āyasmā anuruddho tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena pañcakaṅgassa thapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. Atha kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho pañcakaṅgo thapati āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca –
PTS 3.146已對照

“尊者,在此,長老比丘們來到我[這裡],這樣說:‘居士,你要修習無量心解脫(appamāṇā cetovimutti)。’有些長老這樣說:‘居士,你要修習廣大心解脫(mahaggatā cetovimutti)。’尊者,這無量心解脫與廣大心解脫——此等法是義異而文亦異呢,還是義一而唯文異呢?”“那麼,居士,在這一點上就由你自己來說吧;由此你將得到無誤[之見]。”“尊者,我是這樣想的:‘這無量心解脫與廣大心解脫——此等法是義一而唯文異。’”“居士,這無量心解脫與廣大心解脫——此等法是義異而文亦異。居士,也應依這一理趣(pariyāya)了知此事:這些法是如何義異而文亦異的。”

‘‘Idha maṃ, bhante, therā bhikkhū upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘appamāṇaṃ, gahapati, cetovimuttiṃ bhāvehī’ti [appamāṇā gahapati cetovimutti bhāvetabbāti (ka.)]. Ekacce therā evamāhaṃsu – ‘mahaggataṃ, gahapati, cetovimuttiṃ bhāvehī’ti. Yā cāyaṃ, bhante, appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti – ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā byañjanameva nāna’’nti? ‘‘Tena hi, gahapati, taṃ yevettha paṭibhātu. Apaṇṇakante ito bhavissatī’’ti. ‘‘Mayhaṃ kho, bhante, evaṃ hoti – ‘yā cāyaṃ appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā ekatthā byañjanameva nāna’’’nti. ‘‘Yā cāyaṃ, gahapati, appamāṇā cetovimutti yā ca mahaggatā cetovimutti ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Tadamināpetaṃ, gahapati, pariyāyena veditabbaṃ yathā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca’’.
已對照

“居士,什麼是無量心解脫呢?居士,在此,比丘以與慈俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣(vipula)、大(mahaggata)、無量(appamāṇa)、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。以與悲俱的心……以與喜俱的心……以與舍俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然;如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。居士,這稱為無量心解脫。

‘‘Katamā ca, gahapati, appamāṇā cetovimutti? Idha, gahapati, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā… muditāsahagatena cetasā… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ; iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati. Ayaṃ vuccati, gahapati, appamāṇā cetovimutti.
231PTS 3.147緬 3.186已對照

二三一、“居士,什麼是廣大心解脫呢?居士,在此,比丘於一棵樹下那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住。居士,這稱為廣大心解脫。居士,又在此,比丘於兩棵或三棵樹下那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住。居士,這也稱為廣大心解脫。居士,又在此,比丘於一個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住。居士,這也稱為廣大心解脫。居士,又在此,比丘於兩個或三個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住。居士,這也稱為廣大心解脫。居士,又在此,比丘於一個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住。居士,這也稱為廣大心解脫。居士,又在此,比丘於兩個或三個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住。居士,這也稱為廣大心解脫。居士,又在此,比丘於以海洋為邊際的大地那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住。居士,這也稱為廣大心解脫。居士,應依這一理趣了知此事:這些法是如何義異而文亦異的。

231. ‘‘Katamā ca, gahapati, mahaggatā cetovimutti? Idha, gahapati, bhikkhu yāvatā ekaṃ rukkhamūlaṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayaṃ vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayampi [ayaṃ (syā. kaṃ. ka.)] vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṃ pathaviṃ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Iminā kho etaṃ, gahapati, pariyāyena veditabbaṃ yathā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca.
232已對照

二三二、“居士,有這四種有之受生(bhavūpapatti)。哪四種[有之受生]呢?居士,在此,有一類人遍滿、勝解為‘少光’而住,他身壞命終之後,投生於少光天諸天的同伴中。居士,又在此,有一類人遍滿、勝解為‘無量光’而住,他身壞命終之後,投生於無量光天諸天的同伴中。居士,又在此,有一類人遍滿、勝解為‘雜染光’而住,他身壞命終之後,投生於雜染光天諸天的同伴中。居士,又在此,有一類人遍滿、勝解為‘遍淨光’而住,他身壞命終之後,投生於遍淨光天諸天的同伴中。居士,這就是四種有之受生。

232. ‘‘Catasso kho imā gahapati, bhavūpapattiyo. Katamā catasso? Idha, gahapati, ekacco ‘parittābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parittābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Idha pana, gahapati, ekacco ‘appamāṇābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā appamāṇābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Idha pana, gahapati, ekacco ‘saṃkiliṭṭhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā saṃkiliṭṭhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Idha pana, gahapati, ekacco ‘parisuddhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parisuddhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Imā kho, gahapati, catasso bhavūpapattiyo.
PTS 3.148緬 3.187已對照

“居士,有這樣的時候:那些天神聚集在一處,聚集在一處的那些[天神],容色的差異被見到,而光的差異不被見到。居士,猶如有人把許多油燈帶進一間屋裡;帶進一間屋裡的那些[油燈],焰的差異會被見到,而光的差異不會被見到;居士,正是這樣,有這樣的時候:那些天神聚集在一處,聚集在一處的那些[天神],容色的差異被見到,而光的差異不被見到。

‘‘Hoti kho so, gahapati, samayo, yā tā devatā ekajjhaṃ sannipatanti, tāsaṃ ekajjhaṃ sannipatitānaṃ vaṇṇanānattañhi kho paññāyati no ca ābhānānattaṃ. Seyyathāpi, gahapati, puriso sambahulāni telappadīpāni ekaṃ gharaṃ paveseyya. Tesaṃ ekaṃ gharaṃ pavesitānaṃ accinānattañhi kho paññāyetha, no ca ābhānānattaṃ; evameva kho, gahapati, hoti kho so samayo, yā tā devatā ekajjhaṃ sannipatanti tāsaṃ ekajjhaṃ sannipatitānaṃ vaṇṇanānattañhi kho paññāyati, no ca ābhānānattaṃ.
已對照

“居士,有這樣的時候:那些天神從那裡離去,從那裡離去的那些[天神],容色的差異被見到,光的差異也被見到。居士,猶如有人把那許多油燈從那間屋裡拿出來;從那裡拿出來的那些[油燈],焰的差異會被見到,光的差異也會被見到;居士,正是這樣,有這樣的時候:那些天神從那裡離去,從那裡離去的那些[天神],容色的差異被見到,光的差異也被見到。

‘‘Hoti kho so, gahapati, samayo, yā tā devatā tato vipakkamanti, tāsaṃ tato vipakkamantīnaṃ vaṇṇanānattañceva paññāyati ābhānānattañca. Seyyathāpi, gahapati, puriso tāni sambahulāni telappadīpāni tamhā gharā nīhareyya. Tesaṃ tato nīhatānaṃ [nīharantānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] accinānattañceva paññāyetha ābhānānattañca; evameva kho, gahapati, hoti kho so samayo, yā tā devatā tato vipakkamanti, tāsaṃ tato vipakkamantīnaṃ vaṇṇanānattañceva paññāyati ābhānānattañca.
已對照

“居士,那些天神不會這樣想:‘這對我們是常的’,或‘是恆的’,或‘是永恆的’,而是那些天神在何處住下,那些天神就在那裡喜樂。居士,猶如以擔杖或籃子運送的蒼蠅,不會這樣想:‘這對我們是常的’,或‘是恆的’,或‘是永恆的’,而是那些蒼蠅在何處住下,那些蒼蠅就在那裡喜樂;居士,正是這樣,那些天神不會這樣想:‘這對我們是常的’,或‘是恆的’,或‘是永恆的’,而是那些天神在何處住下,那些天神就在那裡喜樂。”

‘‘Na kho, gahapati, tāsaṃ devatānaṃ evaṃ hoti – ‘idaṃ amhākaṃ niccanti vā dhuvanti vā sassata’nti vā, api ca yattha yattheva tā [yā (ka.)] devatā abhinivisanti tattha tattheva tā devatā abhiramanti. Seyyathāpi, gahapati, makkhikānaṃ kājena vā piṭakena vā harīyamānānaṃ na evaṃ hoti – ‘idaṃ amhākaṃ niccanti vā dhuvanti vā sassata’nti vā, api ca yattha yattheva tā [yā (ka.)] makkhikā abhinivisanti tattha tattheva tā makkhikā abhiramanti; evameva kho, gahapati, tāsaṃ devatānaṃ na evaṃ hoti – ‘idaṃ amhākaṃ niccanti vā dhuvanti vā sassata’nti vā, api ca yattha yattheva tā devatā abhinivisanti tattha tattheva tā devatā abhiramantī’’ti.
233PTS 3.149緬 3.188已對照

二三三、這樣說時,具壽薩毗耶迦旃延(Sabhiya Kaccāna)對具壽阿那律這樣說——“善哉,阿那律尊者!而我對此還有更進一步要請問的。尊者,凡那些具光的天神,是全都少光的呢,還是其中有些天神是無量光的?”“賢友迦旃延,就那[有之受生的]一支而言,其中有些天神是少光的,也有些天神是無量光的。”“阿那律尊者,是什麼因、什麼緣,使投生於同一天眾的那些天神,其中有些天神是少光的,也有些天神是無量光的?”

233. Evaṃ vutte, āyasmā sabhiyo kaccāno [kaccāyano (sī.)] āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca – ‘‘sādhu, bhante anuruddha! Atthi ca me ettha uttariṃ paṭipucchitabbaṃ. Yā tā, bhante, devatā ābhā sabbā tā parittābhā udāhu santettha ekaccā devatā appamāṇābhā’’ti? ‘‘Tadaṅgena kho, āvuso kaccāna, santettha ekaccā devatā parittābhā, santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā’’ti. ‘‘Ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ santettha ekaccā devatā parittābhā, santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā’’ti?
已對照

“那麼,賢友迦旃延,我就此反問你,你認為怎樣合適,就怎樣回答。賢友迦旃延,你認為怎樣?那位於一棵樹下那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘,與那位於兩棵或三棵樹下那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這兩種心之修習之中,哪一種心之修習更廣大?”“尊者,那位於兩棵或三棵樹下那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這是這兩種心之修習之中更廣大的。”

‘‘Tena hāvuso kaccāna, taṃyevettha paṭipucchissāmi. Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi. Taṃ kiṃ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ rukkhamūlaṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati, yocāyaṃ [yopāyaṃ (ka.)] bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā’’ti? ‘‘Yvāyaṃ, bhante, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā’’ti.
已對照

“賢友迦旃延,你認為怎樣?那位於兩棵或三棵樹下那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘,與那位於一個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這兩種心之修習之中,哪一種心之修習更廣大?”“尊者,那位於一個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這是這兩種心之修習之中更廣大的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati, yocāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā’’ti? ‘‘Yvāyaṃ, bhante, bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā’’ti.
已對照

“賢友迦旃延,你認為怎樣?那位於一個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘,與那位於兩個或三個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這兩種心之修習之中,哪一種心之修習更廣大?”“尊者,那位於兩個或三個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這是這兩種心之修習之中更廣大的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ gāmakkhettaṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati, yocāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā’’ti? ‘‘Yvāyaṃ, bhante, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā’’ti.
PTS 3.150緬 3.189已對照

“賢友迦旃延,你認為怎樣?那位於兩個或三個村落的地域那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘,與那位於一個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這兩種心之修習之中,哪一種心之修習更廣大?”“尊者,那位於一個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這是這兩種心之修習之中更廣大的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā gāmakkhettāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati, yocāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā’’ti? ‘‘Yvāyaṃ, bhante, bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā’’ti.
已對照

“賢友迦旃延,你認為怎樣?那位於一個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘,與那位於兩個或三個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這兩種心之修習之中,哪一種心之修習更廣大?”“尊者,那位於兩個或三個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這是這兩種心之修習之中更廣大的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṃ bhikkhu yāvatā ekaṃ mahārajjaṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati, yocāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā’’ti? ‘‘Yvāyaṃ, bhante, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā’’ti.
已對照

“賢友迦旃延,你認為怎樣?那位於兩個或三個大王國那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘,與那位於以海洋為邊際的大地那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這兩種心之修習之中,哪一種心之修習更廣大?”“尊者,那位於以海洋為邊際的大地那麼大[的範圍],遍滿、勝解為‘廣大’而住的比丘——這是這兩種心之修習之中更廣大的。”“賢友迦旃延,這就是因,這就是緣,使投生於同一天眾的那些天神,其中有些天神是少光的,也有些天神是無量光的。”

‘‘Taṃ kiṃ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṃ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā mahārajjāni ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati, yocāyaṃ bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṃ pathaviṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ katamā cittabhāvanā mahaggatatarā’’ti? ‘‘Yvāyaṃ, bhante, bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṃ pathaviṃ ‘mahaggata’nti pharitvā adhimuccitvā viharati – ayaṃ imāsaṃ ubhinnaṃ cittabhāvanānaṃ mahaggatatarā’’ti? ‘‘Ayaṃ kho, āvuso kaccāna, hetu ayaṃ paccayo, yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ santettha ekaccā devatā parittābhā, santi panettha ekaccā devatā appamāṇābhā’’ti.
234PTS 3.151已對照

二三四、“善哉,阿那律尊者!而我對此還有更進一步要請問的。尊者,凡是具光的天神,是全都雜染光的呢,還是其中有些天神是遍淨光的?”“賢友迦旃延,就那[有之受生的]一支而言,其中有些天神是雜染光的,也有些天神是遍淨光的。”“阿那律尊者,是什麼因、什麼緣,使投生於同一天眾的那些天神,其中有些天神是雜染光的,也有些天神是遍淨光的?”

234. ‘‘Sādhu, bhante anuruddha! Atthi ca me ettha uttariṃ paṭipucchitabbaṃ. Yāvatā [yā tā (ka.)], bhante, devatā ābhā sabbā tā saṃkiliṭṭhābhā udāhu santettha ekaccā devatā parisuddhābhā’’ti? ‘‘Tadaṅgena kho, āvuso kaccāna, santettha ekaccā devatā saṃkiliṭṭhābhā, santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā’’ti. ‘‘Ko nu kho, bhante, anuruddha, hetu ko paccayo, yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ santettha ekaccā devatā saṃkiliṭṭhābhā, santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā’’ti?
PTS 3.152緬 3.190已對照

“那麼,賢友迦旃延,我為你作一譬喻;有些有智的人也正是由譬喻而知曉所說之義的。賢友迦旃延,猶如油燈燃燒時,油也不遍淨,燈芯也不遍淨;它由於油也不遍淨、燈芯也不遍淨,就像昏昏暗暗地燃燒;賢友迦旃延,正是這樣,在此,有某位比丘遍滿、勝解為‘雜染光’而住,他的身的粗重也未善止息,昏沉睡眠也未善根除,掉舉追悔也未善調伏。他由於身的粗重也未善止息、昏沉睡眠也未善根除、掉舉追悔也未善調伏,就像昏昏暗暗地禪思。他身壞命終之後,投生於雜染光天諸天的同伴中。賢友迦旃延,猶如油燈燃燒時,油也遍淨,燈芯也遍淨;它由於油也遍淨、燈芯也遍淨,就不像昏昏暗暗地燃燒;賢友迦旃延,正是這樣,在此,有某位比丘遍滿、勝解為‘遍淨光’而住。他的身的粗重也善止息,昏沉睡眠也善根除,掉舉追悔也善調伏。他由於身的粗重也善止息、昏沉睡眠也善根除、掉舉追悔也善調伏,就不像昏昏暗暗地禪思。他身壞命終之後,投生於遍淨光天諸天的同伴中。賢友迦旃延,這就是因,這就是緣,使投生於同一天眾的那些天神,其中有些天神是雜染光的,也有些天神是遍淨光的。”

‘‘Tena, hāvuso kaccāna, upamaṃ te karissāmi. Upamāyapidhekacce [upamāyamidhekacce (ka.)] viññū purisā bhāsitassa atthaṃ ājānanti. Seyyathāpi, āvuso kaccāna, telappadīpassa jhāyato telampi aparisuddhaṃ vaṭṭipi aparisuddhā. So telassapi aparisuddhattā vaṭṭiyāpi aparisuddhattā andhandhaṃ viya jhāyati; evameva kho, āvuso kaccāna, idhekacco bhikkhu ‘saṃkiliṭṭhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, tassa kāyaduṭṭhullampi na suppaṭippassaddhaṃ hoti, thinamiddhampi na susamūhataṃ hoti, uddhaccakukkuccampi na suppaṭivinītaṃ hoti. So kāyaduṭṭhullassapi na suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi na susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi na suppaṭivinītattā andhandhaṃ viya jhāyati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā saṃkiliṭṭhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Seyyathāpi, āvuso kaccāna, telappadīpassa jhāyato telampi parisuddhaṃ vaṭṭipi parisuddhā. So telassapi parisuddhattā vaṭṭiyāpi parisuddhattā na andhandhaṃ viya jhāyati; evameva kho, āvuso kaccāna, idhekacco bhikkhu ‘parisuddhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. Tassa kāyaduṭṭhullampi suppaṭippassaddhaṃ hoti, thinamiddhampi susamūhataṃ hoti, uddhaccakukkuccampi suppaṭivinītaṃ hoti. So kāyaduṭṭhullassapi suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi suppaṭivinītattā na andhandhaṃ viya jhāyati. So kāyassa bhedā paraṃ maraṇā parisuddhābhānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Ayaṃ kho, āvuso kaccāna, hetu ayaṃ paccayo yena tāsaṃ devatānaṃ ekaṃ devanikāyaṃ upapannānaṃ santettha ekaccā devatā saṃkiliṭṭhābhā, santi panettha ekaccā devatā parisuddhābhā’’ti.
235緬 3.191已對照

二三五、這樣說時,具壽薩毗耶迦旃延對具壽阿那律這樣說——“善哉,阿那律尊者!尊者,具壽阿那律並沒有這樣說:‘我如是聽聞’,或‘理應是如此’;尊者,具壽阿那律只是說:‘那些天神是這樣的,那些天神是如此的。’尊者,因此我這樣想:‘具壽阿那律必定曾與那些天神共住過,也曾交談過,也曾進行過討論。’”“賢友迦旃延,這話確實是觸[我之德]而引近[我]才說出的;不過我還是要為你解答:‘賢友迦旃延,我長夜以來確實曾與那些天神共住過,也曾交談過,也曾進行過討論。’”

這樣說時,具壽薩毗耶迦旃延對五支木匠這樣說——“居士,這是你的所得;居士,這是你的善得!你既舍斷了那疑惑之法,我們也得以聽聞這一法門。”

235. Evaṃ vutte, āyasmā sabhiyo kaccāno āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavoca – ‘‘sādhu, bhante anuruddha! Na, bhante, āyasmā anuruddho evamāha – ‘evaṃ me suta’nti vā ‘evaṃ arahati bhavitu’nti vā; atha ca pana, bhante, āyasmā anuruddho ‘evampi tā devatā, itipi tā devatā’tveva bhāsati. Tassa mayhaṃ, bhante, evaṃ hoti – ‘addhā āyasmatā anuruddhena tāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā’’’ti. ‘‘Addhā kho ayaṃ, āvuso kaccāna, āsajja upanīya vācā bhāsitā, api ca te ahaṃ byākarissāmi – ‘dīgharattaṃ kho me, āvuso kaccāna, tāhi devatāhi saddhiṃ sannivutthapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā’’’ti.
Evaṃ vutte, āyasmā sabhiyo kaccāno pañcakaṅgaṃ thapatiṃ etadavoca – ‘‘lābhā te, gahapati, suladdhaṃ te, gahapati, yaṃ tvañceva taṃ kaṅkhādhammaṃ pahāsi [pajahasi (ka.)], mayañcimaṃ [yampimaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] dhammapariyāyaṃ alatthamhā savanāyā’’ti.
Anuruddhasuttaṃ niṭṭhitaṃ sattamaṃ.
已對照

《阿那律經》終,[《空品》中之]第七[經]。