快樂巴利palinanda.cc

長部第10經 · 須婆經 Subhasuttaṃ

本經目錄戒蘊定蘊

444PTS 1.204緬 1.188已對照

須婆青年之事 如是我聞:一時,在世尊般涅槃後不久,具壽阿難(āyasmā Ānanda)住在舍衛城(Sāvatthī)的祇樹林(Jetavana)給孤獨園(Anāthapiṇḍika 之園)。當時,都提耶之子(Todeyyaputta)須婆青年(Subha māṇava)因某事住在舍衛城。

444. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme aciraparinibbute bhagavati. Tena kho pana samayena subho māṇavo todeyyaputto sāvatthiyaṃ paṭivasati kenacideva karaṇīyena.
445已對照

那時,都提耶之子須婆青年喚來某位青年[學子],[對他]說:“青年,你去沙門阿難那裡;去了之後,以我的話問候沙門阿難少病、少惱、起居輕利、有力、安住:‘都提耶之子須婆青年問候阿難尊師少病、少惱、起居輕利、有力、安住。’並如是說:‘若阿難尊師能哀愍而前往都提耶之子須婆青年的住處,那就好了。’”

445. Atha kho subho māṇavo todeyyaputto aññataraṃ māṇavakaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, māṇavaka, yena samaṇo ānando tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena samaṇaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ puccha – ‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchatī’ti. Evañca vadehi – ‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti.
446PTS 1.205已對照

“是的,尊師。”那位青年應諾都提耶之子須婆青年之後,便前往具壽阿難那裡;到了之後,與具壽阿難互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的那位青年對具壽阿難這樣說:“都提耶之子須婆青年問候阿難尊師少病、少惱、起居輕利、有力、安住;並如是說:‘若阿難尊師能哀愍而前往都提耶之子須婆青年的住處,那就好了。’”

446. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so māṇavako subhassa māṇavassa todeyyaputtassa paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho so māṇavako āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati; evañca vadeti – ‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti.
447已對照

這樣說時,具壽阿難對那位青年這樣說:“青年,現在不是時候。我今天服了少量的藥。取時與機[而定],或許明天我們也會前往。”

447. Evaṃ vutte, āyasmā ānando taṃ māṇavakaṃ etadavoca – ‘‘akālo kho, māṇavaka. Atthi me ajja bhesajjamattā pītā. Appevanāma svepi upasaṅkameyyāma kālañca samayañca upādāyā’’ti.
緬 1.189已對照

“是的,尊師。”那位青年應諾具壽阿難之後,從座位起來,前往都提耶之子須婆青年那裡;到了之後,對都提耶之子須婆青年這樣說:“我們已依尊師的話對那位阿難尊師說了——‘都提耶之子須婆青年問候阿難尊師少病、少惱、起居輕利、有力、安住,並如是說:“若阿難尊師能哀愍而前往都提耶之子須婆青年的住處,那就好了。”’這樣說時,尊師,沙門阿難對我這樣說:‘青年,現在不是時候。我今天服了少量的藥。取時與機[而定],或許明天我們也會前往。’尊師,僅以此[答覆],此事就已辦成了,因為那位阿難尊師已給出了明天也前來的機會。”

‘‘Evaṃ, bho’’ti kho so māṇavako āyasmato ānandassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā yena subho māṇavo todeyyaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā subhaṃ māṇavaṃ todeyyaputtaṃ etadavoca, ‘‘avocumhā kho mayaṃ bhoto vacanena taṃ bhavantaṃ ānandaṃ – ‘subho māṇavo todeyyaputto bhavantaṃ ānandaṃ appābādhaṃ appātaṅkaṃ lahuṭṭhānaṃ balaṃ phāsuvihāraṃ pucchati, evañca vadeti – ‘‘sādhu kira bhavaṃ ānando yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’’ti. Evaṃ vutte, bho, samaṇo ānando maṃ etadavoca – ‘akālo kho, māṇavaka. Atthi me ajja bhesajjamattā pītā. Appevanāma svepi upasaṅkameyyāma kālañca samayañca upādāyā’ti. Ettāvatāpi kho, bho, katameva etaṃ, yato kho so bhavaṃ ānando okāsamakāsi svātanāyapi upasaṅkamanāyā’’ti.
448PTS 1.206已對照

那時,具壽阿難在那一夜過後,於上午穿好衣,取了缽與衣,以徹迦比丘(Cetaka)為隨從沙門,前往都提耶之子須婆青年的住處;到了之後,坐在設好的座位上。那時,都提耶之子須婆青年前往具壽阿難那裡;到了之後,與具壽阿難互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的都提耶之子須婆青年對具壽阿難這樣說:“阿難尊師長久以來是那位喬達摩尊師(Gotama)的侍者、常在近旁者、隨行左右者。阿難尊師應當知道:那位喬達摩尊師是稱讚哪些法的,又在哪裡勸導、安立、確立了這些人。阿難尊師,那位喬達摩尊師是稱讚哪些法的呢?又在哪裡勸導、安立、確立了這些人呢?”

448. Atha kho āyasmā ānando tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya cetakena bhikkhunā pacchāsamaṇena yena subhassa māṇavassa todeyyaputtassa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
Atha kho subho māṇavo todeyyaputto yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho subho māṇavo todeyyaputto āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca – ‘‘bhavañhi ānando tassa bhoto gotamassa dīgharattaṃ upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī. Bhavametaṃ ānando jāneyya, yesaṃ so bhavaṃ gotamo dhammānaṃ vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Katamesānaṃ kho, bho ānanda, dhammānaṃ so bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi; kattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
449已對照

“青年,那位世尊是稱讚三蘊的;並在此中勸導、安立、確立了這些人。是哪三[蘊]呢?聖戒蘊(ariya sīlakkhandha)、聖定蘊(ariya samādhikkhandha)、聖慧蘊(ariya paññākkhandha)。青年,那位世尊是稱讚這三蘊的;並在此中勸導、安立、確立了這些人。”

449. ‘‘Tiṇṇaṃ kho, māṇava, khandhānaṃ so bhagavā vaṇṇavādī ahosi; ettha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Katamesaṃ tiṇṇaṃ? Ariyassa sīlakkhandhassa, ariyassa samādhikkhandhassa, ariyassa paññākkhandhassa. Imesaṃ kho, māṇava, tiṇṇaṃ khandhānaṃ so bhagavā vaṇṇavādī ahosi; ettha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti.
Sīlakkhandho
450緬 1.190已對照

戒蘊

“阿難尊師,那位喬達摩尊師所稱讚的、並在此中勸導、安立、確立了這些人的聖戒蘊,究竟是什麼呢?”

450. ‘‘Katamo pana so, bho ānanda, ariyo sīlakkhandho, yassa so bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
已對照

“青年,於此,如來(Tathāgata)出現於世間,是阿羅漢(arahaṃ)、正等正覺者(sammāsambuddho)、明行具足(vijjācaraṇasampanno)、善逝(sugato)、世間解(lokavidū)、無上者(anuttaro)、調御丈夫(purisadammasārathi)、天人導師(satthā devamanussānaṃ)、佛陀(buddho)、世尊(bhagavā)。他自己以證智證知這個有諸天、魔(māra)、梵天(brahma)的世間,以及有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾之後,予以宣說。他教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行(brahmacariya)。居士(gahapati)、居士之子,或出生於其他某個家族者聽聞那法。他聽聞那法之後,獲得對如來的信心。他具足如此獲得的信心,如是思察:‘在家生活是狹窄的塵垢之道,出家則是空曠開闊的。住在家中,不容易行持完全圓滿、完全清淨、如磨光的螺貝般的梵行。我何不剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者呢?’後來某個時候,他捨棄少量財產或捨棄大量財產,捨棄少數親眷或捨棄眾多親眷,剃除鬚髮,披上袈裟衣,舍離俗家而出家,成為無家者。他如此出家後,以波羅提木叉(pātimokkha)律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏,受持學處(sikkhāpada)而學習,具足善的身業和語業,活命遍淨,具足戒,守護諸根之門,具足正念正知,知足。”

‘‘Idha, māṇava, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati – ‘sambādho gharāvāso rajopatho, abbhokāso pabbajjā, nayidaṃ sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṃ ekantaparisuddhaṃ saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya’nti. So aparena samayena appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati. So evaṃ pabbajito samāno pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno, anumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, kāyakammavacīkammena samannāgato kusalena, parisuddhājīvo, sīlasampanno, indriyesu guttadvāro, satisampajaññena samannāgato, santuṭṭho.
451緬 1.191已對照

“青年,比丘(bhikkhu)如何具足戒(sīla)呢?青年,在此,比丘舍斷殺生(pāṇātipāta),遠離殺生,放下棍棒,放下刀劍,有慚愧,具同情心,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心而住。青年,比丘舍斷殺生,遠離殺生,放下棍棒,放下刀劍,有慚愧,具同情心,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心而住——這也是他的戒行之一。(如第 194–210 段,應如是廣說。)”

451. ‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu sīlasampanno hoti? Idha, māṇava, bhikkhu pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati. Yampi, māṇava, bhikkhu pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti, nihitadaṇḍo nihitasattho lajjī dayāpanno, sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati; idampissa hoti sīlasmiṃ. (Yathā 194 yāva 210 anucchedesu evaṃ vitthāretabbaṃ).
已對照

“或者,正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明(tiracchānavijjā)邪命(micchājīva)維持生計。這就是:息災儀式、還願儀式、驅鬼儀式、鎮地儀式、壯陽術、去勢術、擇宅地儀式、淨宅地儀式、聖水漱洗、聖水沐浴、火祭、催吐、催瀉、上行催瀉、下瀉、頭部導瀉、灌耳油、洗眼、灌鼻、敷眼藥、敷清涼眼藥、眼科醫術、外科醫術、小兒科醫術、施用根本藥、排除藥物殘效。他遠離這樣的畜生明邪命。青年,比丘[如是]遠離這樣的邪命——正如有些尊貴的沙門、婆羅門,食用信施的食物後,仍以這樣的畜生明邪命維持生計,這就是:息災儀式、還願儀式……乃至……排除藥物殘效;他遠離這樣的畜生明邪命——這也是他的戒行之一。”

‘‘Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ – santikammaṃ paṇidhikammaṃ bhūtakammaṃ bhūrikammaṃ vassakammaṃ vossakammaṃ vatthukammaṃ vatthuparikammaṃ ācamanaṃ nhāpanaṃ juhanaṃ vamanaṃ virecanaṃ uddhaṃvirecanaṃ adhovirecanaṃ sīsavirecanaṃ kaṇṇatelaṃ nettatappanaṃ natthukammaṃ añjanaṃ paccañjanaṃ sālākiyaṃ sallakattiyaṃ dārakatikicchā mūlabhesajjānaṃ anuppadānaṃ osadhīnaṃ paṭimokkho iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti. Yampi, māṇava, bhikkhu yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvena jīvitaṃ kappenti, seyyathidaṃ, santikammaṃ paṇidhikammaṃ…pe… osadhīnaṃ paṭimokkho iti vā iti evarūpāya tiracchānavijjāya micchājīvā paṭivirato hoti. Idampissa hoti sīlasmiṃ.
452已對照

“青年,這樣具足戒的比丘,由於戒的防護,不見任何地方有怖畏。青年,猶如已灌頂的剎帝利(khattiya)王,已降伏敵人,就敵人而言,他不見任何地方有怖畏;同樣地,青年,這樣具足戒的比丘,由於戒的防護,不見任何地方有怖畏。他具足這聖潔的戒蘊(sīlakkhandha),內心感受無過失之樂。青年,比丘就是這樣具足戒的。”

452. ‘‘Sa kho so [ayaṃ kho so (ka.)], māṇava, bhikkhu evaṃ sīlasampanno na kutoci bhayaṃ samanupassati, yadidaṃ sīlasaṃvarato. Seyyathāpi, māṇava, rājā khattiyo muddhāvasitto nihatapaccāmitto na kutoci bhayaṃ samanupassati, yadidaṃ paccatthikato. Evameva kho, māṇava, bhikkhu evaṃ sīlasampanno na kutoci bhayaṃ samanupassati, yadidaṃ sīlasaṃvarato. So iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato ajjhattaṃ anavajjasukhaṃ paṭisaṃvedeti. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu sīlasampanno hoti.
453PTS 1.207緬 1.192已對照

“青年,這就是那位世尊所稱讚的、並在此中勸導、安立、確立了這些人的聖戒蘊。而於此[之上]還有更應作的事。” “稀有啊,阿難尊師!未曾有啊,阿難尊師!阿難尊師,這聖戒蘊是圓滿的,不是不圓滿的。阿難尊師,如此圓滿的聖戒蘊,我在此[教法]之外的其他沙門、婆羅門中是見不到的。阿難尊師,若此[教法]之外的其他沙門、婆羅門在自身中見到如此圓滿的聖戒蘊,他們僅以此就會心滿意足[而想]:‘到此已足夠了,到此已作成了,我們已到達沙門性的目標(sāmaññattha),我們沒有什麼更應作的了。’然而阿難尊師卻這樣說——‘而於此[之上]還有更應作的事。’”

453. ‘‘Ayaṃ kho so, māṇava, ariyo sīlakkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Atthi cevettha uttarikaraṇīya’’nti.
‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! So cāyaṃ, bho ānanda, ariyo sīlakkhandho paripuṇṇo, no aparipuṇṇo. Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ, bho, ānanda, ariyaṃ sīlakkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi. Evaṃ paripuṇṇañca, bho ānanda, ariyaṃ sīlakkhandhaṃ ito bahiddhā aññe samaṇabrāhmaṇā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva attamanā assu – ‘alamettāvatā, katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttarikaraṇīya’nti. Atha ca pana bhavaṃ ānando evamāha – ‘atthi cevettha uttarikaraṇīya’’’nti [imassa anantaraṃ sī. pī. potthakesu ‘‘paṭhamabhāṇavāraṃ’’ti pāṭho dissati].
Samādhikkhandho
454已對照

定蘊

“阿難尊師,那位喬達摩尊師所稱讚的、並在此中勸導、安立、確立了這些人的聖定蘊,究竟是什麼呢?”

454. ‘‘Katamo pana so, bho ānanda, ariyo samādhikkhandho, yassa so bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
已對照

“青年,比丘如何守護諸根(indriya)之門呢?青年,在此,比丘以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂等惡、不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。他具足這聖潔的根律儀,內心感受無染汙之樂。青年,比丘就是這樣守護諸根之門的。”

‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti? Idha, māṇava, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī; yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. So iminā ariyena indriyasaṃvarena samannāgato ajjhattaṃ abyāsekasukhaṃ paṭisaṃvedeti. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu indriyesu guttadvāro hoti.
455緬 1.193已對照

“青年,比丘如何具足念與正知呢?青年,在此,比丘在前進、返回時保持正知,向前看、向旁看時保持正知,屈、伸[肢體]時保持正知,持僧伽梨(saṅghāṭi)、缽與衣時保持正知,食、飲、嚼、嘗時保持正知,大便、小便時保持正知,行走、站立、坐著、睡眠、覺醒、說話、沉默時保持正知。青年,比丘就是這樣具足念與正知的。”

455. ‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti? Idha, māṇava, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu satisampajaññena samannāgato hoti.
456已對照

“青年,比丘如何知足呢?青年,在此,比丘滿足於足以護身的衣、足以果腹的施食(piṇḍapāta),無論去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。青年,猶如有翼之鳥,無論飛往何處,都只以自己的雙翼為負擔而飛;同樣地,青年,比丘滿足於足以護身的衣、足以果腹的施食,無論去往何處,都只隨身攜帶[這些]而行。青年,比丘就是這樣知足的。”

456. ‘‘Kathañca, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti? Idha, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati. Seyyathāpi, māṇava, pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti, sapattabhārova ḍeti; evameva kho, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati, samādāyeva pakkamati. Evaṃ kho, māṇava, bhikkhu santuṭṭho hoti.
457已對照

“他具足這聖潔的戒蘊,具足這聖潔的根律儀,具足這聖潔的念與正知,具足這聖潔的知足之後,前往僻靜的坐臥處(senāsana)——林野(arañña)、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林、露地、草堆。他於食後從托缽處返回,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。”

457. ‘‘So iminā ca ariyena sīlakkhandhena samannāgato, iminā ca ariyena indriyasaṃvarena samannāgato, iminā ca ariyena satisampajaññena samannāgato, imāya ca ariyāya santuṭṭhiyā samannāgato vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā, ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya, parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.
458已對照

“他舍斷對世間的貪欲(abhijjhā),以離貪欲之心而住,使心從貪欲中淨化。舍斷瞋恚(byāpāda)與惱恨,以無瞋之心而住,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心,使心從瞋恚與惱恨中淨化。舍斷昏沉睡眠(thinamiddha),離昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心從昏沉睡眠中淨化。舍斷掉舉追悔(uddhaccakukkucca),不掉舉而住,內心寂靜,使心從掉舉追悔中淨化。舍斷疑(vicikicchā),度脫疑惑而住,對諸善法不再猶豫,使心從疑中淨化。”

458. ‘‘So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī byāpādapadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
459緬 1.194已對照

“青年,猶如有人舉債經營事業,他的那些事業獲得成功,他既還清了原先的債本,還有多餘的[錢財]可以養育妻室。他這樣想:‘我先前舉債經營事業,我的那些事業獲得了成功,我既還清了原先的債本,還有多餘的[錢財]可以養育妻室。’他會由此因緣獲得愉悅,得到喜悅。”

459. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso iṇaṃ ādāya kammante payojeyya. Tassa te kammantā samijjheyyuṃ. So yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantiṃ kareyya, siyā cassa uttariṃ avasiṭṭhaṃ dārabharaṇāya. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe iṇaṃ ādāya kammante payojesiṃ. Tassa me te kammantā samijjhiṃsu. Sohaṃ yāni ca porāṇāni iṇamūlāni tāni ca byantiṃ akāsiṃ, atthi ca me uttariṃ avasiṭṭhaṃ dārabharaṇāyā’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
460已對照

“青年,又猶如有人生病,痛苦,重病纏身,吃不下飯,身體沒有力氣。他過些時候從那疾病中解脫,吃得下飯,身體也有了力氣。他這樣想:‘我先前生病,痛苦,重病纏身,吃不下飯,身體沒有力氣。如今我已從那疾病中解脫,吃得下飯,身體也有了力氣。’他會由此因緣獲得愉悅,得到喜悅。”

460. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso ābādhiko assa dukkhito bāḷhagilāno; bhattañcassa nacchādeyya, na cassa kāye balamattā. So aparena samayena tamhā ābādhā mucceyya, bhattañcassa chādeyya, siyā cassa kāye balamattā. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe ābādhiko ahosiṃ dukkhito bāḷhagilāno, bhattañca me nacchādesi, na ca me āsi kāye balamattā. Somhi etarahi tamhā ābādhā mutto bhattañca me chādeti, atthi ca me kāye balamattā’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
461已對照

“青年,又猶如有人被關在監獄裡。他過些時候平安無事地從監獄中獲釋,財產也沒有任何損失。他這樣想:‘我先前被關在監獄裡,如今我已平安無事地從監獄中獲釋,我的財產也沒有任何損失。’他會由此因緣獲得愉悅,得到喜悅。”

461. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso bandhanāgāre baddho assa. So aparena samayena tamhā bandhanāgārā mucceyya sotthinā abbhayena, na cassa kiñci bhogānaṃ vayo. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe bandhanāgāre baddho ahosiṃ. Somhi etarahi tamhā bandhanāgārā mutto sotthinā abbhayena, natthi ca me kiñci bhogānaṃ vayo’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
462已對照

“青年,又猶如有人身為奴隸,不得自主,受制於人,不能隨意而行。他過些時候從奴隸的身份中解脫,得以自主,不受制於人,成為自由人,能隨意而行。他這樣想:‘我先前身為奴隸,不得自主,受制於人,不能隨意而行。如今我已從奴隸的身份中解脫,得以自主,不受制於人,成為自由人,能隨意而行。’他會由此因緣獲得愉悅,得到喜悅。”

462. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso dāso assa anattādhīno parādhīno na yenakāmaṃgamo. So aparena samayena tamhā dāsabyā mucceyya, attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṃgamo. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe dāso ahosiṃ anattādhīno parādhīno na yenakāmaṃgamo. Somhi etarahi tamhā dāsabyā mutto attādhīno aparādhīno bhujisso yenakāmaṃgamo’ti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
463緬 1.195已對照

“青年,又猶如有人帶著錢財、貨物,行走在饑饉、有怖畏的荒漠長路上。他過些時候平安地越過那荒漠,安全到達安穩、無怖畏的村莊邊地。他這樣想:‘我先前帶著錢財、貨物,行走在饑饉、有怖畏的荒漠長路上。如今我已平安地越過那荒漠,安全到達了安穩、無怖畏的村莊邊地。’他會由此因緣獲得愉悅,得到喜悅。”

463. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṃ paṭipajjeyya dubbhikkhaṃ sappaṭibhayaṃ. So aparena samayena taṃ kantāraṃ nitthareyya, sotthinā gāmantaṃ anupāpuṇeyya khemaṃ appaṭibhayaṃ. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho pubbe sadhano sabhogo kantāraddhānamaggaṃ paṭipajjiṃ dubbhikkhaṃ sappaṭibhayaṃ. Somhi etarahi kantāraṃ nitthiṇṇo, sotthinā gāmantaṃ anuppatto khemaṃ appaṭibhaya’nti. So tatonidānaṃ labhetha pāmojjaṃ, adhigaccheyya somanassaṃ.
464已對照

“同樣地,青年,比丘觀見自己尚未舍斷這五蓋(pañca nīvaraṇā)時,就如同負債,如同疾病,如同監獄,如同奴隸的身份,如同荒漠長路。”

464. ‘‘Evameva kho, māṇava, bhikkhu yathā iṇaṃ yathā rogaṃ yathā bandhanāgāraṃ yathā dāsabyaṃ yathā kantāraddhānamaggaṃ, evaṃ ime pañca nīvaraṇe appahīne attani samanupassati.
465已對照

“青年,又猶如無債,猶如無病,猶如從監獄獲釋,猶如自由之身,猶如安穩之地;同樣地,比丘觀見自己已經舍斷了這五蓋。”

465. ‘‘Seyyathāpi, māṇava, yathā āṇaṇyaṃ yathā ārogyaṃ yathā bandhanāmokkhaṃ yathā bhujissaṃ yathā khemantabhūmiṃ. Evameva bhikkhu ime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassati.
466已對照

“當他觀見自己已舍斷這五蓋時,愉悅生起;愉悅者,喜(pīti)生起;意有喜者,身輕安;身輕安者,感受樂(sukha);有樂者,心得定(samādhi)。”

466. ‘‘Tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati.
467緬 1.196已對照

“他已離諸欲,離諸不善法,有尋(vitakka)、有伺(vicāra),離生喜、樂,成就並住於初禪。他以離生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被離生的喜、樂所遍滿。青年,猶如熟練的搓澡工或搓澡工的學徒,把沐浴粉撒入銅盆中,一面反覆地灑水,一面加以揉合,那沐浴粉團便為滋潤所隨行,為滋潤所浸透,內外皆為滋潤所遍滿,卻不流滴。同樣地,青年,比丘以離生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被離生的喜、樂所遍滿。青年,比丘已離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪;他以離生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被離生的喜、樂所遍滿——這也是他的定行之一。”

467. ‘‘So vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, dakkho nhāpako vā nhāpakantevāsī vā kaṃsathāle nhānīyacuṇṇāni ākiritvā udakena paripphosakaṃ paripphosakaṃ sandeyya. Sāyaṃ nhānīyapiṇḍi snehānugatā snehaparetā santarabāhirā phuṭā snehena, na ca paggharaṇī. Evameva kho, māṇava, bhikkhu imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Yampi, māṇava, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
468PTS 1.208已對照

“再者,青年,比丘尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。他以定生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被定生的喜、樂所遍滿。青年,猶如有一泉水湧出的深水湖,它在東方沒有進水口,在南方沒有進水口,在西方沒有進水口,在北方沒有進水口,天也不時時注入應時的水流。而清涼的水流從那湖中湧出,以清涼之水浸潤、遍潤、充滿、遍滿那整個湖,全湖沒有任何一處不被清涼之水所遍滿。同樣地,青年,比丘……乃至……青年,比丘尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪;他以定生的喜、樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被定生的喜、樂所遍滿——這也是他的定行之一。”

468. ‘‘Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, udakarahado gambhīro ubbhidodako. Tassa nevassa puratthimāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na dakkhiṇāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na pacchimāya disāya udakassa āyamukhaṃ, na uttarāya disāya udakassa āyamukhaṃ, devo ca na kālena kālaṃ sammā dhāraṃ anupaveccheyya. Atha kho tamhāva udakarahadā sītā vāridhārā ubbhijjitvā tameva udakarahadaṃ sītena vārinā abhisandeyya parisandeyya paripūreyya paripphareyya, nāssa kiñci sabbāvato udakarahadassa sītena vārinā apphuṭaṃ assa. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā… pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, so imameva kāyaṃ samādhijena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa samādhijena pītisukhena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
469緬 1.197已對照

“再者,青年,比丘離喜,住於舍(upekkhā),具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。他以無喜之樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被無喜之樂所遍滿。青年,猶如在青蓮(uppala)池、白蓮(paduma)池或紅蓮(puṇḍarīka)池中,有一些青蓮、白蓮或紅蓮生於水中,長於水中,不出水面,沉浸在水中而得滋養,它們從頂端到根部都被清涼之水所浸潤、遍潤、充滿、遍滿,所有的青蓮、白蓮或紅蓮沒有任何一處不被清涼之水所遍滿。同樣地,青年,比丘……乃至……青年,比丘離喜……乃至……成就並住於第三禪;他以無喜之樂浸潤、遍潤、充滿、遍滿此身,其全身沒有任何一處不被無喜之樂所遍滿——這也是他的定行之一。”

469. ‘‘Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, tāni yāva caggā yāva ca mūlā sītena vārinā abhisannāni parisannāni paripūrāni paripphuṭāni, nāssa kiñci sabbāvataṃ uppalānaṃ vā padumānaṃ vā puṇḍarīkānaṃ vā sītena vārinā apphuṭaṃ assa. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ nippītikena sukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa nippītikena sukhena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
470已對照

“再者,青年,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),成就並住於第四禪。他以清淨、潔白之心遍滿此身而坐,其全身沒有任何一處不被清淨、潔白之心所遍滿。青年,猶如有人用白布連頭覆蓋全身而坐,其全身沒有任何一處不被白布所覆蓋。同樣地,青年,比丘……乃至……青年,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪;他以清淨、潔白之心遍滿此身而坐,其全身沒有任何一處不被清淨、潔白之心所遍滿——這也是他的定行之一。”

470. ‘‘Puna caparaṃ, māṇava, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso odātena vatthena sasīsaṃ pārupitvā nisinno assa, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa odātena vatthena apphuṭaṃ assa. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So imameva kāyaṃ parisuddhena cetasā pariyodātena pharitvā nisinno hoti; nāssa kiñci sabbāvato kāyassa parisuddhena cetasā pariyodātena apphuṭaṃ hoti. Idampissa hoti samādhismiṃ.
471已對照

“青年,這就是那位世尊所稱讚的、並在此中勸導、安立、確立了這些人的聖定蘊。而於此[之上]還有更應作的事。” “稀有啊,阿難尊師!未曾有啊,阿難尊師!阿難尊師,這聖定蘊是圓滿的,不是不圓滿的。阿難尊師,如此圓滿的聖定蘊,我在此[教法]之外的其他沙門、婆羅門中是見不到的。阿難尊師,若此[教法]之外的其他沙門、婆羅門在自身中見到如此圓滿的聖定蘊,他們僅以此就會心滿意足[而想]:‘到此已足夠了,到此已作成了,我們已到達沙門性的目標,我們沒有什麼更應作的了。’然而阿難尊師卻這樣說——‘而於此[之上]還有更應作的事。’”

471. ‘‘Ayaṃ kho so, māṇava, ariyo samādhikkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Atthi cevettha uttarikaraṇīya’’nti.
‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! So cāyaṃ, bho ānanda, ariyo samādhikkhandho paripuṇṇo, no aparipuṇṇo. Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ, bho ānanda, ariyaṃ samādhikkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi. Evaṃ paripuṇṇañca, bho ānanda, ariyaṃ samādhikkhandhaṃ ito bahiddhā aññe samaṇabrāhmaṇā attani samanupasseyyuṃ, te tāvatakeneva attamanā assu – ‘alamettāvatā, katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttarikaraṇīya’nti. Atha ca pana bhavaṃ ānando evamāha – ‘atthi cevettha uttarikaraṇīya’’’nti.
Paññākkhandho
472緬 1.198已對照

慧蘊 “阿難尊師,那位喬達摩尊師所稱讚的、並在此中勸導、安立、確立了這些人的聖慧蘊,究竟是什麼呢?” “當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱(upakkilesa)、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於智見(ñāṇadassana)。他如此了知:‘我這個身體有色,由四大(cātumahābhūta)所成,為父母所生,由飯與粥堆積而成,是無常、塗拭、按摩、破壞、離散之法;而我這個識(viññāṇa)依止於此、繫縛於此。’青年,猶如一顆琉璃寶珠(maṇi veḷuriya),美麗、純正,有八個切面,善加琢磨,透明、澄澈、無濁,具足一切行相;其中穿著藍色、黃色、紅色、白色或淡黃色的線。有位具眼之人把它放在手中觀察:‘這是一顆琉璃寶珠,美麗、純正,有八個切面,善加琢磨,透明、澄澈、無濁,具足一切行相;其中穿著藍色、黃色、紅色、白色或淡黃色的線。’正是如此,青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於智見。他如此了知:‘我這個身體有色,由四大所成,為父母所生,由飯與粥堆積而成,是無常、塗拭、按摩、破壞、離散之法;而我這個識依止於此、繫縛於此。’青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於智見;他如此了知……乃至……繫縛於此——這也是他的慧行之一。”

472. ‘‘Katamo pana so, bho ānanda, ariyo paññākkhandho, yassa bho bhavaṃ gotamo vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesī’’ti?
PTS 1.209已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於化作意所成身(manomaya kāya)。他從此身化作出另一個身:有色、意所成、具足一切大小肢節、諸根無缺。青年,猶如有人從蒙迦草(muñja)中抽出葦莖(īsikā)。他會這樣想:‘這是蒙迦草,這是葦莖;蒙迦草是一回事,葦莖是另一回事,葦莖正是從蒙迦草中抽出來的。’又猶如,青年,有人從鞘中拔出劍。他會這樣想:‘這是劍,這是鞘;劍是一回事,鞘是另一回事,劍正是從鞘中拔出來的。’又猶如,青年,有人把蛇從蛇篋(karaṇḍa)中取出。他會這樣想:‘這是蛇,這是篋;蛇是一回事,篋是另一回事,蛇正是從篋中取出來的。’正是如此,青年,比丘……乃至……青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於化作意所成身……乃至……這也是他的慧行之一。”

‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṃ pajānāti – ‘ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo; idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddha’nti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatrāssa suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā. Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya – ‘ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṃ pajānāti – ‘ayaṃ kho me kāyo rūpī cātumahābhūtiko mātāpettikasambhavo odanakummāsūpacayo aniccucchādanaparimaddanabhedana-viddhaṃsanadhammo. Idañca pana me viññāṇaṃ ettha sitaṃ ettha paṭibaddha’nti. Yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So evaṃ pajānāti…pe… ettha paṭibaddhanti. Idampissa hoti paññāya.
473–474緬 1.199已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於種種神變(iddhividha)。他體驗多種神變:一身能變成多身,多身能合成一身;或顯現,或隱沒;穿越牆壁、垣牆、山嶽,無所障礙,猶如在虛空中;出沒於大地之中,猶如在水中;在水上行走而不沉沒,猶如在地上;在虛空中結跏趺坐而行,猶如有翼之鳥;甚至以手觸摸、撫摸有如此大神力、大威德的日月;以身自在通行,直到梵天界(brahmaloka)。青年,猶如熟練的陶工或陶工的弟子,能以善加調製的黏土,隨其所欲做成、完成各種陶器。又猶如,青年,熟練的象牙匠或象牙匠的弟子,能以善加處理的象牙,隨其所欲做成、完成各種象牙製品。又猶如,青年,熟練的金匠或金匠的弟子,能以善加鍛鍊的黃金,隨其所欲做成、完成各種金器。正是如此,青年,比丘……乃至……青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於種種神變。他體驗多種神變:一身能變成多身……乃至……以身自在通行,直到梵天界——這也是他的慧行之一。”

473. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṃ kāyaṃ abhinimmānāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso muñjamhā īsikaṃ pavāheyya. Tassa evamassa – ‘ayaṃ muñjo ayaṃ īsikā; añño muñjo aññā īsikā; muñjamhā tveva īsikā pavāḷhā’ti. Seyyathā vā pana, māṇava, puriso asiṃ kosiyā pavāheyya. Tassa evamassa – ‘ayaṃ asi, ayaṃ kosi; añño asi, aññā kosi; kosiyā tveva asi pavāḷho’ti. Seyyathā vā pana, māṇava, puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya. Tassa evamassa – ‘ayaṃ ahi, ayaṃ karaṇḍo; añño ahi, añño karaṇḍo; karaṇḍā tveva ahi ubbhato’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte manomayaṃ kāyaṃ abhinimmānāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti…pe…. Idampissa hoti paññāya.
474. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti. Āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃ mahiddhike evaṃ mahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, dakkho kumbhakāro vā kumbhakārantevāsī vā suparikammakatāya mattikāya yaññadeva bhājanavikatiṃ ākaṅkheyya, taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya. Seyyathā vā pana, māṇava, dakkho dantakāro vā dantakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ dantasmiṃ yaññadeva dantavikatiṃ ākaṅkheyya, taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya. Seyyathā vā pana, māṇava, dakkho suvaṇṇakāro vā suvaṇṇakārantevāsī vā suparikammakatasmiṃ suvaṇṇasmiṃ yaññadeva suvaṇṇavikatiṃ ākaṅkheyya, taṃ tadeva kareyya abhinipphādeyya. Evameva kho, māṇava, bhikkhu …pe… yampi māṇava bhikkhu evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte iddhividhāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti …pe… yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Idampissa hoti paññāya.
475已對照

“當他的心如此得定……乃至……達到不動時,他引導心、使心轉向於天耳界(dibbā sotadhātu)。他以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的。青年,猶如有人行走在大道上,他聽見大鼓聲、腰鼓聲,以及螺貝聲、鐃鼓聲、小鼓聲。他會這樣想:‘這是大鼓聲’‘這是腰鼓聲’‘這是螺貝、鐃鼓、小鼓之聲’。正是如此,青年,比丘……乃至……青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於天耳界。他以清淨、超人的天耳界,聽見天的與人的兩種聲音,無論遠的還是近的——這也是他的慧行之一。”

475. ‘‘So evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca. Seyyathāpi, māṇava, puriso addhānamaggappaṭipanno. So suṇeyya bherisaddampi mudiṅgasaddampi saṅkhapaṇavadindimasaddampi. Tassa evamassa – ‘bherisaddo itipi mudiṅgasaddo itipi saṅkhapaṇavadindimasaddo iti’pi [itipīti (ka.)]. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe…. Yampi māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte dibbāya sotadhātuyā cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca. Idampissa hoti paññāya.
476緬 1.201已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於他心智(cetopariyañāṇa)。他以自己的心遍知其他眾生、其他人的心:有貪的心,了知為‘有貪的心’;離貪的心,了知為‘離貪的心’;有瞋的心,了知為‘有瞋的心’;離瞋的心,了知為‘離瞋的心’;有痴的心,了知為‘有痴的心’;離痴的心,了知為‘離痴的心’;萎縮的心,了知為‘萎縮的心’;散亂的心,了知為‘散亂的心’;廣大的心,了知為‘廣大的心’;不廣大的心,了知為‘不廣大的心’;有上的心,了知為‘有上的心’;無上的心,了知為‘無上的心’;得定的心,了知為‘得定的心’;無定的心,了知為‘無定的心’;解脫的心,了知為‘解脫的心’;未解脫的心,了知為‘未解脫的心’。青年,猶如喜好裝飾的年輕女子或男子,在清淨、皎潔的鏡中,或在澄澈的水缽中,觀察自己的面容:若有斑點,便知道‘有斑點’;若無斑點,便知道‘無斑點’。正是如此,青年,比丘……乃至……青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於他心智。他以自己的心遍知其他眾生、其他人的心:有貪的心,了知為‘有貪的心’……乃至……未解脫的心,了知為‘未解脫的心’——這也是他的慧行之一。”

476. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti, ‘sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ citta’nti pajānāti, ‘vītarāgaṃ vā cittaṃ vītarāgaṃ citta’nti pajānāti, ‘sadosaṃ vā cittaṃ sadosaṃ citta’nti pajānāti, ‘vītadosaṃ vā cittaṃ vītadosaṃ citta’nti pajānāti, ‘samohaṃ vā cittaṃ samohaṃ citta’nti pajānāti, ‘vītamohaṃ vā cittaṃ vītamohaṃ citta’nti pajānāti, ‘saṅkhittaṃ vā cittaṃ saṅkhittaṃ citta’nti pajānāti, ‘vikkhittaṃ vā cittaṃ vikkhittaṃ citta’nti pajānāti, ‘mahaggataṃ vā cittaṃ mahaggataṃ citta’nti pajānāti, ‘amahaggataṃ vā cittaṃ amahaggataṃ citta’nti pajānāti, ‘sauttaraṃ vā cittaṃ sauttaraṃ citta’nti pajānāti, ‘anuttaraṃ vā cittaṃ anuttaraṃ citta’nti pajānāti, ‘samāhitaṃ vā cittaṃ samāhitaṃ citta’nti pajānāti, ‘asamāhitaṃ vā cittaṃ asamāhitaṃ citta’nti pajānāti, ‘vimuttaṃ vā cittaṃ vimuttaṃ citta’nti pajānāti, ‘avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ citta’nti pajānāti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udakapatte sakaṃ mukhanimittaṃ paccavekkhamāno sakaṇikaṃ vā sakaṇikanti jāneyya, akaṇikaṃ vā akaṇikanti jāneyya. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite…pe… āneñjappatte cetopariyañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So parasattānaṃ purapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti, sarāgaṃ vā cittaṃ sarāgaṃ cittanti pajānāti…pe… avimuttaṃ vā cittaṃ avimuttaṃ cittanti pajānāti. Idampissa hoti paññāya.
477緬 1.202已對照

“當他的心如此得定……乃至……達到不動時,他引導心、使心轉向於宿住隨念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)。他回憶起許多種宿住,即:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十萬生、許多壞劫(saṃvaṭṭakappa)、許多成劫(vivaṭṭakappa)、許多壞成劫(saṃvaṭṭavivaṭṭakappa)——‘我在那裡有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到那裡;在那裡又有如此的名字、如此的種姓、如此的容貌、如此的食物,經歷如此的苦樂,有如此的壽量;從那裡死後,投生到這裡。’如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住。青年,猶如有人從自己的村莊前往另一個村莊,又從那個村莊前往另一個村莊,然後他從那個村莊回到自己的村莊。他會這樣想:‘我從自己的村莊去了某個村莊,在那裡如此站立、如此坐著、如此說話、如此沉默;又從那個村莊去了某個村莊,在那裡也如此站立、如此坐著、如此說話、如此沉默;然後我從那個村莊回到了自己的村莊。’正是如此,青年,比丘……乃至……青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於宿住隨念智。他回憶起許多種宿住,即:一生……乃至……如此,他回憶起具有行相、具有細節的許多種宿住——這也是他的慧行之一。”

477. ‘‘So evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ, ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto. So tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto; so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, puriso sakamhā gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya; tamhāpi gāmā aññaṃ gāmaṃ gaccheyya; so tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgaccheyya. Tassa evamassa – ‘ahaṃ kho sakamhā gāmā amuṃ gāmaṃ agacchiṃ, tatra evaṃ aṭṭhāsiṃ evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ. So tamhāpi gāmā amuṃ gāmaṃ gacchiṃ, tatrāpi evaṃ aṭṭhāsiṃ evaṃ nisīdiṃ evaṃ abhāsiṃ evaṃ tuṇhī ahosiṃ. Somhi tamhā gāmā sakaṃyeva gāmaṃ paccāgato’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Idampissa hoti paññāya.
478已對照

“當他的心如此得定……乃至……達到不動時,他引導心、使心轉向於眾生死生智(sattānaṃ cutūpapātañāṇa)。他以清淨、超人的天眼(dibbacakkhu),看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去——‘這些眾生確實具足身惡行、具足語惡行、具足意惡行,誹謗聖者,持邪見,受持邪見之業;他們身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。而這些眾生具足身善行、具足語善行、具足意善行,不誹謗聖者,持正見,受持正見之業;他們身壞命終之後,投生於善趣、天界。’如此,他以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去。青年,猶如在十字街頭中央有一座高樓,有位具眼之人站在其上,能看見人們走進房屋、走出房屋、沿著車道在街上往來,以及坐在十字街頭中央。他會這樣想:‘這些人走進房屋,這些人走出來,這些人沿著車道在街上往來,這些人坐在十字街頭中央。’正是如此,青年,比丘……乃至……青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於眾生死生智。他以清淨、超人的天眼,看見眾生的死亡與投生:或低賤或高貴,或美麗或醜陋,或善趣或惡趣,了知眾生隨業而去——這也是他的慧行之一。”

478. ‘‘So evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, majjhesiṅghāṭake pāsādo, tattha cakkhumā puriso ṭhito passeyya manusse gehaṃ pavisantepi nikkhamantepi rathikāyapi vīthiṃ sañcarante majjhesiṅghāṭake nisinnepi. Tassa evamassa – ‘ete manussā gehaṃ pavisanti, ete nikkhamanti, ete rathikāya vīthiṃ sañcaranti, ete majjhesiṅghāṭake nisinnā’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti. Idampissa hoti paññāya.
479緬 1.203已對照

“當他的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於漏盡智(āsavakkhayañāṇa)。他如實了知‘此是苦’,如實了知‘此是苦之集’,如實了知‘此是苦之滅’,如實了知‘此是導至苦滅之道’;如實了知‘此是諸漏(āsava)’,如實了知‘此是漏之集’,如實了知‘此是漏之滅’,如實了知‘此是導至漏滅之道’。當他如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’青年,猶如山間凹處有一個湖泊,透明、澄澈、無濁。有位具眼之人站在岸邊,能看見牡蠣和貝殼、砂礫和卵石,以及遊動的、停住的魚群。他會這樣想:‘這個湖泊透明、澄澈、無濁,其中有這些牡蠣和貝殼、砂礫和卵石,以及遊動的、停住的魚群。’正是如此,青年,比丘……乃至……青年,當比丘的心如此得定、清淨、皎潔、無穢、離隨煩惱、柔軟、適於作業、住立、達到不動時,他引導心、使心轉向於漏盡智。他如實了知‘此是苦’……乃至……如實了知‘此是導至漏滅之道’。當他如此知、如此見時,心從欲漏解脫,心從有漏解脫,心從無明漏解脫;於解脫時,有‘已解脫’之智。他了知:‘生已盡,梵行已立,應作已作,再無後有。’——這也是他的慧行之一。”

479. ‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti; ime āsavāti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavasamudayoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhoti yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti.
‘‘Seyyathāpi, māṇava, pabbatasaṅkhepe udakarahado accho vippasanno anāvilo. Tattha cakkhumā puriso tīre ṭhito passeyya sippikasambukampi sakkharakathalampi macchagumbampi carantampi tiṭṭhantampi. Tassa evamassa – ‘ayaṃ kho udakarahado accho vippasanno anāvilo. Tatrime sippikasambukāpi sakkharakathalāpi macchagumbāpi carantipi tiṭṭhantipī’ti. Evameva kho, māṇava, bhikkhu…pe… yampi, māṇava, bhikkhu evaṃ samāhite citte…pe… āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So idaṃ dukkhanti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṃ pajānāti. Tassa evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṃ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṃ vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti, ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. Idampissa hoti paññāya.
480PTS 1.210緬 1.204已對照

“青年,這就是那位世尊所稱讚的、並在此中勸導、安立、確立了這些人的聖慧蘊。而於此[之上]再沒有更應作的事了。” “稀有啊,阿難尊師!未曾有啊,阿難尊師!阿難尊師,這聖慧蘊是圓滿的,不是不圓滿的。阿難尊師,如此圓滿的聖慧蘊,我在此[教法]之外的其他沙門、婆羅門中是見不到的。而於此[之上]再沒有更應作的事了。奇哉!阿難尊師,奇哉!阿難尊師。阿難尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,阿難尊師以種種方式開顯了法。阿難尊師,我皈依(saraṇa)那位喬達摩尊師、法(dhamma)與比丘僧團(bhikkhusaṅgha)。願阿難尊師憶持我為優婆塞(upāsaka),從今日起,終生皈依。” 第十《須婆經》完。

480. ‘‘Ayaṃ kho, so māṇava, ariyo paññākkhandho yassa so bhagavā vaṇṇavādī ahosi, yattha ca imaṃ janataṃ samādapesi nivesesi patiṭṭhāpesi. Natthi cevettha uttarikaraṇīya’’nti.
‘‘Acchariyaṃ, bho ānanda, abbhutaṃ, bho ānanda! So cāyaṃ, bho ānanda, ariyo paññākkhandho paripuṇṇo, no aparipuṇṇo. Evaṃ paripuṇṇaṃ cāhaṃ, bho ānanda, ariyaṃ paññākkhandhaṃ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu na samanupassāmi. Natthi cevettha [na samanupassāmi…pe… natthi no kiñci (syā. ka.)] uttarikaraṇīyaṃ [uttariṃ karaṇīyanti (sī. syā. pī.) uttarikaraṇīyanti (ka.)]. Abhikkantaṃ, bho ānanda, abhikkantaṃ, bho ānanda! Seyyathāpi, bho ānanda, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṃ bhotā ānandena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho ānanda, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ ānando dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti.
Subhasuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.