快樂巴利palinanda.cc

中部第108經 · 瞿默目犍連經 Gopakamoggallānasuttaṃ

本經目錄八、瞿默目犍連經

79已對照

八、瞿默目犍連經

七十九、如是我聞——一時,在世尊般涅槃後不久,具壽阿難(Ānanda)住在王舍城(Rājagaha)竹林(Veḷuvana)迦蘭陀園(Kalandakanivāpa)。那時,摩揭陀國王阿闍世·韋提希子(Ajātasattu Vedehiputta)因擔心缽殊多(Pajjota)王而令人修繕王舍城。那時,具壽阿難在上午穿好[下衣],取了缽與衣,進入王舍城乞食。那時,具壽阿難心中這樣想——“現在為乞食而行於王舍城還太早,我何不前往瞿默目犍連(Gopakamoggallāna)婆羅門的作業場(kammanta)、瞿默目犍連婆羅門之處呢?”

79. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe aciraparinibbute bhagavati. Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahaṃ paṭisaṅkhārāpeti rañño pajjotassa āsaṅkamāno. Atha kho āyasmā ānando pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi – ‘‘atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yena gopakamoggallāno brāhmaṇo tenupasaṅkameyya’’nti.
PTS 3.8緬 3.59已對照

於是,具壽阿難前往瞿默目犍連婆羅門的作業場、瞿默目犍連婆羅門之處。瞿默目犍連婆羅門遠遠看見具壽阿難走來,看見之後,便對具壽阿難這樣說——“阿難尊師請來!阿難尊師善來!阿難尊師隔了很久才作這一趟因由,即為了來到此處。請阿難尊師就座,這座位已經敷設好了。”具壽阿難便坐在敷設好的座位上。瞿默目犍連婆羅門也取了一個低座,坐在一旁。坐在一旁的瞿默目犍連婆羅門對具壽阿難這樣說——“阿難尊師,是否有哪怕一位比丘,完全地、徹底地具足那位曾是阿羅漢、正等正覺者的喬達摩尊師所具足的那些法呢?”“婆羅門,沒有哪怕一位比丘完全地、徹底地具足那位曾是阿羅漢、正等正覺者的世尊所具足的那些法。婆羅門,因為那位世尊是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣說之道的宣說者,是知道者、通道者、善巧於道者;而今諸弟子隨道而行,隨後具足[道]而住。”具壽阿難與瞿默目犍連婆羅門之間的這番談論就這樣尚未說完。

Atha kho āyasmā ānando yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yena gopakamoggallāno brāhmaṇo tenupasaṅkami. Addasā kho gopakamoggallāno brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvāna āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘etu kho bhavaṃ ānando. Svāgataṃ bhoto ānandassa. Cirassaṃ kho bhavaṃ ānando imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu bhavaṃ ānando, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi kho āyasmā ānando paññatte āsane. Gopakamoggallānopi kho brāhmaṇo aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho gopakamoggallāno brāhmaṇo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’’ti? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido; maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’’ti. Ayañca hidaṃ āyasmato ānandassa gopakamoggallānena brāhmaṇena saddhiṃ antarākathā vippakatā ahosi.
PTS 3.9已對照

那時,摩揭陀大臣雨行(Vassakāra)婆羅門正在巡察王舍城的諸作業場,來到瞿默目犍連婆羅門的作業場、具壽阿難之處;到了之後,與具壽阿難互相問候。互相問候、交談了一番愉快而值得憶念的話之後,坐在一旁。坐在一旁的摩揭陀大臣雨行婆羅門對具壽阿難這樣說——“阿難尊師,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”“婆羅門,在此,瞿默目犍連婆羅門對我這樣說:‘阿難尊師,是否有哪怕一位比丘,完全地、徹底地具足那位曾是阿羅漢、正等正覺者的喬達摩尊師所具足的那些法呢?’婆羅門,這樣說時,我對瞿默目犍連婆羅門這樣說:‘婆羅門,沒有哪怕一位比丘完全地、徹底地具足那位曾是阿羅漢、正等正覺者的世尊所具足的那些法。婆羅門,因為那位世尊是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣說之道的宣說者,是知道者、通道者、善巧於道者;而今諸弟子隨道而行,隨後具足[道]而住。’婆羅門,這就是我們與瞿默目犍連婆羅門之間尚未說完的談論,這時你到來了。”

Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rājagahe kammante anusaññāyamāno yena gopakamoggallānassa brāhmaṇassa kammanto, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘kāyanuttha, bho ānanda, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? ‘‘Idha maṃ, brāhmaṇa, gopakamoggallāno brāhmaṇo evamāha – ‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhavaṃ gotamo ahosi arahaṃ sammāsambuddho’ti. Evaṃ vutte ahaṃ, brāhmaṇa, gopakamoggallānaṃ brāhmaṇaṃ etadavocaṃ – ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido; maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’ti. Ayaṃ kho no, brāhmaṇa, gopakamoggallānena brāhmaṇena saddhiṃ antarākathā vippakatā. Atha tvaṃ anuppatto’’ti.
80緬 3.60已對照

八十、“阿難尊師,是否有哪怕一位比丘,是那位喬達摩尊師所立的——‘他會在我死後作你們的依止(paṭisaraṇa)’——而你們現在可以歸投的呢?”“婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所立的——‘他會在我死後作你們的依止’——而我們現在可以歸投的。”“阿難尊師,那麼是否有哪怕一位比丘,是為僧團所選定、為眾多長老比丘所立的——‘他會在世尊死後作我們的依止’——而你們現在可以歸投的呢?”“婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是為僧團所選定、為眾多長老比丘所立的——‘他會在世尊死後作我們的依止’——而我們現在可以歸投的。”“阿難尊師,那麼在這樣沒有依止的[法與律]中,什麼是[你們]和合的因呢?”“婆羅門,我們並不是無依止者;婆羅門,我們是有依止者,我們是以法為依止者。”

80. ‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito – ‘ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’’ti [paṭidhāveyyāthāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito – ‘ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’’ti. ‘‘Atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ‘ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’’ti? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ‘ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatī’ti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’’ti. ‘‘Evaṃ appaṭisaraṇe ca pana, bho ānanda, ko hetu sāmaggiyā’’ti? ‘‘Na kho mayaṃ, brāhmaṇa, appaṭisaraṇā; sappaṭisaraṇā mayaṃ, brāhmaṇa; dhammappaṭisaraṇā’’ti.
PTS 3.10已對照

“‘阿難尊師,是否有哪怕一位比丘,是那位喬達摩尊師所立的——「他會在我死後作你們的依止」——而你們現在可以歸投的呢?’被這樣問時,您說:‘婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所立的——「他會在我死後作你們的依止」——而我們現在可以歸投的。’‘阿難尊師,那麼是否有哪怕一位比丘,是為僧團所選定、為眾多長老比丘所立的——「他會在世尊死後作我們的依止」——而你們現在可以歸投的呢?’被這樣問時,您說:‘婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是為僧團所選定、為眾多長老比丘所立的——「他會在世尊死後作我們的依止」——而我們現在可以歸投的。’‘阿難尊師,那麼在這樣沒有依止的[法與律]中,什麼是[你們]和合的因呢?’被這樣問時,您說:‘婆羅門,我們並不是無依止者;婆羅門,我們是有依止者,我們是以法為依止者。’阿難尊師,那麼這所說之義應當怎樣理解呢?”

‘‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi; ‘atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti, yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti – vadesi; ‘evaṃ appaṭisaraṇe ca pana, bho ānanda, ko hetu sāmaggiyā’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho mayaṃ, brāhmaṇa, appaṭisaraṇā; sappaṭisaraṇā mayaṃ, brāhmaṇa; dhammappaṭisaraṇā’ti vadesi. Imassa pana, bho ānanda, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti?
81緬 3.61已對照

八十一、“婆羅門,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊為比丘們所制定的學處、所誦出的波羅提木叉。我們在布薩日,凡依同一村域而住的,全都會集一處;會集之後,我們請那位對它嫻熟的[比丘誦出]。當它正被誦出時,若比丘有犯、有違越,我們就如法、如所教導而令[他]作[懺悔]。

81. ‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ, pātimokkhaṃ uddiṭṭhaṃ. Te mayaṃ tadahuposathe yāvatikā ekaṃ gāmakhettaṃ upanissāya viharāma te sabbe ekajjhaṃ sannipatāma; sannipatitvā yassa taṃ pavattati taṃ ajjhesāma. Tasmiṃ ce bhaññamāne hoti bhikkhussa āpatti hoti vītikkamo taṃ mayaṃ yathādhammaṃ yathānusiṭṭhaṃ kāremāti.
已對照

“如此說來,並非諸位尊者令[他]作,而是法令[他]作。”“阿難尊師,是否有哪怕一位比丘,是你們現在所恭敬、尊重、尊崇、供養,恭敬、尊重之後依止而住的呢?”“婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是我們現在所恭敬、尊重、尊崇、供養,恭敬、尊重之後依止而住的。”

‘‘Na kira no bhavanto kārenti; dhammo no kāreti’’. ‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi yaṃ tumhe etarahi sakkarotha garuṃ karotha [garukarotha (sī. syā. kaṃ. pī.)] mānetha pūjetha; sakkatvā garuṃ katvā [garukatvā (sī. syā. kaṃ. pī.)] upanissāya viharathā’’ti? ‘‘Natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi yaṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāmā’’ti.
PTS 3.11已對照

“‘阿難尊師,是否有哪怕一位比丘,是那位喬達摩尊師所立的——「他會在我死後作你們的依止」——而你們現在可以歸投的呢?’被這樣問時,您說:‘婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所立的——「他會在我死後作你們的依止」——而我們現在可以歸投的。’‘阿難尊師,那麼是否有哪怕一位比丘,是為僧團所選定、為眾多長老比丘所立的——「他會在世尊死後作我們的依止」——而你們現在可以歸投的呢?’被這樣問時,您說:‘婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是為僧團所選定、為眾多長老比丘所立的——「他會在世尊死後作我們的依止」——而我們現在可以歸投的。’‘阿難尊師,是否有哪怕一位比丘,是你們現在所恭敬、尊重、尊崇、供養,恭敬、尊重之後依止而住的呢?’被這樣問時,您說:‘婆羅門,沒有哪怕一位比丘,是我們現在所恭敬、尊重、尊崇、供養,恭敬、尊重之後依止而住的。’阿難尊師,那麼這所說之義應當怎樣理解呢?”

‘‘‘Atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi tena bhotā gotamena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ṭhapito – ayaṃ vo mamaccayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi; ‘atthi pana, bho ānanda, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ tumhe etarahi paṭipādeyyāthā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi saṅghena sammato, sambahulehi therehi bhikkhūhi ṭhapito – ayaṃ no bhagavato accayena paṭisaraṇaṃ bhavissatīti yaṃ mayaṃ etarahi paṭipādeyyāmā’ti vadesi; ‘atthi nu kho, bho ānanda, ekabhikkhupi yaṃ tumhe etarahi sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjetha; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharathā’ti – iti puṭṭho samāno ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi yaṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāmā’ti vadesi. Imassa pana, bho ānanda, bhāsitassa kathaṃ attho daṭṭhabbo’’ti?
82已對照

八十二、“婆羅門,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的十種令[人]淨信的法(pasādanīyā dhammā)。在我們當中,凡是具有這些法的,我們現在就恭敬、尊重、尊崇、供養他;恭敬、尊重之後依止而住。哪十種[法]呢?

82. ‘‘Atthi kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā akkhātā. Yasmiṃ no ime dhammā saṃvijjanti taṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāma. Katame dasa?
緬 3.62已對照

“婆羅門,在此,比丘具戒,以波羅提木叉律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏,受持學處而學習。

‘‘Idha, brāhmaṇa, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
已對照

“他是多聞者、憶持所聞者、積集所聞者。凡是那些初善、中善、後善的,具足義理與文句的,顯示完全圓滿、遍淨的梵行的法,他對這樣的諸法多聞、憶持、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。

‘‘Bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā, majjhekalyāṇā, pariyosānakalyāṇā, sātthaṃ, sabyañjanaṃ [sātthā sabyañjanā (sī. syā. kaṃ.)], kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā [dhatā (sī. syā. kaṃ. pī.)] vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
已對照

“他對衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具知足。

‘‘Santuṭṭho hoti ( ) [(itarītarehi) dī. ni. 3.345] cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi.
已對照

“他是那屬於增上心的、現法樂住的四禪的隨願而得者、不難而得者、豐足而得者。

‘‘Catunnaṃ jhānānaṃ ābhicetasikānaṃ diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ nikāmalābhī hoti akicchalābhī akasiralābhī.
PTS 3.12已對照

“他體驗多種神變:一身能變成多身,多身能合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸有如此大神力、大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界。

‘‘Anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ [tirokuḍḍaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ; ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo; imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parimasati [parāmasati (ka.)] parimajjati, yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.
已對照

“他以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的。

‘‘Dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti – dibbe ca mānuse ca, ye dūre santike ca.
緬 3.63已對照

“他以心遍知其他眾生、其他人的心:有貪的心,了知為‘有貪的心’;離貪的心,了知為‘離貪的心’;有瞋的心,了知為‘有瞋的心’;離瞋的心,了知為‘離瞋的心’;有痴的心,了知為‘有痴的心’;離痴的心,了知為‘離痴的心’;萎縮的心,了知為‘萎縮的心’;散亂的心,了知為‘散亂的心’;廣大的心,了知為‘廣大的心’;不廣大的心,了知為‘不廣大的心’;有上的心,了知為‘有上的心’;無上的心,了知為‘無上的心’;得定的心,了知為‘得定的心’;無定的心,了知為‘無定的心’;解脫的心,了知為‘解脫的心’;未解脫的心,了知為‘未解脫的心’。

‘‘Parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti. Sarāgaṃ vā cittaṃ ‘sarāgaṃ citta’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘vītarāgaṃ citta’nti pajānāti, sadosaṃ vā cittaṃ ‘sadosaṃ citta’nti pajānāti, vītadosaṃ vā cittaṃ ‘vītadosaṃ citta’nti pajānāti, samohaṃ vā cittaṃ ‘samohaṃ citta’nti pajānāti, vītamohaṃ vā cittaṃ ‘vītamohaṃ citta’nti pajānāti, saṃkhittaṃ vā cittaṃ ‘saṃkhittaṃ citta’nti pajānāti, vikkhittaṃ vā cittaṃ ‘vikkhittaṃ citta’nti pajānāti, mahaggataṃ vā cittaṃ ‘mahaggataṃ citta’nti pajānāti, amahaggataṃ vā cittaṃ ‘amahaggataṃ citta’nti pajānāti, sauttaraṃ vā cittaṃ ‘sauttaraṃ citta’nti pajānāti, anuttaraṃ vā cittaṃ ‘anuttaraṃ citta’nti pajānāti, samāhitaṃ vā cittaṃ ‘samāhitaṃ citta’nti pajānāti, asamāhitaṃ vā cittaṃ ‘asamāhitaṃ citta’nti pajānāti, vimuttaṃ vā cittaṃ ‘vimuttaṃ citta’nti pajānāti, avimuttaṃ vā cittaṃ ‘avimuttaṃ citta’nti pajānāti.
已對照

“他回憶起多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多壞劫、許多成劫、許多壞成劫——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,我生於那裡;在那裡也有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,生於此處。’他這樣連同行相、連同細節地回憶起多種宿住。

‘‘Anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattārīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
已對照

“他以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生——或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣——了知眾生隨業而去。

‘‘Dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti.
已對照

“由於諸漏的滅盡,就在現法中自己以證智證知無漏的心解脫、慧解脫,成就並住。

‘‘Āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
已對照

“婆羅門,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所宣說的十種令[人]淨信的法。在我們當中,凡是具有這些法的,我們現在就恭敬、尊重、尊崇、供養他;恭敬、尊重之後依止而住。”

‘‘Ime kho, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa pasādanīyā dhammā akkhātā. Yasmiṃ no ime dhammā saṃvijjanti taṃ mayaṃ etarahi sakkaroma garuṃ karoma mānema pūjema; sakkatvā garuṃ katvā upanissāya viharāmā’’ti.
83PTS 3.13緬 3.64已對照

八十三、這樣說時,摩揭陀大臣雨行婆羅門對優波難陀(Upananda)將軍說——“將軍閣下認為怎樣:這些尊者恭敬應恭敬的,尊重應尊重的,尊崇應尊崇的,供養應供養的?”“確實,這些尊者恭敬應恭敬的,尊重應尊重的,尊崇應尊崇的,供養應供養的。因為,若這些尊者不恭敬、不尊重、不尊崇、不供養這[樣的人],那麼這些尊者究竟還會恭敬、尊重、尊崇、供養誰,恭敬、尊重、尊崇、供養之後依止而住呢?”於是,摩揭陀大臣雨行婆羅門對具壽阿難這樣說——“阿難尊師現在住在哪裡呢?”“婆羅門,我現在住在竹林。”“阿難尊師,那麼竹林是否可喜、寂靜、無喧囂、離人風、隱於人、宜於宴默呢?”“確實,婆羅門,竹林可喜、寂靜、無喧囂、離人風、隱於人、宜於宴默,正因為有你們這樣的守護者、看護者。”“確實,阿難尊師,竹林可喜、寂靜、無喧囂、離人風、隱於人、宜於宴默,正因為有諸位尊者這樣的修禪者、習於禪者。諸位尊者確是修禪者,也是習於禪者。”

83. Evaṃ vutte vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto upanandaṃ senāpatiṃ āmantesi – ‘‘taṃ kiṃ maññati bhavaṃ senāpati [maññasi evaṃ senāpati (syā. kaṃ. pī.), maññasi senāpati (sī.), maññasi bhavaṃ senāpati (ka.)] yadime bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjenti’’? ‘‘Tagghime [taggha me (ka.)] bhonto sakkātabbaṃ sakkaronti, garuṃ kātabbaṃ garuṃ karonti, mānetabbaṃ mānenti, pūjetabbaṃ pūjenti. Imañca hi te bhonto na sakkareyyuṃ na garuṃ kareyyuṃ na māneyyuṃ na pūjeyyuṃ; atha kiñcarahi te bhonto sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ, sakkatvā garuṃ katvā mānetvā pūjetvā upanissāya vihareyyu’’nti? Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘kahaṃ pana bhavaṃ ānando etarahi viharatī’’ti? ‘‘Veḷuvane khohaṃ, brāhmaṇa, etarahi viharāmī’’ti. ‘‘Kacci pana, bho ānanda, veḷuvanaṃ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ [manussarāhaseyyakaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] paṭisallānasāruppa’’nti? ‘‘Taggha, brāhmaṇa, veḷuvanaṃ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ paṭisallānasāruppaṃ, yathā taṃ tumhādisehi rakkhakehi gopakehī’’ti. ‘‘Taggha, bho ānanda, veḷuvanaṃ ramaṇīyañceva appasaddañca appanigghosañca vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ paṭisallānasāruppaṃ, yathā taṃ bhavantehi jhāyīhi jhānasīlīhi. Jhāyino ceva bhavanto jhānasīlino ca’’.
已對照

“阿難尊師,有一次,那位喬達摩尊師住在毘舍離(Vesālī)大林(Mahāvana)重閣講堂(Kūṭāgārasālā)。阿難尊師,那時我前往大林重閣講堂、那位喬達摩尊師之處。在那裡,那位喬達摩尊師以種種方式講說了禪論。那位喬達摩尊師確是修禪者,也是習於禪者。而且那位喬達摩尊師稱讚一切禪。”

‘‘Ekamidāhaṃ, bho ānanda, samayaṃ so bhavaṃ gotamo vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Atha khvāhaṃ, bho ānanda, yena mahāvanaṃ kūṭāgārasālā yena so bhavaṃ gotamo tenupasaṅkamiṃ. Tatra ca pana so [tatra ca so (sī. pī.)] bhavaṃ gotamo anekapariyāyena jhānakathaṃ kathesi. Jhāyī ceva so bhavaṃ gotamo ahosi jhānasīlī ca. Sabbañca pana so bhavaṃ gotamo jhānaṃ vaṇṇesī’’ti.
84PTS 3.14緬 3.65已對照

八十四、“婆羅門,那位世尊並不稱讚一切禪,那位世尊也並非不稱讚一切禪。婆羅門,那位世尊不稱讚什麼樣的禪呢?婆羅門,在此,有人以被欲貪所纏縛、被欲貪所壓制的心而住,也不如實了知已生起的欲貪的出離;他以那欲貪為內而思慮、極思慮、遍思慮、離思慮。他以被瞋恚所纏縛、被瞋恚所壓制的心而住,也不如實了知已生起的瞋恚的出離;他以那瞋恚為內而思慮、極思慮、遍思慮、離思慮。他以被昏沉睡眠所纏縛、被昏沉睡眠所壓制的心而住,也不如實了知已生起的昏沉睡眠的出離;他以那昏沉睡眠為內而思慮、極思慮、遍思慮、離思慮。他以被掉舉追悔所纏縛、被掉舉追悔所壓制的心而住,也不如實了知已生起的掉舉追悔的出離;他以那掉舉追悔為內而思慮、極思慮、遍思慮、離思慮。他以被疑所纏縛、被疑所壓制的心而住,也不如實了知已生起的疑的出離;他以那疑為內而思慮、極思慮、遍思慮、離思慮。婆羅門,那位世尊不稱讚這樣的禪。

“婆羅門,那位世尊稱讚什麼樣的禪呢?婆羅門,在此,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪。尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂的第二禪……乃至……第三禪……成就並住於第四禪。婆羅門,那位世尊稱讚這樣的禪。”

“阿難尊師,如此說來,那位喬達摩尊師呵責應呵責的禪,稱讚應稱讚的[禪]。那麼,阿難尊師,我們如今要去了。我們事務繁多,該辦的事也多。”“婆羅門,你如今認為是時候,[便請自便]。”於是,摩揭陀大臣雨行婆羅門歡喜、隨喜具壽阿難所說,從座而起,離去了。

於是,摩揭陀大臣雨行婆羅門離去不久,瞿默目犍連婆羅門便對具壽阿難這樣說——“我們問阿難尊師的,阿難尊師沒有為我們解答。”“婆羅門,我們豈不是已對你說過了——‘婆羅門,沒有哪怕一位比丘完全地、徹底地具足那位曾是阿羅漢、正等正覺者的世尊所具足的那些法。婆羅門,因為那位世尊是未生之道的令生者、未起之道的令起者、未宣說之道的宣說者,是知道者、通道者、善巧於道者。而今諸弟子隨道而行,隨後具足[道]而住。’”

84. ‘‘Na ca kho, brāhmaṇa, so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ vaṇṇesi, napi so bhagavā sabbaṃ jhānaṃ na vaṇṇesīti. Kathaṃ rūpañca, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ na vaṇṇesi? Idha, brāhmaṇa, ekacco kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so kāmarāgaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so byāpādaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so thinamiddhaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so uddhaccakukkuccaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti; so vicikicchaṃyeva antaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati. Evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ na vaṇṇesi.
‘‘Kathaṃ rūpañca, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesi? Idha, brāhmaṇa, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ…pe… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesī’’ti.
‘‘Gārayhaṃ kira, bho ānanda, so bhavaṃ gotamo jhānaṃ garahi, pāsaṃsaṃ pasaṃsi. Handa, ca dāni mayaṃ, bho ānanda, gacchāma; bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti. ‘‘Yassadāni tvaṃ, brāhmaṇa, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto āyasmato ānandassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
Atha kho gopakamoggallāno brāhmaṇo acirapakkante vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘yaṃ no mayaṃ bhavantaṃ ānandaṃ apucchimhā taṃ no bhavaṃ ānando na byākāsī’’ti. ‘‘Nanu te, brāhmaṇa, avocumhā – ‘natthi kho, brāhmaṇa, ekabhikkhupi tehi dhammehi sabbenasabbaṃ sabbathāsabbaṃ samannāgato yehi dhammehi samannāgato so bhagavā ahosi arahaṃ sammāsambuddho. So hi, brāhmaṇa, bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū, maggavidū, maggakovido. Maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā’’’ti.
Gopakamoggallānasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ.
已對照

《瞿默目犍連經》終,[《天湖品》中之]第八[經]。