快樂巴利palinanda.cc

中部第102經 · 五三經 Pañcattayasuttaṃ [pañcāyatanasutta (ka.)]

本經目錄二、五三經

21緬 3.18已對照

二、五三經

二十一、如是我聞——一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika)。在那裡,世尊召喚諸比丘:“諸比丘。”“尊者。”那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是後際論者,持隨後際之見,他們針對後際宣說種種勝解之語。‘自我死後無病,是有想的’——有些人如是宣說;‘自我死後無病,是無想的’——有些人如是宣說;‘自我死後無病,是非想非非想的’——有些人如是宣說;或者宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有;或者又有些人宣說現法涅槃。如是,他們或宣稱存在的自我死後無病,或宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有,或者又有些人宣說現法涅槃。如是,這五成為三,三成為五——這是五三的總說。

21. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhivuttipadāni [adhimuttipadāni (syā. kaṃ. ka.)] abhivadanti. ‘Saññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti – ittheke abhivadanti; ‘asaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti – ittheke abhivadanti; ‘nevasaññīnāsaññī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti – ittheke abhivadanti; sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti [paññāpenti (sī. syā. kaṃ. pī.)], diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadanti. Iti santaṃ vā attānaṃ paññapenti arogaṃ [paraṃ maraṇā. iti imāni (ka.)] paraṃ maraṇā, sato vā pana sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti, diṭṭhadhammanibbānaṃ vā paneke abhivadanti. Iti imāni pañca [paraṃ maraṇā. iti imāni (ka.)] hutvā tīṇi honti, tīṇi hutvā pañca honti – ayamuddeso pañcattayassa.
22PTS 2.230緬 3.19已對照

二十二、“諸比丘,在那裡,凡是宣稱自我死後無病、是有想的沙門、婆羅門——那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是亦有色亦無色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是非有色非無色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是一想的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是種種想的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有限想的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無量想的、死後無病、是有想的;或者,在超越這[些想]的一些人當中,有些人宣說識遍是無量的、不動的。諸比丘,如來證知此。那些宣稱自我死後無病、是有想的沙門、婆羅門尊師——那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是亦有色亦無色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是非有色非無色的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是一想的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是種種想的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有限想的、死後無病、是有想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無量想的、死後無病、是有想的;或者,在這些想之中,被稱說為清淨的、最高的、最上的、無上的那[想]——無論是諸色想的,或是諸無色想的,或是諸一想的,或是諸種種想的;有些人宣說‘什麼都沒有’的無所有處是無量的、不動的。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

22. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, ekattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nānattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, parittasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, appamāṇasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, etaṃ [evaṃ (ka.)] vā panekesaṃ [panetesaṃ (syā. kaṃ.)] upātivattataṃ viññāṇakasiṇameke abhivadanti appamāṇaṃ āneñjaṃ. Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti [pajānāti (sī. syā. kaṃ. pī.) aṭṭhakathā oloketabbā]. Ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, ekattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nānattasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, parittasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, appamāṇasaññiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā [maraṇāti (ka.)], yā vā panetāsaṃ saññānaṃ parisuddhā paramā aggā anuttariyā akkhāyati – yadi rūpasaññānaṃ yadi arūpasaññānaṃ yadi ekattasaññānaṃ yadi nānattasaññānaṃ. ‘Natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanameke abhivadanti appamāṇaṃ āneñjaṃ. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
23PTS 2.231緬 3.20已對照

二十三、“諸比丘,在那裡,凡是宣稱自我死後無病、是無想的沙門、婆羅門——那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有色的、死後無病、是無想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無色的、死後無病、是無想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是亦有色亦無色的、死後無病、是無想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是非有色非無色的、死後無病、是無想的。諸比丘,在那裡,這些[人]呵斥那些宣稱自我死後無病、是有想的沙門、婆羅門。這是什麼緣故呢?想是病,想是癰,想是箭;這是寂靜的,這是殊勝的,即:‘無想’。諸比丘,如來證知此。那些宣稱自我死後無病、是無想的沙門、婆羅門尊師——那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有色的、死後無病、是無想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無色的、死後無病、是無想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是亦有色亦無色的、死後無病、是無想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是非有色非無色的、死後無病、是無想的。諸比丘,若有任何沙門或婆羅門這樣說:‘我將離開色、離開受、離開想、離開諸行,而施設識的來、或去、或死亡、或投生、或增長、或增廣、或廣大’——這[種]處是不存在的。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

23. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā. Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti. Taṃ kissa hetu? Saññā rogo saññā gaṇḍo saññā sallaṃ, etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ – ‘asañña’nti. Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā. Yo hi koci, bhikkhave, samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṃ vadeyya – ‘ahamaññatra rūpā, aññatra vedanāya, aññatra saññāya, aññatra saṅkhārehi, viññāṇassa [aññatra viññāṇā (syā. kaṃ.), aññatra viññāṇena (ka.)] āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññapessāmī’ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
24PTS 2.232緬 3.21已對照

二十四、“諸比丘,在那裡,凡是宣稱自我死後無病、是非想非非想的沙門、婆羅門——那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有色的、死後無病、是非想非非想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無色的、死後無病、是非想非非想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是亦有色亦無色的、死後無病、是非想非非想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是非有色非無色的、死後無病、是非想非非想的。諸比丘,在那裡,這些[人]呵斥那些宣稱自我死後無病、是有想的沙門、婆羅門,也呵斥那些宣稱自我死後無病、是無想的沙門、婆羅門尊師。這是什麼緣故呢?想是病,想是癰,想是箭,無想是迷亂;這是寂靜的,這是殊勝的,即:‘非想非非想’。諸比丘,如來證知此。那些宣稱自我死後無病、是非想非非想的沙門、婆羅門尊師——那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是有色的、死後無病、是非想非非想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是無色的、死後無病、是非想非非想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是亦有色亦無色的、死後無病、是非想非非想的,那些沙門、婆羅門尊師或宣稱自我是非有色非無色的、死後無病、是非想非非想的。諸比丘,凡是任何沙門或婆羅門僅以所見、所聞、所覺、所應識知的行[之量]而宣稱此處的證得,諸比丘,這被稱為對此處之證得的災禍。諸比丘,此處不被稱為應作為行等至而證得的;諸比丘,此處被稱為應作為行殘餘等至而證得的。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

24. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā. Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti, yepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti. Taṃ kissa hetu? Saññā rogo saññā gaṇḍo saññā sallaṃ, asaññā sammoho, etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ – ‘nevasaññānāsañña’nti. [nevasaññānāsaññāti (syā. kaṃ. pī. ka.) etantipadaṃ manasikātabbaṃ] Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti. Ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, arūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, rūpiñca arūpiñca vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā, nevarūpiṃ nārūpiṃ vā te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā [samaṇabrāhmaṇā (sī. pī.)] diṭṭhasutamutaviññātabbasaṅkhāramattena etassa āyatanassa upasampadaṃ paññapenti, byasanañhetaṃ, bhikkhave, akkhāyati [āyatanamakkhāyati (ka.)] etassa āyatanassa upasampadāya. Na hetaṃ, bhikkhave, āyatanaṃ saṅkhārasamāpattipattabbamakkhāyati; saṅkhārāvasesasamāpattipattabbametaṃ, bhikkhave, āyatanamakkhāyati. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
25PTS 2.233緬 3.22已對照

二十五、“諸比丘,在那裡,凡是宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有的沙門、婆羅門——諸比丘,在那裡,這些[人]呵斥那些宣稱自我死後無病、是有想的沙門、婆羅門,也呵斥那些宣稱自我死後無病、是無想的沙門、婆羅門尊師,也呵斥那些宣稱自我死後無病、是非想非非想的沙門、婆羅門尊師。這是什麼緣故呢?這一切沙門、婆羅門尊師都趨向於上[即未來],只宣說黏著:‘我們死後將會如此,我們死後將會如此。’猶如商人去經商時,會有這樣的[想]:‘從這裡我將有這個,以這個我將獲得那個。’正是這樣,我想,這些沙門、婆羅門尊師顯得如同商人一般:‘我們死後將會如此,我們死後將會如此。’諸比丘,如來證知此。那些宣稱現存眾生的斷滅、壞滅、無有的沙門、婆羅門尊師,他們由於畏懼有身、厭惡有身,只隨有身而奔、而轉。猶如被皮帶繫縛的狗,被繫於堅固的柱或樁上,它便只隨那柱或樁而奔、而轉;正是這樣,這些沙門、婆羅門尊師由於畏懼有身、厭惡有身,只隨有身而奔、而轉。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

25. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti, tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā saññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti, yepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā asaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti, yepi te bhonto samaṇabrāhmaṇā nevasaññīnāsaññiṃ attānaṃ paññapenti arogaṃ paraṃ maraṇā tesamete paṭikkosanti. Taṃ kissa hetu? Sabbepime bhonto samaṇabrāhmaṇā uddhaṃ saraṃ [uddhaṃsarā (sī. pī.), uddhaṃ parāmasanti (syā. kaṃ.)] āsattiṃyeva abhivadanti – ‘iti pecca bhavissāma, iti pecca bhavissāmā’ti. Seyyathāpi nāma vāṇijassa vāṇijjāya gacchato evaṃ hoti – ‘ito me idaṃ bhavissati, iminā idaṃ lacchāmī’ti, evamevime bhonto samaṇabrāhmaṇā vāṇijūpamā maññe paṭibhanti – ‘iti pecca bhavissāma, iti pecca bhavissāmā’ti. Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti. Ye kho te bhonto samaṇabrāhmaṇā sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapenti te sakkāyabhayā sakkāyaparijegucchā sakkāyaññeva anuparidhāvanti anuparivattanti. Seyyathāpi nāma sā gaddulabaddho daḷhe thambhe vā khile [khīle (sī. syā. kaṃ. pī.)] vā upanibaddho, tameva thambhaṃ vā khilaṃ vā anuparidhāvati anuparivattati; evamevime bhonto samaṇabrāhmaṇā sakkāyabhayā sakkāyaparijegucchā sakkāyaññeva anuparidhāvanti anuparivattanti. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
26已對照

二十六、“諸比丘,凡是任何後際論者、持隨後際之見、針對後際宣說種種勝解之語的沙門或婆羅門,他們全都宣說這五處[即五種理由],或其中的某一[處]。

26. ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā aparantakappikā aparantānudiṭṭhino aparantaṃ ārabbha anekavihitāni adhivuttipadāni abhivadanti, sabbe te imāneva pañcāyatanāni abhivadanti etesaṃ vā aññataraṃ.
27PTS 2.234已對照

二十七、“諸比丘,有一些沙門、婆羅門是前際論者,持隨前際之見,他們針對前際宣說種種勝解之語。‘自我與世間是常,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是無常,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是亦常亦無常,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是非常非無常,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是有邊的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是無邊的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是亦有邊亦無邊的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是非有邊非無邊的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是一想的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是種種想的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是有限想的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是無量想的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是純樂的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是純苦的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是有樂有苦的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說;‘自我與世間是不苦不樂的,唯此是真實,其餘是虛妄’——有些人如是宣說。

27. ‘‘Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā pubbantakappikā pubbantānudiṭṭhino pubbantaṃ ārabbha anekavihitāni adhivuttipadāni abhivadanti. ‘Sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘asassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘sassato ca asassato ca attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘nevasassato nāsassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘antavā attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘anantavā attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘antavā ca anantavā ca attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘nevantavā nānantavā attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘ekattasaññī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘nānattasaññī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘parittasaññī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘appamāṇasaññī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘ekantasukhī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘ekantadukkhī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘sukhadukkhī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti, ‘adukkhamasukhī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti – ittheke abhivadanti.
28緬 3.23已對照

二十八、“諸比丘,在那裡,那些這樣說、這樣見的沙門、婆羅門——‘自我與世間是常,唯此是真實,其餘是虛妄’——‘他們除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,會有清淨潔白的自內之智’——這[種]處是不存在的。諸比丘,而在沒有清淨潔白的自內之智時,那些沙門、婆羅門尊師於其中所淨化的縱使唯是智的一分,那也被稱為那些沙門、婆羅門尊師的取。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

28. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti, tesaṃ vata aññatreva saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā paccattaṃyeva ñāṇaṃ bhavissati parisuddhaṃ pariyodātanti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Paccattaṃ kho pana, bhikkhave, ñāṇe asati parisuddhe pariyodāte yadapi [yadipi (ka.)] te bhonto samaṇabrāhmaṇā tattha ñāṇabhāgamattameva pariyodapenti tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ upādānamakkhāyati. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
29PTS 2.235已對照

二十九、“諸比丘,在那裡,那些這樣說、這樣見的沙門、婆羅門——‘自我與世間是無常,唯此是真實,其餘是虛妄’……乃至……‘自我與世間是亦常亦無常’……‘自我與世間是非常非無常’……‘自我與世間是有邊的’……‘自我與世間是無邊的’……‘自我與世間是亦有邊亦無邊的’……‘自我與世間是非有邊非無邊的’……‘自我與世間是一想的’……‘自我與世間是種種想的’……‘自我與世間是有限想的’……‘自我與世間是無量想的’……‘自我與世間是純樂的’……‘自我與世間是純苦的’……‘自我與世間是有樂有苦的’……‘自我與世間是不苦不樂的,唯此是真實,其餘是虛妄’——‘他們除信之外、除喜好之外、除傳聞之外、除行相思擇之外、除對見思量後的接受之外,會有清淨潔白的自內之智’——這[種]處是不存在的。諸比丘,而在沒有清淨潔白的自內之智時,那些沙門、婆羅門尊師於其中所淨化的縱使唯是智的一分,那也被稱為那些沙門、婆羅門尊師的取。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

29. ‘‘Tatra, bhikkhave, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘asassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamañña’nti…pe… [yathā sassatavāre, tathā vitthāretabbaṃ] sassato ca asassato ca attā ca loko ca… nevasassato nāsassato attā ca loko ca… antavā attā ca loko ca… anantavā attā ca loko ca… antavā ca anantavā ca attā ca loko ca… nevantavā nānantavā attā ca loko ca… ekattasaññī attā ca loko ca… nānattasaññī attā ca loko ca… parittasaññī attā ca loko ca… appamāṇasaññī attā ca loko ca… ekantasukhī attā ca loko ca… ekantadukkhī attā ca loko ca… sukhadukkhī attā ca loko ca… adukkhamasukhī attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamaññanti, tesaṃ vata aññatreva saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā paccattaṃyeva ñāṇaṃ bhavissati parisuddhaṃ pariyodātanti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Paccattaṃ kho pana, bhikkhave, ñāṇe asati parisuddhe pariyodāte yadapi te bhonto samaṇabrāhmaṇā tattha ñāṇabhāgamattameva pariyodapenti tadapi tesaṃ bhavataṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ upādānamakkhāyati. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
30緬 3.24已對照

三十、“諸比丘,在此,某個沙門或婆羅門由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,成就並住於遠離之喜——‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:我成就並住於遠離之喜。’他的那遠離之喜滅去。由於遠離之喜的滅,生起憂;由於憂的滅,生起遠離之喜。諸比丘,猶如陰影所離開的地方,日光便遍滿;日光所離開的地方,陰影便遍滿。諸比丘,正是這樣,由於遠離之喜的滅,生起憂;由於憂的滅,生起遠離之喜。諸比丘,如來證知此。這位沙門或婆羅門尊師由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,成就並住於遠離之喜——‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:我成就並住於遠離之喜。’他的那遠離之喜滅去。由於遠離之喜的滅,生起憂;由於憂的滅,生起遠離之喜。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

30. ‘‘Idha, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharāmī’ti. Tassa sā pavivekā pīti nirujjhati. Pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati domanassaṃ, domanassassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti. Seyyathāpi, bhikkhave, yaṃ chāyā jahati taṃ ātapo pharati, yaṃ ātapo jahati taṃ chāyā pharati; evameva kho, bhikkhave, pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati domanassaṃ, domanassassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti. Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti. Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ pavivekaṃ pītiṃ upasampajja viharāmī’ti. Tassa sā pavivekā pīti nirujjhati. Pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati domanassaṃ, domanassassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
31PTS 2.236緬 3.25已對照

三十一、“諸比丘,又在此,某個沙門或婆羅門由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,由超越遠離之喜,成就並住於無食之樂——‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:我成就並住於無食之樂。’他的那無食之樂滅去。由於無食之樂的滅,生起遠離之喜;由於遠離之喜的滅,生起無食之樂。諸比丘,猶如陰影所離開的地方,日光便遍滿;日光所離開的地方,陰影便遍滿。諸比丘,正是這樣,由於無食之樂的滅,生起遠離之喜;由於遠離之喜的滅,生起無食之樂。諸比丘,如來證知此。這位沙門或婆羅門尊師由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,由超越遠離之喜,成就並住於無食之樂——‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:我成就並住於無食之樂。’他的那無食之樂滅去。由於無食之樂的滅,生起遠離之喜;由於遠離之喜的滅,生起無食之樂。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

31. ‘‘Idha pana, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekāya pītiyā samatikkamā nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharāmī’ti. Tassa taṃ nirāmisaṃ sukhaṃ nirujjhati. Nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti, pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, yaṃ chāyā jahati taṃ ātapo pharati, yaṃ ātapo jahati taṃ chāyā pharati; evameva kho, bhikkhave, nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti, pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ. Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti. Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekāya pītiyā samatikkamā, nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ nirāmisaṃ sukhaṃ upasampajja viharāmī’ti. Tassa taṃ nirāmisaṃ sukhaṃ nirujjhati. Nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati pavivekā pīti, pavivekāya pītiyā nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
32PTS 2.237已對照

三十二、“諸比丘,又在此,某個沙門或婆羅門由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,由超越遠離之喜,由超越無食之樂,成就並住於不苦不樂受——‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:我成就並住於不苦不樂受。’他的那不苦不樂受滅去。由於不苦不樂受的滅,生起無食之樂;由於無食之樂的滅,生起不苦不樂受。諸比丘,猶如陰影所離開的地方,日光便遍滿;日光所離開的地方,陰影便遍滿。諸比丘,正是這樣,由於不苦不樂受的滅,生起無食之樂;由於無食之樂的滅,生起不苦不樂受。諸比丘,如來證知此。這位沙門或婆羅門尊師由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,由超越遠離之喜,由超越無食之樂,成就並住於不苦不樂受——‘這是寂靜的,這是殊勝的,即:我成就並住於不苦不樂受。’他的那不苦不樂受滅去。由於不苦不樂受的滅,生起無食之樂;由於無食之樂的滅,生起不苦不樂受。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

32. ‘‘Idha pana, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekāya pītiyā samatikkamā, nirāmisassa sukhassa samatikkamā, adukkhamasukhaṃ vedanaṃ upasampajja viharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ upasampajja viharāmī’ti. Tassa sā adukkhamasukhā vedanā nirujjhati. Adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ, nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Seyyathāpi, bhikkhave, yaṃ chāyā jahati taṃ ātapo pharati, yaṃ ātapo jahati taṃ chāyā pharati; evameva kho, bhikkhave, adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ, nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti. Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekāya pītiyā samatikkamā, nirāmisassa sukhassa samatikkamā, adukkhamasukhaṃ vedanaṃ upasampajja viharati – ‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ yadidaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ upasampajja viharāmī’ti. Tassa sā adukkhamasukhā vedanā nirujjhati. Adukkhamasukhāya vedanāya nirodhā uppajjati nirāmisaṃ sukhaṃ, nirāmisassa sukhassa nirodhā uppajjati adukkhamasukhā vedanā. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
33PTS 2.238緬 3.26已對照

三十三、“諸比丘,又在此,某個沙門或婆羅門由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,由超越遠離之喜,由超越無食之樂,由超越不苦不樂受,隨觀:‘我是寂靜的,我是已寂滅的,我是無執取的’。諸比丘,如來證知此。這位沙門或婆羅門尊師由舍離諸隨前際之見,由舍離諸隨後際之見,由全然不執持諸欲結,由超越遠離之喜,由超越無食之樂,由超越不苦不樂受,隨觀:‘我是寂靜的,我是已寂滅的,我是無執取的’;這位具壽確實正是在宣說適宜涅槃的行道。然而這位沙門或婆羅門尊師或執取著隨前際之見而執取,或執取著隨後際之見而執取,或執取著欲結而執取,或執取著遠離之喜而執取,或執取著無食之樂而執取,或執取著不苦不樂受而執取。而這位具壽隨觀‘我是寂靜的,我是已寂滅的,我是無執取的’,那也被稱為這位沙門婆羅門尊師的取。‘這是有為的、粗的;然而有諸行的滅,有此[滅]’——如此了知之後,見到其出離的如來便超越了它。

“諸比丘,而這無上寂靜殊勝之處為如來所現正覺,即:如實了知六觸處的集起、滅沒、味著、過患與出離之後,不執取的解脫。”

世尊說了這[番話]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。

33. ‘‘Idha pana, bhikkhave, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekāya pītiyā samatikkamā, nirāmisassa sukhassa samatikkamā, adukkhamasukhāya vedanāya samatikkamā – ‘santohamasmi, nibbutohamasmi, anupādānohamasmī’ti samanupassati. Tayidaṃ, bhikkhave, tathāgato abhijānāti. Ayaṃ kho bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, aparantānudiṭṭhīnañca paṭinissaggā, sabbaso kāmasaṃyojanānaṃ anadhiṭṭhānā, pavivekāya pītiyā samatikkamā, nirāmisassa sukhassa samatikkamā, adukkhamasukhāya vedanāya samatikkamā – ‘santohamasmi, nibbutohamasmi, anupādānohamasmī’ti samanupassati; addhā ayamāyasmā nibbānasappāyaṃyeva paṭipadaṃ abhivadati. Atha ca panāyaṃ bhavaṃ samaṇo vā brāhmaṇo vā pubbantānudiṭṭhiṃ vā upādiyamāno upādiyati, aparantānudiṭṭhiṃ vā upādiyamāno upādiyati, kāmasaṃyojanaṃ vā upādiyamāno upādiyati, pavivekaṃ vā pītiṃ upādiyamāno upādiyati, nirāmisaṃ vā sukhaṃ upādiyamāno upādiyati, adukkhamasukhaṃ vā vedanaṃ upādiyamāno upādiyati. Yañca kho ayamāyasmā – ‘santohamasmi, nibbutohamasmi, anupādānohamasmī’ti samanupassati tadapi imassa bhoto samaṇassa brāhmaṇassa upādānamakkhāyati. ‘Tayidaṃ saṅkhataṃ oḷārikaṃ atthi kho pana saṅkhārānaṃ nirodho attheta’nti – iti viditvā tassa nissaraṇadassāvī tathāgato tadupātivatto.
‘‘Idaṃ kho pana, bhikkhave, tathāgatena anuttaraṃ santivarapadaṃ abhisambuddhaṃ yadidaṃ – channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā [anupādāvimokkho. tayidaṃ bhikkhave tathāgatena anuttaraṃ santivarapadaṃ abhisambuddhaṃ, yadidaṃ channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimokkhoti (sī. syā. kaṃ. pī.)] anupādāvimokkho’’ti [anupādāvimokkho. tayidaṃ bhikkhave tathāgatena anuttaraṃ santivarapadaṃ abhisambuddhaṃ, yadidaṃ channaṃ phassāyatanaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca adīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimokkhoti (sī. syā. kaṃ. pī.)].
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Pañcattayasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.
已對照

《五三經》終,[《天湖品》中之]第二[經]。