快樂巴利palinanda.cc

中部第122經 · 大空經 Mahāsuññatasuttaṃ

本經目錄二、大空經

185PTS 3.110緬 3.152已對照

二、大空經

一八五、如是我聞——一時,世尊住在釋迦[國](Sakka)迦毘羅衛(Kapilavatthu)的尼拘陀園(Nigrodhārāma)。於是,世尊在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入迦毘羅衛乞食。在迦毘羅衛乞食之後,飯後從乞食處回來,為了日間住,來到釋迦人迦羅差摩(Kāḷakhemaka)的精舍。那時,在釋迦人迦羅差摩的精舍裡敷設了許多坐臥處(senāsana)。世尊看見在釋迦人迦羅差摩的精舍裡敷設了許多坐臥處。看見之後,世尊這樣想:“在釋迦人迦羅差摩的精舍裡敷設了許多坐臥處。莫非有許多比丘住在這裡嗎?”

185. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi. Kapilavatthusmiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena kāḷakhemakassa sakkassa vihāro tenupasaṅkami divāvihārāya. Tena kho pana samayena kāḷakhemakassa sakkassa vihāre sambahulāni senāsanāni paññattāni honti. Addasā kho bhagavā kāḷakhemakassa sakkassa vihāre sambahulāni senāsanāni paññattāni. Disvāna bhagavato etadahosi – ‘‘sambahulāni kho kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni. Sambahulā nu kho idha bhikkhū viharantī’’ti.
186已對照

一八六、那時,具壽阿難(Ānanda)與眾多比丘一同在釋迦人伽吒(Ghaṭā)的精舍裡作衣。於是,世尊於傍晚時分從靜坐起身,來到釋迦人伽吒的精舍;到了之後,坐在所敷設的座位上。坐下之後,世尊召喚具壽阿難:“阿難,在釋迦人迦羅差摩的精舍裡敷設了許多坐臥處。莫非有許多比丘住在這裡嗎?”“尊者,在釋迦人迦羅差摩的精舍裡敷設了許多坐臥處。有許多比丘住在這裡。尊者,現在正是我們作衣的時節。”

186. Tena kho pana samayena āyasmā ānando sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ ghaṭāya sakkassa vihāre cīvarakammaṃ karoti. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena ghaṭāya sakkassa vihāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi – ‘‘sambahulāni kho, ānanda, kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni. Sambahulā nu kho ettha bhikkhū viharantī’’ti? ‘‘Sambahulāni, bhante, kāḷakhemakassa sakkassa vihāre senāsanāni paññattāni. Sambahulā bhikkhū ettha viharanti. Cīvarakārasamayo no, bhante, vattatī’’ti.
已對照

“阿難,樂著聚眾(saṅgaṇikārāma)、喜好聚眾、專事於樂著聚眾,樂著徒眾(gaṇārāma)、喜好徒眾、歡喜於徒眾(gaṇasammudita)的比丘,不顯得光彩。阿難,那樂著聚眾、喜好聚眾、專事於樂著聚眾,樂著徒眾、喜好徒眾、歡喜於徒眾的比丘,‘對於那出離之樂、遠離之樂、寂止之樂、正覺之樂,將成為那樂的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者’——這[種]處是不存在的。阿難,而那獨一遠離徒眾而住的比丘,這對那位比丘是可期待的:‘對於那出離之樂、遠離之樂、寂止之樂、正覺之樂,將成為那樂的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者’——這[種]處是存在的。

‘‘Na kho, ānanda, bhikkhu sobhati saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito. So vatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ [sambodhasukhaṃ (sī. pī.), sambodhasukhaṃ cittekaggatāsukhaṃ (ka.) upari araṇavibhaṅgasutte pana sambodhisukhantveva dissati] tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ yaṃ taṃ nekkhammasukhaṃ pavivekasukhaṃ upasamasukhaṃ sambodhisukhaṃ tassa sukhassa nikāmalābhī bhavissati akicchalābhī akasiralābhīti – ṭhānametaṃ vijjati.
PTS 3.111緬 3.153已對照

“阿難,那樂著聚眾、喜好聚眾、專事於樂著聚眾,樂著徒眾、喜好徒眾、歡喜於徒眾的比丘,‘將成就並住於暫時的(sāmāyika)、可樂的心解脫,或不暫時的、不動的[心解脫]’——這[種]處是不存在的。阿難,而那獨一遠離徒眾而住的比丘,這對那位比丘是可期待的:‘將成就並住於暫時的、可樂的心解脫,或不暫時的、不動的[心解脫]’——這[種]處是存在的。

‘‘So vatānanda, bhikkhu saṅgaṇikārāmo saṅgaṇikarato saṅgaṇikārāmataṃ anuyutto gaṇārāmo gaṇarato gaṇasammudito sāmāyikaṃ vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati asāmāyikaṃ vā akuppanti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Yo ca kho so, ānanda, bhikkhu eko gaṇasmā vūpakaṭṭho viharati tassetaṃ bhikkhuno pāṭikaṅkhaṃ sāmāyikaṃ vā kantaṃ cetovimuttiṃ upasampajja viharissati asāmāyikaṃ vā akuppanti – ṭhānametaṃ vijjati.
已對照

“阿難,我不見有哪怕一種色,對之貪染、對之如意喜樂的人,會由於那色的變易、變化,而不生起愁、悲、苦、憂、惱。

‘‘Nāhaṃ, ānanda, ekaṃ rūpampi [ekarūpampi (sī.)] samanupassāmi yattha rattassa yathābhiratassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassūpāyāsā.
187已對照

一八七、“阿難,而這是如來所現等覺的住,即:由於不作意一切相,成就並住於內空性(ajjhattaṃ suññataṃ)。阿難,若如來以這住而住時,有來訪者——比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、國王、王之大臣、外道、外道弟子——阿難,在那裡,如來以傾向遠離、趨向遠離、朝向遠離、已遠離、樂於出離、完全脫離一切屬於漏住之諸法的心,必定只作與遣送[他們]相關的談話。阿難,因此在此,若比丘希望:‘願我成就並住於內空性’,阿難,那比丘應當正在內使心止住、使[它]安定、使[它]成為專一、使[它]得定。

187. ‘‘Ayaṃ kho panānanda, vihāro tathāgatena abhisambuddho yadidaṃ – sabbanimittānaṃ amanasikārā ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja viharituṃ [viharataṃ (ka. sī.), viharati (syā. kaṃ. ka.)]. Tatra ce, ānanda, tathāgataṃ iminā vihārena viharantaṃ bhavanti [bhagavantaṃ (sī. syā. kaṃ. ka.)] upasaṅkamitāro bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo rājāno rājamahāmattā titthiyā titthiyasāvakā. Tatrānanda, tathāgato vivekaninneneva cittena vivekapoṇena vivekapabbhārena vūpakaṭṭhena nekkhammābhiratena byantībhūtena sabbaso āsavaṭṭhānīyehi dhammehi aññadatthu uyyojanikapaṭisaṃyuttaṃyeva kathaṃ kattā hoti. Tasmātihānanda, bhikkhu cepi ākaṅkheyya – ‘ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja vihareyya’nti, tenānanda, bhikkhunā ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ sannisādetabbaṃ ekodi kātabbaṃ samādahātabbaṃ.
188PTS 3.112緬 3.154已對照

一八八、“阿難,比丘怎樣正在內使心止住、使[它]安定、使[它]成為專一、使[它]得定呢?阿難,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法……乃至……成就並住於初禪……乃至……第二禪……第三禪……成就並住於第四禪。阿難,比丘就是這樣正在內使心止住、使[它]安定、使[它]成為專一、使[它]得定。他作意內空性。當他作意內空性時,心不趣入空性,不淨信,不安住,不解脫。阿難,當是這樣時,比丘這樣了知此:‘當我作意內空性時,心不趣入內空性,不淨信,不安住,不解脫。’如此他於其中有正知。他作意外空性……乃至……他作意內外空性……乃至……他作意不動(āneñja)。當他作意不動時,心不趣入不動,不淨信,不安住,不解脫。阿難,當是這樣時,比丘這樣了知此:‘當我作意不動時,心不趣入不動,不淨信,不安住,不解脫。’如此他於其中有正知。

188. ‘‘Kathañcānanda, bhikkhu ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapeti sannisādeti ekodiṃ karoti [ekodikaroti (sī. syā. kaṃ. pī.)] samādahati? Idhānanda, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, ānanda, bhikkhu ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapeti sannisādeti ekodiṃ karoti samādahati. So ajjhattaṃ suññataṃ manasi karoti. Tassa ajjhattaṃ suññataṃ manasikaroto suññatāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘ajjhattaṃ suññataṃ kho me manasikaroto ajjhattaṃ suññatāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. So bahiddhā suññataṃ manasi karoti…pe… so ajjhattabahiddhā suññataṃ manasi karoti …pe… so āneñjaṃ manasi karoti. Tassa āneñjaṃ manasikaroto āneñjāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘āneñjaṃ kho me manasikaroto āneñjāya cittaṃ na pakkhandati nappasīdati na santiṭṭhati na vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
已對照

“阿難,那比丘應當就在那先前的定相上,正在內使心止住、使[它]安定、使[它]成為專一、使[它]得定。他作意內空性。當他作意內空性時,心趣入內空性,淨信,安住,解脫。阿難,當是這樣時,比丘這樣了知此:‘當我作意內空性時,心趣入內空性,淨信,安住,解脫。’如此他於其中有正知。他作意外空性……乃至……他作意內外空性……乃至……他作意不動。當他作意不動時,心趣入不動,淨信,安住,解脫。阿難,當是這樣時,比丘這樣了知此:‘當我作意不動時,心趣入不動,淨信,安住,解脫。’如此他於其中有正知。

‘‘Tenānanda, bhikkhunā tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapetabbaṃ sannisādetabbaṃ ekodi kātabbaṃ samādahātabbaṃ. So ajjhattaṃ suññataṃ manasi karoti. Tassa ajjhattaṃ suññataṃ manasikaroto ajjhattaṃ suññatāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘ajjhattaṃ suññataṃ kho me manasikaroto ajjhattaṃ suññatāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. So bahiddhā suññataṃ manasi karoti…pe… so ajjhattabahiddhā suññataṃ manasi karoti…pe… so āneñjaṃ manasi karoti. Tassa āneñjaṃ manasikaroto āneñjāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘āneñjaṃ kho me manasikaroto āneñjāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccatī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
189PTS 3.113已對照

一八九、“阿難,若那比丘以這住而住時,心傾向於經行,他便經行:‘我如此經行時,貪與憂等惡、不善法將不流入。’如此他於其中有正知。阿難,若那比丘以這住而住時,心傾向於站立,他便站立:‘我如此站立時,貪與憂等惡、不善法將不流入。’如此他於其中有正知。阿難,若那比丘以這住而住時,心傾向於坐,他便坐:‘我如此坐時,貪與憂等惡、不善法將不流入。’如此他於其中有正知。阿難,若那比丘以這住而住時,心傾向於臥,他便臥:‘我如此臥時,貪與憂等惡、不善法將不流入。’如此他於其中有正知。

189. ‘‘Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato caṅkamāya cittaṃ namati, so caṅkamati – ‘evaṃ maṃ caṅkamantaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato ṭhānāya cittaṃ namati, so tiṭṭhati – ‘evaṃ maṃ ṭhitaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato nisajjāya cittaṃ namati, so nisīdati – ‘evaṃ maṃ nisinnaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato sayanāya cittaṃ namati, so sayati – ‘evaṃ maṃ sayantaṃ nābhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssavissantī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
緬 3.155已對照

“阿難,若那比丘以這住而住時,心傾向於談論,他[想]:‘凡是那下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃的談論,即:國王論、盜賊論、大臣論、軍隊論、怖畏論、戰爭論、食物論、飲料論、衣服論、臥具論、花鬘論、香論、親戚論、車乘論、村莊論、集鎮論、城市論、國土論、女人論、酒論、街道論、井邊論、先亡論、種種論、世界起源論、海洋起源論、如此有無論——我將不說這樣的談論。’如此他於其中有正知。阿難,而凡是這能削減[煩惱]、有助於心之無障、一向導向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃的談論,即:少欲之論、知足之論、遠離之論、不雜處之論、發起精進之論、戒之論、定之論、慧之論、解脫之論、解脫知見之論——‘我將說這樣的談論。’如此他於其中有正知。

‘‘Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato kathāya [bhassāya (sī.), bhāsāya (syā. kaṃ. pī.)] cittaṃ namati, so – ‘yāyaṃ kathā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, seyyathidaṃ – rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā yānakathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā surākathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā iti – evarūpiṃ kathaṃ na kathessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Yā ca kho ayaṃ, ānanda, kathā abhisallekhikā cetovinīvaraṇasappāyā [cetovicāraṇasappāyā (sī. syā. kaṃ.), cetovivaraṇasappāyā (pī.)] ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati, seyyathidaṃ – appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṃsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā iti – ‘evarūpiṃ kathaṃ kathessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
PTS 3.114已對照

“阿難,若那比丘以這住而住時,心傾向於尋思,他[想]:‘凡是那些下劣的、村野的、凡夫的、非聖的、無益的,不導向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃的尋,即:欲尋、瞋恚尋、害尋——我將不尋思這樣的尋。’如此他於其中有正知。阿難,而凡是這些聖的、能出離的、能令依之而行者正盡苦的尋,即:出離尋、無瞋恚尋、無害尋——‘我將尋思這樣的尋。’如此他於其中有正知。

‘‘Tassa ce, ānanda, bhikkhuno iminā vihārena viharato vitakkāya cittaṃ namati, so – ‘ye te vitakkā hīnā gammā pothujjanikā anariyā anatthasaṃhitā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti, seyyathidaṃ – kāmavitakko byāpādavitakko vihiṃsāvitakko iti evarūpe vitakke [evarūpena vitakkena (sī. syā. kaṃ. ka.)] na vitakkessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Ye ca kho ime, ānanda, vitakkā ariyā niyyānikā niyyanti takkarassa sammādukkhakkhayāya, seyyathidaṃ – nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṃsāvitakko iti – ‘evarūpe vitakke [evarūpena vitakkena (ka.)] vitakkessāmī’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
190緬 3.156已對照

一九〇、“阿難,有這五欲功德(kāmaguṇa)。哪五種呢?眼所識的諸色,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的;耳所識的諸聲……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的——阿難,這就是五欲功德,比丘應當於其中常常省察自己的心:‘在這五欲功德中,於這個或那個處,我是否有心的現行(samudācāra)生起呢?’阿難,若比丘省察時這樣了知:‘在這五欲功德中,於這個或那個處,我有心的現行生起’,阿難,當是這樣時,比丘這樣了知此:‘凡是對這五欲功德的欲貪,我還未斷它。’如此他於其中有正知。阿難,而若比丘省察時這樣了知:‘在這五欲功德中,於這個或那個處,我沒有心的現行生起’,阿難,當是這樣時,比丘這樣了知此:‘凡是對這五欲功德的欲貪,我已斷它。’如此他於其中有正知。

190. ‘‘Pañca kho ime, ānanda, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – ime kho, ānanda, pañca kāmaguṇā yattha bhikkhunā abhikkhaṇaṃ sakaṃ cittaṃ paccavekkhitabbaṃ – ‘atthi nu kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṃ vā aññatarasmiṃ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti? Sace, ānanda, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ pajānāti – ‘atthi kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṃ vā aññatarasmiṃ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti, evaṃ santametaṃ [evaṃ santaṃ (aṭṭha.)], ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘yo kho imesu pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo so me nappahīno’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Sace panānanda, bhikkhu paccavekkhamāno evaṃ pajānāti – ‘natthi kho me imesu pañcasu kāmaguṇesu aññatarasmiṃ vā aññatarasmiṃ vā āyatane uppajjati cetaso samudācāro’ti, evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘yo kho imesu pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo so me pahīno’ti. Itiha tattha sampajāno hoti.
191PTS 3.115緬 3.157已對照

一九一、“阿難,有這五取蘊,比丘應當於其中隨觀生滅而住:‘這是色,這是色的集,這是色的滅沒;這是受……這是想……這是行……這是識,這是識的集,這是識的滅沒。’當他於這五取蘊隨觀生滅而住時,凡是於五取蘊中的我慢(asmimāna),那便被舍斷。阿難,當是這樣時,比丘這樣了知此:‘凡是於這五取蘊中的我慢,我已斷它。’如此他於其中有正知。阿難,這些法是一向善的、由善而來的(kusalāyātika)、聖的、出世間的、為波旬所不能侵入的。阿難,你認為怎樣,弟子見到什麼義利,即使被驅遣,也值得追隨導師?”“尊者,我們的諸法以世尊為根本、以世尊為引導、以世尊為依止。尊者,若世尊親自解說這所說之義,那就好了;聽了世尊[所說],比丘們將會受持。”

191. ‘‘Pañca kho ime, ānanda, upādānakkhandhā yattha bhikkhunā udayabbayānupassinā vihātabbaṃ – ‘iti rūpaṃ iti rūpassa samudayo iti rūpassa atthaṅgamo, iti vedanā… iti saññā… iti saṅkhārā… iti viññāṇaṃ iti viññāṇassa samudayo iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti. Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yo pañcasu upādānakkhandhesu asmimāno so pahīyati. Evaṃ santametaṃ, ānanda, bhikkhu evaṃ pajānāti – ‘yo kho imesu pañcasu upādānakkhandhesu asmimāno so me pahīno’ti. Itiha tattha sampajāno hoti. Ime kho te, ānanda, dhammā ekantakusalā kusalāyātikā [dhammā ekantakusalāyatikā (sabbattha) aṭṭhakathāṭīkā oloketabbā] ariyā lokuttarā anavakkantā pāpimatā. Taṃ kiṃ maññasi, ānanda, kaṃ atthavasaṃ sampassamāno arahati sāvako satthāraṃ anubandhituṃ api paṇujjamāno’’ti [api panujjamānopīti (ka. sī.), api payujjamānoti (syā. kaṃ. pī.)]? ‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.
192已對照

一九二、“阿難,弟子不值得為了那經、應頌、記說之故而追隨導師。那是什麼緣故呢?阿難,因為那些法,他長久以來已聽聞、憶持、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。阿難,而凡是這能削減[煩惱]、有助於心之無障、一向導向厭離、離貪、滅、寂靜、證智、正覺、涅槃的談論,即:少欲之論、知足之論、遠離之論、不雜處之論、發起精進之論、戒之論、定之論、慧之論、解脫之論、解脫知見之論——阿難,正是為了這樣的談論之故,弟子即使被驅遣,也值得追隨導師。

192. ‘‘Na kho, ānanda, arahati sāvako satthāraṃ anubandhituṃ, yadidaṃ suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ tassa hetu [veyyākaraṇassa hetu (ka.)]. Taṃ kissa hetu? Dīgharattassa [dīgharattaṃ + assāti padacchedo] hi te, ānanda, dhammā sutā dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Yā ca kho ayaṃ, ānanda, kathā abhisallekhikā cetovinīvaraṇasappāyā ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamā abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati, seyyathidaṃ – appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṃsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā – evarūpiyā kho, ānanda, kathāya hetu arahati sāvako satthāraṃ anubandhituṃ api paṇujjamāno.
已對照

“阿難,當是這樣時,有導師的禍難(ācariyūpaddava);當是這樣時,有弟子的禍難(antevāsūpaddava);當是這樣時,有梵行者的禍難(brahmacārūpaddava)。

‘‘Evaṃ sante kho, ānanda, ācariyūpaddavo hoti, evaṃ sante antevāsūpaddavo hoti, evaṃ sante brahmacārūpaddavo hoti.
193PTS 3.116已對照

一九三、“阿難,怎樣有導師的禍難呢?阿難,在此,有某位導師前往僻靜的坐臥處——林野、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地、露地、草堆。當他那樣遠離而住時,婆羅門居士們——市鎮的與地方的——都隨後前來[親近他]。當婆羅門居士們——市鎮的與地方的——隨後前來時,他貪求迷醉,陷於貪求,轉向豐足。阿難,這稱為遭禍難的導師。諸惡不善法——雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的——以導師的禍難殺害了他。阿難,就是這樣有導師的禍難。

193. ‘‘Kathañcānanda, ācariyūpaddavo hoti? Idhānanda, ekacco satthā vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti [anvāvaṭṭanti (sī. syā. kaṃ. pī.)] brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṃ nikāmayati [mucchati kāmayati (sī. pī.) aṭṭhakathāyaṃ pana na tathā dissati], gedhaṃ āpajjati, āvattati bāhullāya. Ayaṃ vuccatānanda, upaddavo [upadduto (sī. pī.)] ācariyo. Ācariyūpaddavena avadhiṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā [ponobhavikā (sī. pī.)] sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, ānanda, ācariyūpaddavo hoti.
194緬 3.158已對照

一九四、“阿難,怎樣有弟子的禍難呢?阿難,又有那位導師的弟子,隨順增長那位導師的遠離,前往僻靜的坐臥處——林野、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地、露地、草堆。當他那樣遠離而住時,婆羅門居士們——市鎮的與地方的——都隨後前來[親近他]。當婆羅門居士們——市鎮的與地方的——隨後前來時,他貪求迷醉,陷於貪求,轉向豐足。阿難,這稱為遭禍難的弟子。諸惡不善法——雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的——以弟子的禍難殺害了他。阿難,就是這樣有弟子的禍難。

194. ‘‘Kathañcānanda, antevāsūpaddavo hoti? Tasseva kho panānanda, satthu sāvako tassa satthu vivekamanubrūhayamāno vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṃ nikāmayati, gedhaṃ āpajjati, āvattati bāhullāya. Ayaṃ vuccatānanda, upaddavo antevāsī. Antevāsūpaddavena avadhiṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, ānanda, antevāsūpaddavo hoti.
195PTS 3.117已對照

一九五、“阿難,怎樣有梵行者的禍難呢?阿難,於此,如來出現於世間,是阿羅漢、正等正覺者、明行具足、善逝、世間解、無上者、調御丈夫、天人導師、佛陀、世尊。他前往僻靜的坐臥處——林野、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地、露地、草堆。當他那樣遠離而住時,婆羅門居士們——市鎮的與地方的——都隨後前來[親近他]。當婆羅門居士們——市鎮的與地方的——隨後前來時,他不貪求迷醉,不陷於貪求,不轉向豐足。阿難,又有那位導師的弟子,隨順增長那位導師的遠離,前往僻靜的坐臥處——林野、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林邊地、露地、草堆。當他那樣遠離而住時,婆羅門居士們——市鎮的與地方的——都隨後前來[親近他]。當婆羅門居士們——市鎮的與地方的——隨後前來時,他貪求迷醉,陷於貪求,轉向豐足。阿難,這稱為遭禍難的梵行者。諸惡不善法——雜染的、能導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的——以梵行者的禍難殺害了他。阿難,就是這樣有梵行者的禍難。

195. ‘‘Kathañcānanda, brahmacārūpaddavo hoti? Idhānanda, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca na mucchaṃ nikāmayati, na gedhaṃ āpajjati, na āvattati bāhullāya. Tasseva kho panānanda, satthu sāvako tassa satthu vivekamanubrūhayamāno vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. Tassa tathāvūpakaṭṭhassa viharato anvāvattanti brāhmaṇagahapatikā negamā ceva jānapadā ca. So anvāvattantesu brāhmaṇagahapatikesu negamesu ceva jānapadesu ca mucchaṃ nikāmayati, gedhaṃ āpajjati, āvattati bāhullāya. Ayaṃ vuccatānanda, upaddavo brahmacārī. Brahmacārūpaddavena avadhiṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobbhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, ānanda, brahmacārūpaddavo hoti.
已對照

“阿難,在這裡,比起那導師的禍難與那弟子的禍難,這梵行者的禍難更有苦的異熟、更有辛辣的異熟,而且導向墮處。

‘‘Tatrānanda, yo cevāyaṃ ācariyūpaddavo, yo ca antevāsūpaddavo ayaṃ tehi brahmacārūpaddavo dukkhavipākataro ceva kaṭukavipākataro ca, api ca vinipātāya saṃvattati.
196PTS 3.118緬 3.159已對照

一九六、“阿難,因此在此,你們要以朋友之態(mittavatā)對待我,不要以敵對之態(sapattavatā)。那將長久為你們帶來利益與安樂。

“阿難,弟子們怎樣以敵對之態、不以朋友之態對待導師呢?阿難,在此,導師悲憫、求[弟子]利益,出於悲憫而為弟子們說法:‘這是為了你們的利益,這是為了你們的安樂。’而他的弟子們不願聽聞,不側耳傾聽,不為求了知而住心,且背離導師的教法而行。阿難,弟子們就是這樣以敵對之態、不以朋友之態對待導師的。

“阿難,弟子們怎樣以朋友之態、不以敵對之態對待導師呢?阿難,在此,導師悲憫、求[弟子]利益,出於悲憫而為弟子們說法:‘這是為了你們的利益,這是為了你們的安樂。’而他的弟子們願意聽聞,側耳傾聽,為求了知而住心,不背離導師的教法而行。阿難,弟子們就是這樣以朋友之態、不以敵對之態對待導師的。

“阿難,因此在此,你們要以朋友之態對待我,不要以敵對之態。那將長久為你們帶來利益與安樂。阿難,我對你們將不像陶師對待未燒的、未乾透的[坯器]那樣行事。阿難,我將一再呵責而說;阿難,我將一再剔除[過失]而說。凡是堅實的,那將會存留。”

世尊說了這[番話]。具壽阿難滿意、歡喜世尊之所說。

196. ‘‘Tasmātiha maṃ, ānanda, mittavatāya samudācaratha, mā sapattavatāya. Taṃ vo bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya.
‘‘Kathañcānanda, satthāraṃ sāvakā sapattavatāya samudācaranti, no mittavatāya? Idhānanda, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā na sussūsanti, na sotaṃ odahanti, na aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, vokkamma ca satthusāsanā vattanti. Evaṃ kho, ānanda, satthāraṃ sāvakā sapattavatāya samudācaranti, no mittavatāya.
‘‘Kathañcānanda, satthāraṃ sāvakā mittavatāya samudācaranti, no sapattavatāya? Idhānanda, satthā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti anukampako hitesī anukampaṃ upādāya – ‘idaṃ vo hitāya, idaṃ vo sukhāyā’ti. Tassa sāvakā sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññā cittaṃ upaṭṭhapenti, na ca vokkama satthusāsanā vattanti. Evaṃ kho, ānanda, satthāraṃ sāvakā mittavatāya samudācaranti, no sapattavatāya.
‘‘Tasmātiha maṃ, ānanda, mittavatāya samudācaratha, mā sapattavatāya. Taṃ vo bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Na vo ahaṃ, ānanda, tathā parakkamissāmi yathā kumbhakāro āmake āmakamatte. Niggayha niggayhāhaṃ, ānanda, vakkhāmi; pavayha pavayha, ānanda, vakkhāmi [pavayha pavayha (sī. pī.), paggayha paggayha ānanda vakkhāmi (ka.)]. Yo sāro so ṭhassatī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti.
Mahāsuññatasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.
已對照

《大空經》終,[《空品》中之]第二[經]。