快樂巴利palinanda.cc

中部第1經 · 根本法門經

本經目錄一、根本法門經

已對照

一、根本法門經

1. Mūlapariyāyasuttaṃ
1PTS 1.1緬 1.1已對照

如是我聞——一時,世尊住在鬱伽羅(Ukkaṭṭhā),吉祥林(Subhagavana)的娑羅王樹(sālarāja)下。在那裡,世尊召喚諸比丘:‘諸比丘。’‘尊者。’那些比丘應諾世尊。世尊這樣說:‘諸比丘,我要為你們說一切法的根本法門(sabbadhammamūlapariyāya)。你們要聽,好好地作意,我要說了。’‘是,尊者。’那些比丘應諾世尊。世尊這樣說——

1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā ukkaṭṭhāyaṃ viharati subhagavane sālarājamūle. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca – ‘‘sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo, bhikkhave, desessāmi. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
2已對照

二、“諸比丘,此中,無聞凡夫(assutavā puthujjano)不見諸聖者,不善巧於聖者之法,未受聖者之法調教;不見諸善士(sappurisa),不善巧於善士之法,未受善士之法調教——他想地(pathavī)為地;想地為地之後,他計執地,於地中計執,從地計執,計執‘地是我的’,他歡喜地。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

2. ‘‘Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – pathaviṃ [paṭhaviṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] pathavito sañjānāti; pathaviṃ pathavito saññatvā pathaviṃ maññati, pathaviyā maññati, pathavito maññati, pathaviṃ meti maññati, pathaviṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想水(āpa)為水;想水為水之後,他計執水,於水中計執,從水計執,計執‘水是我的’,他歡喜水。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Āpaṃ āpato sañjānāti; āpaṃ āpato saññatvā āpaṃ maññati, āpasmiṃ maññati, āpato maññati, āpaṃ meti maññati, āpaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
緬 1.2已對照

“他想火(teja)為火;想火為火之後,他計執火,於火中計執,從火計執,計執‘火是我的’,他歡喜火。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Tejaṃ tejato sañjānāti; tejaṃ tejato saññatvā tejaṃ maññati, tejasmiṃ maññati, tejato maññati, tejaṃ meti maññati, tejaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
PTS 1.2已對照

“他想風(vāya)為風;想風為風之後,他計執風,於風中計執,從風計執,計執‘風是我的’,他歡喜風。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Vāyaṃ vāyato sañjānāti; vāyaṃ vāyato saññatvā vāyaṃ maññati, vāyasmiṃ maññati, vāyato maññati, vāyaṃ meti maññati, vāyaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
3已對照

三、“他想有情(bhūta)為有情;想有情為有情之後,他計執有情,於有情中計執,從有情計執,計執‘有情是我的’,他歡喜有情。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

3. ‘‘Bhūte bhūtato sañjānāti; bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati, bhūtesu maññati, bhūtato maññati, bhūte meti maññati, bhūte abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想天(deva)為天;想天為天之後,他計執天,於天中計執,從天計執,計執‘天是我的’,他歡喜天。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Deve devato sañjānāti; deve devato saññatvā deve maññati, devesu maññati, devato maññati, deve meti maññati, deve abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想生主(pajāpati)為生主;想生主為生主之後,他計執生主,於生主中計執,從生主計執,計執‘生主是我的’,他歡喜生主。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Pajāpatiṃ pajāpatito sañjānāti; pajāpatiṃ pajāpatito saññatvā pajāpatiṃ maññati, pajāpatismiṃ maññati, pajāpatito maññati, pajāpatiṃ meti maññati, pajāpatiṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想梵天(brahma)為梵天;想梵天為梵天之後,他計執梵天,於梵天中計執,從梵天計執,計執‘梵天是我的’,他歡喜梵天。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Brahmaṃ brahmato sañjānāti; brahmaṃ brahmato saññatvā brahmaṃ maññati, brahmasmiṃ maññati, brahmato maññati, brahmaṃ meti maññati, brahmaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想光音天(ābhassara)為光音天;想光音天為光音天之後,他計執光音天,於光音天中計執,從光音天計執,計執‘光音天是我的’,他歡喜光音天。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Ābhassare ābhassarato sañjānāti; ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati, ābhassaresu maññati, ābhassarato maññati, ābhassare meti maññati, ābhassare abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想遍淨天(subhakiṇha)為遍淨天;想遍淨天為遍淨天之後,他計執遍淨天,於遍淨天中計執,從遍淨天計執,計執‘遍淨天是我的’,他歡喜遍淨天。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti; subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati, subhakiṇhesu maññati, subhakiṇhato maññati, subhakiṇhe meti maññati, subhakiṇhe abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
緬 1.3已對照

“他想廣果天(vehapphala)為廣果天;想廣果天為廣果天之後,他計執廣果天,於廣果天中計執,從廣果天計執,計執‘廣果天是我的’,他歡喜廣果天。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Vehapphale vehapphalato sañjānāti; vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati, vehapphalesu maññati, vehapphalato maññati, vehapphale meti maññati, vehapphale abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想勝者天(abhibhū)為勝者天;想勝者天為勝者天之後,他計執勝者天,於勝者天中計執,從勝者天計執,計執‘勝者天是我的’,他歡喜勝者天。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Abhibhuṃ abhibhūto sañjānāti; abhibhuṃ abhibhūto saññatvā abhibhuṃ maññati, abhibhusmiṃ maññati, abhibhūto maññati, abhibhuṃ meti maññati, abhibhuṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
4已對照

四、“他想空無邊處(ākāsānañcāyatana)為空無邊處;想空無邊處為空無邊處之後,他計執空無邊處,於空無邊處中計執,從空無邊處計執,計執‘空無邊處是我的’,他歡喜空無邊處。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

4. ‘‘Ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato sañjānāti; ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṃ maññati, ākāsānañcāyatanasmiṃ maññati, ākāsānañcāyatanato maññati, ākāsānañcāyatanaṃ meti maññati, ākāsānañcāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
PTS 1.3已對照

“他想識無邊處(viññāṇañcāyatana)為識無邊處;想識無邊處為識無邊處之後,他計執識無邊處,於識無邊處中計執,從識無邊處計執,計執‘識無邊處是我的’,他歡喜識無邊處。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato sañjānāti; viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṃ maññati, viññāṇañcāyatanasmiṃ maññati, viññāṇañcāyatanato maññati, viññāṇañcāyatanaṃ meti maññati, viññāṇañcāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想無所有處(ākiñcaññāyatana)為無所有處;想無所有處為無所有處之後,他計執無所有處,於無所有處中計執,從無所有處計執,計執‘無所有處是我的’,他歡喜無所有處。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato sañjānāti; ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṃ maññati, ākiñcaññāyatanasmiṃ maññati, ākiñcaññāyatanato maññati, ākiñcaññāyatanaṃ meti maññati, ākiñcaññāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想非想非非想處(nevasaññānāsaññāyatana)為非想非非想處;想非想非非想處為非想非非想處之後,他計執非想非非想處,於非想非非想處中計執,從非想非非想處計執,計執‘非想非非想處是我的’,他歡喜非想非非想處。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti; nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ maññati, nevasaññānāsaññāyatanasmiṃ maññati, nevasaññānāsaññāyatanato maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṃ meti maññati, nevasaññānāsaññāyatanaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
5緬 1.4已對照

五、“他想所見(diṭṭha)為所見;想所見為所見之後,他計執所見,於所見中計執,從所見計執,計執‘所見是我的’,他歡喜所見。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

5. ‘‘Diṭṭhaṃ diṭṭhato sañjānāti; diṭṭhaṃ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṃ maññati, diṭṭhasmiṃ maññati, diṭṭhato maññati, diṭṭhaṃ meti maññati, diṭṭhaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想所聞(suta)為所聞;想所聞為所聞之後,他計執所聞,於所聞中計執,從所聞計執,計執‘所聞是我的’,他歡喜所聞。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Sutaṃ sutato sañjānāti; sutaṃ sutato saññatvā sutaṃ maññati, sutasmiṃ maññati, sutato maññati, sutaṃ meti maññati, sutaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想所覺(muta)為所覺;想所覺為所覺之後,他計執所覺,於所覺中計執,從所覺計執,計執‘所覺是我的’,他歡喜所覺。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Mutaṃ mutato sañjānāti; mutaṃ mutato saññatvā mutaṃ maññati, mutasmiṃ maññati, mutato maññati, mutaṃ meti maññati, mutaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想所識(viññāta)為所識;想所識為所識之後,他計執所識,於所識中計執,從所識計執,計執‘所識是我的’,他歡喜所識。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Viññātaṃ viññātato sañjānāti; viññātaṃ viññātato saññatvā viññātaṃ maññati, viññātasmiṃ maññati, viññātato maññati, viññātaṃ meti maññati, viññātaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
6已對照

六、“他想一性(ekatta)為一性;想一性為一性之後,他計執一性,於一性中計執,從一性計執,計執‘一性是我的’,他歡喜一性。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

6. ‘‘Ekattaṃ ekattato sañjānāti; ekattaṃ ekattato saññatvā ekattaṃ maññati, ekattasmiṃ maññati, ekattato maññati, ekattaṃ meti maññati, ekattaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想異性(nānatta)為異性;想異性為異性之後,他計執異性,於異性中計執,從異性計執,計執‘異性是我的’,他歡喜異性。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Nānattaṃ nānattato sañjānāti; nānattaṃ nānattato saññatvā nānattaṃ maññati, nānattasmiṃ maññati, nānattato maññati, nānattaṃ meti maññati, nānattaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
PTS 1.4已對照

“他想一切(sabba)為一切;想一切為一切之後,他計執一切,於一切中計執,從一切計執,計執‘一切是我的’,他歡喜一切。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Sabbaṃ sabbato sañjānāti; sabbaṃ sabbato saññatvā sabbaṃ maññati, sabbasmiṃ maññati, sabbato maññati, sabbaṃ meti maññati, sabbaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“他想涅槃(nibbāna)為涅槃;想涅槃為涅槃之後,他計執涅槃,於涅槃中計執,從涅槃計執,計執‘涅槃是我的’,他歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所未遍知的。’

‘‘Nibbānaṃ nibbānato sañjānāti; nibbānaṃ nibbānato saññatvā nibbānaṃ maññati, nibbānasmiṃ maññati, nibbānato maññati, nibbānaṃ meti maññati, nibbānaṃ abhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Apariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

依凡夫而說的第一理趣地之分別,終。

Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
7緬 1.5已對照

七、“諸比丘,凡是那有學(sekkha)比丘,心願未達(appattamānaso),希求著無上瑜伽安穩(anuttaraṃ yogakkhemaṃ)而住,他也證知地為地;證知地為地之後,不應計執地,不應於地中計執,不應從地計執,不應計執‘地是我的’,不應歡喜地。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所應遍知的。’

7. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu sekkho [sekho (sī. syā. kaṃ. pī.)] appattamānaso anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharati, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya [abhiññatvā (ka.)] pathaviṃ mā maññi [vā maññati], pathaviyā mā maññi, pathavito mā maññi, pathaviṃ meti mā maññi, pathaviṃ mābhinandi [vā abhinandati (sī.) ṭīkā oloketabbā]. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññeyyaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“水……乃至……火……風……有情……天……生主……梵天……光音天……遍淨天……廣果天……勝者天……空無邊處……識無邊處……無所有處……非想非非想處……所見……所聞……所覺……所識……一性……異性……一切……他也證知涅槃為涅槃;證知涅槃為涅槃之後,不應計執涅槃,不應於涅槃中計執,不應從涅槃計執,不應計執‘涅槃是我的’,不應歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所應遍知的。’

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ mā maññi, nibbānasmiṃ mā maññi, nibbānato mā maññi, nibbānaṃ meti mā maññi, nibbānaṃ mābhinandi. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññeyyaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

依有學而說的第二理趣地之分別,終。

Sekkhavasena [satthāravasena (sī.), satthuvasena (syā. ka.)] dutiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
8已對照

八、“諸比丘,凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他也證知地為地;證知地為地之後,他不計執地,不於地中計執,不從地計執,不計執‘地是我的’,不歡喜地。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所已遍知的。’

8. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

“水……乃至……火……風……有情……天……生主……梵天……光音天……遍淨天……廣果天……勝者天……空無邊處……識無邊處……無所有處……非想非非想處……所見……所聞……所覺……所識……一性……異性……一切……他也證知涅槃為涅槃;證知涅槃為涅槃之後,他不計執涅槃,不於涅槃中計執,不從涅槃計執,不計執‘涅槃是我的’,不歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?我說:‘[此]是他所已遍知的。’

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātaṃ tassā’ti vadāmi.
已對照

依漏盡者而說的第三理趣地之分別,終。

Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
9PTS 1.5緬 1.6已對照

九、“諸比丘,凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他也證知地為地;證知地為地之後,他不計執地,不於地中計執,不從地計執,不計執‘地是我的’,不歡喜地。這是什麼緣故呢?因貪的滅盡、因已離貪故。

9. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā rāgassa, vītarāgattā.
已對照

“水……乃至……火……風……有情……天……生主……梵天……光音天……遍淨天……廣果天……勝者天……空無邊處……識無邊處……無所有處……非想非非想處……所見……所聞……所覺……所識……一性……異性……一切……他也證知涅槃為涅槃;證知涅槃為涅槃之後,他不計執涅槃,不於涅槃中計執,不從涅槃計執,不計執‘涅槃是我的’,不歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?因貪的滅盡、因已離貪故。

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā rāgassa, vītarāgattā.
已對照

依漏盡者而說的第四理趣地之分別,終。

Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
10已對照

十、“諸比丘,凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他也證知地為地;證知地為地之後,他不計執地,不於地中計執,不從地計執,不計執‘地是我的’,不歡喜地。這是什麼緣故呢?因瞋的滅盡、因已離瞋故。

10. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā dosassa, vītadosattā.
已對照

“水……乃至……火……風……有情……天……生主……梵天……光音天……遍淨天……廣果天……勝者天……空無邊處……識無邊處……無所有處……非想非非想處……所見……所聞……所覺……所識……一性……異性……一切……他也證知涅槃為涅槃;證知涅槃為涅槃之後,他不計執涅槃,不於涅槃中計執,不從涅槃計執,不計執‘涅槃是我的’,不歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?因瞋的滅盡、因已離瞋故。

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā dosassa, vītadosattā.
已對照

依漏盡者而說的第五理趣地之分別,終。

Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
11緬 1.7已對照

十一、“諸比丘,凡是那阿羅漢、諸漏已盡、[梵行]已立、所作已辦、重擔已卸、己利已達、有結已盡、以正智解脫的比丘,他也證知地為地;證知地為地之後,他不計執地,不於地中計執,不從地計執,不計執‘地是我的’,不歡喜地。這是什麼緣故呢?因痴的滅盡、因已離痴故。

11. ‘‘Yopi so, bhikkhave, bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto, sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā mohassa, vītamohattā.
已對照

“水……乃至……火……風……有情……天……生主……梵天……光音天……遍淨天……廣果天……勝者天……空無邊處……識無邊處……無所有處……非想非非想處……所見……所聞……所覺……所識……一性……異性……一切……他也證知涅槃為涅槃;證知涅槃為涅槃之後,他不計執涅槃,不於涅槃中計執,不從涅槃計執,不計執‘涅槃是我的’,不歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?因痴的滅盡、因已離痴故。

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? Khayā mohassa, vītamohattā.
已對照

依漏盡者而說的第六理趣地之分別,終。

Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
12PTS 1.6已對照

十二、“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者也證知地(pathavī)為地;證知地為地之後,他不計執地,不於地中計執,不從地計執,不計執‘地是我的’,不歡喜地。這是什麼緣故呢?我說:‘此是如來所已遍知的。’

12. ‘‘Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātantaṃ tathāgatassā’ti vadāmi.
已對照

“水……乃至……火……風……有情……天……生主……梵天……光音天……遍淨天……廣果天……勝者天……空無邊處……識無邊處……無所有處……非想非非想處……所見……所聞……所覺……所識……一性……異性……一切……他也證知涅槃為涅槃;證知涅槃為涅槃之後,他不計執涅槃,不於涅槃中計執,不從涅槃計執,不計執‘涅槃是我的’,不歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?我說:‘此是如來所已遍知的。’

‘‘Āpaṃ…pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Pariññātantaṃ tathāgatassā’ti vadāmi.
已對照

依如來而說的第七理趣地之分別,終。

Tathāgatavasena sattamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
13緬 1.8已對照

十三、“諸比丘,如來、阿羅漢、正等正覺者也證知地為地;證知地為地之後,他不計執地,不於地中計執,不從地計執,不計執‘地是我的’,不歡喜地。這是什麼緣故呢?‘喜(nandi)是苦之根本’——如是了知,[並知]‘從有而有生,已生者有老死’。因此,諸比丘,我說:‘如來因一切渴愛(taṇhā)的滅盡、離貪、滅、捨棄、舍離,而正覺了無上正等正覺。’

13. ‘‘Tathāgatopi, bhikkhave, arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti; pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati, pathaviyā na maññati, pathavito na maññati, pathaviṃ meti na maññati, pathaviṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Nandī [nandi (sī. syā.)] dukkhassa mūla’nti – iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇa’nti. Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti vadāmi.
已對照

“水……乃至……火……風……有情……天……生主……梵天……光音天……遍淨天……廣果天……勝者天……空無邊處……識無邊處……無所有處……非想非非想處……所見……所聞……所覺……所識……一性……異性……一切……他也證知涅槃為涅槃;證知涅槃為涅槃之後,他不計執涅槃,不於涅槃中計執,不從涅槃計執,不計執‘涅槃是我的’,不歡喜涅槃。這是什麼緣故呢?‘喜(nandi)是苦之根本’——如是了知,[並知]‘從有而有生,已生者有老死’。因此,諸比丘,我說:‘如來因一切渴愛(taṇhā)的滅盡、離貪、滅、捨棄、舍離,而正覺了無上正等正覺。’

‘‘Āpaṃ …pe… tejaṃ… vāyaṃ… bhūte… deve… pajāpatiṃ… brahmaṃ… ābhassare… subhakiṇhe… vehapphale… abhibhuṃ… ākāsānañcāyatanaṃ… viññāṇañcāyatanaṃ… ākiñcaññāyatanaṃ… nevasaññānāsaññāyatanaṃ… diṭṭhaṃ… sutaṃ… mutaṃ… viññātaṃ… ekattaṃ… nānattaṃ… sabbaṃ… nibbānaṃ nibbānato abhijānāti; nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati, nibbānasmiṃ na maññati, nibbānato na maññati, nibbānaṃ meti na maññati, nibbānaṃ nābhinandati. Taṃ kissa hetu? ‘Nandī dukkhassa mūla’nti – iti viditvā ‘bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇa’nti. Tasmātiha, bhikkhave, ‘tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti vadāmī’’ti.
已對照

依如來而說的第八理趣地之分別,終。

Tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito.
已對照

世尊說了這[番話]。那些比丘並不歡喜世尊所說的。

Idamavoca bhagavā. Na te bhikkhū [na attamanā tebhikkhū (syā.), te bhikkhū (pī. ka.)] bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
已對照

《根本法門經》終,[《根本法門品》中之]第一[經]。

Mūlapariyāyasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.