快樂巴利palinanda.cc

長部第9經 · 布吒婆樓經 Poṭṭhapādasuttaṃ

406PTS 1.178緬 1.167已對照

遊方者布吒婆樓之事如是我聞:一時,世尊(Bhagavā)住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。當時,遊方者(paribbājaka)布吒婆樓(Poṭṭhapāda)與三千位遊方者組成的一大群遊方者眾一起,住在末利(Mallikā)園的宗義論堂(samayappavādaka)——[那園]圍以鎮頭迦林圍(tindukācīra),[原]只有一堂(ekasālaka)。那時,世尊在上午穿好衣,取了缽與衣,為托缽而進入舍衛城。

406. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tena kho pana samayena poṭṭhapādo paribbājako samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ tiṃsamattehi paribbājakasatehi. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi.
407已對照

當時,世尊這樣想:“現在到舍衛城托缽還太早。我何不前往末利園的宗義論堂——那圍以鎮頭迦林圍、[原]只有一堂[的園]——前往遊方者布吒婆樓之處呢?”於是世尊便前往末利園的宗義論堂,那圍以鎮頭迦林圍、[原]只有一堂[的園]。

407. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ yena samayappavādako tindukācīro ekasālako mallikāya ārāmo, yena poṭṭhapādo paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti. Atha kho bhagavā yena samayappavādako tindukācīro ekasālako mallikāya ārāmo tenupasaṅkami.
408PTS 1.179已對照

當時,遊方者布吒婆樓正與一大群遊方者眾坐在一起,[那眾會]喧譁著,發出高聲、大聲,談論著種種畜生論(tiracchānakathā)。這就是:國王論、盜賊論、大臣論、軍隊論、怖畏論、戰爭論、食物論、飲料論、衣服論、臥具論、花鬘論、香論、親戚論、車乘論、村莊論、集鎮論、城市論、國土論、女人論、勇士論、街道論、井邊論、先亡論、種種論、世界起源論、海洋起源論、如此有無論。

408. Tena kho pana samayena poṭṭhapādo paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā.
409已對照

遊方者布吒婆樓遠遠看見世尊走來;看見後,便安頓自己的眾會:“諸位請寂靜,諸位請勿作聲。這位沙門喬達摩(Gotama)來了。那位具壽喜好寂靜(appasadda),稱讚寂靜。或許他知道這眾會寂靜,便會想到可以前來。”這樣說時,那些遊方者就沉默了。

409. Addasā kho poṭṭhapādo paribbājako bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ; disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhapesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Ayaṃ samaṇo gotamo āgacchati. Appasaddakāmo kho so āyasmā appasaddassa vaṇṇavādī. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā’’ti. Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.
410緬 1.168已對照

於是,世尊前往遊方者布吒婆樓之處。遊方者布吒婆樓便對世尊這樣說:“尊者,世尊請來!尊者,世尊善來!尊者,世尊隔了很久才作這一趟因由(pariyāya),即為了來到此處。尊者,請世尊就座,這座位已經敷設好了。”世尊便坐在敷設好的座位上。遊方者布吒婆樓也取了一個低座,坐在一旁。世尊對坐在一旁的遊方者布吒婆樓這樣說:“布吒婆樓,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”

410. Atha kho bhagavā yena poṭṭhapādo paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho poṭṭhapādo paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā. Svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi, yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā, idaṃ āsanaṃ paññatta’’nti.
Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Poṭṭhapādopi kho paribbājako aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho poṭṭhapādaṃ paribbājakaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kāya nuttha [kāya nottha (syā. ka.)], poṭṭhapāda, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?
Abhisaññānirodhakathā
411PTS 1.180緬 1.169已對照

想滅之論這樣說時,遊方者布吒婆樓對世尊這樣說:“尊者,這個談論且擱下吧,就是我們現在集坐所談的這個談論。尊者,這個談論以後世尊也不難聽到。尊者,前些天、更前些天,種種外道的沙門、婆羅門集坐、聚集在好奇堂(kotūhalasālā)中,就想滅(abhisaññānirodha)生起了這樣的談論:‘諸位,想滅究竟是如何發生的呢?’其中,有些人這樣說:‘人的諸想無因、無緣地生起,也無因、無緣地滅去。在它們生起的時候,他那時便是有想者;在它們滅去的時候,他那時便是無想者。’有些人就這樣施設想滅。“另一人對他這樣說:‘諸位,這事對我來說並非如此。諸位,想就是人的自我。它既來也去。在它來的時候,他那時便是有想者;在它去的時候,他那時便是無想者。’有些人就這樣施設想滅。“另一人對他這樣說:‘諸位,這事對我來說並非如此。諸位,確有大神通、大威力的沙門、婆羅門。他們把這個人的想拉進來,也把它拉出去。在他們拉進來的時候,他那時便是有想者;在他們拉出去的時候,他那時便是無想者。’有些人就這樣施設想滅。“另一人對他這樣說:‘諸位,這事對我來說並非如此。諸位,確有大神通、大威力的諸天。他們把這個人的想拉進來,也把它拉出去。在他們拉進來的時候,他那時便是有想者;在他們拉出去的時候,他那時便是無想者。’有些人就這樣施設想滅。“尊者,我當時就世尊本人生起了憶念:‘啊,但願世尊[能說]!啊,但願善逝(sugata)[能說]!——那位於這些法極為善巧的。’尊者,世尊善巧,世尊是想滅的知本性者(pakataññū)。尊者,想滅究竟是如何發生的呢?”

411. Evaṃ vutte poṭṭhapādo paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tiṭṭhatesā, bhante, kathā, yāya mayaṃ etarahi kathāya sannisinnā. Nesā, bhante, kathā bhagavato dullabhā bhavissati pacchāpi savanāya. Purimāni, bhante, divasāni purimatarāni, nānātitthiyānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ kotūhalasālāya sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ abhisaññānirodhe kathā udapādi – ‘kathaṃ nu kho, bho, abhisaññānirodho hotī’ti? Tatrekacce evamāhaṃsu – ‘ahetū appaccayā purisassa saññā uppajjantipi nirujjhantipi. Yasmiṃ samaye uppajjanti, saññī tasmiṃ samaye hoti. Yasmiṃ samaye nirujjhanti, asaññī tasmiṃ samaye hotī’ti. Ittheke abhisaññānirodhaṃ paññapenti.
‘‘Tamañño evamāha – ‘na kho pana metaṃ [na kho nāmetaṃ (sī. pī.)], bho, evaṃ bhavissati. Saññā hi, bho, purisassa attā. Sā ca kho upetipi apetipi. Yasmiṃ samaye upeti, saññī tasmiṃ samaye hoti. Yasmiṃ samaye apeti, asaññī tasmiṃ samaye hotī’ti. Ittheke abhisaññānirodhaṃ paññapenti.
‘‘Tamañño evamāha – ‘na kho pana metaṃ, bho, evaṃ bhavissati. Santi hi, bho, samaṇabrāhmaṇā mahiddhikā mahānubhāvā. Te imassa purisassa saññaṃ upakaḍḍhantipi apakaḍḍhantipi. Yasmiṃ samaye upakaḍḍhanti, saññī tasmiṃ samaye hoti. Yasmiṃ samaye apakaḍḍhanti, asaññī tasmiṃ samaye hotī’ti. Ittheke abhisaññānirodhaṃ paññapenti.
‘‘Tamañño evamāha – ‘na kho pana metaṃ, bho, evaṃ bhavissati. Santi hi, bho, devatā mahiddhikā mahānubhāvā. Tā imassa purisassa saññaṃ upakaḍḍhantipi apakaḍḍhantipi. Yasmiṃ samaye upakaḍḍhanti, saññī tasmiṃ samaye hoti. Yasmiṃ samaye apakaḍḍhanti, asaññī tasmiṃ samaye hotī’ti. Ittheke abhisaññānirodhaṃ paññapenti.
‘‘Tassa mayhaṃ, bhante, bhagavantaṃyeva ārabbha sati udapādi – ‘aho nūna bhagavā, aho nūna sugato, yo imesaṃ dhammānaṃ sukusalo’ti. Bhagavā, bhante, kusalo, bhagavā pakataññū abhisaññānirodhassa. Kathaṃ nu kho, bhante, abhisaññānirodho hotī’’ti?
Sahetukasaññuppādanirodhakathā
412PTS 1.181已對照

有因之想的生滅論“布吒婆樓,其中,那些沙門、婆羅門這樣說:‘人的諸想無因、無緣地生起,也無因、無緣地滅去’——他們從一開始就錯了。這是什麼緣故呢?布吒婆樓,人的諸想實是有因、有緣地生起,有因、有緣地滅去。由於修學(sikkhā),一種想生起;由於修學,一種想滅去。”

412. ‘‘Tatra, poṭṭhapāda, ye te samaṇabrāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘ahetū appaccayā purisassa saññā uppajjantipi nirujjhantipī’ti, āditova tesaṃ aparaddhaṃ. Taṃ kissa hetu? Sahetū hi, poṭṭhapāda, sappaccayā purisassa saññā uppajjantipi nirujjhantipi. Sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati’’.
413PTS 1.182緬 1.170已對照

“那麼,什麼是修學呢?”世尊說:“布吒婆樓,於此,如來(Tathāgata)出現於世間,是阿羅漢(arahaṃ)、正等正覺者(sammāsambuddho)……乃至……(如第 190–212 節,應如是廣說)。布吒婆樓,比丘就是這樣具足戒的……乃至……當他觀見自己已舍斷這五蓋時,愉悅生起;愉悅者,喜(pīti)生起;意有喜者,身輕安;身輕安者,感受樂(sukha);有樂者,心得定(samādhi)。“布吒婆樓,比丘他已離諸欲,離諸不善法,有尋(vitakka)、有伺(vicāra),離生喜、樂,成就並住於初禪。他先前的那欲想(kāmasaññā)便滅去;那時有離生喜樂的微細真實想(vivekajapītisukhasukhumasaccasaññā),那時他就只是離生喜樂的微細真實想(vivekajapītisukhasukhumasaccasaññā)者。這樣也是由於修學,一種想生起;由於修學,一種想滅去。這就是修學。”世尊這樣說。“再者,布吒婆樓,比丘尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。他先前的那離生喜樂的微細真實想便滅去;那時有定生喜樂的微細真實想(samādhijapītisukhasukhumasaccasaññā),那時他就只是定生喜樂的微細真實想(samādhijapītisukhasukhumasaccasaññā)者。這樣也是由於修學,一種想生起;由於修學,一種想滅去。這也是修學。”世尊這樣說。“再者,布吒婆樓,比丘離喜,住於舍(upekkhā),具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。他先前的那定生喜樂的微細真實想便滅去;那時有舍樂的微細真實想(upekkhāsukhasukhumasaccasaññā),那時他就只是舍樂的微細真實想(upekkhāsukhasukhumasaccasaññā)者。這樣也是由於修學,一種想生起;由於修學,一種想滅去。這也是修學。”世尊這樣說。“再者,布吒婆樓,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),成就並住於第四禪。他先前的那舍樂的微細真實想便滅去;那時有不苦不樂的微細真實想(adukkhamasukhasukhumasaccasaññā),那時他就只是不苦不樂的微細真實想(adukkhamasukhasukhumasaccasaññā)者。這樣也是由於修學,一種想生起;由於修學,一種想滅去。這也是修學。”世尊這樣說。“再者,布吒婆樓,比丘由於完全超越色想,有對想(paṭighasaññā)滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處(ākāsānañcāyatana)。他先前的那色想便滅去;那時有空無邊處的微細真實想,那時他就只是空無邊處微細真實想者。這樣也是由於修學,一種想生起;由於修學,一種想滅去。這也是修學。”世尊這樣說。“再者,布吒婆樓,比丘完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處(viññāṇañcāyatana)。他先前的那空無邊處微細真實想便滅去;那時有識無邊處的微細真實想,那時他就只是識無邊處微細真實想者。這樣也是由於修學,一種想生起;由於修學,一種想滅去。這也是修學。”世尊這樣說。“再者,布吒婆樓,比丘完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處(ākiñcaññāyatana)。他先前的那識無邊處微細真實想便滅去;那時有無所有處的微細真實想,那時他就只是無所有處微細真實想者。這樣也是由於修學,一種想生起;由於修學,一種想滅去。這也是修學。”世尊這樣說。

413. ‘‘Kā ca sikkhā’’ti? Bhagavā avoca – ‘‘idha, poṭṭhapāda, tathāgato loke uppajjati arahaṃ, sammāsambuddho…pe… (yathā 190-212 anucchedesu, evaṃ vitthāretabbaṃ). Evaṃ kho, poṭṭhapāda, bhikkhu sīlasampanno hoti…pe… tassime pañcanīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. So vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa yā purimā kāmasaññā, sā nirujjhati. Vivekajapītisukhasukhumasaccasaññā tasmiṃ samaye hoti, vivekajapītisukhasukhuma-saccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti. Evampi sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati. Ayaṃ sikkhā’’ti bhagavā avoca.
‘‘Puna caparaṃ, poṭṭhapāda, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa yā purimā vivekajapītisukhasukhumasaccasaññā, sā nirujjhati. Samādhijapītisukhasukhumasaccasaññā tasmiṃ samaye hoti, samādhijapītisukhasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti. Evampi sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati. Ayampi sikkhā’’ti bhagavā avoca.
‘‘Puna caparaṃ, poṭṭhapāda, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa yā purimā samādhijapītisukhasukhumasaccasaññā, sā nirujjhati. Upekkhāsukhasukhumasaccasaññā tasmiṃ samaye hoti, upekkhāsukhasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti. Evampi sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati. Ayampi sikkhā’’ti bhagavā avoca.
‘‘Puna caparaṃ, poṭṭhapāda, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Tassa yā purimā upekkhāsukhasukhumasaccasaññā, sā nirujjhati. Adukkhamasukhasukhumasaccasaññā tasmiṃ samaye hoti, adukkhamasukhasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti. Evampi sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati. Ayampi sikkhā’’ti bhagavā avoca.
‘‘Puna caparaṃ, poṭṭhapāda, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa yā purimā rūpasaññā [purimasaññā (ka.)], sā nirujjhati. Ākāsānañcāyatanasukhumasaccasaññā tasmiṃ samaye hoti, ākāsānañcāyatanasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti. Evampi sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati. Ayampi sikkhā’’ti bhagavā avoca.
‘‘Puna caparaṃ, poṭṭhapāda, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa yā purimā ākāsānañcāyatanasukhumasaccasaññā, sā nirujjhati. Viññāṇañcāyatanasukhumasaccasaññā tasmiṃ samaye hoti, viññāṇañcāyatanasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti. Evampi sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati. Ayampi sikkhā’’ti bhagavā avoca.
‘‘Puna caparaṃ, poṭṭhapāda, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Tassa yā purimā viññāṇañcāyatanasukhumasaccasaññā, sā nirujjhati. Ākiñcaññāyatanasukhumasaccasaññā tasmiṃ samaye hoti, ākiñcaññāyatanasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hoti. Evampi sikkhā ekā saññā uppajjati, sikkhā ekā saññā nirujjhati. Ayampi sikkhā’’ti bhagavā avoca.
414PTS 1.185緬 1.172已對照

“布吒婆樓,自比丘於此成為自想者(sakasaññī)起,他便由此至彼、由此至彼,次第觸及想的頂點(saññagga)。當他住立於想的頂點時,他這樣想:‘我思念(cetayamāna)則較劣,我不思念則較勝。若我思念、造作(abhisaṅkharoti),我這些想便會滅去,而其他粗的想便會生起;我何不既不思念,也不造作呢?’於是他既不思念,也不造作。當他不思念、不造作時,那些想便滅去,而其他粗的想也不生起。他觸及滅(nirodha)。布吒婆樓,次第想滅正知等至(anupubbābhisaññānirodha-sampajāna-samāpatti)就是這樣的。”“布吒婆樓,你怎麼想?在此之前,你可曾聽聞過這樣的次第想滅正知等至嗎?”“尊者,確實沒有。尊者,我這樣領會世尊所說的:‘布吒婆樓,自比丘於此成為自想者起,他便由此至彼、由此至彼,次第觸及想的頂點。當他住立於想的頂點時,他這樣想:“我思念則較劣,我不思念則較勝。若我思念、造作,我這些想便會滅去,而其他粗的想便會生起;我何不既不思念,也不造作呢?”於是他既不思念,也不造作。當他不思念、不造作時,那些想便滅去,而其他粗的想也不生起。他觸及滅。布吒婆樓,次第想滅正知等至就是這樣的。’”“布吒婆樓,正是如此。”

414. ‘‘Yato kho, poṭṭhapāda, bhikkhu idha sakasaññī hoti, so tato amutra tato amutra anupubbena saññaggaṃ phusati. Tassa saññagge ṭhitassa evaṃ hoti – ‘cetayamānassa me pāpiyo, acetayamānassa me seyyo. Ahañceva kho pana ceteyyaṃ, abhisaṅkhareyyaṃ, imā ca me saññā nirujjheyyuṃ, aññā ca oḷārikā saññā uppajjeyyuṃ; yaṃnūnāhaṃ na ceva ceteyyaṃ na ca abhisaṅkhareyya’nti. So na ceva ceteti, na ca abhisaṅkharoti. Tassa acetayato anabhisaṅkharoto tā ceva saññā nirujjhanti, aññā ca oḷārikā saññā na uppajjanti. So nirodhaṃ phusati. Evaṃ kho, poṭṭhapāda, anupubbābhisaññānirodha-sampajāna-samāpatti hoti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, api nu te ito pubbe evarūpā anupubbābhisaññānirodha-sampajāna-samāpatti sutapubbā’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante. Evaṃ kho ahaṃ, bhante, bhagavato bhāsitaṃ ājānāmi – ‘yato kho, poṭṭhapāda, bhikkhu idha sakasaññī hoti, so tato amutra tato amutra anupubbena saññaggaṃ phusati, tassa saññagge ṭhitassa evaṃ hoti – ‘‘cetayamānassa me pāpiyo, acetayamānassa me seyyo. Ahañceva kho pana ceteyyaṃ abhisaṅkhareyyaṃ, imā ca me saññā nirujjheyyuṃ, aññā ca oḷārikā saññā uppajjeyyuṃ; yaṃnūnāhaṃ na ceva ceteyyaṃ, na ca abhisaṅkhareyya’’nti. So na ceva ceteti, na cābhisaṅkharoti, tassa acetayato anabhisaṅkharoto tā ceva saññā nirujjhanti, aññā ca oḷārikā saññā na uppajjanti. So nirodhaṃ phusati. Evaṃ kho, poṭṭhapāda, anupubbābhisaññānirodha-sampajāna-samāpatti hotī’’’ti. ‘‘Evaṃ, poṭṭhapādā’’ti.
415已對照

“尊者,世尊只施設一個想的頂點呢,還是也施設多個想的頂點?”“布吒婆樓,我既施設一個想的頂點,也施設多個想的頂點。”“尊者,世尊如何既施設一個想的頂點,又施設多個想的頂點呢?”“布吒婆樓,隨他以什麼方式觸及滅,我便隨之施設想的頂點。布吒婆樓,我就是這樣既施設一個想的頂點,也施設多個想的頂點的。”

415. ‘‘Ekaññeva nu kho, bhante, bhagavā saññaggaṃ paññapeti, udāhu puthūpi saññagge paññapetī’’ti? ‘‘Ekampi kho ahaṃ, poṭṭhapāda, saññaggaṃ paññapemi, puthūpi saññagge paññapemī’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, bhagavā ekampi saññaggaṃ paññapeti, puthūpi saññagge paññapetī’’ti? ‘‘Yathā yathā kho, poṭṭhapāda, nirodhaṃ phusati, tathā tathāhaṃ saññaggaṃ paññapemi. Evaṃ kho ahaṃ, poṭṭhapāda, ekampi saññaggaṃ paññapemi, puthūpi saññagge paññapemī’’ti.
416已對照

“尊者,是想先生起、後有智(ñāṇa)呢,還是智先生起、後有想,還是想與智無前無後地生起?”“布吒婆樓,是想先生起、後有智;由想的生起而有智的生起。他這樣了知:‘我的智原來是緣於此而生起的。’布吒婆樓,應當以這個方式了知:想先生起、後有智;由想的生起而有智的生起。”

416. ‘‘Saññā nu kho, bhante, paṭhamaṃ uppajjati, pacchā ñāṇaṃ, udāhu ñāṇaṃ paṭhamaṃ uppajjati, pacchā saññā, udāhu saññā ca ñāṇañca apubbaṃ acarimaṃ uppajjantī’’ti? ‘‘Saññā kho, poṭṭhapāda, paṭhamaṃ uppajjati, pacchā ñāṇaṃ, saññuppādā ca pana ñāṇuppādo hoti. So evaṃ pajānāti – ‘idappaccayā kira me ñāṇaṃ udapādī’ti. Iminā kho etaṃ, poṭṭhapāda, pariyāyena veditabbaṃ – yathā saññā paṭhamaṃ uppajjati, pacchā ñāṇaṃ, saññuppādā ca pana ñāṇuppādo hotī’’ti.
Saññāattakathā
417PTS 1.186緬 1.173已對照

想與自我之論“尊者,想就是人的自我呢,還是想是一回事、自我是另一回事?”“布吒婆樓,那麼你認取(paccesi)什麼為自我呢?”“尊者,我認取粗的、有色、四大種所成、食段食(kabaḷīkārāhāra)的自我。”“布吒婆樓,縱使你的自我是粗的、有色、四大種所成、食段食的,布吒婆樓,即使如此,你的想也將是一回事,自我是另一回事。布吒婆樓,也應當以這個方式了知:想將是一回事,自我是另一回事。布吒婆樓,這個粗的、有色、四大種所成、食段食的自我依然存立著,而這個人卻是一些想生起、另一些想滅去。布吒婆樓,就應當以這個方式了知:想將是一回事,自我是另一回事。”

417. ‘‘Saññā nu kho, bhante, purisassa attā, udāhu aññā saññā añño attā’’ti? ‘‘Kaṃ pana tvaṃ, poṭṭhapāda, attānaṃ paccesī’’ti? ‘‘Oḷārikaṃ kho ahaṃ, bhante, attānaṃ paccemi rūpiṃ cātumahābhūtikaṃ kabaḷīkārāhārabhakkha’’nti [kabaḷīkārabhakkhanti (syā. ka.)]. ‘‘Oḷāriko ca hi te, poṭṭhapāda, attā abhavissa rūpī cātumahābhūtiko kabaḷīkārāhārabhakkho. Evaṃ santaṃ kho te, poṭṭhapāda, aññāva saññā bhavissati añño attā. Tadamināpetaṃ, poṭṭhapāda, pariyāyena veditabbaṃ yathā aññāva saññā bhavissati añño attā. Tiṭṭhateva sāyaṃ [tiṭṭhatevāyaṃ (sī. pī.)], poṭṭhapāda, oḷāriko attā rūpī cātumahābhūtiko kabaḷīkārāhārabhakkho, atha imassa purisassa aññā ca saññā uppajjanti, aññā ca saññā nirujjhanti. Iminā kho etaṃ, poṭṭhapāda, pariyāyena veditabbaṃ yathā aññāva saññā bhavissati añño attā’’ti.
418已對照

“尊者,我認取意所成(manomaya)、具足一切大小肢體、諸根不缺的自我。”“布吒婆樓,縱使你的自我是意所成、具足一切大小肢體、諸根不缺的,布吒婆樓,即使如此,你的想也將是一回事,自我是另一回事。布吒婆樓,也應當以這個方式了知:想將是一回事,自我是另一回事。布吒婆樓,這個意所成、具足一切大小肢體、諸根不缺的自我依然存立著,而這個人卻是一些想生起、另一些想滅去。布吒婆樓,就應當以這個方式了知:想將是一回事,自我是另一回事。”

418. ‘‘Manomayaṃ kho ahaṃ, bhante, attānaṃ paccemi sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriya’’nti. ‘‘Manomayo ca hi te, poṭṭhapāda, attā abhavissa sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo, evaṃ santampi kho te, poṭṭhapāda, aññāva saññā bhavissati añño attā. Tadamināpetaṃ, poṭṭhapāda, pariyāyena veditabbaṃ yathā aññāva saññā bhavissati añño attā. Tiṭṭhateva sāyaṃ, poṭṭhapāda, manomayo attā sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo, atha imassa purisassa aññā ca saññā uppajjanti, aññā ca saññā nirujjhanti. Imināpi kho etaṃ, poṭṭhapāda, pariyāyena veditabbaṃ yathā aññāva saññā bhavissati añño attā’’ti.
419PTS 1.187已對照

“尊者,我認取無色、想所成(saññāmaya)的自我。”“布吒婆樓,縱使你的自我是無色、想所成的,布吒婆樓,即使如此,你的想也將是一回事,自我是另一回事。布吒婆樓,也應當以這個方式了知:想將是一回事,自我是另一回事。布吒婆樓,這個無色、想所成的自我依然存立著,而這個人卻是一些想生起、另一些想滅去。布吒婆樓,就應當以這個方式了知:想將是一回事,自我是另一回事。”

419. ‘‘Arūpiṃ kho ahaṃ, bhante, attānaṃ paccemi saññāmaya’’nti. ‘‘Arūpī ca hi te, poṭṭhapāda, attā abhavissa saññāmayo, evaṃ santampi kho te, poṭṭhapāda, aññāva saññā bhavissati añño attā. Tadamināpetaṃ, poṭṭhapāda, pariyāyena veditabbaṃ yathā aññāva saññā bhavissati añño attā. Tiṭṭhateva sāyaṃ, poṭṭhapāda, arūpī attā saññāmayo, atha imassa purisassa aññā ca saññā uppajjanti, aññā ca saññā nirujjhanti. Imināpi kho etaṃ, poṭṭhapāda, pariyāyena veditabbaṃ yathā aññāva saññā bhavissati añño attā’’ti.
420PTS 1.188緬 1.174已對照

“尊者,我能夠知道這一點嗎——‘想就是人的自我’,或者‘想是一回事、自我是另一回事’?”“布吒婆樓,你持異見、異認可(khanti)、異好(ruci),努力於異[道],師位在異[派],要知道‘想就是人的自我’或‘想是一回事、自我是另一回事’,是難以知道的。”“尊者,如果我這樣持異見、異認可、異好、努力於異[道]、師位在異[派],就難以知道‘想就是人的自我’或‘想是一回事、自我是另一回事’;那麼,尊者,‘世間是常,唯此是真實,餘者虛妄’嗎?”“布吒婆樓,這一點我不作解答:‘世間是常,唯此是真實,餘者虛妄。’”“那麼,尊者,‘世間是無常,唯此是真實,餘者虛妄’嗎?”“布吒婆樓,這一點我也不作解答:‘世間是無常,唯此是真實,餘者虛妄。’”“那麼,尊者,‘世間有邊’……乃至……‘世間無邊’……‘命即是身’……‘命異身異’……‘如來死後存在’……‘如來死後不存在’……‘如來死後既存在又不存在’……‘如來死後既非存在又非不存在,唯此是真實,餘者虛妄’嗎?”“布吒婆樓,這一點我也不作解答:‘如來死後既非存在又非不存在,唯此是真實,餘者虛妄。’”“那麼,尊者,世尊為什麼不解答這些呢?”“布吒婆樓,因為這不與義相應(atthasaṃhita),不與法相應,非梵行之初,不導向厭離、離欲、滅、寂止、證智、正覺、涅槃,所以我不作解答。”“那麼,尊者,世尊解答的是什麼呢?”“布吒婆樓,‘此是苦’——這一點我作解答。布吒婆樓,‘此是苦之集’——這一點我作解答。布吒婆樓,‘此是苦之滅’——這一點我作解答。布吒婆樓,‘此是導至苦滅之道’——這一點我作解答。”“那麼,尊者,世尊為什麼解答這些呢?”“布吒婆樓,因為這與義相應,這與法相應,這是梵行之初,這導向厭離、離欲、滅、寂止、證智、正覺、涅槃,所以我作解答。”“正是這樣,世尊;正是這樣,善逝。尊者,現在正是世尊認為適時的時候。”於是,世尊從座而起,離去了。

420. ‘‘Sakkā panetaṃ, bhante, mayā ñātuṃ – ‘saññā purisassa attā’ti vā ‘aññāva saññā añño attāti vā’ti? ‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ [evaṃ (ka.)], poṭṭhapāda, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena – ‘saññā purisassa attā’ti vā, ‘aññāva saññā añño attāti vā’’’ti.
‘‘Sace taṃ, bhante, mayā dujjānaṃ aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena – ‘saññā purisassa attā’ti vā, ‘aññāva saññā añño attā’ti vā; ‘kiṃ pana, bhante, sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti? Abyākataṃ kho etaṃ, poṭṭhapāda, mayā – ‘sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti.
‘‘Kiṃ pana, bhante, ‘asassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti? ‘‘Etampi kho, poṭṭhapāda, mayā abyākataṃ – ‘asassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ pana, bhante, ‘antavā loko…pe… ‘anantavā loko … ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ… ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ… ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā… ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā… ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti? ‘‘Etampi kho, poṭṭhapāda, mayā abyākataṃ – ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kasmā panetaṃ, bhante, bhagavatā abyākata’’nti? ‘‘Na hetaṃ, poṭṭhapāda, atthasaṃhitaṃ na dhammasaṃhitaṃ nādibrahmacariyakaṃ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, tasmā etaṃ mayā abyākata’’nti.
‘‘Kiṃ pana, bhante, bhagavatā byākata’’nti? ‘‘Idaṃ dukkhanti kho, poṭṭhapāda, mayā byākataṃ. Ayaṃ dukkhasamudayoti kho, poṭṭhapāda, mayā byākataṃ. Ayaṃ dukkhanirodhoti kho, poṭṭhapāda, mayā byākataṃ. Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho, poṭṭhapāda, mayā byākata’’nti.
‘‘Kasmā panetaṃ, bhante, bhagavatā byākata’’nti? ‘‘Etañhi, poṭṭhapāda, atthasaṃhitaṃ, etaṃ dhammasaṃhitaṃ, etaṃ ādibrahmacariyakaṃ, etaṃ nibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati; tasmā etaṃ mayā byākata’’nti. ‘‘Evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti. Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
421PTS 1.190緬 1.175已對照

世尊離去後不久,那些遊方者便以言語的刺棒從四面八方戳刺遊方者布吒婆樓:“這位布吒婆樓尊師就是這樣,沙門喬達摩說什麼,他就隨喜什麼——‘正是這樣,世尊;正是這樣,善逝。’可是我們並不瞭解沙門喬達摩曾宣說過任何一向[決定]的法:‘世間是常’,或‘世間是無常’,或‘世間有邊’,或‘世間無邊’,或‘命即是身’,或‘命異身異’,或‘如來死後存在’,或‘如來死後不存在’,或‘如來死後既存在又不存在’,或‘如來死後既非存在又非不存在’。”這樣說時,遊方者布吒婆樓對那些遊方者這樣說:“諸位,我也不瞭解沙門喬達摩曾宣說過任何一向[決定]的法:‘世間是常’,或‘世間是無常’……乃至……或‘如來死後既非存在又非不存在’。然而沙門喬達摩施設真實(bhūta)、如實(taccha)、如是(tatha)之道,[施設]法住性(dhammaṭṭhitatā)、法決定性(dhammaniyāmatā)。對於施設真實、如實、如是之道,[施設]法住性、法決定性者,像我這樣的智者,怎能不把沙門喬達摩的善說隨喜為善說呢?”

421. Atha kho te paribbājakā acirapakkantassa bhagavato poṭṭhapādaṃ paribbājakaṃ samantato vācā [vācāya (syā. ka.)] sannitodakena sañjhabbharimakaṃsu – ‘‘evameva panāyaṃ bhavaṃ poṭṭhapādo yaññadeva samaṇo gotamo bhāsati, taṃ tadevassa abbhanumodati – ‘evametaṃ bhagavā evametaṃ, sugatā’ti. Na kho pana mayaṃ kiñci [kañci (pī.)] samaṇassa gotamassa ekaṃsikaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāma – ‘sassato loko’ti vā, ‘asassato loko’ti vā, ‘antavā loko’ti vā, ‘anantavā loko’ti vā, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti vā, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti vā, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti.
Evaṃ vutte poṭṭhapādo paribbājako te paribbājake etadavoca – ‘‘ahampi kho, bho, na kiñci samaṇassa gotamassa ekaṃsikaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi – ‘sassato loko’ti vā, ‘asassato loko’ti vā…pe… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā; api ca samaṇo gotamo bhūtaṃ tacchaṃ tathaṃ paṭipadaṃ paññapeti dhammaṭṭhitataṃ dhammaniyāmataṃ. Bhūtaṃ kho pana tacchaṃ tathaṃ paṭipadaṃ paññapentassa dhammaṭṭhitataṃ dhammaniyāmataṃ, kathañhi nāma mādiso viññū samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodeyyā’’ti?
Cittahatthisāriputtapoṭṭhapādavatthu
422PTS 1.191緬 1.176已對照

質多·象師子與布吒婆樓之事過了兩三天,質多·象師子(Citta Hatthisāriputta)與遊方者布吒婆樓一同前往世尊之處;到了之後,質多·象師子禮敬世尊,坐在一旁。而遊方者布吒婆樓則與世尊互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的遊方者布吒婆樓對世尊這樣說:“尊者,那時世尊離去後不久,那些遊方者便以言語的刺棒從四面八方戳刺我:‘這位布吒婆樓尊師就是這樣,沙門喬達摩說什麼,他就隨喜什麼——“正是這樣,世尊;正是這樣,善逝。”可是我們並不瞭解沙門喬達摩曾宣說過任何一向的法:“世間是常”,或“世間是無常”,或“世間有邊”,或“世間無邊”,或“命即是身”,或“命異身異”,或“如來死後存在”,或“如來死後不存在”,或“如來死後既存在又不存在”,或“如來死後既非存在又非不存在”。’尊者,被這樣說時,我便對那些遊方者這樣說:‘諸位,我也不瞭解沙門喬達摩曾宣說過任何一向的法:“世間是常”,或“世間是無常”……乃至……“如來死後既非存在又非不存在”。然而沙門喬達摩施設真實、如實、如是之道,[施設]法住性、法決定性。對於施設真實、如實、如是之道,[施設]法住性、法決定性者,像我這樣的智者,怎能不把沙門喬達摩的善說隨喜為善說呢?’”

422. Atha kho dvīhatīhassa accayena citto ca hatthisāriputto poṭṭhapādo ca paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā citto hatthisāriputto bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Poṭṭhapādo pana paribbājako bhagavatā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho poṭṭhapādo paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘tadā maṃ, bhante, te paribbājakā acirapakkantassa bhagavato samantato vācāsannitodakena sañjhabbharimakaṃsu – ‘evameva panāyaṃ bhavaṃ poṭṭhapādo yaññadeva samaṇo gotamo bhāsati, taṃ tadevassa abbhanumodati – ‘evametaṃ bhagavā evametaṃ sugatā’’ti. Na kho pana mayaṃ kiñci samaṇassa gotamassa ekaṃsikaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāma – ‘‘sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā, ‘‘antavā loko’’ti vā, ‘‘anantavā loko’’ti vā, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā’ti. Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, te paribbājake etadavocaṃ – ‘ahampi kho, bho, na kiñci samaṇassa gotamassa ekaṃsikaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāmi – ‘‘sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā…pe… ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā; api ca samaṇo gotamo bhūtaṃ tacchaṃ tathaṃ paṭipadaṃ paññapeti dhammaṭṭhitataṃ dhammaniyāmataṃ. Bhūtaṃ kho pana tacchaṃ tathaṃ paṭipadaṃ paññapentassa dhammaṭṭhitataṃ dhammaniyāmataṃ, kathañhi nāma mādiso viññū samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodeyyā’’ti?
423緬 1.177已對照

“布吒婆樓,這些遊方者全都是盲的、無眼的;唯有你一人在他們當中是有眼者。布吒婆樓,我既宣說、施設了一向的(ekaṃsika)諸法,布吒婆樓,我也宣說、施設了非一向的(anekaṃsika)諸法。“布吒婆樓,我所宣說、施設的非一向的諸法是哪些呢?布吒婆樓,‘世間是常’——這是我所宣說、施設的非一向的法;布吒婆樓,‘世間是無常’——這是我所宣說、施設的非一向的法;布吒婆樓,‘世間有邊’……乃至……布吒婆樓,‘世間無邊’……布吒婆樓,‘命即是身’……布吒婆樓,‘命異身異’……布吒婆樓,‘如來死後存在’……布吒婆樓,‘如來死後不存在’……布吒婆樓,‘如來死後既存在又不存在’……布吒婆樓,‘如來死後既非存在又非不存在’——這是我所宣說、施設的非一向的法。“布吒婆樓,我為什麼宣說、施設這些非一向的法呢?布吒婆樓,因為這些不與義相應,不與法相應,非梵行之初,不導向厭離、離欲、滅、寂止、證智、正覺、涅槃。所以我把它們宣說、施設為非一向的法。”

423. ‘‘Sabbeva kho ete, poṭṭhapāda, paribbājakā andhā acakkhukā; tvaṃyeva nesaṃ eko cakkhumā. Ekaṃsikāpi hi kho, poṭṭhapāda, mayā dhammā desitā paññattā; anekaṃsikāpi hi kho, poṭṭhapāda, mayā dhammā desitā paññattā.
‘‘Katame ca te, poṭṭhapāda, mayā anekaṃsikā dhammā desitā paññattā? ‘Sassato loko’ti [lokoti vā (sī. ka.)] kho, poṭṭhapāda, mayā anekaṃsiko dhammo desito paññatto; ‘asassato loko’ti [lokoti vā (sī. ka.)] kho, poṭṭhapāda, mayā anekaṃsiko dhammo desito paññatto; ‘antavā loko’ti [lokoti vā (sī. ka.)] kho poṭṭhapāda…pe… ‘anantavā loko’ti [lokoti vā (sī. ka.)] kho poṭṭhapāda… ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti kho poṭṭhapāda… ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti kho poṭṭhapāda… ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho poṭṭhapāda… na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho poṭṭhapāda… ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho poṭṭhapāda… ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho, poṭṭhapāda, mayā anekaṃsiko dhammo desito paññatto.
‘‘Kasmā ca te, poṭṭhapāda, mayā anekaṃsikā dhammā desitā paññattā? Na hete, poṭṭhapāda, atthasaṃhitā na dhammasaṃhitā na ādibrahmacariyakā na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti. Tasmā te mayā anekaṃsikā dhammā desitā paññattā’’.
Ekaṃsikadhammo
424PTS 1.192已對照

一向的法“布吒婆樓,我所宣說、施設的一向的(ekaṃsika)諸法是哪些呢?布吒婆樓,‘此是苦’——這是我所宣說、施設的一向的法。布吒婆樓,‘此是苦之集’——這是我所宣說、施設的一向的法。布吒婆樓,‘此是苦之滅’——這是我所宣說、施設的一向的法。布吒婆樓,‘此是導至苦滅之道’——這是我所宣說、施設的一向的法。“布吒婆樓,我為什麼宣說、施設這些一向的法呢?布吒婆樓,因為這些與義相應,這些與法相應,這些是梵行之初,這些導向厭離、離欲、滅、寂止、證智、正覺、涅槃。所以我把它們宣說、施設為一向的法。

424. ‘‘Katame ca te, poṭṭhapāda, mayā ekaṃsikā dhammā desitā paññattā? Idaṃ dukkhanti kho, poṭṭhapāda, mayā ekaṃsiko dhammo desito paññatto. Ayaṃ dukkhasamudayoti kho, poṭṭhapāda, mayā ekaṃsiko dhammo desito paññatto. Ayaṃ dukkhanirodhoti kho, poṭṭhapāda, mayā ekaṃsiko dhammo desito paññatto. Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho, poṭṭhapāda, mayā ekaṃsiko dhammo desito paññatto.
‘‘Kasmā ca te, poṭṭhapāda, mayā ekaṃsikā dhammā desitā paññattā? Ete, poṭṭhapāda, atthasaṃhitā, ete dhammasaṃhitā, ete ādibrahmacariyakā ete nibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti. Tasmā te mayā ekaṃsikā dhammā desitā paññattā.
425PTS 1.193緬 1.178已對照

“布吒婆樓,有一些沙門、婆羅門持這樣的說法、這樣的見解:‘自我在死後是一向樂的、無病的。’我便前往他們那裡這樣說:‘諸位具壽,你們真的持這樣的說法、這樣的見解——“自我在死後是一向樂的、無病的”嗎?’他們被我這樣問時,若承認說‘是’,我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們是知見著一向樂的世間而住的嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們可曾在一夜或一日、半夜或半日之中,認知自己是一向樂的嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們知道“此是道,此是行道,能作證一向樂的世間”嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們可曾聽見那些已往生一向樂的世間的諸天說話的聲音——“諸位友,你們已善行道了;諸位友,你們已正直行道了,為的是作證一向樂的世間;諸位友,我們也正是這樣行道,才往生了一向樂的世間”嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,那些沙門、婆羅門所說的話豈不就成了無對治之說嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,那些沙門、婆羅門所說的話就成了無對治之說。”

425. ‘‘Santi, poṭṭhapāda, eke samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti? Te ce me evaṃ puṭṭhā ‘āmā’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto ekantasukhaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharathā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto ekaṃ vā rattiṃ ekaṃ vā divasaṃ upaḍḍhaṃ vā rattiṃ upaḍḍhaṃ vā divasaṃ ekantasukhiṃ attānaṃ sañjānāthā’ti [sampajānāthāti (sī. syā. ka.)]? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto jānātha – ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā’’’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto yā tā devatā ekantasukhaṃ lokaṃ upapannā, tāsaṃ bhāsamānānaṃ saddaṃ suṇātha – ‘‘suppaṭipannāttha, mārisā, ujuppaṭipannāttha, mārisā, ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāya; mayampi hi, mārisā, evaṃpaṭipannā ekantasukhaṃ lokaṃ upapannā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
426PTS 1.194緬 1.179已對照

“布吒婆樓,譬如有人這樣說:‘這個國中凡是國中第一美女(janapadakalyāṇī),我都想要她、愛慕她。’人們便對他這樣說:‘喂,你這個人,你所想要、所愛慕的那位國中第一美女,你可知道她是剎帝利女(khattiyī)、婆羅門女、吠舍女(vessī),還是首陀羅女(suddī)?’被這樣問時,他會說‘不知道’。人們又對他這樣說:‘喂,你這個人,你所想要、所愛慕的那位國中第一美女,你可知道她名字如此、姓氏如此,或是高、是矮、是中等,是黑、是褐、還是金褐色的膚色,住在哪個村、哪個鎮、哪個城?’被這樣問時,他會說‘不知道’。人們又對他這樣說:‘喂,你這個人,你既不知道、也沒見過的人,你卻想要她、愛慕她嗎?’被這樣問時,他會說‘是的’。“布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,那個人所說的話豈不就成了無對治之說嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,那個人所說的話就成了無對治之說。”“布吒婆樓,正是這樣:那些沙門、婆羅門持這樣的說法、這樣的見解——‘自我在死後是一向樂的、無病的。’我便前往他們那裡這樣說:‘諸位具壽,你們真的持這樣的說法、這樣的見解——“自我在死後是一向樂的、無病的”嗎?’他們被我這樣問時,若承認說‘是’,我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們是知見著一向樂的世間而住的嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們可曾在一夜或一日、半夜或半日之中,認知自己是一向樂的嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們知道“此是道,此是行道,能作證一向樂的世間”嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們可曾聽見那些已往生一向樂的世間的諸天說話的聲音——“諸位友,你們已善行道了;諸位友,你們已正直行道了,為的是作證一向樂的世間;諸位友,我們也正是這樣行道,才往生了一向樂的世間”嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,那些沙門、婆羅門所說的話豈不就成了無對治之說嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,那些沙門、婆羅門所說的話就成了無對治之說。”

426. ‘‘Seyyathāpi, poṭṭhapāda, puriso evaṃ vadeyya – ‘ahaṃ yā imasmiṃ janapade janapadakalyāṇī, taṃ icchāmi taṃ kāmemī’ti. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ janapadakalyāṇiṃ icchasi kāmesi, jānāsi taṃ janapadakalyāṇiṃ khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vā’ti? Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ janapadakalyāṇiṃ icchasi kāmesi, jānāsi taṃ janapadakalyāṇiṃ evaṃnāmā evaṃgottāti vā, dīghā vā rassā vā majjhimā vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī vāti, amukasmiṃ gāme vā nigame vā nagare vā’ti? Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ na jānāsi na passasi, taṃ tvaṃ icchasi kāmesī’ti? Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
‘‘Evameva kho, poṭṭhapāda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’’ti? Te ce me evaṃ puṭṭhā ‘āmā’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto ekantasukhaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharathā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto ekaṃ vā rattiṃ ekaṃ vā divasaṃ upaḍḍhaṃ vā rattiṃ upaḍḍhaṃ vā divasaṃ ekantasukhiṃ attānaṃ sañjānāthā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto jānātha – ‘‘ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto yā tā devatā ekantasukhaṃ lokaṃ upapannā, tāsaṃ bhāsamānānaṃ saddaṃ suṇātha – ‘‘suppaṭipannāttha, mārisā, ujuppaṭipannāttha, mārisā, ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāya; mayampi hi, mārisā, evaṃpaṭipannā ekantasukhaṃ lokaṃ upapannā’’’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
427PTS 1.195緬 1.180已對照

“布吒婆樓,譬如有人在十字路口造一架梯子,為了登上一座樓閣。人們便對他這樣說:‘喂,你這個人,你為了登上那座樓閣而造梯子,你可知道那座樓閣是在東方、南方、西方還是北方,是高、是低、還是中等?’被這樣問時,他會說‘不知道’。人們又對他這樣說:‘喂,你這個人,你既不知道、也沒見過的那座樓閣,你卻為了登上它而造梯子嗎?’被這樣問時,他會說‘是的’。“布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,那個人所說的話豈不就成了無對治之說嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,那個人所說的話就成了無對治之說。”“布吒婆樓,正是這樣:那些沙門、婆羅門持這樣的說法、這樣的見解——‘自我在死後是一向樂的、無病的。’我便前往他們那裡這樣說:‘諸位具壽,你們真的持這樣的說法、這樣的見解——“自我在死後是一向樂的、無病的”嗎?’他們被我這樣問時,若承認說‘是’,我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們是知見著一向樂的世間而住的嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們可曾在一夜或一日、半夜或半日之中,認知自己是一向樂的嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們知道“此是道,此是行道,能作證一向樂的世間”嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“我便這樣說:‘那麼,諸位具壽,你們可曾聽見那些已往生一向樂的世間的諸天說話的聲音——“諸位友,你們已善行道了;諸位友,你們已正直行道了,為的是作證一向樂的世間;諸位友,我們也正是這樣行道,才往生了一向樂的世間”嗎?’被這樣問時,他們說‘不是’。“布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,那些沙門、婆羅門所說的話豈不就成了無對治之說嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,那些沙門、婆羅門所說的話就成了無對治之說。”

427. ‘‘Seyyathāpi, poṭṭhapāda, puriso cātumahāpathe nisseṇiṃ kareyya pāsādassa ārohaṇāya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ambho purisa, yassa tvaṃ [yaṃ tvaṃ (sī. ka.)] pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṃ karosi, jānāsi taṃ pāsādaṃ puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya ucco vā nīco vā majjhimo vā’ti? Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ na jānāsi na passasi, tassa tvaṃ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṃ karosī’ti? Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
‘‘Evameva kho, poṭṭhapāda, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti. Tyāhaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadāmi – ‘saccaṃ kira tumhe āyasmanto evaṃvādino evaṃdiṭṭhino – ‘‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’ti? Te ce me evaṃ puṭṭhā ‘āmā’ti paṭijānanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto ekantasukhaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharathā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto ekaṃ vā rattiṃ ekaṃ vā divasaṃ upaḍḍhaṃ vā rattiṃ upaḍḍhaṃ vā divasaṃ ekantasukhiṃ attānaṃ sañjānāthā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti. Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto jānātha ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadā ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāyā’ti? Iti puṭṭhā ‘no’ti vadanti.
‘‘Tyāhaṃ evaṃ vadāmi – ‘api pana tumhe āyasmanto yā tā devatā ekantasukhaṃ lokaṃ upapannā’ tāsaṃ devatānaṃ bhāsamānānaṃ saddaṃ suṇātha- ‘‘suppaṭipannāttha, mārisā, ujuppaṭipannāttha, mārisā, ekantasukhassa lokassa sacchikiriyāya; mayampi hi, mārisā, evaṃ paṭipannā ekantasukhaṃ lokaṃ upapannā’ti? Iti puṭṭhā ‘‘no’’ti vadanti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
Tayo attapaṭilābhā
428已對照

三種自體獲得“布吒婆樓,有這三種自體獲得(attapaṭilābha):粗的自體獲得、意所成的自體獲得、無色的自體獲得。布吒婆樓,什麼是粗的自體獲得?有色、四大種所成、食段食的——這是粗的自體獲得。什麼是意所成的自體獲得?有色、意所成、具足一切大小肢體、諸根不缺的——這是意所成的自體獲得。什麼是無色的自體獲得?無色、想所成的——這是無色的自體獲得。

428. ‘‘Tayo kho me, poṭṭhapāda, attapaṭilābhā – oḷāriko attapaṭilābho, manomayo attapaṭilābho, arūpo attapaṭilābho. Katamo ca, poṭṭhapāda, oḷāriko attapaṭilābho? Rūpī cātumahābhūtiko kabaḷīkārāhārabhakkho [kabaḷīkārabhakkho (syā. ka.)], ayaṃ oḷāriko attapaṭilābho. Katamo manomayo attapaṭilābho? Rūpī manomayo sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo, ayaṃ manomayo attapaṭilābho. Katamo arūpo attapaṭilābho? Arūpī saññāmayo, ayaṃ arūpo attapaṭilābho.
429PTS 1.196緬 1.181已對照

“布吒婆樓,我為斷除粗的自體獲得而說法:‘照這樣行道的人,你們的雜染法(saṃkilesika)將被斷除,淨白法(vodāniya)將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大。’布吒婆樓,你或許會這樣想:‘雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大;然而這樣的住是苦的。’布吒婆樓,這一點卻不應這樣看。雜染法既將被斷除,淨白法既將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大——那時將有愉悅、喜、輕安、念、正知,而住是樂的。

429. ‘‘Oḷārikassapi kho ahaṃ, poṭṭhapāda, attapaṭilābhassa pahānāya dhammaṃ desemi – yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathāti. Siyā kho pana te, poṭṭhapāda, evamassa – saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati, dukkho ca kho vihāroti, na kho panetaṃ, poṭṭhapāda, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Saṃkilesikā ceva dhammā pahīyissanti, vodāniyā ca dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati, pāmujjaṃ ceva bhavissati pīti ca passaddhi ca sati ca sampajaññañca sukho ca vihāro.
430已對照

“布吒婆樓,我也為斷除意所成的自體獲得而說法:‘照這樣行道的人,你們的雜染法(saṃkilesika)將被斷除,淨白法(vodāniya)將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大。’布吒婆樓,你或許會這樣想:‘雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大;然而這樣的住是苦的。’布吒婆樓,這一點卻不應這樣看。雜染法既將被斷除,淨白法既將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大——那時將有愉悅、喜、輕安、念、正知,而住是樂的。

430. ‘‘Manomayassapi kho ahaṃ, poṭṭhapāda, attapaṭilābhassa pahānāya dhammaṃ desemi yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathāti. Siyā kho pana te, poṭṭhapāda, evamassa – ‘saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati, dukkho ca kho vihāro’ti, na kho panetaṃ, poṭṭhapāda, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Saṃkilesikā ceva dhammā pahīyissanti, vodāniyā ca dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati, pāmujjaṃ ceva bhavissati pīti ca passaddhi ca sati ca sampajaññañca sukho ca vihāro.
431PTS 1.197緬 1.182已對照

“布吒婆樓,我也為斷除無色的自體獲得而說法:‘照這樣行道的人,你們的雜染法(saṃkilesika)將被斷除,淨白法(vodāniya)將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大。’布吒婆樓,你或許會這樣想:‘雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大;然而這樣的住是苦的。’布吒婆樓,這一點卻不應這樣看。雜染法既將被斷除,淨白法既將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大——那時將有愉悅、喜、輕安、念、正知,而住是樂的。

431. ‘‘Arūpassapi kho ahaṃ, poṭṭhapāda, attapaṭilābhassa pahānāya dhammaṃ desemi yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathāti. Siyā kho pana te, poṭṭhapāda, evamassa – ‘saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati, dukkho ca kho vihāro’ti, na kho panetaṃ, poṭṭhapāda, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Saṃkilesikā ceva dhammā pahīyissanti, vodāniyā ca dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati, pāmujjaṃ ceva bhavissati pīti ca passaddhi ca sati ca sampajaññañca sukho ca vihāro.
432已對照

“布吒婆樓,若別人這樣問我們:‘賢友,你們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個粗的自體獲得,究竟是哪一個呢?’我們被這樣問時,便會這樣解答:‘賢友,我們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個粗的自體獲得,就是這個。’”

432. ‘‘Pare ce, poṭṭhapāda, amhe evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamo pana so, āvuso, oḷāriko attapaṭilābho, yassa tumhe pahānāya dhammaṃ desetha, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti, tesaṃ mayaṃ evaṃ puṭṭhā evaṃ byākareyyāma – ‘ayaṃ vā so, āvuso, oḷāriko attapaṭilābho, yassa mayaṃ pahānāya dhammaṃ desema, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
433PTS 1.198已對照

“布吒婆樓,若別人這樣問我們:‘賢友,你們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個意所成的自體獲得,究竟是哪一個呢?’我們被這樣問時,便會這樣解答:‘賢友,我們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個意所成的自體獲得,就是這個。’”

433. ‘‘Pare ce, poṭṭhapāda, amhe evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamo pana so, āvuso, manomayo attapaṭilābho, yassa tumhe pahānāya dhammaṃ desetha, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti? Tesaṃ mayaṃ evaṃ puṭṭhā evaṃ byākareyyāma – ‘ayaṃ vā so, āvuso, manomayo attapaṭilābho yassa mayaṃ pahānāya dhammaṃ desema, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
434緬 1.183已對照

“布吒婆樓,若別人這樣問我們:‘賢友,你們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個無色的自體獲得,究竟是哪一個呢?’我們被這樣問時,便會這樣解答:‘賢友,我們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個無色的自體獲得,就是這個。’布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,所說的話豈不就成了有對治之說(sappāṭihīrakata)嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,所說的話就成了有對治之說。”

434. ‘‘Pare ce, poṭṭhapāda, amhe evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamo pana so, āvuso, arūpo attapaṭilābho, yassa tumhe pahānāya dhammaṃ desetha, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti, tesaṃ mayaṃ evaṃ puṭṭhā evaṃ byākareyyāma – ‘ayaṃ vā so, āvuso, arūpo attapaṭilābho yassa mayaṃ pahānāya dhammaṃ desema, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante sappāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante sappāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
435已對照

“布吒婆樓,譬如有人為了登上一座樓閣而造梯子,就造在那座樓閣的下面。人們便對他這樣說:‘喂,你這個人,你為了登上那座樓閣而造梯子,你可知道那座樓閣是在東方、南方、西方還是北方,是高、是低、還是中等?’他會這樣說:‘賢友,我為了登上它而造梯子的那座樓閣,就是這一座;[我造梯子]就在那座樓閣的下面。’布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,那個人所說的話豈不就成了有對治之說嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,那個人所說的話就成了有對治之說。”

435. ‘‘Seyyathāpi, poṭṭhapāda, puriso nisseṇiṃ kareyya pāsādassa ārohaṇāya tasseva pāsādassa heṭṭhā. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘ambho purisa, yassa tvaṃ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṃ karosi, jānāsi taṃ pāsādaṃ, puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya ucco vā nīco vā majjhimo vā’ti? So evaṃ vadeyya – ‘ayaṃ vā so, āvuso, pāsādo, yassāhaṃ ārohaṇāya nisseṇiṃ karomi, tasseva pāsādassa heṭṭhā’ti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante tassa purisassa sappāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tassa purisassa sappāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
436PTS 1.199緬 1.184已對照

“布吒婆樓,正是這樣:若別人這樣問我們:‘賢友,那個粗的自體獲得究竟是哪一個呢?……乃至……賢友,那個意所成的自體獲得究竟是哪一個呢?……乃至……賢友,你們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個無色的自體獲得,究竟是哪一個呢?’我們被這樣問時,便會這樣解答:‘賢友,我們為斷除它而說法、說“照這樣行道的人,你們的雜染法將被斷除,淨白法將得增長,將於現法中自己以證智作證、成就並住于慧的圓滿與廣大”的那個無色的自體獲得,就是這個。’“布吒婆樓,你怎麼想?這樣一來,所說的話豈不就成了有對治之說嗎?”“尊者,確實如此;這樣一來,所說的話就成了有對治之說。”

436. ‘‘Evameva kho, poṭṭhapāda, pare ce amhe evaṃ puccheyyuṃ – ‘katamo pana so, āvuso, oḷāriko attapaṭilābho…pe… katamo pana so, āvuso, manomayo attapaṭilābho…pe… katamo pana so, āvuso, arūpo attapaṭilābho, yassa tumhe pahānāya dhammaṃ desetha, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti, tesaṃ mayaṃ evaṃ puṭṭhā evaṃ byākareyyāma – ‘ayaṃ vā so, āvuso, arūpo attapaṭilābho, yassa mayaṃ pahānāya dhammaṃ desema, yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodāniyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, poṭṭhapāda, nanu evaṃ sante sappāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante sappāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
437PTS 1.200已對照

這樣說時,質多·象師子對世尊這樣說:“尊者,在有粗的自體獲得的時候,他那時的意所成的自體獲得是虛的,無色的自體獲得也是虛的;那時唯有他粗的自體獲得是實的。尊者,在有意所成的自體獲得的時候,他那時的粗的自體獲得是虛的,無色的自體獲得也是虛的;那時唯有他意所成的自體獲得是實的。尊者,在有無色的自體獲得的時候,他那時的粗的自體獲得是虛的,意所成的自體獲得也是虛的;那時唯有他無色的自體獲得是實的。”“質多,在有粗的自體獲得的時候,那時既不算作意所成的自體獲得,也不算作無色的自體獲得;那時只算作粗的自體獲得。質多,在有意所成的自體獲得的時候,那時既不算作粗的自體獲得,也不算作無色的自體獲得;那時只算作意所成的自體獲得。質多,在有無色的自體獲得的時候,那時既不算作粗的自體獲得,也不算作意所成的自體獲得;那時只算作無色的自體獲得。

437. Evaṃ vutte citto hatthisāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yasmiṃ, bhante, samaye oḷāriko attapaṭilābho hoti, moghassa tasmiṃ samaye manomayo attapaṭilābho hoti, mogho arūpo attapaṭilābho hoti; oḷāriko vāssa attapaṭilābho tasmiṃ samaye sacco hoti. Yasmiṃ, bhante, samaye manomayo attapaṭilābho hoti, moghassa tasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābho hoti, mogho arūpo attapaṭilābho hoti; manomayo vāssa attapaṭilābho tasmiṃ samaye sacco hoti. Yasmiṃ, bhante, samaye arūpo attapaṭilābho hoti, moghassa tasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābho hoti, mogho manomayo attapaṭilābho hoti; arūpo vāssa attapaṭilābho tasmiṃ samaye sacco hotī’’ti.
‘‘Yasmiṃ, citta, samaye oḷāriko attapaṭilābho hoti, neva tasmiṃ samaye manomayo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati, na arūpo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati; oḷāriko attapaṭilābhotveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati. Yasmiṃ, citta, samaye manomayo attapaṭilābho hoti, neva tasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati, na arūpo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati; manomayo attapaṭilābhotveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati. Yasmiṃ, citta, samaye arūpo attapaṭilābho hoti, neva tasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati, na manomayo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati; arūpo attapaṭilābhotveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati.
438PTS 1.201緬 1.185已對照

“質多,假如有人這樣問你:‘你在過去世曾經存在,並非不曾存在;你在未來世將會存在,並非不會存在;你現在存在,並非不存在。’質多,被這樣問時,你會怎樣解答呢?”“尊者,假如有人這樣問我:‘你在過去世曾經存在,並非不曾存在;你在未來世將會存在,並非不會存在;你現在存在,並非不存在。’尊者,被這樣問時,我會這樣解答:‘我在過去世曾經存在,並非不曾存在;我在未來世將會存在,並非不會存在;我現在存在,並非不存在。’尊者,被這樣問時,我會這樣解答。”“質多,那麼假如有人這樣問你:‘你過去曾有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於你是實的,未來的是虛的,現在的是虛的嗎?你未來將有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於你是實的,過去的是虛的,現在的是虛的嗎?你現在所有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於你是實的,過去的是虛的,未來的是虛的嗎?’質多,被這樣問時,你會怎樣解答呢?”“尊者,那麼假如有人這樣問我:‘你過去曾有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於你是實的,未來的是虛的,現在的是虛的?你未來將有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於你是實的,過去的是虛的,現在的是虛的?你現在所有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於你是實的,過去的是虛的,未來的是虛的?’尊者,被這樣問時,我會這樣解答:‘我過去曾有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於我在那時是實的,未來的是虛的,現在的是虛的;我未來將有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於我在那時將是實的,過去的是虛的,現在的是虛的;我現在所有的那個自體獲得——唯有那個自體獲得於我是實的,過去的是虛的,未來的是虛的。’尊者,被這樣問時,我會這樣解答。”

438. ‘‘Sace taṃ, citta, evaṃ puccheyyuṃ – ‘ahosi tvaṃ atītamaddhānaṃ, na tvaṃ nāhosi; bhavissasi tvaṃ anāgatamaddhānaṃ, na tvaṃ na bhavissasi; atthi tvaṃ etarahi, na tvaṃ natthī’ti, evaṃ puṭṭho tvaṃ, citta, kinti byākareyyāsī’’ti?
‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ – ‘ahosi tvaṃ atītamaddhānaṃ, na tvaṃ na ahosi; bhavissasi tvaṃ anāgatamaddhānaṃ, na tvaṃ na bhavissasi; atthi tvaṃ etarahi, na tvaṃ natthī’ti. Evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ – ‘ahosāhaṃ atītamaddhānaṃ, nāhaṃ na ahosiṃ; bhavissāmahaṃ anāgatamaddhānaṃ, nāhaṃ na bhavissāmi; atthāhaṃ etarahi, nāhaṃ natthī’ti. Evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti.
‘‘Sace pana taṃ, citta, evaṃ puccheyyuṃ – ‘yo te ahosi atīto attapaṭilābho, sova [sveva (sī. pī.), soyeva (syā.)] te attapaṭilābho sacco, mogho anāgato, mogho paccuppanno? Yo [yo vā (pī.)] te bhavissati anāgato attapaṭilābho, sova te attapaṭilābho sacco, mogho atīto, mogho paccuppanno? Yo [yo vā (pī.)] te etarahi paccuppanno attapaṭilābho, sova [so ca (ka.)] te attapaṭilābho sacco, mogho atīto, mogho anāgato’ti. Evaṃ puṭṭho tvaṃ, citta, kinti byākareyyāsī’’ti?
‘‘Sace pana maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ – ‘yo te ahosi atīto attapaṭilābho, sova te attapaṭilābho sacco, mogho anāgato, mogho paccuppanno. Yo te bhavissati anāgato attapaṭilābho, sova te attapaṭilābho sacco, mogho atīto, mogho paccuppanno. Yo te etarahi paccuppanno attapaṭilābho, sova te attapaṭilābho sacco, mogho atīto, mogho anāgato’ti. Evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ – ‘yo me ahosi atīto attapaṭilābho, sova me attapaṭilābho tasmiṃ samaye sacco ahosi, mogho anāgato, mogho paccuppanno. Yo me bhavissati anāgato attapaṭilābho, sova me attapaṭilābho tasmiṃ samaye sacco bhavissati, mogho atīto, mogho paccuppanno. Yo me etarahi paccuppanno attapaṭilābho, sova me attapaṭilābho sacco, mogho atīto, mogho anāgato’ti. Evaṃ puṭṭho ahaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti.
439緬 1.186已對照

“質多,正是這樣:在有粗的自體獲得的時候,那時既不算作意所成的自體獲得,也不算作無色的自體獲得;那時只算作粗的自體獲得。質多,在有意所成的自體獲得的時候……乃至……質多,在有無色的自體獲得的時候,那時既不算作粗的自體獲得,也不算作意所成的自體獲得;那時只算作無色的自體獲得。

439. ‘‘Evameva kho, citta, yasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābho hoti, neva tasmiṃ samaye manomayo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati, na arūpo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati. Oḷāriko attapaṭilābho tveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati. Yasmiṃ, citta, samaye manomayo attapaṭilābho hoti…pe… yasmiṃ, citta, samaye arūpo attapaṭilābho hoti, neva tasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati, na manomayo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati; arūpo attapaṭilābho tveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati.
440PTS 1.202已對照

“質多,譬如從牛有乳,從乳有酪(dadhi),從酪有生酥(navanīta),從生酥有熟酥(sappi),從熟酥有醍醐(sappimaṇḍa)。在有乳的時候,那時既不算作酪,也不算作生酥,也不算作熟酥,也不算作醍醐;那時只算作乳。在有酪的時候……乃至……有生酥的時候……有熟酥的時候……在有醍醐的時候,那時既不算作乳,也不算作酪,也不算作生酥,也不算作熟酥;那時只算作醍醐。質多,正是這樣:在有粗的自體獲得的時候……乃至……質多,在有意所成的自體獲得的時候……乃至……質多,在有無色的自體獲得的時候,那時既不算作粗的自體獲得,也不算作意所成的自體獲得;那時只算作無色的自體獲得。質多,這些只是世間共稱(lokasamaññā)、世間語言(lokanirutti)、世間用語(lokavohāra)、世間施設(lokapaññatti);如來以這些而言說,卻不執取(aparāmasaṃ)。”

440. ‘‘Seyyathāpi, citta, gavā khīraṃ, khīramhā dadhi, dadhimhā navanītaṃ, navanītamhā sappi, sappimhā sappimaṇḍo. Yasmiṃ samaye khīraṃ hoti, neva tasmiṃ samaye dadhīti saṅkhaṃ gacchati, na navanītanti saṅkhaṃ gacchati, na sappīti saṅkhaṃ gacchati, na sappimaṇḍoti saṅkhaṃ gacchati; khīraṃ tveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati. Yasmiṃ samaye dadhi hoti…pe… navanītaṃ hoti… sappi hoti… sappimaṇḍo hoti, neva tasmiṃ samaye khīranti saṅkhaṃ gacchati, na dadhīti saṅkhaṃ gacchati, na navanītanti saṅkhaṃ gacchati, na sappīti saṅkhaṃ gacchati; sappimaṇḍo tveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati. Evameva kho, citta, yasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābho hoti…pe… yasmiṃ, citta, samaye manomayo attapaṭilābho hoti…pe… yasmiṃ, citta, samaye arūpo attapaṭilābho hoti, neva tasmiṃ samaye oḷāriko attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati, na manomayo attapaṭilābhoti saṅkhaṃ gacchati; arūpo attapaṭilābho tveva tasmiṃ samaye saṅkhaṃ gacchati. Imā kho citta, lokasamaññā lokaniruttiyo lokavohārā lokapaññattiyo, yāhi tathāgato voharati aparāmasa’’nti.
441已對照

這樣說時,遊方者布吒婆樓對世尊這樣說:“奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,世尊以種種方式開顯了法。尊者,我皈依(saraṇa)世尊、法(dhamma)與比丘僧團(bhikkhusaṅgha)。願世尊憶持我為優婆塞,從今日起,終生皈依。”

441. Evaṃ vutte, poṭṭhapādo paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante! Abhikkantaṃ, bhante, seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
Cittahatthisāriputtaupasampadā
442緬 1.187已對照

質多·象師子的具足戒而質多·象師子對世尊這樣說:“奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,世尊以種種方式開顯了法。尊者,我皈依(saraṇa)世尊、法(dhamma)與比丘僧團(bhikkhusaṅgha)。尊者,願我能在世尊座下得出家(pabbajjā),得具足戒(upasampadā)。”

442. Citto pana hatthisāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bhante; abhikkantaṃ, bhante! Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti.
443PTS 1.203已對照

質多·象師子便在世尊座下得了出家,得了具足戒。具壽質多·象師子(āyasmā Citta Hatthisāriputta)受具足戒後不久,獨居、遠離、不放逸、熱忱、自勵而住,不久便就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點——善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的。他證知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’而具壽質多·象師子也成為阿羅漢之一。第九《布吒婆樓經》完。

443. Alattha kho citto hatthisāriputto bhagavato santike pabbajjaṃ, alattha upasampadaṃ. Acirūpasampanno kho panāyasmā citto hatthisāriputto eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto na cirasseva – yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti – abbhaññāsi. Aññataro kho panāyasmā citto hatthisāriputto arahataṃ ahosīti.
Poṭṭhapādasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ.