快樂巴利palinanda.cc

中部第118經 · 入出息唸經 Ānāpānassatisuttaṃ

本經目錄八、入出息唸經

144PTS 3.79已對照

八、入出息唸經

一四四、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)東園(Pubbārāma)鹿子母講堂(Migāramātupāsāda),與眾多極有名聲的長老弟子們在一起,[即]與具壽舍利弗(Sāriputta)、具壽大目犍連(Mahāmoggallāna)、具壽大迦葉(Mahākassapa)、具壽大迦旃延(Mahākaccāna)、具壽大拘絺羅(Mahākoṭṭhika)、具壽大劫賓那(Mahākappina)、具壽大純陀(Mahācunda)、具壽阿那律(Anuruddha)、具壽離婆多(Revata)、具壽阿難(Ānanda),以及其他極有名聲的長老弟子們在一起。

144. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātupāsāde sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ – āyasmatā ca sāriputtena āyasmatā ca mahāmoggallānena [mahāmoggalānena (ka.)] āyasmatā ca mahākassapena āyasmatā ca mahākaccāyanena āyasmatā ca mahākoṭṭhikena āyasmatā ca mahākappinena āyasmatā ca mahācundena āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā ca revatena āyasmatā ca ānandena, aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṃ.
已對照

那時,長老比丘們教誡、教導新學比丘。有些長老比丘教誡、教導十位比丘,有些長老比丘教誡、教導二十位比丘,有些長老比丘教誡、教導三十位比丘,有些長老比丘教誡、教導四十位比丘。而那些新學比丘受長老比丘們教誡、教導,了知由前而後的廣大殊勝。

Tena kho pana samayena therā bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti. Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti [pajānanti (syā. kaṃ.), sañjānanti (ka.)].
145PTS 3.80緬 3.123已對照

一四五、那時,正值布薩日,自恣的十五日,圓滿的滿月之夜,世尊被比丘僧團圍繞,坐在露地。於是,世尊環視默然又默然的比丘僧團,召喚諸比丘——“諸比丘,我滿意這行道;諸比丘,我心滿意這行道。因此,諸比丘,你們要更加發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。我就在這舍衛城等待四個月[雨季]之果母地月(Komudī)[的滿月]。”地方上的比丘們聽說:“據說世尊就在那舍衛城等待四個月[雨季]之果母地月[的滿月]。”那些地方上的比丘為了見世尊而來到舍衛城。而那些長老比丘更加教誡、教導新學比丘。有些長老比丘教誡、教導十位比丘,有些長老比丘教誡、教導二十位比丘,有些長老比丘教誡、教導三十位比丘,有些長老比丘教誡、教導四十位比丘。而那些新學比丘受長老比丘們教誡、教導,了知由前而後的廣大殊勝。

145. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘āraddhosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya; āraddhacittosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya. Tasmātiha, bhikkhave, bhiyyosomattāya vīriyaṃ ārabhatha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya. Idhevāhaṃ sāvatthiyaṃ komudiṃ cātumāsiniṃ āgamessāmī’’ti. Assosuṃ kho jānapadā bhikkhū – ‘‘bhagavā kira tattheva sāvatthiyaṃ komudiṃ cātumāsiniṃ āgamessatī’’ti. Te jānapadā bhikkhū sāvatthiṃ [sāvatthiyaṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)] osaranti bhagavantaṃ dassanāya. Te ca kho therā bhikkhū bhiyyosomattāya nave bhikkhū ovadanti anusāsanti. Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṃsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti. Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānanti.
146已對照

一四六、那時,正值布薩日,四個月[雨季]之果母地月的十五日,圓滿的滿月之夜,世尊被比丘僧團圍繞,坐在露地。於是,世尊環視默然又默然的比丘僧團,召喚諸比丘——“諸比丘,這會眾無糠秕;諸比丘,這會眾離糠秕,清淨,安立於堅實。諸比丘,這比丘僧團就是那樣的;諸比丘,這會眾就是那樣的——[即]應供養、應款待、應奉施、應合掌,是世間無上的福田的那種會眾。諸比丘,這比丘僧團就是那樣的;諸比丘,這會眾就是那樣的——[即]對之施少成多、施多更多的那種會眾。諸比丘,這比丘僧團就是那樣的;諸比丘,這會眾就是那樣的——[即]世間難得得見的那種會眾。諸比丘,這比丘僧團就是那樣的;諸比丘,這會眾就是那樣的——[即]為了見它,即使[要]帶著旅糧,也值得前往數以由旬計[的路程]的那種會眾。”

146. Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti. Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi – ‘‘apalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā; nippalāpāyaṃ, bhikkhave, parisā; suddhā sāre [suddhasāre patiṭṭhitā (syā. kaṃ. pī.)] patiṭṭhitā. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpāya parisāya appaṃ dinnaṃ bahu hoti, bahu dinnaṃ bahutaraṃ. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpā parisā dullabhā dassanāya lokassa. Tathārūpo ayaṃ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṃ, bhikkhave, parisā yathārūpaṃ parisaṃ alaṃ yojanagaṇanāni dassanāya gantuṃ puṭosenāpi’’ [puṭosenāpi, tathārūpo ayaṃ bhikkhave bhikkhusaṃgho, tathārūpā ayaṃ parisā (sī. pī. ka.)].
147PTS 3.81緬 3.124已對照

一四七、“諸比丘,在這比丘僧團中,有已是阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘——諸比丘,在這比丘僧團中,也有這樣的比丘。諸比丘,在這比丘僧團中,有以五下分結的滅盡而為化生者、將在那裡般涅槃、不再從彼世間還來的比丘——諸比丘,在這比丘僧團中,也有這樣的比丘。諸比丘,在這比丘僧團中,有以三結的滅盡、貪瞋痴的薄弱而為斯陀含、只再來此世間一次便將作苦的邊際的比丘——諸比丘,在這比丘僧團中,也有這樣的比丘。諸比丘,在這比丘僧團中,有以三結的滅盡而為須陀洹、不墮惡趣、[趣向]決定、以正覺為歸趣的比丘——諸比丘,在這比丘僧團中,也有這樣的比丘。

147. ‘‘Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññāvimuttā – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino sakideva [sakiṃ deva (ka.)] imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe.
PTS 3.82已對照

“諸比丘,在這比丘僧團中,有比丘從事於四念處修習的實踐而住——諸比丘,在這比丘僧團中,也有這樣的比丘。諸比丘,在這比丘僧團中,有比丘從事於四正勤修習的實踐而住……乃至……四神足……五根……五力……七覺支……從事於八支聖道修習的實踐而住——諸比丘,在這比丘僧團中,也有這樣的比丘。諸比丘,在這比丘僧團中,有比丘從事於慈修習的實踐而住……從事於悲修習的實踐而住……從事於喜修習的實踐而住……從事於舍修習的實踐而住……從事於不淨修習的實踐而住……從事於無常想修習的實踐而住——諸比丘,在這比丘僧團中,也有這樣的比丘。諸比丘,在這比丘僧團中,有比丘從事於入出息念修習的實踐而住。諸比丘,入出息念若修習、多作,有大果、大功德。諸比丘,入出息念若修習、多作,能使四念處圓滿。四念處若修習、多作,能使七覺支圓滿。七覺支若修習、多作,能使明與解脫圓滿。

‘‘Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe catunnaṃ sammappadhānānaṃ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti…pe… catunnaṃ iddhipādānaṃ… pañcannaṃ indriyānaṃ… pañcannaṃ balānaṃ… sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… karuṇābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… muditābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… upekkhābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti… aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti – evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe. Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṃ bhikkhusaṅghe ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā viharanti. Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā. Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti. Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti. Satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti.
148緬 3.125已對照

一四八、“諸比丘,入出息念如何修習、如何多作,有大果、大功德?諸比丘,在此,比丘前往林野、或前往樹下、或前往空閒處,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他只是具念地入息,只是具念地出息。

148. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā? Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati satova [sato (sī. syā. kaṃ. pī.)] passasati.
已對照

“入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’。入息短時,了知‘我入息短’;出息短時,了知‘我出息短’。他學:‘我將覺知全身而入息’;他學:‘我將覺知全身而出息’。他學:‘我將令身行止息而入息’;他學:‘我將令身行止息而出息’。

‘‘Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati.
PTS 3.83已對照

“他學:‘我將覺知喜而入息’;他學:‘我將覺知喜而出息’。他學:‘我將覺知樂而入息’;他學:‘我將覺知樂而出息’。他學:‘我將覺知心行而入息’;他學:‘我將覺知心行而出息’。他學:‘我將令心行止息而入息’;他學:‘我將令心行止息而出息’。

‘‘‘Pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati.
已對照

“他學:‘我將覺知心而入息’;他學:‘我將覺知心而出息’。他學:‘我將令心喜悅而入息’;他學:‘我將令心喜悅而出息’。他學:‘我將令心得定而入息’;他學:‘我將令心得定而出息’。他學:‘我將令心解脫而入息’;他學:‘我將令心解脫而出息’。

‘‘‘Cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati.
已對照

“他學:‘我將隨觀無常而入息’;他學:‘我將隨觀無常而出息’。他學:‘我將隨觀離貪而入息’;他學:‘我將隨觀離貪而出息’。他學:‘我將隨觀滅而入息’;他學:‘我將隨觀滅而出息’。他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’。諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,有大果、大功德。

‘‘‘Aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṃsā.
149緬 3.126已對照

一四九、“諸比丘,入出息念如何修習、如何多作,能使四念處圓滿呢?諸比丘,當比丘入息長時,了知‘我入息長’;出息長時,了知‘我出息長’;入息短時,了知‘我入息短’;出息短時,了知‘我出息短’;他學:‘我將覺知全身而入息’;他學:‘我將覺知全身而出息’;他學:‘我將令身行止息而入息’;他學:‘我將令身行止息而出息’——諸比丘,那時比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。諸比丘,我這樣說諸身中的某一種,即:入出息。因此,諸比丘,那時比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

149. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṃ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā passasanto ‘rassaṃ passasāmī’ti pajānāti; ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; kāye kāyānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Kāyesu kāyaññatarāhaṃ, bhikkhave, evaṃ vadāmi yadidaṃ – assāsapassāsā. Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 3.84已對照

“諸比丘,當比丘學:‘我將覺知喜而入息’;他學:‘我將覺知喜而出息’;他學:‘我將覺知樂而入息’;他學:‘我將覺知樂而出息’;他學:‘我將覺知心行而入息’;他學:‘我將覺知心行而出息’;他學:‘我將令心行止息而入息’;他學:‘我將令心行止息而出息’——諸比丘,那時比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。諸比丘,我這樣說諸受中的某一種,即:對入出息好好地作意。因此,諸比丘,那時比丘於諸受隨觀受而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati; vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanāññatarāhaṃ, bhikkhave, evaṃ vadāmi yadidaṃ – assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
緬 3.127已對照

“諸比丘,當比丘學:‘我將覺知心而入息’;他學:‘我將覺知心而出息’;他學:‘我將令心喜悅而入息’;他學:‘我將令心喜悅而出息’;他學:‘我將令心得定而入息’;他學:‘我將令心得定而出息’;他學:‘我將令心解脫而入息’;他學:‘我將令心解脫而出息’——諸比丘,那時比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。諸比丘,我不說失念、不正知者有入出息念。因此,諸比丘,那時比丘於心隨觀心而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; ‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati; citte cittānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatiṃ vadāmi. Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
PTS 3.85已對照

“諸比丘,當比丘學:‘我將隨觀無常而入息’;他學:‘我將隨觀無常而出息’;他學:‘我將隨觀離貪而入息’;他學:‘我將隨觀離貪而出息’;他學:‘我將隨觀滅而入息’;他學:‘我將隨觀滅而出息’;他學:‘我將隨觀舍離而入息’;他學:‘我將隨觀舍離而出息’——諸比丘,那時比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。凡是貪與憂的舍斷,他以慧見到了那[舍斷],便好好地觀察。因此,諸比丘,那時比丘於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati; dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. So yaṃ taṃ abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“諸比丘,入出息念如是修習、如是多作,便使四念處圓滿。

‘‘Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
150已對照

一五〇、“諸比丘,四念處如何修習、如何多作,能使七覺支圓滿呢?諸比丘,當比丘於身隨觀身而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂時,那時,他的念已現起而不忘失。諸比丘,當比丘的念已現起而不忘失時,那時,比丘的念覺支是已發起的。那時,比丘修習念覺支;那時,比丘的念覺支達到修習的圓滿。

150. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye sati hoti asammuṭṭhā [appammuṭṭhā (syā. kaṃ.)]. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti. Satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
緬 3.128已對照

“他這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察。諸比丘,當比丘這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,那時,比丘的擇法覺支是已發起的;那時,比丘修習擇法覺支;那時,比丘的擇法覺支達到修習的圓滿。

‘‘So tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati [pavicarati (sī. syā. kaṃ. pī.)] parivīmaṃsaṃ āpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“當他以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,精進是已發起的、不退縮的。諸比丘,當比丘以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察,精進是已發起的、不退縮的時,那時,比丘的精進覺支是已發起的;那時,比丘修習精進覺支;那時,比丘的精進覺支達到修習的圓滿。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 3.86已對照

“對發起精進者,生起無食的喜。諸比丘,當對發起精進的比丘生起無食的喜時,那時,比丘的喜覺支是已發起的;那時,比丘修習喜覺支;那時,比丘的喜覺支達到修習的圓滿。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“意有喜者,身也輕安,心也輕安。諸比丘,當意有喜的比丘身也輕安、心也輕安時,那時,比丘的輕安覺支是已發起的;那時,比丘修習輕安覺支;那時,比丘的輕安覺支達到修習的圓滿。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“身輕安而有樂者,心得定。諸比丘,當身輕安而有樂的比丘心得定時,那時,比丘的定覺支是已發起的;那時,比丘修習定覺支;那時,比丘的定覺支達到修習的圓滿。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“他對那樣得定的心好好地觀察。諸比丘,當比丘對那樣得定的心好好地觀察時,那時,比丘的舍覺支是已發起的;那時,比丘修習舍覺支;那時,比丘的舍覺支達到修習的圓滿。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
151緬 3.129已對照

一五一、“諸比丘,當比丘於諸受……乃至……於心……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂時,那時,他的念已現起而不忘失。諸比丘,當比丘的念已現起而不忘失時,那時,比丘的念覺支是已發起的;那時,比丘修習念覺支;那時,比丘的念覺支達到修習的圓滿。

151. ‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu…pe… citte… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye sati hoti asammuṭṭhā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
PTS 3.87已對照

“他這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察。諸比丘,當比丘這樣具念而住,以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,那時,比丘的擇法覺支是已發起的;那時,比丘修習擇法覺支;那時,比丘的擇法覺支達到修習的圓滿。

‘‘So tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṃsaṃ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“當他以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察時,精進是已發起的、不退縮的。諸比丘,當比丘以慧簡擇那法、遍察[那法]、進行遍審察,精進是已發起的、不退縮的時,那時,比丘的精進覺支是已發起的;那時,比丘修習精進覺支;那時,比丘的精進覺支達到修習的圓滿。

‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṃsaṃ āpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“對發起精進者,生起無食的喜。諸比丘,當對發起精進的比丘生起無食的喜時,那時,比丘的喜覺支是已發起的;那時,比丘修習喜覺支;那時,比丘的喜覺支達到修習的圓滿。

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“意有喜者,身也輕安,心也輕安。諸比丘,當意有喜的比丘身也輕安、心也輕安時,那時,比丘的輕安覺支是已發起的;那時,比丘修習輕安覺支;那時,比丘的輕安覺支達到修習的圓滿。

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
緬 3.130已對照

“身輕安而有樂者,心得定。諸比丘,當身輕安而有樂的比丘心得定時,那時,比丘的定覺支是已發起的;那時,比丘修習定覺支;那時,比丘的定覺支達到修習的圓滿。

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
已對照

“他對那樣得定的心好好地觀察。諸比丘,當比丘對那樣得定的心好好地觀察時,那時,比丘的舍覺支是已發起的;那時,比丘修習舍覺支;那時,比丘的舍覺支達到修習的圓滿。諸比丘,四念處如是修習、如是多作,便使七覺支圓滿。

‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta sambojjhaṅge paripūrenti.
152PTS 3.88已對照

一五二、“諸比丘,七覺支如何修習、如何多作,能使明與解脫圓滿呢?諸比丘,在此,比丘修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的念覺支;修習擇法覺支……乃至……修習精進覺支……修習喜覺支……修習輕安覺支……修習定覺支……修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的舍覺支。諸比丘,七覺支如是修習、如是多作,便使明與解脫圓滿。”

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。

152. ‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti…pe… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Ānāpānassatisuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.
已對照

《入出息唸經》終,[《次第品》中之]第八[經]。