快樂巴利palinanda.cc

中部第125經 · 調御地經 Dantabhūmisuttaṃ

本經目錄五、調御地經

213緬 3.169已對照

五、調御地經

二一三、如是我聞——一時,世尊住在王舍城竹林迦蘭陀園。那時,阿夷那和提沙彌(Aciravata samaṇuddesa)住在林野小屋中。於是闍耶先那王子(Jayasena rājakumāra)正在散步、遊行,來到阿夷那和提沙彌之處;到了之後,與阿夷那和提沙彌互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的闍耶先那王子對阿夷那和提沙彌這樣說——

213. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena aciravato samaṇuddeso araññakuṭikāyaṃ viharati. Atha kho jayaseno rājakumāro jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena aciravato samaṇuddeso tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā aciravatena samaṇuddesena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho jayaseno rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ etadavoca –
PTS 3.129已對照

“火種(Aggivessana)尊師,我聽說過這[話]——‘在此,比丘不放逸、熱勤、自策勵而住,能觸證心一境性(cittassa ekaggatā)。’‘王子,正是這樣;王子,正是這樣。在此,比丘不放逸、熱勤、自策勵而住,能觸證心一境性。’‘願火種尊師依所聞、依所受持為我說法。’‘王子,我不能依所聞、依所受持為你說法。王子,因為假如我依所聞、依所受持為你說法,而你不了知我所說之義,那對我是疲勞,那對我是疲惱。’‘願火種尊師依所聞、依所受持為我說法。或許我能了知火種尊師所說之義。’‘王子,我可以依所聞、依所受持為你說法。假如你了知我所說之義,那就好;假如你不了知我所說之義,你就停留在你自己[不了知]的那一分上,不要在那裡再進一步追問我。’‘願火種尊師依所聞、依所受持為我說法。假如我了知火種尊師所說之義,那就好;假如我不了知火種尊師所說之義,我就停留在我自己[不了知]的那一分上,不會在那裡再進一步追問火種尊師。’”

‘‘Sutaṃ metaṃ, bho aggivessana – ‘idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’nti. ‘Evametaṃ, rājakumāra, evametaṃ, rājakumāra. Idha bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’nti. ‘Sādhu me bhavaṃ aggivessano yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ desetū’ti. ‘Na kho te ahaṃ, rājakumāra, sakkomi yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ desetuṃ. Ahañca hi te, rājakumāra, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, tvañca me bhāsitassa atthaṃ na ājāneyyāsi; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti. ‘Desetu me bhavaṃ aggivessano yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ. Appevanāmāhaṃ bhoto aggivessanassa bhāsitassa atthaṃ ājāneyya’nti. ‘Deseyyaṃ kho te ahaṃ, rājakumāra, yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ. Sace me tvaṃ bhāsitassa atthaṃ ājāneyyāsi, iccetaṃ kusalaṃ; no ce me tvaṃ bhāsitassa atthaṃ ājāneyyāsi, yathāsake tiṭṭheyyāsi, na maṃ tattha uttariṃ paṭipuccheyyāsī’ti. ‘Desetu me bhavaṃ aggivessano yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ. Sace ahaṃ bhoto aggivessanassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmi [ājāneyyāmi (ka.)], iccetaṃ kusalaṃ; no ce ahaṃ bhoto aggivessanassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmi, yathāsake tiṭṭhissāmi [tiṭṭheyyāmi (ka.)], nāhaṃ tattha bhavantaṃ aggivessanaṃ uttariṃ paṭipucchissāmī’’’ti.
214緬 3.170已對照

二一四、於是阿夷那和提沙彌依所聞、依所受持為闍耶先那王子說法。這樣說時,闍耶先那王子對阿夷那和提沙彌這樣說——“火種尊師,這是無處、無機會的:比丘不放逸、熱勤、自策勵而住,能觸證心一境性。”於是闍耶先那王子向阿夷那和提沙彌表明了[此事是]無處、無機會之後,從座而起,離去了。

214. Atha kho aciravato samaṇuddeso jayasenassa rājakumārassa yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ desesi. Evaṃ vutte, jayaseno rājakumāro aciravataṃ samaṇuddesaṃ etadavoca – ‘‘aṭṭhānametaṃ, bho aggivessana, anavakāso yaṃ bhikkhu appamatto ātāpī pahitatto viharanto phuseyya cittassa ekaggata’’nti. Atha kho jayaseno rājakumāro aciravatassa samaṇuddesassa aṭṭhānatañca anavakāsatañca pavedetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
已對照

闍耶先那王子離去不久,阿夷那和提沙彌來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的阿夷那和提沙彌,把與闍耶先那王子之間所有的交談,全部稟告了世尊。

Atha kho aciravato samaṇuddeso acirapakkante jayasene rājakumāre yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho aciravato samaṇuddeso yāvatako ahosi jayasenena rājakumārena saddhiṃ kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi.
PTS 3.130已對照

這樣說時,世尊對阿夷那和提沙彌這樣說——“火種,那在此哪裡求得到呢?凡是應以出離而知、應以出離而見、應以出離而得、應以出離而作證的,闍耶先那王子住在諸欲之中,受用諸欲,被諸欲尋所啃噬,被欲熱惱所焚燒,熱衷於尋求諸欲,他竟會知道它、見到它或作證它”——這[種]處是不存在的。

Evaṃ vutte, bhagavā aciravataṃ samaṇuddesaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kutettha, aggivessana, labbhā. Yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya ussuko [ussukko (sabbattha)] ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatī’’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
215緬 3.171已對照

二一五、“火種,猶如有兩頭應調之象,或應調之馬,或應調之牛,已善調伏、已善調教;[又有]兩頭應調之象,或應調之馬,或應調之牛,未調伏、未調教。火種,你認為怎樣:那兩頭已善調伏、已善調教的應調之象,或應調之馬,或應調之牛,它們是否正因已調伏而行已調伏者的動作,正因已調伏而到達調御地(dantabhūmi)呢?”“是的,尊者。”“而那兩頭未調伏、未調教的應調之象,或應調之馬,或應調之牛,它們是否會正以未調伏[之身]而行已調伏者的動作,正以未調伏[之身]而到達調御地,猶如那兩頭已善調伏、已善調教的應調之象,或應調之馬,或應調之牛呢?”“不會的,尊者。”“火種,正是這樣,凡是應以出離而知、應以出離而見、應以出離而得、應以出離而作證的,闍耶先那王子住在諸欲之中,受用諸欲,被諸欲尋所啃噬,被欲熱惱所焚燒,熱衷於尋求諸欲,他竟會知道它、見到它或作證它”——這[種]處是不存在的。

215. ‘‘Seyyathāpissu, aggivessana, dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā, dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā adantā avinītā. Taṃ kiṃ maññasi, aggivessana, ye te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā, api nu te dantāva dantakāraṇaṃ gaccheyyuṃ, dantāva dantabhūmiṃ sampāpuṇeyyu’’nti? ‘‘Evaṃ, bhante’’. ‘‘Ye pana te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā adantā avinītā, api nu te adantāva dantakāraṇaṃ gaccheyyuṃ, adantāva dantabhūmiṃ sampāpuṇeyyuṃ, seyyathāpi te dve hatthidammā vā assadammā vā godammā vā sudantā suvinītā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Evameva kho, aggivessana, yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya ussuko ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatī’’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
216已對照

二一六、“火種,猶如在村莊或市鎮不遠處有一座大山。兩個朋友從那村莊或市鎮出來,手牽著手,來到那座山;到了之後,一個朋友站在下面的山腳,一個朋友登上山頂。站在下面山腳的朋友對站在山頂的朋友這樣說:‘朋友,你站在山頂上看見什麼?’他會這樣說:‘朋友,我站在山頂上看見園林之可愛、樹林之可愛、地之可愛、蓮池之可愛。’”

216. ‘‘Seyyathāpi, aggivessana, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahāpabbato. Tamenaṃ dve sahāyakā tamhā gāmā vā nigamā vā nikkhamitvā hatthavilaṅghakena yena so pabbato tenupasaṅkameyyuṃ; upasaṅkamitvā eko sahāyako heṭṭhā pabbatapāde tiṭṭheyya, eko sahāyako uparipabbataṃ āroheyya. Tamenaṃ heṭṭhā pabbatapāde ṭhito sahāyako uparipabbate ṭhitaṃ sahāyakaṃ evaṃ vedayya – ‘yaṃ, samma, kiṃ tvaṃ passasi uparipabbate ṭhito’ti? So evaṃ vadeyya – ‘passāmi kho ahaṃ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’’’nti.
PTS 3.131已對照

“他會這樣說:‘朋友,這是無處、無機會的:你站在山頂上會看見園林之可愛、樹林之可愛、地之可愛、蓮池之可愛。’於是站在山頂上的那個朋友下到下面的山腳,抓住那個朋友的手臂,帶他登上山頂,讓他稍稍喘息之後,會這樣說:‘朋友,你站在山頂上看見什麼?’他會這樣說:‘朋友,我站在山頂上看見園林之可愛、樹林之可愛、地之可愛、蓮池之可愛。’”

‘‘So evaṃ vadeyya – ‘aṭṭhānaṃ kho etaṃ, samma, anavakāso yaṃ tvaṃ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’nti. Tamenaṃ uparipabbate ṭhito sahāyako heṭṭhimapabbatapādaṃ orohitvā taṃ sahāyakaṃ bāhāyaṃ gahetvā uparipabbataṃ āropetvā muhuttaṃ assāsetvā evaṃ vadeyya – ‘yaṃ, samma, kiṃ tvaṃ passasi uparipabbate ṭhito’ti? So evaṃ vadeyya – ‘passāmi kho ahaṃ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’’’nti.
已對照

“他會這樣說:‘朋友,剛才你說——我們是這樣瞭解的——朋友,這是無處、無機會的:你站在山頂上會看見園林之可愛、樹林之可愛、地之可愛、蓮池之可愛。’而剛才你又說——我們是這樣瞭解的——‘朋友,我站在山頂上看見園林之可愛、樹林之可愛、地之可愛、蓮池之可愛。’他會這樣說:‘朋友,正因為我被這座大山所遮,所以沒有看見應看見的。’”

‘‘So evaṃ vadeyya – ‘idāneva kho te, samma, bhāsitaṃ – mayaṃ evaṃ ājānāma – aṭṭhānaṃ kho etaṃ samma, anavakāso yaṃ tvaṃ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’nti. Idāneva ca pana te bhāsitaṃ mayaṃ evaṃ ājānāma – ‘passāmi kho ahaṃ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṃ vanarāmaṇeyyakaṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ pokkharaṇīrāmaṇeyyaka’nti. So evaṃ vadeyya – ‘tathā hi panāhaṃ, samma, iminā mahatā pabbatena āvuto [āvaṭo (sī. aṭṭha. pī.), āvuṭo (syā. kaṃ. ka.)] daṭṭheyyaṃ nāddasa’’’nti.
緬 3.172已對照

“火種,闍耶先那王子被比這更大的無明蘊所遮、所蓋、所蔽、所包覆。凡是應以出離而知、應以出離而見、應以出離而得、應以出離而作證的,他——闍耶先那王子——住在諸欲之中,受用諸欲,被諸欲尋所啃噬,被欲熱惱所焚燒,熱衷於尋求諸欲,竟會知道它、見到它或作證它——這[種]處是不存在的。火種,假如這兩個譬喻在[你]對闍耶先那王子[說法時]現起於你,闍耶先那王子對你生起淨信就不足為奇,淨信了也會對你作淨信的表示。”“尊者,這兩個稀有的、前所未聞的譬喻,怎麼會像現起於世尊那樣,在[我]對闍耶先那王子[說法時]現起於我呢?”

‘‘Ato mahantatarena, aggivessana, avijjākhandhena jayaseno rājakumāro āvuto nivuto [nivuṭo (syā. kaṃ. pī. ka.)] ophuṭo [ovuto (sī.), ovuṭo (syā. kaṃ. pī.)] pariyonaddho. So vata yaṃ taṃ nekkhammena ñātabbaṃ nekkhammena daṭṭhabbaṃ nekkhammena pattabbaṃ nekkhammena sacchikātabbaṃ taṃ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya ussuko ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Sace kho taṃ, aggivessana, jayasenassa rājakumārassa imā dve upamā paṭibhāyeyyuṃ [paṭibhāseyyuṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)], anacchariyaṃ te jayaseno rājakumāro pasīdeyya, pasanno ca te pasannākāraṃ kareyyā’’ti. ‘‘Kuto pana maṃ, bhante, jayasenassa rājakumārassa imā dve upamā paṭibhāyissanti [paṭibhāsissanti (sī. syā. kaṃ. pī.)] anacchariyā pubbe assutapubbā, seyyathāpi bhagavanta’’nti?
217PTS 3.132已對照

二一七、“火種,猶如已灌頂的剎帝利王召喚象林獵人(nāgavanika):‘來,朋友象林獵人,你騎上國王的象,進入象林,看見林野的象之後,把它系在國王之象的頸上。’‘是的,陛下。’火種,象林獵人應諾已灌頂的剎帝利王之後,便騎上國王的象,進入象林,看見林野的象之後,把它系在國王之象的頸上。國王的象把它帶到露地。火種,到這個程度,林野的象就已到了露地。火種,因為林野的象貪著於此,即:象林。象林獵人稟告已灌頂的剎帝利王:‘陛下,林野的象已到了露地。’火種,於是已灌頂的剎帝利王召喚調象師(hatthidamaka):‘來,朋友調象師,你去調伏那林野的象,為了壓伏其林野的習性(sīla),為了壓伏其林野的奔馳思惟,為了壓伏其林野的焦慮、疲勞、熱惱,為了使它樂於村邊,為了使它受持人們所喜愛的習性。’”

217. ‘‘Seyyathāpi, aggivessana, rājā khattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṃ āmanteti – ‘ehi tvaṃ, samma nāgavanika, rañño nāgaṃ abhiruhitvā nāgavanaṃ pavisitvā āraññakaṃ nāgaṃ atipassitvā rañño nāgassa gīvāyaṃ upanibandhāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, aggivessana, nāgavaniko rañño khattiyassa muddhāvasittassa paṭissutvā rañño nāgaṃ abhiruhitvā nāgavanaṃ pavisitvā āraññakaṃ nāgaṃ atipassitvā rañño nāgassa gīvāyaṃ upanibandhati. Tamenaṃ rañño nāgo abbhokāsaṃ nīharati. Ettāvatā kho, aggivessana, āraññako nāgo abbhokāsaṃ gato hoti. Etthagedhā [etagedhā (sī. pī.)] hi, aggivessana, āraññakā nāgā yadidaṃ – nāgavanaṃ. Tamenaṃ nāgavaniko rañño khattiyassa muddhāvasittassa ārocesi – ‘abbhokāsagato kho [kho te (syā. kaṃ. ka.)], deva, āraññako nāgo’ti. Atha kho aggivessana, tamenaṃ rājā khattiyo muddhāvasitto hatthidamakaṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma hatthidamaka, āraññakaṃ nāgaṃ damayāhi āraññakānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu samādapanāyā’’’ti [samādāpanāyāti (?)].
PTS 3.133緬 3.173已對照

“‘是的,陛下。’火種,調象師應諾已灌頂的剎帝利王之後,把一根大柱埋入地中,把林野之象的頸系[在柱上],為了壓伏其林野的習性,為了壓伏其林野的奔馳思惟,為了壓伏其林野的焦慮、疲勞、熱惱,為了使它樂於村邊,為了使它受持人們所喜愛的習性。調象師以那些無瑕、悅耳、可愛、沁入人心、文雅、為眾人所喜、為眾人所意的語言對它說話。火種,當林野的象被調象師以那些無瑕、悅耳、可愛、沁入人心、文雅、為眾人所喜、為眾人所意的語言說話時,它願意聽聞,傾耳,安立心於了知;調象師便進一步給它草料與水。

‘‘‘Evaṃ, devā’ti kho, aggivessana, hatthidamako rañño khattiyassa muddhāvasittassa paṭissutvā mahantaṃ thambhaṃ pathaviyaṃ nikhaṇitvā āraññakassa nāgassa gīvāyaṃ upanibandhati āraññakānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu samādapanāya. Tamenaṃ hatthidamako yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpāhi vācāhi samudācarati. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpāhi vācāhi samudācariyamāno sussūsati, sotaṃ odahati, aññā cittaṃ upaṭṭhāpeti; tamenaṃ hatthidamako uttari tiṇaghāsodakaṃ anuppavecchati.
緬 3.174已對照

“火種,當林野的象接受了調象師的草料與水時,調象師便這樣想:‘這頭林野的象現在會活下去了。’調象師便進一步讓它做動作:‘喂,拿起!喂,放下!’火種,當林野的象對調象師的拿起、放下[之令]聽從其言、順受教誡時,調象師便進一步讓它做動作:‘喂,前進!喂,後退!’火種,當林野的象對調象師的前進、後退[之令]聽從其言、順受教誡時,調象師便進一步讓它做動作:‘喂,起立!喂,坐下!’火種,當林野的象對調象師的起立、坐下[之令]聽從其言、順受教誡時,調象師便進一步讓它做名為‘不動’的動作:把一塊木板系在那大[象]的鼻上,一個手持標槍的人坐在它的頸上,四周有手持標槍的人們圍繞而立,調象師手持長標槍桿站在前面。當它被令做不動的動作時,既不動前足,也不動後足;既不動前身,也不動後身;不動頭,不動耳,不動牙,不動尾,不動鼻。那林野的象能忍受矛的擊打、劍的擊打、箭的擊打、箭葉(sarapatta)的擊打,以及大鼓、鐃鼓、笛、螺貝、小鼓的轟鳴之聲;它已放下一切彎曲之過、已除去澀穢,是堪為國王所有的、供國王受用的,正被算作國王的肢分。

‘‘Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa tiṇaghāsodakaṃ paṭiggaṇhāti, tatra hatthidamakassa evaṃ hoti – ‘jīvissati kho [nu kho (sī. ka.)] dāni āraññako [rañño (sī. pī.)] nāgo’ti. Tamenaṃ hatthidamako uttari kāraṇaṃ kāreti – ‘ādiya, bho, nikkhipa, bho’ti. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa ādānanikkhepe vacanakaro hoti ovādappaṭikaro, tamenaṃ hatthidamako uttari kāraṇaṃ kāreti – ‘abhikkama, bho, paṭikkama, bho’ti. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa abhikkamapaṭikkamavacanakaro hoti ovādappaṭikaro, tamenaṃ hatthidamako uttari kāraṇaṃ kāreti – ‘uṭṭhaha, bho, nisīda, bho’ti. Yato kho, aggivessana, āraññako nāgo hatthidamakassa uṭṭhānanisajjāya vacanakaro hoti ovādappaṭikaro, tamenaṃ hatthidamako uttari āneñjaṃ nāma kāraṇaṃ kāreti, mahantassa phalakaṃ soṇḍāya upanibandhati, tomarahattho ca puriso uparigīvāya nisinno hoti, samantato ca tomarahatthā purisā parivāretvā ṭhitā honti, hatthidamako ca dīghatomarayaṭṭhiṃ gahetvā purato ṭhito hoti. So āneñjaṃ kāraṇaṃ kāriyamāno neva purime pāde copeti na pacchime pāde copeti, na purimakāyaṃ copeti na pacchimakāyaṃ copeti, na sīsaṃ copeti, na kaṇṇe copeti, na dante copeti, na naṅguṭṭhaṃ copeti, na soṇḍaṃ copeti. So hoti āraññako nāgo khamo sattippahārānaṃ asippahārānaṃ usuppahārānaṃ sarapattappahārānaṃ [parasatthappahārānaṃ (sī.), parasattuppahārānaṃ (syā. kaṃ. pī.)] bheripaṇavavaṃsasaṅkhaḍiṇḍimaninnādasaddānaṃ [bheripaṇavasaṅkhatiṇavaninnādasaddānaṃ (pī.)] sabbavaṅkadosanihitaninnītakasāvo rājāraho rājabhoggo rañño aṅganteva saṅkhaṃ gacchati.
218PTS 3.134已對照

二一八、“火種,正是這樣,於此,如來出現於世間,是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。他自己以證智證知這個有諸天、魔、梵天的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。居士、居士之子,或出生於其他某個家族者聽聞那法。他聽聞那法之後,獲得對如來的信心。他具足如此獲得的信心,這樣思察——‘在家生活是狹窄的塵垢之道,出家則是空曠開闊的。住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?’

218. ‘‘Evameva kho, aggivessana, idha tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā. Nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti.
已對照

“後來某個時候,他捨棄少量財產或捨棄大量財產,捨棄少數親眷或捨棄眾多親眷,剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。火種,到這個程度,聖弟子就已到了露地。火種,因為諸天與人貪著於此,即:五欲功德。如來便進一步調教他:‘來,比丘,你要具戒;要以波羅提木叉律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏;要受持學處而學習。’”

‘‘So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. Ettāvatā kho, aggivessana, ariyasāvako abbhokāsagato hoti. Etthagedhā hi, aggivessana, devamanussā yadidaṃ – pañca kāmaguṇā. Tamenaṃ tathāgato uttariṃ vineti – ‘ehi tvaṃ, bhikkhu, sīlavā hohi, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharāhi ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhassu sikkhāpadesū’’’ti.
PTS 3.135緬 3.175已對照

“火種,當聖弟子具戒,以波羅提木叉律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏,受持學處而學習時,如來便進一步調教他:‘來,比丘,你要守護諸根之門;以眼見色後,不要取於相……乃至……(應如《算數目犍連經》中那樣詳說。)

‘‘Yato kho, aggivessana, ariyasāvako sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, tamenaṃ tathāgato uttariṃ vineti – ‘ehi tvaṃ, bhikkhu, indriyesu guttadvāro hohi, cakkhunā rūpaṃ disvā mā nimittaggāhī…pe… (yathā gaṇakamoggallānasuttante, evaṃ vitthāretabbāni.)
219PTS 3.136已對照

二一九、“他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、令慧羸弱者——之後,於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。於諸受……乃至……於心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。火種,猶如調象師把一根大柱埋入地中,把林野之象的頸系[在柱上],為了壓伏其林野的習性,為了壓伏其林野的奔馳思惟,為了壓伏其林野的焦慮、疲勞、熱惱,為了使它樂於村邊,為了使它受持人們所喜愛的習性;火種,正是這樣,這四念處是聖弟子之心的繫縛,為了壓伏依家的習性,為了壓伏依家的奔馳思惟,為了壓伏依家的焦慮、疲勞、熱惱,為證得正理,為現證涅槃。

219. ‘‘So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Seyyathāpi, aggivessana, hatthidamako mahantaṃ thambhaṃ pathaviyaṃ nikhaṇitvā āraññakassa nāgassa gīvāyaṃ upanibandhati āraññakānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya āraññakānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya gāmante abhiramāpanāya manussakantesu sīlesu samādapanāya; evameva kho, aggivessana, ariyasāvakassa ime cattāro satipaṭṭhānā cetaso upanibandhanā honti gehasitānañceva sīlānaṃ abhinimmadanāya gehasitānañceva sarasaṅkappānaṃ abhinimmadanāya gehasitānañceva darathakilamathapariḷāhānaṃ abhinimmadanāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya.
220已對照

二二〇、“如來便進一步調教他:‘來,比丘,你要於身隨觀身而住,但不要尋思與欲相應的尋。於諸受……於心……於諸法隨觀法而住,但不要尋思與欲相應的尋。’”

220. ‘‘Tamenaṃ tathāgato uttariṃ vineti – ‘ehi tvaṃ, bhikkhu, kāye kāyānupassī viharāhi, mā ca kāmūpasaṃhitaṃ vitakkaṃ vitakkesi. Vedanāsu… citte… dhammesu dhammānupassī viharāhi, mā ca kāmūpasaṃhitaṃ vitakkaṃ vitakkesī’’’ti.
已對照

“他尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪……乃至……第三禪……成就並住於第四禪。當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於宿住隨念智。他回憶起許多種宿住,即:一生、二生……乃至……如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。

‘‘So vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
221緬 3.176已對照

二二一、“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於眾生死生智。他以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣……乃至……了知眾生隨業而去。

221. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate…pe… yathākammūpage satte pajānāti.
已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於漏盡智。他如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。當他如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmeti. So ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti; ‘ime āsavā’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati. Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.
PTS 3.137已對照

“那比丘能忍受寒、熱、飢、渴、虻、蚊、風吹、日曬、爬蟲類的接觸,[能忍受]惡說、惡來的言語之道;對已生起的身體上的苦的、劇的、粗的、辛辣的、不悅的、不合意的、奪命的諸受,是能忍受者;他已放下、已除去一切貪、瞋、痴的澀穢,是應供養者、應款待者、應奉施者、應合掌者,是世間無上的福田。

‘‘So hoti bhikkhu khamo sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṃ duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ, uppannānaṃ sārīrikānaṃ vedanānaṃ dukkhānaṃ tibbānaṃ kharānaṃ kaṭukānaṃ asātānaṃ amanāpānaṃ pāṇaharānaṃ adhivāsakajātiko hoti sabbarāgadosamohanihitaninnītakasāvo āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa.
222緬 3.177已對照

二二二、“火種,國王年老的象若未調伏、未調教而命終,便正被算作‘國王年老的象以未調伏之死而命終了’;火種,國王中年的象[也是這樣]。火種,國王年幼的象若未調伏、未調教而命終,便正被算作‘國王年幼的象以未調伏之死而命終了’;火種,正是這樣,長老比丘若漏未盡而命終,便正被算作‘長老比丘以未調伏之死而命終了’;火種,中年比丘[也是這樣]。火種,新比丘若漏未盡而命終,便正被算作‘新比丘以未調伏之死而命終了’。

“火種,國王年老的象若已善調伏、已善調教而命終,便正被算作‘國王年老的象以已調伏之死而命終了’;火種,國王中年的象……火種,國王年幼的象若已善調伏、已善調教而命終,便正被算作‘國王年幼的象以已調伏之死而命終了’;火種,正是這樣,長老比丘若漏已盡而命終,便正被算作‘長老比丘以已調伏之死而命終了’;火種,中年比丘[也是這樣]。火種,新比丘若漏已盡而命終,便正被算作‘新比丘以已調伏之死而命終了’。”

世尊說了這[番話]。阿夷那和提沙彌滿意、歡喜世尊之所說。

222. ‘‘Mahallako cepi, aggivessana, rañño nāgo adanto avinīto kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ [adantaṃ maraṇaṃ (ka.)] mahallako rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, rañño nāgo. Daharo cepi, aggivessana, rañño nāgo adanto avinīto kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ daharo rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; evameva kho, aggivessana, thero cepi bhikkhu akhīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ thero bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, bhikkhu. Navo cepi, aggivessana, bhikkhu akhīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘adantamaraṇaṃ navo bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati.
‘‘Mahallako cepi, aggivessana, rañño nāgo sudanto suvinīto kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ mahallako rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, rañño nāgo… daharo cepi, aggivessana, rañño nāgo sudanto suvinīto kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ daharo rañño nāgo kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; evameva kho, aggivessana, thero cepi bhikkhu khīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ thero bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchati; majjhimo cepi, aggivessana, bhikkhu. Navo cepi, aggivessana, bhikkhu khīṇāsavo kālaṅkaroti, ‘dantamaraṇaṃ navo bhikkhu kālaṅkato’tveva saṅkhaṃ gacchatī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano aciravato samaṇuddeso bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Dantabhūmisuttaṃ niṭṭhitaṃ pañcamaṃ.
已對照

《調御地經》終,[《空品》中之]第五[經]。