快樂巴利palinanda.cc

長部第33經 · 眾集經 Saṅgītisuttaṃ

本經目錄高聳的新集會堂尼乾陀分裂之事一法二法三法四法五法六法七法八法九法十法

296PTS 3.207緬 3.175已對照

十、眾集經(Saṅgītisutta)如是我聞:一時,世尊在末羅人(Mallā)中游行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起,來到末羅人的一座名叫波婆(Pāvā)的城市。世尊就住在波婆,鐵匠之子純陀(Cunda kammāraputta)的芒果林中。

296. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena pāvā nāma mallānaṃ nagaraṃ tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.
Ubbhatakanavasandhāgāraṃ
297PTS 3.208已對照

高聳的新集會堂

那時,波婆的末羅人有一座名叫烏婆多迦(Ubbhataka)的新集會堂,剛建成不久,還不曾有沙門、婆羅門或任何人類居住過。波婆的末羅人聽說:“據說世尊在末羅人中游行,與約五百位比丘組成的大比丘僧團一起,已到達波婆,[如今]住在波婆鐵匠之子純陀的芒果林中。”於是,波婆的末羅人來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,坐在一旁。坐在一旁的波婆的末羅人對世尊說:“尊者,這裡波婆的末羅人有一座名叫烏婆多迦的新集會堂,剛建成不久,還不曾有沙門、婆羅門或任何人類居住過。尊者,願世尊先受用它;世尊先受用之後,波婆的末羅人才隨後受用。這將為波婆的末羅人帶來長夜的利益與安樂。”世尊以默然表示接受。

297. Tena kho pana samayena pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ [santhāgāraṃ (sī. pī.), saṇṭhāgāraṃ (syā. kaṃ.)] acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ [anajjhāvutthaṃ (sī. syā. pī. ka.)] samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Assosuṃ kho pāveyyakā mallā – ‘‘bhagavā kira mallesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi pāvaṃ anuppatto pāvāyaṃ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane’’ti. Atha kho pāveyyakā mallā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinnā kho pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, pāveyyakānaṃ mallānaṃ ubbhatakaṃ nāma navaṃ sandhāgāraṃ acirakāritaṃ hoti anajjhāvuṭṭhaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Tañca kho, bhante, bhagavā paṭhamaṃ paribhuñjatu, bhagavatā paṭhamaṃ paribhuttaṃ pacchā pāveyyakā mallā paribhuñjissanti. Tadassa pāveyyakānaṃ mallānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Adhivāsesi kho bhagavā tuṇhībhāvena.
298緬 3.176已對照

於是,波婆的末羅人知道世尊已經接受,便從座而起,禮敬世尊,右繞之後,來到集會堂;到了之後,把集會堂全面鋪設停當,為世尊敷設座位,安置水甕,點上油燈,然後來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的那些波婆的末羅人對世尊說:“尊者,集會堂已經全面鋪設停當,世尊的座位已經敷設,水甕已經安置,油燈已經點上;尊者,現在正是世尊認為適時的時候。”

298. Atha kho pāveyyakā mallā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṃ [sabbasanthariṃ santhataṃ (ka.)] sandhāgāraṃ santharitvā bhagavato āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṃ patiṭṭhapetvā telapadīpaṃ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho te pāveyyakā mallā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘sabbasantharisanthataṃ [sabbasanthariṃ santhataṃ (sī. pī. ka.)], bhante, sandhāgāraṃ, bhagavato āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito. Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṃ maññatī’’ti.
299PTS 3.209已對照

於是,世尊穿好[下衣],取了缽與衣,與比丘僧團一同來到集會堂;到了之後,洗了足,進入集會堂,靠著中央的柱子面向東方而坐。比丘僧團也洗了足,進入集會堂,靠著西面的牆、面向東方而坐,以世尊為前。波婆的末羅人也洗了足,進入集會堂,靠著東面的牆、面向西方而坐,以世尊為前。於是,世尊以法語向波婆的末羅人開示、勸導、鼓勵、令其歡喜,直到深夜,然後遣他們回去:“婆私吒們,夜已深了。現在正是你們認為適時的時候。”“是的,尊者。”波婆的末羅人應諾世尊之後,從座而起,禮敬世尊,右繞之後離去。

299. Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā majjhimaṃ thambhaṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi. Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā pacchimaṃ bhittiṃ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Pāveyyakāpi kho mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṃ pavisitvā puratthimaṃ bhittiṃ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṃsu bhagavantaṃyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā pāveyyake malle bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uyyojesi – ‘‘abhikkantā kho, vāseṭṭhā, ratti. Yassadāni tumhe kālaṃ maññathā’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho pāveyyakā mallā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu.
300已對照

於是,在波婆的末羅人離去不久,世尊環視默然又默然的比丘僧團,對具壽舍利弗說:“舍利弗,比丘僧團已離去昏沉睡眠。舍利弗,願[說與]諸比丘的法語顯現於你[心中]。我的背疼痛,我要伸展它。”“是的,尊者。”具壽舍利弗應諾世尊。於是,世尊把僧伽梨疊成四層敷設好,以右脅作獅子臥,足足相疊,具念、正知,作意起身之想。

300. Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāveyyakesu mallesu tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṃghaṃ anuviloketvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘‘vigatathinamiddho [vigatathīnamiddho (sī. syā. kaṃ. pī.)] kho, sāriputta, bhikkhusaṅgho. Paṭibhātu taṃ, sāriputta, bhikkhūnaṃ dhammīkathā. Piṭṭhi me āgilāyati. Tamahaṃ āyamissāmī’’ti [āyameyyāmīti (syā. kaṃ.)]. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā sāriputto bhagavato paccassosi. Atha kho bhagavā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññapetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṃ manasi karitvā.
Bhinnanigaṇṭhavatthu
301PTS 3.210緬 3.177已對照

尼乾陀分裂之事

那時,尼乾陀·若提子(Nigaṇṭha Nāṭaputta)剛在波婆命終。由於他的命終,諸尼乾陀分裂了,分成兩派,起了糾紛、起了爭吵、陷入爭論,以口舌之矛互相刺戳而住——‘你不了知這法與律,我了知這法與律,你哪能了知這法與律?你是邪行道者,我才是正行道者。我[所說]相應[義理],你[所說]不相應。應先說的你後說了,應後說的你先說了。你慣行的[主張]已被翻轉,你的論已被舉罪,你已被折伏;去為解脫你的論[設法]吧,若能夠就解釋開來!’在尼乾陀·若提子的門徒中,簡直像是隻有殺戮在進行。就連尼乾陀·若提子那些身著白衣的在家弟子,對尼乾陀·若提子的門徒們也顯出厭離之相、離染之相、退避之相——正如對那惡說、惡宣說、不出離、不導向寂止、非正等正覺者所宣說、塔已破、無所依怙的法與律[所應有的那樣]。

301. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato hoti. Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā [ddheḷhakajātā (syā. kaṃ.)] bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṃ mukhasattīhi vitudantā viharanti [vicaranti (syā. kaṃ.)] – ‘‘na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi, ahaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāmi, kiṃ tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānissasi! Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṃ me, asahitaṃ te. Purevacanīyaṃ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṃ pure avaca. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattaṃ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’’ti. Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati. Yepi [yepi te (sī. pī.)] nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṃ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.
302PTS 3.211已對照

那時,具壽舍利弗對比丘們說:“賢友們,尼乾陀·若提子剛在波婆命終,由於他的命終,諸尼乾陀分裂了,分成兩派……乃至……塔已破、無所依怙。”“賢友們,這就是在惡說的、惡宣說的、不導向出離的、不導向寂止的、非正等正覺者所宣說的法與律中會有的事。而賢友們,我們世尊的這個法是善說的、善宣說的、導向出離的、導向寂止的、正等正覺者所宣說的。於此,一切人都應當合誦,不應爭論,好讓這梵行長久、久住——那將是為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。“那麼賢友們,什麼是我們世尊那善說的、善宣說的、導向出離的、導向寂止的、正等正覺者所宣說的法,於此一切人都應當合誦,不應爭論,好讓這梵行長久、久住——那將是為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂呢?

302. Atha kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi – ‘‘nigaṇṭho, āvuso, nāṭaputto pāvāyaṃ adhunākālaṅkato, tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā…pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe’’. ‘‘Evañhetaṃ, āvuso, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṃvattanike asammāsambuddhappavedite. Ayaṃ kho panāvuso amhākaṃ [asmākaṃ (pī.)] bhagavatā [bhagavato (ka. sī.)] dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
‘‘Katamo cāvuso, amhākaṃ bhagavatā [bhagavato (ka. sī.)] dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṃvattaniko sammāsambuddhappavedito; yattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ?
Ekakaṃ
303PTS 3.212緬 3.178已對照

一法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的一法。於此,一切人都應當合誦,不應爭論,好讓這梵行長久、久住——那將是為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。是哪一法呢?“一切眾生依食而住。一切眾生依行而住。“賢友們,這就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的一法。於此,一切人都應當合誦,不應爭論,好讓這梵行長久、久住——那將是為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。

303. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo eko dhammo? Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā. Ayaṃ kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Dukaṃ
304PTS 3.213緬 3.179已對照

二法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的二法。於此,一切人都應當合誦,不應爭論,好讓這梵行長久、久住——那將是為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。是哪二[法]呢?

“名與色。

“無明與有愛。

“有見與無有見。

“無慚與無愧。

“慚與愧。

“難受勸與惡友。

“易受勸與善友。

“犯[戒]善巧與出罪善巧。

“等至善巧與出等至善巧。

“界善巧與作意善巧。

“處善巧與緣起善巧。

“是處善巧與非處善巧。

“正直與知恥。

“忍耐與柔和。

“和藹語與親厚。

“不害與淨潔。

“失念與不正知。

“念與正知。

“於諸根不守護根門與於食不知量。

“於諸根守護根門與於食知量。

“省思力與修習力。

“念力與定力。

“止與觀。

“止之相與策勵之相。

“策勵與不散亂。

“戒的失壞與見的失壞。

“戒的具足與見的具足。

“戒清淨與見清淨。

“見清淨,以及依如是見者的精勤。

“於諸應悚懼處的悚懼,以及已悚懼者的如理精勤。

“於諸善法的不知足,以及於精勤的不退縮。

“明與解脫。

“盡智與無生智。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的二法。於此,一切人都應當合誦,不應爭論,好讓這梵行長久、久住——那將是為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。

304. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dve [dve dhammo (syā. kaṃ.) evamuparipi]?
‘‘Nāmañca rūpañca.
‘‘Avijjā ca bhavataṇhā ca.
‘‘Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.
‘‘Ahirikañca [ahirīkañca (katthaci)] anottappañca.
‘‘Hirī ca ottappañca.
‘‘Dovacassatā ca pāpamittatā ca.
‘‘Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca.
‘‘Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca.
‘‘Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca.
‘‘Dhātukusalatā ca manasikārakusalatā ca.
‘‘Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca.
‘‘Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca.
‘‘Ajjavañca lajjavañca.
‘‘Khanti ca soraccañca.
‘‘Sākhalyañca paṭisanthāro ca.
‘‘Avihiṃsā ca soceyyañca.
‘‘Muṭṭhassaccañca asampajaññañca.
‘‘Sati ca sampajaññañca.
‘‘Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca.
‘‘Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca.
‘‘Paṭisaṅkhānabalañca [paṭisandhānabalañca (syā.)] bhāvanābalañca.
‘‘Satibalañca samādhibalañca.
‘‘Samatho ca vipassanā ca.
‘‘Samathanimittañca paggahanimittañca.
‘‘Paggaho ca avikkhepo ca.
‘‘Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca.
‘‘Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca.
‘‘Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca.
‘‘Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṃ.
‘‘Saṃvego ca saṃvejanīyesu ṭhānesu saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ.
‘‘Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṃ.
‘‘Vijjā ca vimutti ca.
‘‘Khayeñāṇaṃ anuppādeñāṇaṃ.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Tikaṃ
305PTS 3.215緬 3.181已對照

三法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的三法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪三[法]呢?

“三不善根——貪是不善根,瞋是不善根,痴是不善根。

“三善根——無貪是善根,無瞋是善根,無痴是善根。

“三惡行——身惡行、語惡行、意惡行。

“三善行——身善行、語善行、意善行。

“三不善尋——欲尋、瞋恚尋、害尋。

“三善尋——出離尋、無瞋恚尋、無害尋。

“三不善思惟——欲思惟、瞋恚思惟、害思惟。

“三善思惟——出離思惟、無瞋恚思惟、無害思惟。

“三不善想——欲想、瞋恚想、害想。

“三善想——出離想、無瞋恚想、無害想。

“三不善界——欲界、瞋恚界、害界。

“三善界——出離界、無瞋恚界、無害界。

“另有三界——欲界、色界、無色界。

“另有三界——色界、無色界、滅界。

“另有三界——劣界、中界、殊勝界。

“三愛——欲愛、有愛、無有愛。

“另有三愛——欲愛、色愛、無色愛。

“另有三愛——色愛、無色愛、滅愛。

“三結——有身見、疑、戒禁取。

“三漏——欲漏、有漏、無明漏。

“三有——欲有、色有、無色有。

“三求——欲求、有求、梵行求。

“三慢類——‘我勝’的慢類、‘我等’的慢類、‘我劣’的慢類。

“三世——過去世、未來世、現在世。

“三邊——有身是一邊,有身集是一邊,有身滅是一邊。

“三受——樂受、苦受、不苦不樂受。

“三苦性——苦苦性、行苦性、壞苦性。

“三聚——邪性決定聚、正性決定聚、不決定聚。

“三暗——就過去世而懷疑、猶豫、不勝解、不淨信;就未來世而懷疑、猶豫、不勝解、不淨信;就現在世而懷疑、猶豫、不勝解、不淨信。

“如來的三種不須守護[之事]——賢友,如來身行清淨,如來沒有身惡行,[所以]沒有如來須要守護的[事]——‘但願他人不知道我這個’。賢友,如來語行清淨,如來沒有語惡行,[所以]沒有如來須要守護的[事]——‘但願他人不知道我這個’。賢友,如來意行清淨,如來沒有意惡行,[所以]沒有如來須要守護的[事]——‘但願他人不知道我這個’。

“三障——貪是障,瞋是障,痴是障。

“三火——貪火、瞋火、痴火。

“另有三火——應供養之火、家主之火、應奉施之火。

“色的三種攝類——有見有對之色、無見有對之色、無見無對之色。

“三行——福行、非福行、不動行。

“三種人——有學之人、無學之人、非有學非無學之人。

“三種長老——生[年]長老、法長老、共許長老。

“三福業事——布施所成的福業事、戒所成的福業事、修習所成的福業事。

“三詰責事——以所見、以所聞、以嫌疑。

“三欲生——賢友們,有眾生的欲[境]是現前的,他們於現前的諸欲中運使其力,譬如人、一部分諸天、一部分墮處者。這是第一欲生。賢友們,有眾生的欲[境]是自化的,他們一再化現而於諸欲中運使其力,譬如化樂天諸天。這是第二欲生。賢友們,有眾生的欲[境]是他化的,他們於他所化現的諸欲中運使其力,譬如他化自在天諸天。這是第三欲生。

“三樂生——賢友們,有眾生一再生起[樂]而住於樂,譬如梵身天諸天。這是第一樂生。賢友們,有眾生為樂所浸潤、遍潤、充滿、遍滿,他們時而發出感興語:‘啊,樂哉!啊,樂哉!’譬如光音天諸天。這是第二樂生。賢友們,有眾生為樂所浸潤、遍潤、充滿、遍滿,他們知足而只領受那寂靜的樂,譬如遍淨天諸天。這是第三樂生。

“三慧——有學慧、無學慧、非有學非無學慧。

“另有三慧——思所成慧、聞所成慧、修所成慧。

“三武器——聞的武器、遠離的武器、慧的武器。

“三根——未知當知根、已知根、具知根。

“三眼——肉眼、天眼、慧眼。

“三學——增上戒學、增上心學、增上慧學。

“三修習——身修習、心修習、慧修習。

“三無上——見無上、行道無上、解脫無上。

“三定——有尋有伺定、無尋唯伺定、無尋無伺定。

“另有三定——空定、無相定、無願定。

“三淨潔——身淨潔、語淨潔、意淨潔。

“三牟尼行——身牟尼行、語牟尼行、意牟尼行。

“三善巧——增益善巧、損減善巧、方便善巧。

“三憍——無病憍、少壯憍、活命憍。

“三增上——自增上、世間增上、法增上。

“三論事——或就過去世而談論:‘過去世曾是這樣。’或就未來世而談論:‘未來世將是這樣。’或就現在的現在世而談論:‘現在的現在世是這樣。’

“三明——宿住隨念智是明,眾生死生智是明,諸漏盡智是明。

“三住——天住、梵住、聖住。

“三示導——神變示導、記說示導、教誡示導。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的三法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。

305. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame tayo?
‘‘Tīṇi akusalamūlāni – lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ.
‘‘Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ.
‘‘Tīṇi duccaritāni – kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ.
‘‘Tīṇi sucaritāni – kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ.
‘‘Tayo akusalavitakkā – kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṃsāvitakko.
‘‘Tayo kusalavitakkā – nekkhammavitakko, abyāpādavitakko, avihiṃsāvitakko.
‘‘Tayo akusalasaṅkappā – kāmasaṅkappo, byāpādasaṅkappo, vihiṃsāsaṅkappo.
‘‘Tayo kusalasaṅkappā – nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṃsāsaṅkappo.
‘‘Tisso akusalasaññā – kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṃsāsaññā.
‘‘Tisso kusalasaññā – nekkhammasaññā, abyāpādasaññā, avihiṃsāsaññā.
‘‘Tisso akusaladhātuyo – kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṃsādhātu.
‘‘Tisso kusaladhātuyo – nekkhammadhātu, abyāpādadhātu, avihiṃsādhātu.
‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu.
‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu.
‘‘Aparāpi tisso dhātuyo – hīnadhātu, majjhimadhātu, paṇītadhātu.
‘‘Tisso taṇhā – kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.
‘‘Aparāpi tisso taṇhā – kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.
‘‘Aparāpi tisso taṇhā – rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.
‘‘Tīṇi saṃyojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
‘‘Tayo āsavā – kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.
‘‘Tayo bhavā – kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.
‘‘Tisso esanā – kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.
‘‘Tisso vidhā – seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā.
‘‘Tayo addhā – atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā.
‘‘Tayo antā – sakkāyo anto, sakkāyasamudayo anto, sakkāyanirodho anto.
‘‘Tisso vedanā – sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.
‘‘Tisso dukkhatā – dukkhadukkhatā, saṅkhāradukkhatā, vipariṇāmadukkhatā.
‘‘Tayo rāsī – micchattaniyato rāsi, sammattaniyato rāsi, aniyato rāsi.
‘‘Tayo tamā [tisso kaṅkhā (bahūsu) aṭṭhakathā oloketabbā] – atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati.
‘‘Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni – parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato, natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti. Parisuddhavacīsamācāro āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa vacīduccaritaṃ, yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti. Parisuddhamanosamācāro, āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa manoduccaritaṃ yaṃ tathāgato rakkheyya – ‘mā me idaṃ paro aññāsī’ti.
‘‘Tayo kiñcanā – rāgo kiñcanaṃ, doso kiñcanaṃ, moho kiñcanaṃ.
‘‘Tayo aggī – rāgaggi, dosaggi, mohaggi.
‘‘Aparepi tayo aggī – āhuneyyaggi, gahapataggi, dakkhiṇeyyaggi.
‘‘Tividhena rūpasaṅgaho – sanidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ [sanidassanasappaṭigharūpaṃ (syā. kaṃ.) evamitaradvayepi], anidassanasappaṭighaṃ rūpaṃ, anidassanaappaṭighaṃ rūpaṃ.
‘‘Tayo saṅkhārā – puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro.
‘‘Tayo puggalā – sekkho puggalo, asekkho puggalo, nevasekkhonāsekkho puggalo.
‘‘Tayo therā – jātithero, dhammathero, sammutithero [sammatithero (syā. kaṃ.)].
‘‘Tīṇi puññakiriyavatthūni – dānamayaṃ puññakiriyavatthu, sīlamayaṃ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṃ puññakiriyavatthu.
‘‘Tīṇi codanāvatthūni – diṭṭhena, sutena, parisaṅkāya.
‘‘Tisso kāmūpapattiyo [kāmuppattiyo (sī.), kāmupapattiyo (syā. pī. ka.)] – santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā, te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā kāmūpapatti. Santāvuso, sattā nimmitakāmā, te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā nimmānaratī. Ayaṃ dutiyā kāmūpapatti. Santāvuso sattā paranimmitakāmā, te paranimmitesu kāmesu vasaṃ vattenti, seyyathāpi devā paranimmitavasavattī. Ayaṃ tatiyā kāmūpapatti.
‘‘Tisso sukhūpapattiyo [sukhupapattiyo (syā. pī. ka.)] – santāvuso sattā [sattā sukhaṃ (syā. kaṃ.)] uppādetvā uppādetvā sukhaṃ viharanti, seyyathāpi devā brahmakāyikā. Ayaṃ paṭhamā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te kadāci karahaci udānaṃ udānenti – ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ dutiyā sukhūpapatti. Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā. Te santaṃyeva tusitā [santusitā (syā. kaṃ.)] sukhaṃ [cittasukhaṃ (syā. ka.)] paṭisaṃvedenti, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ tatiyā sukhūpapatti.
‘‘Tisso paññā – sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhānāsekkhā paññā.
‘‘Aparāpi tisso paññā – cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā.
‘‘Tīṇāvudhāni – sutāvudhaṃ, pavivekāvudhaṃ, paññāvudhaṃ.
‘‘Tīṇindriyāni – anaññātaññassāmītindriyaṃ, aññindriyaṃ, aññātāvindriyaṃ.
‘‘Tīṇi cakkhūni – maṃsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu.
‘‘Tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
‘‘Tisso bhāvanā – kāyabhāvanā, cittabhāvanā, paññābhāvanā.
‘‘Tīṇi anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, paṭipadānuttariyaṃ, vimuttānuttariyaṃ.
‘‘Tayo samādhī – savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.
‘‘Aparepi tayo samādhī – suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi.
‘‘Tīṇi soceyyāni – kāyasoceyyaṃ, vacīsoceyyaṃ, manosoceyyaṃ.
‘‘Tīṇi moneyyāni – kāyamoneyyaṃ, vacīmoneyyaṃ, manomoneyyaṃ.
‘‘Tīṇi kosallāni – āyakosallaṃ, apāyakosallaṃ, upāyakosallaṃ.
‘‘Tayo madā – ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado.
‘‘Tīṇi ādhipateyyāni – attādhipateyyaṃ, lokādhipateyyaṃ, dhammādhipateyyaṃ.
‘‘Tīṇi kathāvatthūni – atītaṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ ahosi atītamaddhāna’nti; anāgataṃ vā addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ bhavissati anāgatamaddhāna’nti; etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kathaṃ katheyya – ‘evaṃ hoti etarahi paccuppannaṃ addhāna’nti.
‘‘Tisso vijjā – pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāteñāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khayeñāṇaṃ vijjā.
‘‘Tayo vihārā – dibbo vihāro, brahmā vihāro, ariyo vihāro.
‘‘Tīṇi pāṭihāriyāni – iddhipāṭihāriyaṃ, ādesanāpāṭihāriyaṃ, anusāsanīpāṭihāriyaṃ.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Catukkaṃ
306PTS 3.221緬 3.185已對照

四法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的四法。於此,一切人都應當合誦,不應爭論……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪四[法]呢?

306. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ, na vivaditabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cattāro?
已對照

“四念處。賢友,在此,比丘於身隨觀身而住,熱勤(ātāpī)、正知、具念,調伏世間的貪與憂;於諸受隨觀受……乃至……於心隨觀心……乃至……於諸法隨觀法而住,熱勤、正知、具念,調伏世間的貪與憂。

‘‘Cattāro satipaṭṭhānā. Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu vedanānupassī…pe… citte cittānupassī…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
已對照

“四正勤。賢友,在此,比丘為令未生的惡不善法不生,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為舍斷已生的惡不善法,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令未生的善法生起,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤;為令已生的善法住立、不忘失、增多、廣大、由修習而圓滿,生起欲,努力,發起精進,策勵心,精勤。

‘‘Cattāro sammappadhānā. Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.
PTS 3.222已對照

“四神足。賢友,在此,比丘修習具足欲定勤行的神足,修習具足心定勤行的神足,修習具足精進定勤行的神足,修習具足審察(vīmaṃsā)定勤行的神足。

‘‘Cattāro iddhipādā. Idhāvuso, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti.
緬 3.186已對照

“四禪。賢友,在此,比丘離諸欲,離諸不善法,有尋(vitakka)、有伺(vicāra),離生喜、樂,成就並住於初禪。尋、伺寂止,內潔淨,心專一性,無尋、無伺,定生喜、樂,成就並住於第二禪。離喜,住於舍(upekkhā),具念與正知,以身受樂,正如聖者們所說的:‘舍、具念、樂住。’成就並住於第三禪。舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨(upekkhāsatipārisuddhi),成就並住於第四禪。

‘‘Cattāri jhānāni. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ [paṭhamajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ [dutiyajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ [tatiyajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ [catutthajjhānaṃ (syā. kaṃ.)] upasampajja viharati.
307已對照

“四定修習。賢友,有定修習,修習、多作後能導向現法樂住。賢友,有定修習,修習、多作後能導向智見的獲得。賢友,有定修習,修習、多作後能導向正念正知。賢友,有定修習,修習、多作後能導向諸漏的滅盡。

307. ‘‘Catasso samādhibhāvanā. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati. Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati. Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
PTS 3.223已對照

“賢友,什麼是修習、多作後能導向現法樂住的定修習呢?賢友,在此,比丘離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺……乃至……成就並住於第四禪。賢友,這就是修習、多作後能導向現法樂住的定修習。

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattati.
已對照

“賢友,什麼是修習、多作後能導向智見獲得的定修習呢?賢友,在此,比丘作意光明想,確立晝想:如晝,夜亦如是;如夜,晝亦如是。他就這樣以開顯而不被覆蓋的心,修習有光明的心。賢友,這就是修習、多作後能導向智見獲得的定修習。

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu ālokasaññaṃ manasi karoti, divāsaññaṃ adhiṭṭhāti yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. Ayaṃ, āvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṃvattati.
已對照

“賢友,什麼是修習、多作後能導向正念正知的定修習呢?賢友,在此,比丘的諸受是被了知地生起,被了知地現起,被了知地滅沒;諸想是被了知地生起,被了知地現起,被了知地滅沒;諸尋是被了知地生起,被了知地現起,被了知地滅沒。賢友,這就是修習、多作後能導向正念正知的定修習。

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṃvattati.
緬 3.187已對照

“賢友,什麼是修習、多作後能導向諸漏滅盡的定修習呢?賢友,在此,比丘於五取蘊隨觀生滅而住:‘色是如此,色的集起是如此,色的滅沒是如此;受……乃至……想……行……識是如此,識的集起是如此,識的滅沒是如此。’賢友,這就是修習、多作後能導向諸漏滅盡的定修習。

‘‘Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati? Idhāvuso, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati. Iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo. Iti vedanā…pe… iti saññā… iti saṅkhārā… iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo. Ayaṃ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṃ khayāya saṃvattati.
308PTS 3.224已對照

“四無量。賢友,在此,比丘以與慈俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是;如是上、下、四維、一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。以與悲俱的心……乃至……以與喜俱的心……乃至……以與舍俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦如是,第三[方]亦如是,第四[方]亦如是;如是上、下、四維、一切處,以一切為己,以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。

308. ‘‘Catasso appamaññā. Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [abyāpajjhena (sī. syā. kaṃ. pī.)] pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
已對照

“四無色。賢友,在此,比丘完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處;完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處;完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處;完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處。

‘‘Cattāro āruppā. [arūpā (syā. kaṃ. pī.)] Idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati.
已對照

“四所依。賢友,在此,比丘審慮之後受用一[類事],審慮之後忍受一[類事],審慮之後迴避一[類事],審慮之後除遣一[類事]。

‘‘Cattāri apassenāni. Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti.
309PTS 3.225緬 3.188已對照

“四聖種。賢友,在此,比丘對隨得的衣知足,並且是隨得衣知足的稱讚者,也不為衣之故行不適當的邪求;未得衣而不焦躁,得衣而不貪著、不迷醉、不耽溺,見過患、有出離慧地受用它;又不因這隨得衣知足而自贊、毀他。凡是在這方面嫻熟、不懈怠、正知、具唸的,賢友,這樣的比丘就稱為‘安住於古老、本初的聖種’。

309. ‘‘Cattāro ariyavaṃsā. Idhāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati, laddhā ca cīvaraṃ agadhito [agathito (sī. pī.)] amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.
已對照

“復次,賢友,比丘對隨得的缽食知足,並且是隨得缽食知足的稱讚者,也不為缽食之故行不適當的邪求;未得缽食而不焦躁,得缽食而不貪著、不迷醉、不耽溺,見過患、有出離慧地受用它;又不因這隨得缽食知足而自贊、毀他。凡是在這方面嫻熟、不懈怠、正知、具唸的,賢友,這樣的比丘就稱為‘安住於古老、本初的聖種’。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca piṇḍapātaṃ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.
已對照

“復次,賢友,比丘對隨得的坐臥處知足,並且是隨得坐臥處知足的稱讚者,也不為坐臥處之故行不適當的邪求;未得坐臥處而不焦躁,得坐臥處而不貪著、不迷醉、不耽溺,見過患、有出離慧地受用它;又不因這隨得坐臥處知足而自贊、毀他。凡是在這方面嫻熟、不懈怠、正知、具唸的,賢友,這樣的比丘就稱為‘安住於古老、本初的聖種’。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati; aladdhā ca senāsanaṃ na paritassati, laddhā ca senāsanaṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.
已對照

“復次,賢友,比丘樂於斷、喜於斷,樂於修習、喜於修習;又不因這樂於斷、喜於斷、樂於修習、喜於修習而自贊、毀他。凡是在這方面嫻熟、不懈怠、正知、具唸的,賢友,這樣的比丘就稱為‘安住於古老、本初的聖種’。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu pahānārāmo hoti pahānarato, bhāvanārāmo hoti bhāvanārato; tāya ca pana pahānārāmatāya pahānaratiyā bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato ayaṃ vuccatāvuso – ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito’.
310PTS 3.226緬 3.189已對照

“四勤——防護勤、斷勤、修習勤、隨護勤。

“賢友,什麼是防護勤呢?賢友,在此,比丘以眼見色後,不取於相,不取隨相。若不守護眼根而住,貪與憂[等]惡不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護眼根,致力於眼根的律儀。以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識知法後,不取於相,不取隨相。若不守護意根而住,貪與憂[等]惡不善法就會流入,所以他為防護它而行道,守護意根,致力於意根的律儀。賢友,這稱為防護勤。

“賢友,什麼是斷勤呢?賢友,在此,比丘不容忍已生的欲尋,斷除它、除遣它、令它滅盡、令它歸於不存在;已生的瞋恚尋……乃至……已生的害尋……對一再生起的惡不善法不容忍,斷除它、除遣它、令它滅盡、令它歸於不存在。賢友,這稱為斷勤。

“賢友,什麼是修習勤呢?賢友,在此,比丘修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的念覺支;修習擇法覺支……修習精進覺支……修習喜覺支……修習輕安覺支……修習定覺支……修習依遠離、依離貪、依滅、成熟於舍遣的舍覺支。賢友,這稱為修習勤。

“賢友,什麼是隨護勤呢?賢友,在此,比丘隨護已生的善妙定相——骨想、蟲聚想、青瘀想、斷壞想、膨脹想。賢友,這稱為隨護勤。

“四智——法智、類智、他心智、世俗智。

“另有四智——於苦的智、於苦集的智、於苦滅的智、於導向苦滅之道的智。

310. ‘‘Cattāri padhānāni. Saṃvarapadhānaṃ pahānapadhānaṃ bhāvanāpadhānaṃ [bhāvanāppadhānaṃ (syā.)] anurakkhaṇāpadhānaṃ [anurakkhanāppadhānaṃ (syā.)]. Katamañcāvuso, saṃvarapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Idaṃ vuccatāvuso, saṃvarapadhānaṃ.
‘‘Katamañcāvuso, pahānapadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti [byantī karoti (syā. kaṃ.)] anabhāvaṃ gameti. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ…pe… uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Idaṃ vuccatāvuso, pahānapadhānaṃ.
‘‘Katamañcāvuso, bhāvanāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. Idaṃ vuccatāvuso, bhāvanāpadhānaṃ.
‘‘Katamañcāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ? Idhāvuso, bhikkhu uppannaṃ bhadrakaṃ [bhaddakaṃ (syā. kaṃ. pī.)] samādhinimittaṃ anurakkhati – aṭṭhikasaññaṃ, puḷuvakasaññaṃ [puḷavakasaññaṃ (sī. pī.)], vinīlakasaññaṃ, vicchiddakasaññaṃ, uddhumātakasaññaṃ. Idaṃ vuccatāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṃ.
‘‘Cattāri ñāṇāni – dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, pariye [paricce (sī. ka.), paricchede (syā. pī. ka.) ṭīkā oloketabbā] ñāṇaṃ, sammutiyā ñāṇaṃ [sammatiñāṇaṃ (syā. kaṃ.)].
‘‘Aparānipi cattāri ñāṇāni – dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ.
311已對照

“四須陀洹支——親近善士、聽聞正法、如理作意、法隨法行。

311. ‘‘Cattāri sotāpattiyaṅgāni – sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammappaṭipatti.
已對照

“須陀洹者的四支。賢友,在此,聖弟子對佛具足不壞淨信(aveccappasāda):‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足(vijjācaraṇasampanna)、善逝(sugata)、世間解(lokavidū)、無上者、調御丈夫(anuttara purisadammasārathi)、天人導師(satthā devamanussānaṃ)、佛陀(buddha)、世尊。’對法具足不壞淨信:‘法是世尊所善說的、現見的、無時的、來見的、導向[涅槃]的、智者們各自應證知的。’對僧具足不壞淨信:‘世尊的弟子僧是善行道者,世尊的弟子僧是正直行道者,世尊的弟子僧是如理行道者,世尊的弟子僧是正當行道者,也就是四雙八輩之人——這就是世尊的弟子僧,應供養、應款待、應奉施、應合掌,是世間無上的福田。’具足聖者所喜愛的諸戒——無毀、無穿、無斑、無雜、自在、智者所贊、不被執取、導向定。

‘‘Cattāri sotāpannassa aṅgāni. Idhāvuso, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho, bhagavā’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti – ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko [opanayiko (syā. kaṃ.)] paccattaṃ veditabbo viññūhī’ti. Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti – ‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṃ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassā’ti. Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṃvattanikehi.
已對照

“四沙門果——須陀洹果、斯陀含果、阿那含果、阿羅漢果。

‘‘Cattāri sāmaññaphalāni – sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattaphalaṃ.
PTS 3.228已對照

“四界——地界、水界、火界、風界。

‘‘Catasso dhātuyo – pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu.
已對照

“四食——粗或細的段食為第一,觸為第二,意思為第三,識為第四。

‘‘Cattāro āhārā – kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṃ catutthaṃ.
緬 3.191已對照

“四識住。賢友,識住立時,或以色為攀附而住立,以色為所緣,以色為立足處,以喜為澆灌,達到增長、增廣、廣大;賢友,或以受為攀附……乃至……賢友,或以想為攀附……乃至……賢友,或以行為攀附而住立,以行為所緣,以行為立足處,以喜為澆灌,達到增長、增廣、廣大。

‘‘Catasso viññāṇaṭṭhitiyo. Rūpūpāyaṃ vā, āvuso, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati rūpārammaṇaṃ [rūpāramaṇaṃ (?)] rūpappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati; vedanūpāyaṃ vā āvuso…pe… saññūpāyaṃ vā, āvuso…pe… saṅkhārūpāyaṃ vā, āvuso, viññāṇaṃ tiṭṭhamānaṃ tiṭṭhati saṅkhārārammaṇaṃ saṅkhārappatiṭṭhaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati.
已對照

“四趣非道[之事]——因欲而趣非道,因瞋而趣非道,因痴而趣非道,因怖而趣非道。

‘‘Cattāri agatigamanāni – chandāgatiṃ gacchati, dosāgati gacchati, mohāgatiṃ gacchati, bhayāgatiṃ gacchati.
已對照

“四愛生起[處]——賢友,比丘的愛在生起時,或因衣而生起;賢友,比丘的愛在生起時,或因缽食而生起;賢友,比丘的愛在生起時,或因坐臥處而生起;賢友,比丘的愛在生起時,或因如是的有與無有而生起。

‘‘Cattāro taṇhuppādā – cīvarahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati.
已對照

“四行道——苦行道遲通達,苦行道速通達,樂行道遲通達,樂行道速通達。

‘‘Catasso paṭipadā – dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā.
PTS 3.229已對照

“另有四行道——不堪忍行道、堪忍行道、調伏行道、止息行道。

‘‘Aparāpi catasso paṭipadā – akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā.
已對照

“四法句——無貪是法句,無瞋恚是法句,正念是法句,正定是法句。

‘‘Cattāri dhammapadāni – anabhijjhā dhammapadaṃ, abyāpādo dhammapadaṃ, sammāsati dhammapadaṃ, sammāsamādhi dhammapadaṃ.
已對照

“四法受——賢友,有法受是現在苦而未來也是苦異熟的;賢友,有法受是現在苦而未來是樂異熟的;賢友,有法受是現在樂而未來是苦異熟的;賢友,有法受是現在樂而未來也是樂異熟的。

‘‘Cattāri dhammasamādānāni – atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannadukkhaṃ āyatiṃ sukhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhaṃ āyatiṃ dukkhavipākaṃ. Atthāvuso, dhammasamādānaṃ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṃ.
已對照

“四法蘊——戒蘊、定蘊、慧蘊、解脫蘊。

‘‘Cattāro dhammakkhandhā – sīlakkhandho, samādhikkhandho, paññākkhandho, vimuttikkhandho.
已對照

“四力——精進力、念力、定力、慧力。

‘‘Cattāri balāni – vīriyabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paññābalaṃ.
已對照

“四確立——慧確立、諦確立、施捨確立、寂止確立。

‘‘Cattāri adhiṭṭhānāni – paññādhiṭṭhānaṃ, saccādhiṭṭhānaṃ, cāgādhiṭṭhānaṃ, upasamādhiṭṭhānaṃ.
312緬 3.192已對照

“四記問——應一向記說之問、應反詰記說之問、應分別記說之問、應擱置之問。

312. ‘‘Cattāri pañhabyākaraṇāni – [cattāro pañhābyākaraṇā (sī. syā. kaṃ. pī.)] ekaṃsabyākaraṇīyo pañho, paṭipucchābyākaraṇīyo pañho, vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ṭhapanīyo pañho.
PTS 3.230已對照

“四業——賢友,有業是黑而黑異熟的;賢友,有業是白而白異熟的;賢友,有業是黑白而黑白異熟的;賢友,有業是非黑非白而非黑非白異熟的,能導向業的滅盡。

‘‘Cattāri kammāni – atthāvuso, kammaṃ kaṇhaṃ kaṇhavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ sukkaṃ sukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ kaṇhasukkaṃ kaṇhasukkavipākaṃ; atthāvuso, kammaṃ akaṇhaasukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammakkhayāya saṃvattati.
已對照

“四應作證之法——宿住應以唸作證;眾生的死生應以眼作證;八解脫應以身作證;諸漏的滅盡應以慧作證。

‘‘Cattāro sacchikaraṇīyā dhammā – pubbenivāso satiyā sacchikaraṇīyo; sattānaṃ cutūpapāto cakkhunā sacchikaraṇīyo; aṭṭha vimokkhā kāyena sacchikaraṇīyā; āsavānaṃ khayo paññāya sacchikaraṇīyo.
已對照

“四暴流——欲暴流、有暴流、見暴流、無明暴流。

‘‘Cattāro oghā – kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho.
已對照

“四軛——欲軛、有軛、見軛、無明軛。

‘‘Cattāro yogā – kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo.
已對照

“四離軛——欲軛的離軛、有軛的離軛、見軛的離軛、無明軛的離軛。

‘‘Cattāro visaññogā – kāmayogavisaññogo, bhavayogavisaññogo, diṭṭhiyogavisaññogo, avijjāyogavisaññogo.
已對照

“四系——貪欲身系、瞋恚身系、戒禁取身系、此諦執取身系。

‘‘Cattāro ganthā – abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃsaccābhiniveso kāyagantho.
已對照

“四取——欲取、見取、戒禁取、我論取。

‘‘Cattāri upādānāni – kāmupādānaṃ [kāmūpādānaṃ (sī. pī.) evamitaresupi], diṭṭhupādānaṃ, sīlabbatupādānaṃ, attavādupādānaṃ.
已對照

“四生——卵生、胎生、溼生、化生。

‘‘Catasso yoniyo – aṇḍajayoni, jalābujayoni, saṃsedajayoni, opapātikayoni.
PTS 3.231緬 3.193已對照

“四入胎。賢友,在此,有一類[人]不正知地入母胎,不正知地住於母胎,不正知地出母胎,這是第一入胎。復次,賢友,在此有一類[人]正知地入母胎,不正知地住於母胎,不正知地出母胎,這是第二入胎。復次,賢友,在此有一類[人]正知地入母胎,正知地住於母胎,不正知地出母胎,這是第三入胎。復次,賢友,在此有一類[人]正知地入母胎,正知地住於母胎,正知地出母胎,這是第四入胎。

‘‘Catasso gabbhāvakkantiyo. Idhāvuso, ekacco asampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ paṭhamā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, asampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ dutiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ tatiyā gabbhāvakkanti. Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṃ okkamati, sampajāno mātukucchismiṃ ṭhāti, sampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṃ catutthā gabbhāvakkanti.
已對照

“四自體獲得。賢友,有自體獲得,於此自體獲得中只有自[身之]思轉起,而無他[者之]思。賢友,有自體獲得,於此自體獲得中只有他[者之]思轉起,而無自[身之]思。賢友,有自體獲得,於此自體獲得中自[身之]思與他[者之]思俱轉起。賢友,有自體獲得,於此自體獲得中自[身之]思與他[者之]思俱不轉起。

‘‘Cattāro attabhāvapaṭilābhā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanāyeva kamati, no parasañcetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanāyeva kamati, no attasañcetanā. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ceva kamati parasañcetanā ca. Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṃ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati, no parasañcetanā.
313PTS 3.232已對照

“四奉施清淨。賢友,有奉施由施者而清淨,不由受者。賢友,有奉施由受者而清淨,不由施者。賢友,有奉施既不由施者清淨,也不由受者。賢友,有奉施既由施者清淨,也由受者。

313. ‘‘Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato. Atthāvuso, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato. Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca.
已對照

“四攝事——布施、愛語、利行、同事。

‘‘Cattāri saṅgahavatthūni – dānaṃ, peyyavajjaṃ [piyavajjaṃ (syā. kaṃ. ka.)], atthacariyā, samānattatā.
已對照

“四非聖言說——虛妄語、離間語、粗惡語、雜穢語。

‘‘Cattāro anariyavohārā – musāvādo, pisuṇāvācā, pharusāvācā, samphappalāpo.
已對照

“四聖言說——離虛妄語、離離間語、離粗惡語、離雜穢語。

‘‘Cattāro ariyavohārā – musāvādā veramaṇī [veramaṇi (ka.)], pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī.
已對照

“另有四非聖言說——於未見說見,於未聞說聞,於未覺說覺,於未識說識。

‘‘Aparepi cattāro anariyavohārā – adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā.
緬 3.194已對照

“另有四聖言說——於未見說未見,於未聞說未聞,於未覺說未覺,於未識說未識。

‘‘Aparepi cattāro ariyavohārā – adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, assute assutavāditā, amute amutavāditā, aviññāte aviññātavāditā.
已對照

“另有四非聖言說——於已見說未見,於已聞說未聞,於已覺說未覺,於已識說未識。

‘‘Aparepi cattāro anariyavohārā – diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā.
已對照

“另有四聖言說——於已見說已見,於已聞說已聞,於已覺說已覺,於已識說已識。

‘‘Aparepi cattāro ariyavohārā – diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viññāte viññātavāditā.
314PTS 3.233緬 3.195已對照

“四種人。賢友,在此,有一類人是自苦者,從事自我折磨之行。賢友,在此,有一類人是苦他者,從事折磨他人之行。賢友,在此,有一類人既是自苦者、從事自我折磨之行,又是苦他者、從事折磨他人之行。賢友,在此,有一類人既不是自苦者、不從事自我折磨之行,也不是苦他者、不從事折磨他人之行。他不自苦、不苦他,就在現法中無飢渴、已寂滅、已清涼,領受樂,以已成梵的自身而住。

“另有四種人。賢友,在此,有一類人為自利而行道,不為他利。賢友,在此,有一類人為他利而行道,不為自利。賢友,在此,有一類人既不為自利而行道,也不為他利。賢友,在此,有一類人既為自利而行道,也為他利。

“另有四種人——暗而趣暗者、暗而趣明者、明而趣暗者、明而趣明者。

“另有四種人——不動沙門、紅蓮沙門、白蓮沙門、諸沙門中的柔嫩沙門。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的四法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。

第一誦分終。

314. ‘‘Cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto. Idhāvuso, ekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto. So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto [sītibhūto (ka.)] sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati.
‘‘Aparepi cattāro puggalā. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya. Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca.
‘‘Aparepi cattāro puggalā – tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano.
‘‘Aparepi cattāro puggalā – samaṇamacalo, samaṇapadumo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇesu samaṇasukhumālo.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
Pañcakaṃ
315已對照

五法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的五法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪五[法]呢?

315. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame pañca?
已對照

“五蘊——色蘊、受蘊、想蘊、行蘊、識蘊。

‘‘Pañcakkhandhā. Rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho.
PTS 3.234已對照

“五取蘊——色取蘊、受取蘊、想取蘊、行取蘊、識取蘊。

‘‘Pañcupādānakkhandhā. Rūpupādānakkhandho [rūpūpādānakkhandho (sī. syā. kaṃ. pī.) evamitaresupi] vedanupādānakkhandho saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho.
已對照

“五欲功德(kāmaguṇa)——眼所識的諸色,是可喜的(iṭṭha)、可樂的(kanta)、可意的(manāpa)、可愛的(piyarūpa)、與欲相應的(kāmūpasaṃhita)、能引生貪染的(rajanīya);耳所識的諸聲……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。

‘‘Pañca kāmaguṇā. Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā.
已對照

“五趣——地獄、畜生胎、餓鬼界、人、天。

‘‘Pañca gatiyo – nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā.
已對照

“五慳——住處慳、家慳、利養慳、稱譽慳、法慳。

‘‘Pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ.
已對照

“五蓋——欲欲蓋、瞋恚蓋、昏沉睡眠蓋、掉舉追悔蓋、疑蓋。

‘‘Pañca nīvaraṇāni – kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ.
已對照

“五下分結——有身見、疑、戒禁取、欲欲、瞋恚。

‘‘Pañca orambhāgiyāni saññojanāni – sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo.
緬 3.196已對照

“五上分結——色貪、無色貪、慢、掉舉、無明。

‘‘Pañca uddhambhāgiyāni saññojanāni – rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā.
PTS 3.235已對照

“五學處——離殺生、離不與取、離欲邪行、離虛妄語、離飲谷酒、花果酒[等]放逸之因。

‘‘Pañca sikkhāpadāni – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī.
316已對照

“五種不可能之處——賢友,漏盡比丘不可能故意奪取生類之命;漏盡比丘不可能取稱為偷盜的不與之物;漏盡比丘不可能行淫慾法;漏盡比丘不可能故意說虛妄語;漏盡比丘不可能像從前作在家人時那樣儲蓄而受用諸欲。

316. ‘‘Pañca abhabbaṭṭhānāni. Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṃ jīvitā voropetuṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātaṃ ādiyituṃ [ādātuṃ (syā. kaṃ. pī.)]. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭisevituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṃ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṃ kāme paribhuñjituṃ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto.
已對照

“五衰患——親屬衰患、財物衰患、疾病衰患、戒衰患、見衰患。賢友,眾生並不因親屬衰患之故、或財物衰患之故、或疾病衰患之故,身壞命終之後往生苦界、惡趣、墮處、地獄。賢友,眾生是因戒衰患之故、或見衰患之故,身壞命終之後往生苦界、惡趣、墮處、地獄。

‘‘Pañca byasanāni – ñātibyasanaṃ, bhogabyasanaṃ, rogabyasanaṃ, sīlabyasanaṃ, diṭṭhibyasanaṃ. Nāvuso, sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti. Sīlabyasanahetu vā, āvuso, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti.
已對照

“五具足——親屬具足、財物具足、無病具足、戒具足、見具足。賢友,眾生並不因親屬具足之故、或財物具足之故、或無病具足之故,身壞命終之後往生善趣、天界。賢友,眾生是因戒具足之故、或見具足之故,身壞命終之後往生善趣、天界。

‘‘Pañca sampadā – ñātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā. Nāvuso, sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti. Sīlasampadāhetu vā, āvuso, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti.
PTS 3.236緬 3.197已對照

“破戒者由於戒的失壞而有五種過患。賢友,在此,破戒、戒已失壞者,因放逸之故遭受財物的重大損失,這是破戒者由於戒的失壞而有的第一種過患。復次,賢友,破戒、戒已失壞者,惡名聲傳揚開來,這是破戒者由於戒的失壞而有的第二種過患。復次,賢友,破戒、戒已失壞者,無論走近哪一眾會——或剎帝利眾、或婆羅門眾、或居士眾、或沙門眾——都無自信地走近,神情沮喪,這是破戒者由於戒的失壞而有的第三種過患。復次,賢友,破戒、戒已失壞者,昏昧而命終,這是破戒者由於戒的失壞而有的第四種過患。復次,賢友,破戒、戒已失壞者,身壞命終之後,往生苦界、惡趣、墮處、地獄,這是破戒者由於戒的失壞而有的第五種過患。

‘‘Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. Idhāvuso, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṃ mahatiṃ bhogajāniṃ nigacchati, ayaṃ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā. Puna caparaṃ, āvuso, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, ayaṃ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
已對照

“持戒者由於戒的具足而有五種功德。賢友,在此,持戒、戒已具足者,因不放逸之故獲得大財蘊,這是持戒者由於戒的具足而有的第一種功德。復次,賢友,持戒、戒已具足者,善名聲傳揚開來,這是持戒者由於戒的具足而有的第二種功德。復次,賢友,持戒、戒已具足者,無論走近哪一眾會——或剎帝利眾、或婆羅門眾、或居士眾、或沙門眾——都有自信地走近,神情不沮喪,這是持戒者由於戒的具足而有的第三種功德。復次,賢友,持戒、戒已具足者,不昏昧而命終,這是持戒者由於戒的具足而有的第四種功德。復次,賢友,持戒、戒已具足者,身壞命終之後,往生善趣、天界,這是持戒者由於戒的具足而有的第五種功德。

‘‘Pañca ānisaṃsā sīlavato sīlasampadāya. Idhāvuso, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṃ mahantaṃ bhogakkhandhaṃ adhigacchati, ayaṃ paṭhamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati, ayaṃ dutiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto, ayaṃ tatiyo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṃ karoti, ayaṃ catuttho ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya. Puna caparaṃ, āvuso, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati, ayaṃ pañcamo ānisaṃso sīlavato sīlasampadāya.
PTS 3.237已對照

“賢友,欲詰責他人的詰責者比丘,應當先於內心確立五法,然後詰責他人:我要應時而說,不非時[而說];我要以真實[之言]說,不以不真實[之言]說;我要以柔和[之語]說,不以粗惡[之語];我要以與義相應[之語]說,不以不與義相應[之語];我要以慈心說,不懷瞋於內。賢友,欲詰責他人的詰責者比丘,應當先於內心確立這五法,然後詰責他人。

‘‘Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo. Kālena vakkhāmi no akālena, bhūtena vakkhāmi no abhūtena, saṇhena vakkhāmi no pharusena, atthasaṃhitena vakkhāmi no anatthasaṃhitena, mettacittena [mettācittena (katthaci)] vakkhāmi no dosantarenāti. Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṃ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṃ upaṭṭhapetvā paro codetabbo.
317緬 3.198已對照

“五勤支。賢友,在此,比丘有信,信如來的正覺:‘那位世尊亦即是阿羅漢、正等正覺者、明行具足(vijjācaraṇasampanna)、善逝(sugata)、世間解(lokavidū)、無上者、調御丈夫(anuttara purisadammasārathi)、天人導師(satthā devamanussānaṃ)、佛陀(buddha)、世尊。’少病少惱,具足等熟的消化力,不太冷、不太熱,[乃是]適中而堪能精勤的。不狡詐、不虛偽,對導師或對有智的諸同梵行者如實顯露自己。為舍斷諸不善法、為成就諸善法而住於發起精進,有力、堅固勇猛,於諸善法不放下[重]擔。有慧,具足通達生滅的慧——[那是]聖的、能洞察的、能導向正確盡苦的[慧]。

317. ‘‘Pañca padhāniyaṅgāni. Idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṃ – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato, lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ti. Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya. Asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu. Āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
318已對照

“五淨居天——無煩天(Aviha)、無熱天(Atappa)、善現天(Sudassa)、善見天(Sudassī)、色究竟天(Akaniṭṭha)。

318. ‘‘Pañca suddhāvāsā – avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā.
已對照

“五種阿那含——中般涅槃者、生般涅槃者、無行般涅槃者、有行般涅槃者、上流至色究竟者。

‘‘Pañca anāgāmino – antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃsotoakaniṭṭhagāmī.
319PTS 3.238已對照

“五心荒蕪。賢友,在此,比丘對導師懷疑、猶豫、不勝解、不淨信。賢友,凡是對導師懷疑、猶豫、不勝解、不淨信的比丘,他的心便不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤;心不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤者,這是第一心荒蕪。復次,賢友,比丘對法懷疑、猶豫……乃至……對僧懷疑、猶豫……對學懷疑、猶豫……對諸同梵行者忿怒、不悅、心受打擊、成為荒蕪。賢友,凡是對諸同梵行者忿怒、不悅、心受打擊、成為荒蕪的比丘,他的心便不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤;心不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤者,這是第五心荒蕪。

319. ‘‘Pañca cetokhilā. Idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ paṭhamo cetokhilo. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati…pe… saṅghe kaṅkhati vicikicchati… sikkhāya kaṅkhati vicikicchati… sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto. Yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṃ pañcamo cetokhilo.
320PTS 3.239緬 3.199已對照

“五心縛。賢友,在此,比丘對諸欲未離貪、欲未離、愛戀未離、渴未離、熱惱未離、愛未離。賢友,凡是對諸欲未離貪、欲未離、愛戀未離、渴未離、熱惱未離、愛未離的比丘,他的心便不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤。心不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤者,這是第一心縛。復次,賢友,比丘對身未離貪……乃至……對色未離貪……乃至……復次,賢友,比丘隨其所欲地吃到腹滿,耽於臥樂、倚樂、睡眠樂而住……乃至……復次,賢友,比丘為求某一天眾而行梵行:‘願我以此戒、或以[此]禁行、或以[此]苦行、或以[此]梵行,成為天或成為某一天眾。’賢友,凡是為求某一天眾而行梵行——‘願我以此戒、或以[此]禁行、或以[此]苦行、或以[此]梵行,成為天或成為某一天眾’——的比丘,他的心便不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤。心不傾向於熱勤、勤修、恆作、精勤者,這是第五心縛。

320. ‘‘Pañca cetasovinibandhā. Idhāvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho. Yo so, āvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ paṭhamo cetaso vinibandho. Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kāye avītarāgo hoti…pe… rūpe avītarāgo hoti…pe… puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāvadatthaṃ udarāvadehakaṃ bhuñjitvā seyyasukhaṃ passasukhaṃ middhasukhaṃ anuyutto viharati…pe… puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti. Yo so, āvuso, bhikkhu aññataraṃ devanikāyaṃ paṇidhāya brahmacariyaṃ carati – ‘imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, tassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṃ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Ayaṃ pañcamo cetaso vinibandho.
已對照

“五根——眼根、耳根、鼻根、舌根、身根。

‘‘Pañcindriyāni – cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ.
已對照

“另有五根——樂根、苦根、喜悅根、憂根、舍根。

‘‘Aparānipi pañcindriyāni – sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ.
已對照

“另有五根——信根、精進根、念根、定根、慧根。

‘‘Aparānipi pañcindriyāni – saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ.
321PTS 3.240已對照

“五出離界。賢友,在此,比丘作意諸欲時,心不趣入諸欲,不淨信,不安住,不解脫;而作意出離時,心趣入出離,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、離繫於諸欲的。凡是以諸欲為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為諸欲的出離。

321. ‘‘Pañca nissaraṇiyā [nissāraṇīyā (sī. syā. kaṃ. pī.) ṭīkā oloketabbā] dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Nekkhammaṃ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ kāmehi. Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā [vighātapariḷāhā (syā. kaṃ.)], mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ.
緬 3.200已對照

“復次,賢友,比丘作意瞋恚時,心不趣入瞋恚,不淨信,不安住,不解脫;而作意無瞋恚時,心趣入無瞋恚,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、離繫於瞋恚的。凡是以瞋恚為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為瞋恚的出離。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṃ manasikaroto byāpāde cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Abyāpādaṃ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ byāpādena. Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ byāpādassa nissaraṇaṃ.
已對照

“復次,賢友,比丘作意惱害時,心不趣入惱害,不淨信,不安住,不解脫;而作意無惱害時,心趣入無惱害,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、離繫於惱害的。凡是以惱害為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為惱害的出離。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno vihesaṃ manasikaroto vihesāya cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Avihesaṃ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ vihesāya. Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ vihesāya nissaraṇaṃ.
已對照

“復次,賢友,比丘作意諸色時,心不趣入諸色,不淨信,不安住,不解脫;而作意無色時,心趣入無色,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、離繫於諸色的。凡是以諸色為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為諸色的出離。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Arūpaṃ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ rūpehi. Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ rūpānaṃ nissaraṇaṃ.
PTS 3.241已對照

“復次,賢友,比丘作意有身時,心不趣入有身,不淨信,不安住,不解脫;而作意有身之滅時,心趣入有身之滅,淨信,安住,解脫。他的那個心是善往、善修、善出、善解脫、離繫於有身的。凡是以有身為緣而生起的諸漏、苦惱、熱惱,他已從其中解脫,不再感受那種受。這就稱為有身的出離。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṃ manasikaroto sakkāye cittaṃ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati. Sakkāyanirodhaṃ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. Tassa taṃ cittaṃ sugataṃ subhāvitaṃ suvuṭṭhitaṃ suvimuttaṃ visaṃyuttaṃ sakkāyena. Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṃ vedanaṃ vedeti. Idamakkhātaṃ sakkāyassa nissaraṇaṃ.
322PTS 3.243緬 3.201已對照

“五解脫處。賢友,在此,導師為比丘說法,或某位堪為尊重的同梵行者[為他說法]。賢友,導師或某位堪為尊重的同梵行者如何如何為比丘說法,他便如何如何於那法領受義、領受法。於他這領受義者、領受法者,愉悅生起;愉悅者,喜(pīti)生起;意有喜者,身輕安;身輕安者,感受樂(sukha);有樂者,心得定(samādhi)。這是第一解脫處。

“復次,賢友,導師並不為比丘說法,也沒有某位堪為尊重的同梵行者[為他說法],而是他依所聞、依所受持,為他人廣說法……乃至……而是他依所聞、依所受持,廣作誦習……乃至……而是他依所聞、依所受持,以心隨尋、隨伺、以意隨觀察……乃至……而是他善把持、善作意、善憶持、以慧善通達某一定相。賢友,比丘如何如何善把持、善作意、善憶持、以慧善通達某一定相,他便如何如何於那法領受義、領受法。於他這領受義者、領受法者,愉悅生起;愉悅者,喜(pīti)生起;意有喜者,身輕安;身輕安者,感受樂(sukha);有樂者,心得定(samādhi)。這是第五解脫處。

“五解脫成熟想——無常想、於無常的苦想、於苦的無我想、舍斷想、離貪想。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的五法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。

[眾集五法終。(syā. kaṃ. 本有此結語)]

322. ‘‘Pañca vimuttāyatanāni. Idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī. Tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ.
‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṃ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ deseti…pe… api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena sajjhāyaṃ karoti…pe… api ca kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati…pe… api ca khvassa aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya. Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aññataraṃ samādhinimittaṃ suggahitaṃ hoti sumanasikataṃ sūpadhāritaṃ suppaṭividdhaṃ paññāya tathā tathā so tasmiṃ dhamme atthapaṭisaṃvedī ca hoti dhammapaṭisaṃvedī ca. Tassa atthapaṭisaṃvedino dhammapaṭisaṃvedino pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati. Idaṃ pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ.
‘‘Pañca vimuttiparipācanīyā saññā – aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ [saṅgitiyapañcakaṃ niṭṭhitaṃ (syā. kaṃ.)].
Chakkaṃ
323已對照

六法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的六法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪六[法]呢?

323. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame cha?
緬 3.202已對照

“六內處——眼處、耳處、鼻處、舌處、身處、意處。

‘‘Cha ajjhattikāni āyatanāni – cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ.
已對照

“六外處——色處、聲處、香處、味處、觸處、法處。

‘‘Cha bāhirāni āyatanāni – rūpāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ.
已對照

“六識身——眼識、耳識、鼻識、舌識、身識、意識。

‘‘Cha viññāṇakāyā – cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃ, manoviññāṇaṃ.
已對照

“六觸身——眼觸、耳觸、鼻觸、舌觸、身觸、意觸。

‘‘Cha phassakāyā – cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.
PTS 3.244已對照

“六受身——眼觸所生的受、耳觸所生的受、鼻觸所生的受、舌觸所生的受、身觸所生的受、意觸所生的受。

‘‘Cha vedanākāyā – cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.
已對照

“六想身——色想、聲想、香想、味想、觸想、法想。

‘‘Cha saññākāyā – rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā.
已對照

“六思身——色思、聲思、香思、味思、觸思、法思。

‘‘Cha sañcetanākāyā – rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā.
已對照

“六愛身——色愛、聲愛、香愛、味愛、觸愛、法愛。

‘‘Cha taṇhākāyā – rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.
324已對照

“六不恭敬。賢友,在此,比丘對導師不恭敬、不順從而住;對法不恭敬、不順從而住;對僧不恭敬、不順從而住;對學不恭敬、不順從而住;對不放逸不恭敬、不順從而住;對親厚不恭敬、不順從而住。

324. ‘‘Cha agāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso; dhamme agāravo viharati appatisso; saṅghe agāravo viharati appatisso; sikkhāya agāravo viharati appatisso; appamāde agāravo viharati appatisso; paṭisanthāre [paṭisandhāre (ka.)] agāravo viharati appatisso.
已對照

“六恭敬。賢友,在此,比丘對導師恭敬、順從而住;對法恭敬、順從而住;對僧恭敬、順從而住;對學恭敬、順從而住;對不放逸恭敬、順從而住;對親厚恭敬、順從而住。

‘‘Cha gāravā. Idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso; dhamme sagāravo viharati sappatisso; saṅghe sagāravo viharati sappatisso; sikkhāya sagāravo viharati sappatisso; appamāde sagāravo viharati sappatisso; paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso.
緬 3.203已對照

“六喜悅近伺。以眼見色後,近伺於處在喜悅位的色;以耳聞聲後……以鼻嗅香後……以舌嘗味後……以身觸所觸後……以意識法後,近伺於處在喜悅位的法。

‘‘Cha somanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā somanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati; sotena saddaṃ sutvā… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā. Manasā dhammaṃ viññāya somanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.
PTS 3.245已對照

“六憂近伺。以眼見色後,近伺於處在憂位的色……乃至……以意識法後,近伺於處在憂位的法。

‘‘Cha domanassūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā domanassaṭṭhāniyaṃ rūpaṃ upavicarati…pe… manasā dhammaṃ viññāya domanassaṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.
已對照

“六舍近伺。以眼見色後,近伺於處在舍位的色……乃至……以意識法後,近伺於處在舍位的法。

‘‘Cha upekkhūpavicārā. Cakkhunā rūpaṃ disvā upekkhāṭṭhāniyaṃ [upekkhāṭhāniyaṃ (ka.)] rūpaṃ upavicarati…pe… manasā dhammaṃ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṃ dhammaṃ upavicarati.
已對照

“六可念法。賢友,在此,比丘對諸同梵行者,無論於顯於隱,慈的身業都已現起。這也是一種可念法,令[人]可愛、令[人]可尊重,導向攝受、無諍、和合、一如。

‘‘Cha sāraṇīyā dhammā. Idhāvuso, bhikkhuno mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi [āvī (ka. sī. pī. ka.)] ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.
已對照

“復次,賢友,比丘對諸同梵行者,無論於顯於隱,慈的語業都已現起。這也是一種可念法……乃至……導向一如。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.
已對照

“復次,賢友,比丘對諸同梵行者,無論於顯於隱,慈的意業都已現起。這也是一種可念法……乃至……導向一如。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.
已對照

“復次,賢友,比丘凡是如法所得的如法利養,乃至只是缽中所受的一分,對這樣的利養也不獨自受用,而是與持戒的諸同梵行者共同受用。這也是一種可念法……乃至……導向一如。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.
PTS 3.246已對照

“復次,賢友,比丘對於那些無毀、無穿、無斑、無雜、自在、智者所贊、不被執取、導向定的諸戒,無論於顯於隱,都與諸同梵行者住於戒的相同。這也是一種可念法……乃至……導向一如。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo…pe… ekībhāvāya saṃvattati.
緬 3.204已對照

“復次,賢友,比丘對於那聖的、能出離的、能使行者正確盡苦的見,無論於顯於隱,都與諸同梵行者住於見的相同。這也是一種可念法,令[人]可愛、令[人]可尊重,導向攝受、無諍、和合、一如。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāyaṃ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca. Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṃvattati.
325已對照

“六諍根。賢友,在此,比丘是忿怒者、怨恨者。賢友,凡是忿怒、怨恨的比丘,他對導師也不恭敬、不順從而住,對法也不恭敬、不順從而住,對僧也不恭敬、不順從而住,對學也不作圓滿。賢友,凡是對導師不恭敬、不順從而住,對法不恭敬、不順從而住,對僧不恭敬、不順從而住,對學不作圓滿的比丘,他便在僧中生起諍論;而所生的諍論是為眾人的不利、為眾人的不樂、為天與人的無義利、不利與苦。賢友,若你們於內或於外見到這樣的諍根,賢友,你們就當為斷除這惡諍根而努力;賢友,若你們於內或於外不見這樣的諍根,賢友,你們就當為使這惡諍根將來不再漏出而行道。這樣,這惡諍根便得斷除;這樣,這惡諍根將來便不再漏出。

325. Cha vivādamūlāni. Idhāvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. Yo so, āvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī [paripūrīkārī (syā. kaṃ.)] hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.
PTS 3.247緬 3.205已對照

“復次,賢友,比丘是覆蔑(makkha)者、攀齊(palāsa)者……乃至……是嫉者、慳者……乃至……是狡詐者、虛偽者……是惡欲者、邪見者……是執取自見者、堅固執持者、難捨離者……乃至……賢友,凡是執取自見、堅固執持、難捨離的比丘,他對導師也不恭敬、不順從而住,對法也不恭敬、不順從而住,對僧也不恭敬、不順從而住,對學也不作圓滿。賢友,凡是對導師不恭敬、不順從而住,對法不恭敬、不順從而住,對僧不恭敬、不順從而住,對學不作圓滿的比丘,他便在僧中生起諍論;而所生的諍論是為眾人的不利、為眾人的不樂、為天與人的無義利、不利與苦。賢友,若你們於內或於外見到這樣的諍根,賢友,你們就當為斷除這惡諍根而努力;賢友,若你們於內或於外不見這樣的諍根,賢友,你們就當為使這惡諍根將來不再漏出而行道。這樣,這惡諍根便得斷除;這樣,這惡諍根將來便不再漏出。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī…pe… issukī hoti maccharī…pe… saṭho hoti māyāvī… pāpiccho hoti micchādiṭṭhī… sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī…pe… yo so, āvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanaahitāya bahujanaasukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, āvuso, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.
已對照

“六界——地界、水界、火界、風界、空界、識界。

‘‘Cha dhātuyo – pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu.
326PTS 3.248已對照

“六出離界。賢友,在此,比丘可能這樣說:‘我的慈心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,然而瞋恚仍然遍取我的心而住。’對他應當說:‘不要這樣[說]!尊者不要這樣說,不要誹謗世尊;誹謗世尊是不善的,世尊不會這樣說。賢友,這是無理的、不可能的——慈心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,而瞋恚還會遍取他的心而住,這是不可能的。賢友,瞋恚的出離正是慈心解脫。’

326. ‘‘Cha nissaraṇiyā dhātuyo. Idhāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, atha ca pana me byāpādo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’, tissa vacanīyo, ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya. Atha ca panassa byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, byāpādassa, yadidaṃ mettā cetovimuttī’ti.
緬 3.206已對照

“賢友,在此,比丘可能這樣說:‘我的悲心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,然而惱害仍然遍取我的心而住。’對他應當說:‘不要這樣[說]!尊者不要這樣說,不要誹謗世尊;誹謗世尊是不善的,世尊不會這樣說。賢友,這是無理的、不可能的——悲心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,而惱害還會遍取他的心而住,這是不可能的。賢友,惱害的出離正是悲心解脫。’

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me vihesā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, so ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ āvuso, anavakāso, yaṃ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa vihesā cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vihesāya, yadidaṃ karuṇā cetovimuttī’ti.
PTS 3.249已對照

“賢友,在此,比丘可能這樣說:‘我的喜心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,然而不樂仍然遍取我的心而住。’對他應當說:‘不要這樣[說]!尊者不要這樣說,不要誹謗世尊;誹謗世尊是不善的,世尊不會這樣說。賢友,這是無理的、不可能的——喜心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,而不樂還會遍取他的心而住,這是不可能的。賢友,不樂的出離正是喜心解脫。’

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me arati cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti, so ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa arati cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, aratiyā, yadidaṃ muditā cetovimuttī’ti.
已對照

“賢友,在此,比丘可能這樣說:‘我的舍心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,然而貪仍然遍取我的心而住。’對他應當說:‘不要這樣[說]!尊者不要這樣說,不要誹謗世尊;誹謗世尊是不善的,世尊不會這樣說。賢友,這是無理的、不可能的——舍心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,而貪還會遍取他的心而住,這是不可能的。賢友,貪的出離正是舍心解脫。’

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me rāgo cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa rāgo cittaṃ pariyādāya ṭhassati netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, rāgassa, yadidaṃ upekkhā cetovimuttī’ti.
緬 3.207已對照

“賢友,在此,比丘可能這樣說:‘我的無相心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,然而我的識仍然隨逐於相。’對他應當說:‘不要這樣[說]!尊者不要這樣說,不要誹謗世尊;誹謗世尊是不善的,世尊不會這樣說。賢友,這是無理的、不可能的——無相心解脫已修習、已多作、已作車乘、已作基地、已確立、已積習、已善精勤,而他的識還會隨逐於相,這是不可能的。賢友,一切相的出離正是無相心解脫。’

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. Atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṃ hotī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya, atha ca panassa nimittānusāri viññāṇaṃ bhavissati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, sabbanimittānaṃ, yadidaṃ animittā cetovimuttī’ti.
PTS 3.250已對照

“賢友,在此,比丘可能這樣說:‘我的“我是”已經離去,我也不認為“我就是這個”,然而疑惑與猶豫之箭仍然遍取我的心而住。’對他應當說:‘不要這樣[說]!尊者不要這樣說,不要誹謗世尊;誹謗世尊是不善的,世尊不會這樣說。賢友,這是無理的、不可能的——“我是”已經離去、不認為“我就是這個”,而疑惑與猶豫之箭還會遍取他的心而住,這是不可能的。賢友,疑惑與猶豫之箭的出離正是我慢的根除。’

‘‘Idha panāvuso, bhikkhu evaṃ vadeyya – ‘asmīti kho me vigataṃ [vighātaṃ (sī. pī.), vigate (syā. ka.)], ayamahamasmīti na samanupassāmi, atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’ti. So ‘mā hevaṃ’ tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṃ avaca, mā bhagavantaṃ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ, na hi bhagavā evaṃ vadeyya. Aṭṭhānametaṃ, āvuso, anavakāso, yaṃ asmīti vigate [vighāte (sī. pī.)] ayamahamasmīti asamanupassato, atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṃ cittaṃ pariyādāya ṭhassati, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Nissaraṇaṃ hetaṃ, āvuso, vicikicchākathaṅkathāsallassa, yadidaṃ asmimānasamugghāto’ti.
327已對照

“六無上——見無上、聞無上、得無上、學無上、承事無上、隨念無上。

327. ‘‘Cha anuttariyāni – dassanānuttariyaṃ, savanānuttariyaṃ, lābhānuttariyaṃ, sikkhānuttariyaṃ, pāricariyānuttariyaṃ, anussatānuttariyaṃ.
已對照

“六隨念處——佛隨念、法隨念、僧隨念、戒隨念、施捨隨念、天隨念。

‘‘Cha anussatiṭṭhānāni – buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati.
328已對照

“六恆住。賢友,在此,比丘以眼見色後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知;以耳聞聲後……乃至……以意識法後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知。

328. ‘‘Cha satatavihārā. Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako [upekkhako ca (syā. ka.)] viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
329PTS 3.251緬 3.208已對照

“六生類。賢友,在此,有一類[人]身為黑生類而生黑法。復次,賢友,在此有一類[人]身為黑生類而生白法。復次,賢友,在此有一類[人]身為黑生類而生非黑非白的涅槃。復次,賢友,在此有一類[人]身為白生類而生白法。復次,賢友,在此有一類[人]身為白生類而生黑法。復次,賢友,在此有一類[人]身為白生類而生非黑非白的涅槃。

“六決擇分想——無常想、於無常的苦想、於苦的無我想、舍斷想、離貪想、滅想。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的六法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。

329. ‘‘Chaḷābhijātiyo. Idhāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno sukkaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati. Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ abhijāyati.
‘‘Cha nibbedhabhāgiyā saññā [nibbedhabhāgiyasaññā (syā. kaṃ.)] – aniccasaññā anicce, dukkhasaññā dukkhe, anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Sattakaṃ
330已對照

七法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的七法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪七[法]呢?

330. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame satta?
已對照

“七聖財——信財、戒財、慚財、愧財、聞財、施捨財、慧財。

‘‘Satta ariyadhanāni – saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, hiridhanaṃ, ottappadhanaṃ, sutadhanaṃ, cāgadhanaṃ, paññādhanaṃ.
PTS 3.252已對照

“七覺支——念覺支、擇法覺支、精進覺支、喜覺支、輕安覺支、定覺支、舍覺支。

‘‘Satta bojjhaṅgā – satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo.
已對照

“七種定的助伴(samādhiparikkhāra)——正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念。

‘‘Satta samādhiparikkhārā – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati.
已對照

“七非正法——賢友,在此,比丘是無信者、無慚者、無愧者、少聞者、懈怠者、失念者、劣慧者。

‘‘Satta asaddhammā – idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti.
已對照

“七正法——賢友,在此,比丘是有信者、有慚者、有愧者、多聞者、發起精進者、念已現起者、有慧者。

‘‘Satta saddhammā – idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paññavā hoti.
已對照

“七善士法——賢友,在此,比丘是知法者、知義者、知自者、知量者、知時者、知眾者、知人者。

‘‘Satta sappurisadhammā – idhāvuso, bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca.
331PTS 3.253緬 3.209已對照

“七無十事(niddasavatthu)。賢友,在此,比丘對受持學處有強烈的欲,將來對受持學處也愛戀未離。對法的審察有強烈的欲,將來對法的審察也愛戀未離。對欲的調伏有強烈的欲,將來對欲的調伏也愛戀未離。對宴默有強烈的欲,將來對宴默也愛戀未離。對發起精進有強烈的欲,將來對發起精進也愛戀未離。對念與審慎有強烈的欲,將來對念與審慎也愛戀未離。對見的通達有強烈的欲,將來對見的通達也愛戀未離。

331. ‘‘Satta niddasavatthūni. Idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiñca icchāvinaye avigatapemo. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiñca paṭisallāne avigatapemo. Vīriyārambhe tibbacchando hoti, āyatiñca vīriyārambhe avigatapemo. Satinepakke tibbacchando hoti, āyatiñca satinepakke avigatapemo. Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatiñca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo.
已對照

“七想——無常想、無我想、不淨想、過患想、舍斷想、離貪想、滅想。

‘‘Satta saññā – aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.
已對照

“七力——信力、精進力、慚力、愧力、念力、定力、慧力。

‘‘Satta balāni – saddhābalaṃ, vīriyabalaṃ, hiribalaṃ, ottappabalaṃ, satibalaṃ, samādhibalaṃ, paññābalaṃ.
332PTS 3.254緬 3.210已對照

“七識住。賢友,有眾生身有種種、想有種種,譬如人、一部分諸天、一部分墮處者——這是第一識住。

“賢友,有眾生身有種種而想同一,譬如最初生起的梵身天(brahmakāyika)諸天——這是第二識住。

“賢友,有眾生身同一而想有種種,譬如光音天(Ābhassara)諸天——這是第三識住。

“賢友,有眾生身同一、想亦同一,譬如遍淨天(Subhakiṇha)諸天——這是第四識住。

“賢友,有眾生完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,到達空無邊處——這是第五識住。

“賢友,有眾生完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,到達識無邊處——這是第六識住。

“賢友,有眾生完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,到達無所有處——這是第七識住。

“七應奉施之人——俱分解脫者、慧解脫者、身證者、見至者、信解脫者、隨法行者、隨信行者。

“七隨眠——欲貪隨眠、瞋恚隨眠、見隨眠、疑隨眠、慢隨眠、有貪隨眠、無明隨眠。

“七結——隨貪結(anunaya)、瞋恚結、見結、疑結、慢結、有貪結、無明結。

“七滅諍——為止息、寂靜一再生起的諸諍事,應給予現前毗尼,應給予憶念毗尼,應給予不痴毗尼,應依自認而作,[應用]多人語,[應用]覓罪相,[應用]如草覆地。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的七法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。

第二誦分終。

332. ‘‘Satta viññāṇaṭṭhitiyo. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.
‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.
‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.
‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catutthī viññāṇaṭṭhiti.
‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ pañcamī viññāṇaṭṭhiti.
‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti.
‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamī viññāṇaṭṭhiti.
‘‘Satta puggalā dakkhiṇeyyā – ubhatobhāgavimutto, paññāvimutto, kāyasakkhi, diṭṭhippatto, saddhāvimutto, dhammānusārī, saddhānusārī.
‘‘Satta anusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo.
‘‘Satta saññojanāni – anunayasaññojanaṃ [kāmasaññojanaṃ (syā. kaṃ.)], paṭighasaññojanaṃ, diṭṭhisaññojanaṃ, vicikicchāsaññojanaṃ, mānasaññojanaṃ, bhavarāgasaññojanaṃ, avijjāsaññojanaṃ.
‘‘Satta adhikaraṇasamathā – uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo, sativinayo dātabbo, amūḷhavinayo dātabbo, paṭiññāya kāretabbaṃ, yebhuyyasikā, tassapāpiyasikā, tiṇavatthārako.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito.
Aṭṭhakaṃ
333已對照

八法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的八法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪八[法]呢?

333. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame aṭṭha?
已對照

“八邪性——邪見、邪思惟、邪語、邪業、邪命、邪精進、邪念、邪定。

‘‘Aṭṭha micchattā – micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo micchāsati, micchāsamādhi.
PTS 3.255緬 3.211已對照

“八正性——正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。

‘‘Aṭṭha sammattā – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.
已對照

“八應奉施之人——須陀洹、為作證須陀洹果而行道者;斯陀含、為作證斯陀含果而行道者;阿那含、為作證阿那含果而行道者;阿羅漢、為作證阿羅漢果而行道者。

‘‘Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā – sotāpanno, sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno; sakadāgāmī, sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; anāgāmī, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; arahā, arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno.
334已對照

“八懈怠事。賢友,在此,比丘有工作應當做。他這樣想:‘我將有工作要做;而我做工作時身體會疲勞,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第一懈怠事。

334. ‘‘Aṭṭha kusītavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ kusītavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘已做完工作。他這樣想:‘我做了工作;而我做工作時身體已疲勞,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的……這是第二懈怠事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati…pe… idaṃ dutiyaṃ kusītavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘有路應當走。他這樣想:‘我將有路要走;而我走路時身體會疲勞,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的……這是第三懈怠事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ tatiyaṃ kusītavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘已走完路。他這樣想:‘我走了路;而我走路時身體已疲勞,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的……這是第四懈怠事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ catutthaṃ kusītavatthu.
PTS 3.256已對照

“復次,賢友,比丘到村落或市鎮乞食,沒有得到粗的或細的食物足量的滿足。他這樣想:‘我到村落或市鎮乞食,沒有得到粗的或細的食物足量的滿足;因此我的身體疲勞、不堪作業,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的……這是第五懈怠事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo kilanto akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ pañcamaṃ kusītavatthu.
緬 3.212已對照

“復次,賢友,比丘到村落或市鎮乞食,得到了粗的或細的食物足量的滿足。他這樣想:‘我到村落或市鎮乞食,得到了粗的或細的食物足量的滿足;因此我的身體沉重、不堪作業,簡直像堆滿了豆子,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的……這是第六懈怠事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo garuko akammañño, māsācitaṃ maññe, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ chaṭṭhaṃ kusītavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘生起了輕微的病。他這樣想:‘我生起了這輕微的病;躺下是有理由的,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的……這是第七懈怠事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho; atthi kappo nipajjituṃ, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati… idaṃ sattamaṃ kusītavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘剛從病中起身,病癒不久。他這樣想:‘我剛從病中起身,病癒不久;因此我的身體虛弱、不堪作業,我還是躺下吧!’於是他躺下,不發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第八懈怠事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito [gilānavuṭṭhito (saddanīti) a. ni. 6.16 nakulapitusuttaṭīkā passitabbā] hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṃ nipajjāmī’ti! So nipajjati na vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ kusītavatthu.
335已對照

“八發勤事。賢友,在此,比丘有工作應當做。他這樣想:‘我將有工作要做;而我做工作時不易作意諸佛的教說,我還是發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的吧!’於是他發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第一發勤事。

335. ‘‘Aṭṭha ārambhavatthūni. Idhāvuso, bhikkhunā kammaṃ kātabbaṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘kammaṃ kho me kātabbaṃ bhavissati, kammaṃ kho pana me karontena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ paṭhamaṃ ārambhavatthu.
PTS 3.257已對照

“復次,賢友,比丘已做完工作。他這樣想:‘我做了工作;而我做工作時未能作意諸佛的教說,我還是發起精進吧……乃至……’於是他發起精進……這是第二發勤事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā kammaṃ kataṃ hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho kammaṃ akāsiṃ, kammaṃ kho panāhaṃ karonto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ dutiyaṃ ārambhavatthu.
緬 3.213已對照

“復次,賢友,比丘有路應當走。他這樣想:‘我將有路要走;而我走路時不易作意諸佛的教說,我還是發起精進吧……乃至……’於是他發起精進……這是第三發勤事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṃ kho pana me gacchantena na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ. Handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ tatiyaṃ ārambhavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘已走完路。他這樣想:‘我走了路;而我走路時未能作意諸佛的教說,我還是發起精進吧……乃至……’於是他發起精進……這是第四發勤事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho maggaṃ agamāsiṃ, maggaṃ kho panāhaṃ gacchanto nāsakkhiṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ catutthaṃ ārambhavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘到村落或市鎮乞食,沒有得到粗的或細的食物足量的滿足。他這樣想:‘我到村落或市鎮乞食,沒有得到粗的或細的食物足量的滿足;因此我的身體輕快、堪於作業,我還是發起精進吧……乃至……’於是他發起精進……這是第五發勤事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto nālatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo lahuko kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ pañcamaṃ ārambhavatthu.
已對照

“復次,賢友,比丘到村落或市鎮乞食,得到了粗的或細的食物足量的滿足。他這樣想:‘我到村落或市鎮乞食,得到了粗的或細的食物足量的滿足;因此我的身體強健、堪於作業,我還是發起精進吧……乃至……’於是他發起精進……這是第六發勤事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya caranto alatthaṃ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṃ pāripūriṃ, tassa me kāyo balavā kammañño, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ chaṭṭhaṃ ārambhavatthu.
PTS 3.258已對照

“復次,賢友,比丘生起了輕微的病。他這樣想:‘我生起了這輕微的病;而這是可能的——我的病會加重,我還是發起精進吧……乃至……’於是他發起精進……這是第七發勤事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho. Tassa evaṃ hoti – ‘uppanno kho me ayaṃ appamattako ābādho, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi…pe… so vīriyaṃ ārabhati… idaṃ sattamaṃ ārambhavatthu.
緬 3.214已對照

“復次,賢友,比丘剛從病中起身,病癒不久。他這樣想:‘我剛從病中起身,病癒不久;而這是可能的——我的病會復發,我還是發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的吧!’於是他發起精進,以達到未達到的、證得未證得的、作證未作證的。這是第八發勤事。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṃ hoti – ‘ahaṃ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’’ti! So vīriyaṃ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya. Idaṃ aṭṭhamaṃ ārambhavatthu.
336已對照

“八施事——遇[來者]而行布施;因怖畏而行布施;[想]‘他曾施與我’而行布施;[想]‘他將施與我’而行布施;[想]‘布施是善的’而行布施;[想]‘我煮食,這些人不煮食;我煮食者若不施與不煮食者,是不應當的’而行布施;[想]‘我行此布施,善名聲將會傳揚’而行布施;為莊嚴心、資助心而行布施。

336. ‘‘Aṭṭha dānavatthūni. Āsajja dānaṃ deti, bhayā dānaṃ deti, ‘adāsi me’ti dānaṃ deti, ‘dassati me’ti dānaṃ deti, ‘sāhu dāna’nti dānaṃ deti, ‘ahaṃ pacāmi, ime na pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṃ dānaṃ na dātu’nti dānaṃ deti, ‘idaṃ me dānaṃ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatī’ti dānaṃ deti. Cittālaṅkāra-cittaparikkhāratthaṃ dānaṃ deti.
337PTS 3.259已對照

“八施生。賢友,在此,有一類[人]向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他布施什麼,就期望什麼。他看見剎帝利大族、或婆羅門大族、或居士大族具足、擁有五欲功德而受用娛樂。他這樣想:‘啊,願我身壞命終之後,得生於剎帝利大族、或婆羅門大族、或居士大族的同伴中!’他確立那個心,決意那個心,修習那個心;他那個心傾向於低劣,未向上修習,便導向往生於彼處。而我說這是對持戒者說的,不是對破戒者[說的]。賢友,持戒者的心願因清淨而成就。

337. ‘‘Aṭṭha dānūpapattiyo. Idhāvuso, ekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati [paccāsiṃsati (sī. syā. kaṃ. pī.)]. So passati khattiyamahāsālaṃ vā brāhmaṇamahāsālaṃ vā gahapatimahāsālaṃ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṃ samaṅgībhūtaṃ paricārayamānaṃ. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā khattiyamahāsālānaṃ vā brāhmaṇamahāsālānaṃ vā gahapatimahāsālānaṃ vā sahabyataṃ upapajjeyya’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.
已對照

“復次,賢友,在此有一類[人]向沙門或婆羅門布施食、飲……乃至……臥具、住處、燈明。他布施什麼,就期望什麼。他聽說:‘四大王天諸天長壽、有容色、多安樂。’他這樣想:‘啊,願我身壞命終之後,得生於四大王天諸天的同伴中!’他確立那個心,決意那個心,修習那個心;他那個心傾向於低劣,未向上修習,便導向往生於彼處。而我說這是對持戒者說的,不是對破戒者[說的]。賢友,持戒者的心願因清淨而成就。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘cātumahārājikā [cātummahārājikā (sī. syā. pī.)] devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.
緬 3.215已對照

“復次,賢友,在此有一類[人]向沙門或婆羅門布施食、飲……乃至……臥具、住處、燈明。他布施什麼,就期望什麼。他聽說:‘三十三天諸天……乃至……夜摩天諸天……乃至……兜率天諸天……乃至……化樂天諸天……乃至……他化自在天諸天長壽、有容色、多安樂。’他這樣想:‘啊,願我身壞命終之後,得生於他化自在天諸天的同伴中!’他確立那個心,決意那個心,修習那個心;他那個心傾向於低劣,未向上修習,便導向往生於彼處。而我說這是對持戒者說的,不是對破戒者[說的]。賢友,持戒者的心願因清淨而成就。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘tāvatiṃsā devā…pe… yāmā devā…pe… tusitā devā …pe… nimmānaratī devā…pe… paranimmitavasavattī devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.
PTS 3.260已對照

“復次,賢友,在此有一類[人]向沙門或婆羅門布施食、飲、衣、乘、花鬘、香、塗香、臥具、住處、燈明。他布施什麼,就期望什麼。他聽說:‘梵身天(brahmakāyika)諸天長壽、有容色、多安樂。’他這樣想:‘啊,願我身壞命終之後,得生於梵身天諸天的同伴中!’他確立那個心,決意那個心,修習那個心;他那個心傾向於低劣,未向上修習,便導向往生於彼處。而我說這是對持戒者說的,不是對破戒者[說的];是對離貪者[說的],不是對有貪者[說的]。賢友,持戒者的心願因離貪而成就。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, idhekacco dānaṃ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. So yaṃ deti taṃ paccāsīsati. Tassa sutaṃ hoti – ‘brahmakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti. Tassa evaṃ hoti – ‘aho vatāhaṃ kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyya’nti! So taṃ cittaṃ dahati, taṃ cittaṃ adhiṭṭhāti, taṃ cittaṃ bhāveti, tassa taṃ cittaṃ hīne vimuttaṃ uttari abhāvitaṃ tatrūpapattiyā saṃvattati. Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa; vītarāgassa no sarāgassa. Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi vītarāgattā.
已對照

“八眾——剎帝利眾、婆羅門眾、居士眾、沙門眾、四大王天眾、三十三天眾、魔眾、梵眾。

‘‘Aṭṭha parisā – khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṃsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.
已對照

“八世間法——得、不得、名聲、無名聲、毀、贊、樂、苦。

‘‘Aṭṭha lokadhammā – lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṃsā ca, sukhañca, dukkhañca.
338已對照

“八勝處。內有色想者見外諸色,是少的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第一勝處。

338. ‘‘Aṭṭha abhibhāyatanāni. Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ paṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.
緬 3.216已對照

“內有色想者見外諸色,是無量的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第二勝處。

‘‘Ajjhattaṃ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti. Idaṃ dutiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是少的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第三勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ tatiyaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是無量的、美色的與醜色的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第四勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ catutthaṃ abhibhāyatanaṃ.
PTS 3.261已對照

“內無色想者見外諸色,是青的、青色的、青所顯的、青光的。猶如亞麻花(umā),是青的、青色的、青所顯的、青光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是青的、青色的、青所顯的、青光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是青的、青色的、青所顯的、青光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第五勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. Seyyathāpi nāma umāpupphaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ nīlaṃ nīlavaṇṇaṃ nīlanidassanaṃ nīlanibhāsaṃ. Evameva [evamevaṃ (ka.)] ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ pañcamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的。猶如迦尼迦羅花(kaṇikāra),是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是黃的、黃色的、黃所顯的、黃光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第六勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṃ [kaṇṇikārapupphaṃ (syā. kaṃ.)] pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ pītaṃ pītavaṇṇaṃ pītanidassanaṃ pītanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ chaṭṭhaṃ abhibhāyatanaṃ.
緬 3.217已對照

“內無色想者見外諸色,是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的。猶如朱槿花(bandhujīvaka),是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是赤的、赤色的、赤所顯的、赤光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第七勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ lohitakaṃ lohitakavaṇṇaṃ lohitakanidassanaṃ lohitakanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ sattamaṃ abhibhāyatanaṃ.
已對照

“內無色想者見外諸色,是白的、白色的、白所顯的、白光的。猶如太白星(osadhitārakā),是白的、白色的、白所顯的、白光的;又如那波羅奈所產、兩面磨光的布,是白的、白色的、白所顯的、白光的。同樣地,內無色想者見外諸色,是白的、白色的、白所顯的、白光的,作這樣的想:‘我勝過它們而知、而見。’這是第八勝處。

‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṃ vatthaṃ bārāṇaseyyakaṃ ubhatobhāgavimaṭṭhaṃ odātaṃ odātavaṇṇaṃ odātanidassanaṃ odātanibhāsaṃ. Evameva ajjhattaṃ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti. Idaṃ aṭṭhamaṃ abhibhāyatanaṃ.
339PTS 3.262緬 3.218已對照

“八解脫。有色者見諸色——這是第一解脫。

“內無色想者見外諸色——這是第二解脫。

“唯勝解為‘淨’——這是第三解脫。

“完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,成就並住於空無邊處——這是第四解脫。

“完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處——這是第五解脫。

“完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處——這是第六解脫。

“完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處——這是第七解脫。

“完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅(saññāvedayitanirodha)——這是第八解脫。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的八法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。

339. ‘‘Aṭṭha vimokkhā. Rūpī rūpāni passati. Ayaṃ paṭhamo vimokkho.
‘‘Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati. Ayaṃ dutiyo vimokkho.
‘‘Subhanteva adhimutto hoti. Ayaṃ tatiyo vimokkho.
‘‘Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ catuttho vimokkho.
‘‘Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ pañcamo vimokkho.
‘‘Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ chaṭṭho vimokkho.
‘‘Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ sattamo vimokkho.
‘‘Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayita nirodhaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ aṭṭhamo vimokkho.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Navakaṃ
340已對照

九法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的九法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪九[法]呢?

340. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame nava?
已對照

“九怨恨事——[想]‘他曾對我作無益’而結怨恨;[想]‘他正對我作無益’而結怨恨;[想]‘他將對我作無益’而結怨恨;[想]‘他曾對我所愛、可意者作無益’而結怨恨……乃至……[想]‘正作無益’而結怨恨……乃至……[想]‘將作無益’而結怨恨;[想]‘他曾對我所不愛、不可意者作有益’而結怨恨……乃至……[想]‘正作有益’而結怨恨……乃至……[想]‘將作有益’而結怨恨。

‘‘Nava āghātavatthūni. ‘Anatthaṃ me acarī’ti āghātaṃ bandhati; ‘anatthaṃ me caratī’ti āghātaṃ bandhati; ‘anatthaṃ me carissatī’ti āghātaṃ bandhati; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… anatthaṃ caratīti āghātaṃ bandhati…pe… anatthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acarī’ti āghātaṃ bandhati…pe… atthaṃ caratīti āghātaṃ bandhati…pe… atthaṃ carissatīti āghātaṃ bandhati.
PTS 3.263已對照

“九怨恨的調伏——[想]‘他曾對我作無益,那在此哪裡求得到呢’而調伏怨恨;[想]‘他正對我作無益,那在此哪裡求得到呢’而調伏怨恨;[想]‘他將對我作無益,那在此哪裡求得到呢’而調伏怨恨;[想]‘他曾對我所愛、可意者作無益……乃至……正作無益……乃至……將作無益,那在此哪裡求得到呢’而調伏怨恨;[想]‘他曾對我所不愛、不可意者作有益……乃至……正作有益……乃至……將作有益,那在此哪裡求得到呢’而調伏怨恨。

‘‘Nava āghātapaṭivinayā. ‘Anatthaṃ me acari [acarīti (syā. ka.) evaṃ ‘‘carati carissati’’ padesupi], taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘anatthaṃ me carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari…pe… anatthaṃ carati…pe… anatthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti; ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari…pe… atthaṃ carati…pe… atthaṃ carissati, taṃ kutettha labbhā’ti āghātaṃ paṭivineti.
341已對照

“九眾生居。賢友,有眾生身有種種、想有種種,譬如人、一部分諸天、一部分墮處者——這是第一眾生居。

341. ‘‘Nava sattāvāsā. Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā. Ayaṃ paṭhamo sattāvāso.
已對照

“賢友,有眾生身有種種而想同一,譬如最初生起的梵身天(brahmakāyika)諸天——這是第二眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā. Ayaṃ dutiyo sattāvāso.
已對照

“賢友,有眾生身同一而想有種種,譬如光音天(Ābhassara)諸天——這是第三眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā. Ayaṃ tatiyo sattāvāso.
緬 3.219已對照

“賢友,有眾生身同一、想亦同一,譬如遍淨天(Subhakiṇha)諸天——這是第四眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā. Ayaṃ catuttho sattāvāso.
已對照

“賢友,有眾生是無想的、無所領受的,譬如無想眾生(asaññasatta)諸天——這是第五眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā asaññino appaṭisaṃvedino, seyyathāpi devā asaññasattā [asaññisattā (syā. kaṃ.)]. Ayaṃ pañcamo sattāvāso.
已對照

“賢友,有眾生完全超越色想,有對想滅沒,不作意種種想,[知]‘虛空是無邊的’,到達空無邊處——這是第六眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā. Ayaṃ chaṭṭho sattāvāso.
已對照

“賢友,有眾生完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,到達識無邊處——這是第七眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanūpagā. Ayaṃ sattamo sattāvāso.
已對照

“賢友,有眾生完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,到達無所有處——這是第八眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcāññāyatanūpagā. Ayaṃ aṭṭhamo sattāvāso.
已對照

“賢友,有眾生完全超越無所有處,到達非想非非想處——這是第九眾生居。

‘‘Santāvuso, sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma [samatikkamma santametaṃ paṇītametanti (syā. kaṃ.)] nevasaññānāsaññāyatanūpagā. Ayaṃ navamo sattāvāso.
342PTS 3.264已對照

“九種梵行住的非時、非機。賢友,在此,如來出現於世,是阿羅漢、正等正覺者,法被宣說——[那是]導向寂止的、導向般涅槃的、導向正覺的、善逝所宣說的;而這個人卻往生地獄。這是梵行住的第一非時、非機。

342. ‘‘Nava akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya. Idhāvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo nirayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
已對照

“復次,賢友,如來出現於世,是阿羅漢、正等正覺者,法被宣說——[那是]導向寂止的、導向般涅槃的、導向正覺的、善逝所宣說的;而這個人卻往生畜生胎。這是梵行住的第二非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo tiracchānayoniṃ upapanno hoti. Ayaṃ dutiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
已對照

“復次……乃至……而往生餓鬼界。這是梵行住的第三非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ…pe… pettivisayaṃ upapanno hoti. Ayaṃ tatiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
緬 3.220已對照

“復次……乃至……而往生阿修羅身。這是梵行住的第四非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ…pe… asurakāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ catuttho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
已對照

“復次……乃至……而往生某一長壽的天眾。這是梵行住的第五非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ…pe… aññataraṃ dīghāyukaṃ devanikāyaṃ upapanno hoti. Ayaṃ pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
已對照

“復次……乃至……而生在邊地諸國的蔑戾車(milakkha)中、無識者中——那裡沒有比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷的行處。這是梵行住的第六非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ…pe… paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhesu [milakkhakesu (syā. kaṃ.) milakkhūsu (ka.)] aviññātāresu, yattha natthi gati bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ. Ayaṃ chaṭṭho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
PTS 3.265已對照

“復次……乃至……而生在中部諸國;然而他是邪見者、有顛倒之見者——‘沒有布施,沒有供養(yiṭṭha),沒有祭祀(huta);沒有善作、惡作之業的果與異熟(vipāka);沒有此世,沒有他世;沒有母,沒有父;沒有化生的眾生(opapātika);世間沒有正行的、正行道的沙門、婆羅門,自己以通智證知此世與他世之後加以宣說。’這是梵行住的第七非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ…pe… majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano – ‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ [sukaṭa dukkaṭānaṃ (sī. pī.)] kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti. Ayaṃ sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
已對照

“復次……乃至……而生在中部諸國;然而他是劣慧者、愚鈍者、聾啞[般]者,不堪了知善說與惡說之義。這是梵行住的第八非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ…pe… majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo, nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
已對照

“復次,賢友,如來不出現於世,是阿羅漢、正等正覺者;[那]導向寂止的、導向般涅槃的、導向正覺的、善逝所宣說的法也不被宣說;而這個人生在中部諸國,他是有慧者、不愚鈍者、不聾啞[般]者,堪於了知善說與惡說之義。這是梵行住的第九非時、非機。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, tathāgato ca loke na [katthaci nakāro na dissati] uppanno hoti arahaṃ sammāsambuddho, dhammo ca na desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo, paṭibalo subhāsita-dubbhāsitānamatthamaññātuṃ. Ayaṃ navamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
343PTS 3.266緬 3.221已對照

“九次第住。賢友,在此,比丘離諸欲,離諸不善法,有尋、有伺,離生喜、樂,成就並住於初禪;尋、伺寂止……乃至……成就並住於第二禪;離喜……乃至……成就並住於第三禪;舍斷樂……乃至……成就並住於第四禪;完全超越色想……乃至……成就並住於空無邊處;完全超越空無邊處,[知]‘識是無邊的’,成就並住於識無邊處;完全超越識無邊處,[知]‘什麼都沒有’,成就並住於無所有處;完全超越無所有處,成就並住於非想非非想處;完全超越非想非非想處,成就並住於想受滅。

343. ‘‘Nava anupubbavihārā. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā…pe… tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā…pe… ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati.
344已對照

“九次第滅——入初禪者,欲想已滅;入第二禪者,尋、伺已滅;入第三禪者,喜已滅;入第四禪者,入息、出息已滅;入空無邊處者,色想已滅;入識無邊處者,空無邊處想已滅;入無所有處者,識無邊處想已滅;入非想非非想處者,無所有處想已滅;入想受滅者,想與受已滅。

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的九法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。

344. ‘‘Nava anupubbanirodhā. Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti. Dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti. Tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti niruddhā hoti. Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāssā niruddhā honti. Ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti. Viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti.
‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ.
Dasakaṃ
345已對照

十法

“賢友們,有那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的十法。於此,一切人都應當合誦……乃至……為了天與人的義利、利益與安樂。是哪十[法]呢?

345. ‘‘Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ…pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katame dasa?
PTS 3.267緬 3.222已對照

“十使[人]有依怙的法。賢友,在此,比丘具戒,以波羅提木叉(pātimokkha)律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏,受持學處(sikkhāpada)而學習。賢友,比丘具戒,以波羅提木叉律儀防護而住,具足正行與行處,於微細的罪過也見怖畏,受持學處而學習——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Dasa nāthakaraṇā dhammā. Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti. Pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘是多聞者、憶持所聞者、積集所聞者。凡是那些初善、中善、後善的,具足義理與文句的,顯示完全圓滿、遍淨的梵行的法,他對這樣的諸法多聞、憶持、以語熟習、以意隨觀察、以見善通達。賢友,比丘是多聞者……乃至……以見善通達——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā [sātthaṃ sabyañjanaṃ (sī. syā. pī.)] kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti [dhatā (ka. sī. syā. kaṃ.)] dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, yaṃpāvuso, bhikkhu bahussuto hoti…pe… diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘是善友者、善伴者、善隨從者。賢友,比丘是善友者、善伴者、善隨從者——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Yaṃpāvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘是易受勸者,具足使人易受勸的諸法,能忍,善持教誡。賢友,比丘是易受勸者……乃至……善持教誡——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu suvaco hoti…pe… padakkhiṇaggāhī anusāsaniṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘對於諸同梵行者種種大小應作之事,是嫻熟、不懈怠的,具足於此的方便審察(vīmaṃsā),堪能作、堪能安排。賢友,比丘對於諸同梵行者……乃至……堪能安排——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ uccāvacāni kiṃkaraṇīyāni, tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṃsāya samannāgato, alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātuṃ. Yaṃpāvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṃ…pe… alaṃ saṃvidhātuṃ. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘是愛法者、言談可愛者,於增上法、增上律有廣大的愉悅。賢友,比丘是愛法者……乃至……有廣大的愉悅——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro, abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo [uḷārapāmujjo (sī. pī.), oḷārapāmojjo (syā. kaṃ.)]. Yaṃpāvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti…pe… uḷārapāmojjo [uḷārapāmujjo (sī. pī.), oḷārapāmojjo (syā. kaṃ.)]. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
PTS 3.268緬 3.223已對照

“復次,賢友,比丘對隨得的衣、缽食、坐臥處、病緣藥資具知足。賢友,比丘對隨得的……乃至……資具知足——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi. Yaṃpāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti…pe… parikkhārehi. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘為舍斷諸不善法、為成就諸善法而住於發起精進,有力、堅固勇猛,於諸善法不放下[重]擔。賢友,比丘住於發起精進……乃至……於諸善法不放下[重]擔——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Yaṃpāvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati…pe… anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘是具念者,具足最上的念與審慎,對久遠以前所作的、久遠以前所說的也能憶念、隨念。賢友,比丘是具念者……乃至……能憶念、隨念——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā. Yaṃpāvuso, bhikkhu satimā hoti…pe… saritā anussaritā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
已對照

“復次,賢友,比丘是有慧者,具足通達生滅的慧——[那是]聖的、能洞察的、能導向正確盡苦的[慧]。賢友,比丘是有慧者……乃至……能導向正確盡苦的[慧]——這也是使[人]有依怙的法。

‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. Yaṃpāvuso, bhikkhu paññavā hoti…pe… sammādukkhakkhayagāminiyā. Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
346已對照

“十遍處。有一[人]了知地遍——上、下、四維、無二、無量;有一[人]了知水遍……乃至……有一[人]了知火遍……有一[人]了知風遍……有一[人]了知青遍……有一[人]了知黃遍……有一[人]了知赤遍……有一[人]了知白遍……有一[人]了知空遍……有一[人]了知識遍——上、下、四維、無二、無量。

346. Dasa kasiṇāyatanāni. Pathavīkasiṇameko sañjānāti, uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ. Āpokasiṇameko sañjānāti…pe… tejokasiṇameko sañjānāti… vāyokasiṇameko sañjānāti… nīlakasiṇameko sañjānāti… pītakasiṇameko sañjānāti… lohitakasiṇameko sañjānāti… odātakasiṇameko sañjānāti… ākāsakasiṇameko sañjānāti… viññāṇakasiṇameko sañjānāti, uddhaṃ adho tiriyaṃ advayaṃ appamāṇaṃ.
347PTS 3.269已對照

“十不善業道——殺生、不與取、欲邪行、虛妄語、離間語、粗惡語、雜穢語、貪欲、瞋恚、邪見。

347. ‘‘Dasa akusalakammapathā – pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi.
緬 3.224已對照

“十善業道——離殺生、離不與取、離欲邪行、離虛妄語、離離間語、離粗惡語、離雜穢語、無貪欲、無瞋恚、正見。

‘‘Dasa kusalakammapathā – pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi.
348已對照

“十聖住。賢友,在此,比丘是已斷五支者、已具六支者、有一守護者、有四所依者、已除遣各別之諦者、已完全舍遣遍求者、無濁思惟者、身行已輕安者、心善解脫者、慧善解脫者。

348. ‘‘Dasa ariyavāsā. Idhāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho, caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño.
已對照

“賢友,比丘怎樣是已斷五支者呢?賢友,在此,比丘的欲欲已斷,瞋恚已斷,昏沉睡眠已斷,掉舉追悔已斷,疑已斷。賢友,這樣比丘就是已斷五支者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṃ pahīnaṃ hoti, uddhaccakukuccaṃ pahīnaṃ hoti, vicikicchā pahīnā hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti.
已對照

“賢友,比丘怎樣是已具六支者呢?賢友,在此,比丘以眼見色後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知;以耳聞聲後……乃至……以意識法後,既不喜悅也不憂,住於舍,具念、正知。賢友,這樣比丘就是已具六支者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti.
PTS 3.270已對照

“賢友,比丘怎樣是有一守護者呢?賢友,在此,比丘具足以念守護的心。賢友,這樣比丘就是有一守護者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti? Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti.
已對照

“賢友,比丘怎樣是有四所依者呢?賢友,在此,比丘審慮之後受用一[類事],審慮之後忍受一[類事],審慮之後迴避一[類事],審慮之後除遣一[類事]。賢友,這樣比丘就是有四所依者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti? Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṃ paṭisevati, saṅkhāyekaṃ adhivāseti, saṅkhāyekaṃ parivajjeti, saṅkhāyekaṃ vinodeti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti.
已對照

“賢友,比丘怎樣是已除遣各別之諦者呢?賢友,在此,凡是眾多沙門、婆羅門的種種各別之諦,比丘對那一切都已除去、已除遣、已棄捨、已吐出、已釋放、已斷除、已舍離。賢友,這樣比丘就是已除遣各別之諦者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti? Idhāvuso, bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti.
緬 3.225已對照

“賢友,比丘怎樣是已完全舍遣遍求者呢?賢友,在此,比丘的欲求已斷,有求已斷,梵行求已止息。賢友,這樣比丘就是已完全舍遣遍求者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.
已對照

“賢友,比丘怎樣是無濁思惟者呢?賢友,在此,比丘的欲思惟已斷,瞋恚思惟已斷,害思惟已斷。賢友,這樣比丘就是無濁思惟者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti? Idhāvuso, bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṃsāsaṅkappo pahīno hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti.
已對照

“賢友,比丘怎樣是身行已輕安者呢?賢友,在此,比丘舍斷樂與舍斷苦,先前的喜、憂已經滅沒,不苦不樂,舍念清淨,成就並住於第四禪。賢友,這樣比丘就是身行已輕安者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti? Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.
已對照

“賢友,比丘怎樣是心善解脫者呢?賢友,在此,比丘的心從貪解脫,心從瞋解脫,心從痴解脫。賢友,這樣比丘就是心善解脫者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti? Idhāvuso, bhikkhuno rāgā cittaṃ vimuttaṃ hoti, dosā cittaṃ vimuttaṃ hoti, mohā cittaṃ vimuttaṃ hoti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti.
PTS 3.271已對照

“賢友,比丘怎樣是慧善解脫者呢?賢友,在此,比丘了知:‘我的貪已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。’了知:‘我的瞋已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。’了知:‘我的痴已斷,根已斷,已作成如斷[頂]的多羅樹[樁],已令歸於不存在,未來不再生起之法。’賢友,這樣比丘就是慧善解脫者。

‘‘Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti? Idhāvuso, bhikkhu ‘rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Doso me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. ‘Moho me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo’ti pajānāti. Evaṃ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti.
已對照

“十無學法——無學的正見、無學的正思惟、無學的正語、無學的正業、無學的正命、無學的正精進、無學的正念、無學的正定、無學的正智、無學的正解脫。

‘‘Dasa asekkhā dhammā – asekkhā sammādiṭṭhi, asekkho sammāsaṅkappo, asekkhā sammāvācā, asekkho sammākammanto, asekkho sammāājīvo, asekkho sammāvāyāmo, asekkhā sammāsati, asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimutti.
緬 3.226已對照

“賢友們,這些就是那位知者、見者、阿羅漢、正等正覺者的世尊所正說的十法。於此,一切人都應當合誦,不應爭論,好讓這梵行長久、久住——那將是為了眾人的利益,為了眾人的安樂,為了憐憫世間,為了天與人的義利、利益與安樂。”

‘‘Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā. Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṃ na vivaditabbaṃ, yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti.
349已對照

那時,世尊起身,對具壽舍利弗說:“善哉,善哉!舍利弗,你為諸比丘說了眾集的法門(saṅgītipariyāya),真是善哉。”具壽舍利弗這樣說,導師表示贊同。那些比丘滿意、歡喜具壽舍利弗所說。

《眾集經》第十[經]終。

349. Atha kho bhagavā uṭṭhahitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi – ‘sādhu sādhu, sāriputta, sādhu kho tvaṃ, sāriputta, bhikkhūnaṃ saṅgītipariyāyaṃ abhāsī’ti. Idamavocāyasmā sāriputto, samanuñño satthā ahosi. Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti.
Saṅgītisuttaṃ niṭṭhitaṃ dasamaṃ.