快樂巴利palinanda.cc

長部第25經 · 優曇婆羅師子吼經 Udumbarikasuttaṃ

本經目錄得清淨樹皮之說

49PTS 3.36緬 3.30已對照

二、優曇婆羅經(Udumbarikasutta) 遊方者尼拘陀之事 如是我聞:一時,世尊住在王舍城的靈鷲山(Gijjhakūṭa)。當時,遊方者尼拘陀(Nigrodha,古譯「尼拘律」)與三千位遊方者組成的一大群遊方者眾一起,住在優曇婆羅(Udumbarikā,本經經名從古譯作《優曇婆羅經》)[王后]的遊方者園。那時,散陀那居士(Sandhāna gahapati)在日正當中時從王舍城出來,為見世尊。當時,散陀那居士這樣想:“現在不是見世尊的時候,世尊正在宴默獨處(paṭisallīna);也不是見令意增長的(manobhāvanīya)比丘們的時候,令意增長的比丘們正在宴默獨處。我何不前往優曇婆羅的遊方者園,去見遊方者尼拘陀呢?”於是散陀那居士便前往優曇婆羅的遊方者園。

49. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako udumbarikāya paribbājakārāme paṭivasati mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ tiṃsamattehi paribbājakasatehi. Atha kho sandhāno gahapati divā divassa [divādivasseva (sī. syā. pī.)] rājagahā nikkhami bhagavantaṃ dassanāya. Atha kho sandhānassa gahapatissa etadahosi – ‘‘akālo kho bhagavantaṃ dassanāya. Paṭisallīno bhagavā. Manobhāvanīyānampi bhikkhūnaṃ asamayo dassanāya. Paṭisallīnā manobhāvanīyā bhikkhū. Yaṃnūnāhaṃ yena udumbarikāya paribbājakārāmo, yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkameyya’’nti. Atha kho sandhāno gahapati yena udumbarikāya paribbājakārāmo, tenupasaṅkami.
50PTS 3.37已對照

當時,遊方者尼拘陀正與一大群遊方者眾坐在一起,[那眾會]喧譁著,發出高聲、大聲,談論著種種畜生論(tiracchānakathā)。這就是:國王論、盜賊論、大臣論、軍隊論、怖畏論、戰爭論、食物論、飲料論、衣服論、臥具論、花鬘論、香論、親戚論、車乘論、村莊論、集鎮論、城市論、國土論、女人論、勇士論、街道論、井邊論、先亡論、種種論、世界起源論、海洋起源論、如此有無論。

50. Tena kho pana samayena nigrodho paribbājako mahatiyā paribbājakaparisāya saddhiṃ nisinno hoti unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ mahāmattakathaṃ senākathaṃ bhayakathaṃ yuddhakathaṃ annakathaṃ pānakathaṃ vatthakathaṃ sayanakathaṃ mālākathaṃ gandhakathaṃ ñātikathaṃ yānakathaṃ gāmakathaṃ nigamakathaṃ nagarakathaṃ janapadakathaṃ itthikathaṃ sūrakathaṃ visikhākathaṃ kumbhaṭṭhānakathaṃ pubbapetakathaṃ nānattakathaṃ lokakkhāyikaṃ samuddakkhāyikaṃ itibhavābhavakathaṃ iti vā.
51緬 3.31已對照

遊方者尼拘陀遠遠看見散陀那居士走來;看見後,便安頓自己的眾會:“諸位請寂靜,諸位請勿作聲。沙門喬達摩的弟子散陀那居士來了。凡是住在王舍城的沙門喬達摩的在家白衣弟子,這位散陀那居士就是其中之一。這些具壽們喜好寂靜(appasadda)、受寂靜之調伏、稱讚寂靜。或許他知道這眾會寂靜,便會想到可以前來。”這樣說時,那些遊方者就沉默了。

51. Addasā kho nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ. Disvā sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Ayaṃ samaṇassa gotamassa sāvako āgacchati sandhāno gahapati. Yāvatā kho pana samaṇassa gotamassa sāvakā gihī odātavasanā rājagahe paṭivasanti, ayaṃ tesaṃ aññataro sandhāno gahapati. Appasaddakāmā kho panete āyasmanto appasaddavinītā, appasaddassa vaṇṇavādino. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyyā’’ti. Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.
52PTS 3.38已對照

於是散陀那居士前往遊方者尼拘陀之處;到了之後,與遊方者尼拘陀互相問候。交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的散陀那居士對遊方者尼拘陀這樣說:“這些外道遊方者尊師們聚集、集會時,喧譁著,發出高聲、大聲,從事種種畜生論而住——這就是:國王論……乃至……如此有無論——是一個樣子;而那位世尊親近林野、叢林中僻遠的坐臥處,[那些坐臥處]寂靜、無喧囂、離人風、隱於人、宜於宴默——卻是另一個樣子。”

52. Atha kho sandhāno gahapati yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā nigrodhena paribbājakena saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno kho sandhāno gahapati nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘aññathā kho ime bhonto aññatitthiyā paribbājakā saṅgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Aññathā kho [ca (sī. pī.)] pana so bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānī’’ti.
53已對照

這樣說時,遊方者尼拘陀對散陀那居士這樣說:“居士,你可知道,沙門喬達摩與誰交談?與誰展開論議?與誰較量慧的明辨(paññāveyyattiya)?沙門喬達摩的慧已在空閒處(suññāgāra)中喪失了;沙門喬達摩不能入於會眾(aparisāvacara),不堪與人交談;他只親近邊遠之處。就像一頭獨眼的母牛隻沿著邊緣走動、只親近邊遠之處;同樣地,沙門喬達摩的慧也已在空閒處中喪失了;沙門喬達摩不能入於會眾;不堪與人交談;他只親近邊遠之處。居士,來吧!倘若沙門喬達摩來到這會眾中,我們只用一個問題就能使他沮喪(saṃsādeti);我想,我們簡直能像捆一隻空瓶那樣把他圍困住。”

53. Evaṃ vutte nigrodho paribbājako sandhānaṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘yagghe gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati? Suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati [antapantāneva (syā.)]. Seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā; aparisāvacaro samaṇo gotamo; nālaṃ sallāpāya. So antamantāneva sevati. Iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma [saṃhareyyāma (ka.)], tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’’ti.
54PTS 3.39緬 3.32已對照

世尊以清淨、超人的天耳界(dibbā sotadhātu),聽見了散陀那居士與遊方者尼拘陀的這番談話。於是世尊從靈鷲山下來,前往蘇摩揭陀(Sumāgadhā)岸邊的孔雀飼食處(moranivāpa);到了之後,在蘇摩揭陀岸邊的孔雀飼食處露地經行。遊方者尼拘陀看見世尊在蘇摩揭陀岸邊的孔雀飼食處露地經行。看見後,便安頓自己的眾會:“諸位請寂靜,諸位請勿作聲。這位沙門喬達摩正在蘇摩揭陀岸邊的孔雀飼食處露地經行。那位具壽喜好寂靜,稱讚寂靜。或許他知道這眾會寂靜,便會想到可以前來。倘若沙門喬達摩來到這會眾中,我們就問他這個問題——‘尊者,世尊的那個法叫什麼?世尊以它教導弟子,而被世尊所教導的弟子們得了安慰(assāsappatta),承認[已成就]那作為最上依止(ajjhāsaya)的根本梵行(ādibrahmacariya)。’”這樣說時,那些遊方者就沉默了。

54. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya sandhānassa gahapatissa nigrodhena paribbājakena saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā gijjhakūṭā pabbatā orohitvā yena sumāgadhāya tīre moranivāpo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkami. Addasā kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ. Disvāna sakaṃ parisaṃ saṇṭhāpesi – ‘‘appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha, ayaṃ samaṇo gotamo sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamati. Appasaddakāmo kho pana so āyasmā, appasaddassa vaṇṇavādī. Appeva nāma appasaddaṃ parisaṃ viditvā upasaṅkamitabbaṃ maññeyya. Sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Evaṃ vutte te paribbājakā tuṇhī ahesuṃ.
Tapojigucchāvādo
55PTS 3.40已對照

苦行厭離之說 於是世尊前往遊方者尼拘陀之處。遊方者尼拘陀便對世尊這樣說:“尊者,世尊請來!尊者,世尊善來!尊者,世尊隔了很久才作這一趟因由(pariyāya),即為了來到此處。尊者,請世尊就座,這座位已經敷設好了。”世尊便坐在敷設好的座位上。遊方者尼拘陀也取了一個低座,坐在一旁。世尊對坐在一旁的遊方者尼拘陀這樣說:“尼拘陀,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”這樣說時,遊方者尼拘陀對世尊這樣說:“尊者,在此我們看見世尊在蘇摩揭陀岸邊的孔雀飼食處露地經行;看見後,我們這樣說過——‘倘若沙門喬達摩來到這會眾中,我們就問他這個問題:尊者,世尊的那個法叫什麼?世尊以它教導弟子,而被世尊所教導的弟子們得了安慰,承認[已成就]那作為最上依止的根本梵行。’尊者,這就是我們尚未說完的談論;這時世尊就到了。”

55. Atha kho bhagavā yena nigrodho paribbājako tenupasaṅkami. Atha kho nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘etu kho, bhante, bhagavā, svāgataṃ, bhante, bhagavato. Cirassaṃ kho, bhante, bhagavā imaṃ pariyāyamakāsi yadidaṃ idhāgamanāya. Nisīdatu, bhante, bhagavā, idamāsanaṃ paññatta’’nti. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nigrodhopi kho paribbājako aññataraṃ nīcāsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho nigrodhaṃ paribbājakaṃ bhagavā etadavoca – ‘‘kāya nuttha, nigrodha, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti? Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca, ‘‘idha mayaṃ, bhante, addasāma bhagavantaṃ sumāgadhāya tīre moranivāpe abbhokāse caṅkamantaṃ, disvāna evaṃ avocumhā – ‘sace samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, imaṃ taṃ pañhaṃ puccheyyāma – ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā; atha bhagavā anuppatto’’ti.
56緬 3.33已對照

“尼拘陀,你是持異見者、異認可者、異樂者,[修]異行、[從]異師,我以什麼[法]教導弟子、被我所教導的弟子們又憑什麼得了安慰而承認[已成就]那作為最上依止的根本梵行——這些你是難以了知的。尼拘陀,來吧,你就在你自己師承的『增上厭離(adhijeguccha)』[之說]上問我:‘尊者,苦行厭離如何才是圓滿的?如何是不圓滿的?’”這樣說時,那些遊方者喧譁起來,發出高聲、大聲:“真是稀有啊,諸位!真是未曾有啊,諸位!沙門喬達摩有大神力、大威德,竟然擱下自己的宗義,而以他人的宗義[請人]自恣發問!”

56. ‘‘Dujjānaṃ kho etaṃ, nigrodha, tayā aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena, yenāhaṃ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ. Iṅgha tvaṃ maṃ, nigrodha, sake ācariyake adhijegucche pañhaṃ puccha – ‘kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’ti? Evaṃ vutte te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, samaṇassa gotamassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma sakavādaṃ ṭhapessati, paravādena pavāressatī’’ti.
57PTS 3.42緬 3.34已對照

於是遊方者尼拘陀讓那些遊方者寂靜下來,然後對世尊這樣說:“尊者,我們是說苦行厭離者,以苦行厭離為核心,依著苦行厭離而住。尊者,苦行厭離如何才是圓滿的?如何是不圓滿的?”“尼拘陀,於此,苦行者他是裸行者(acelaka),行為無拘,舔手[而食],[被喚]“來吧,尊者”而不來,[被喚]“請住,尊者”而不住,不領受特地持來的[食物],不領受特為[他]而作的[食物],不領受邀請。他不從鍋口領受,不從盆口領受,不[領受]隔著門檻的、不[領受]隔著棍杖的、不[領受]隔著杵的[食物],不[領受]二人共食時[其中一人所施]的,不[領受]孕婦的,不[領受]哺乳婦的,不[領受]正與男子相處的婦人的,不[領受]募集共煮的,不[領受]有狗守候之處的,不[領受]蒼蠅成群飛集之處的;不[食]魚,不[食]肉,不飲谷酒,不[飲]花果酒,不飲糠水。他或是一家[乞食]者、一團[食]者,或是二家[乞食]者、二團[食]者,或是七家[乞食]者、七團[食]者;他以一施缽[之食]維生,以二施缽[之食]維生,以七施缽[之食]維生;他隔一日進一次食,隔二日進一次食,隔七日進一次食。他就這樣住於修習乃至半月一次的定期進食(pariyāyabhattabhojana)之行。他或以菜蔬為食,或以稷米為食,或以野生稻為食,或以皮屑為食,或以水藻為食,或以米糠為食,或以鍋巴為食,或以胡麻渣為食,或以草為食,或以牛糞為食;以林中的根果為食而維生,食自落之果。他也穿麻衣,也穿麻混織衣,也穿裹屍布衣,也穿糞掃衣,也穿樹皮衣,也穿羚羊皮,也穿羚羊皮條衣,也穿吉祥草衣,也穿樹皮纖維衣,也穿木片衣,也穿人發毯,也穿馬尾毛毯,也穿梟羽衣;他是拔除鬚髮者,住於拔除鬚髮之行;他是常立者,拒絕座位;他是蹲踞者,住於蹲踞精勤之行;他是臥刺者,在刺床上安置臥處;他也作木板臥,也作土地臥;他是一脅臥者,持[身]塵垢;他是露地住者,隨所敷[而住];他是食穢者,住於食穢之行;他是不飲者,住於不飲[冷水]之行;他住於以傍晚為第三次的入水之行。尼拘陀,你認為如何:既然如此,苦行厭離算是圓滿的呢,還是不圓滿的?”“尊者,既然如此,苦行厭離確實是圓滿的,並非不圓滿。”“尼拘陀,縱使是這樣圓滿的苦行厭離,我也說它有種種隨煩惱(upakkilesa)。”

57. Atha kho nigrodho paribbājako te paribbājake appasadde katvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mayaṃ kho, bhante, tapojigucchāvādā [tarojigucchaṃsārodā (ka.)] tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharāma. Kathaṃ santā nu kho, bhante, tapojigucchā paripuṇṇā hoti, kathaṃ aparipuṇṇā’’ti?
‘‘Idha, nigrodha, tapassī acelako hoti muttācāro, hatthāpalekhano [hatthāvalekhano (syā.)], na ehibhaddantiko, na tiṭṭhabhaddantiko, nābhihaṭaṃ, na uddissakataṃ, na nimantanaṃ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṃ, na daṇḍamantaraṃ, na musalamantaraṃ, na dvinnaṃ bhuñjamānānaṃ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī, na macchaṃ, na maṃsaṃ, na suraṃ, na merayaṃ, na thusodakaṃ pivati, so ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko, sattāgāriko vā hoti sattālopiko, ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti, sattahipi dattīhi yāpeti; ekāhikampi āhāraṃ āhāreti, dvīhikampi [dvāhikaṃpi (sī. syā.)] āhāraṃ āhāreti, sattāhikampi āhāraṃ āhāreti, iti evarūpaṃ addhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati. So sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti; vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojī. So sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṃsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinampi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, vāḷakambalampi dhāreti, ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti kesamassulocanānuyogamanuyutto, ubbhaṭṭhakopi [ubhaṭṭhakopi (syā.), ubbhaṭṭhikopi (ka.)] hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayikopi hoti kaṇṭakāpassaye seyyaṃ kappeti, phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti, ekapassayikopi hoti rajojalladharo, abbhokāsikopi hoti yathāsanthatiko, vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto, apānakopi hoti apānakattamanuyutto, sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati. Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā vā hoti aparipuṇṇā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā paripuṇṇā hoti, no aparipuṇṇā’’ti. ‘‘Evaṃ paripuṇṇāyapi kho ahaṃ, nigrodha, tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadāmī’’ti.
Upakkileso
58已對照

隨煩惱 “尊者,那麼世尊是怎樣說這樣圓滿的苦行厭離有種種隨煩惱的呢?”“尼拘陀,於此,苦行者受持苦行;他因那苦行而心生滿意、思願圓滿。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而心生滿意、思願圓滿者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱(upakkilesa)。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而稱揚自己、貶抑他人。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而稱揚自己、貶抑他人者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而陶醉、迷醉、陷入放逸。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而陶醉、迷醉、陷入放逸者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。

58. ‘‘Yathā kathaṃ pana, bhante, bhagavā evaṃ paripuṇṇāya tapojigucchāya anekavihite upakkilese vadatī’’ti? ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
59PTS 3.43緬 3.35已對照

“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,他因利養、恭敬、名聲而心生滿意、思願圓滿。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,又因利養、恭敬、名聲而心生滿意、思願圓滿者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,他因利養、恭敬、名聲而稱揚自己、貶抑他人。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,又因利養、恭敬、名聲而稱揚自己、貶抑他人者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,他因利養、恭敬、名聲而陶醉、迷醉、陷入放逸。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,又因利養、恭敬、名聲而陶醉、迷醉、陷入放逸者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati [madamāpajjati (syā.)]. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
59. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attamano hoti paripuṇṇasaṅkappo. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena attānukkaṃseti paraṃ vambheti. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena majjati mucchati pamādamāpajjati. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
60PTS 3.44緬 3.36已對照

“再者,尼拘陀,苦行者於諸食物作分別:‘這個我合意,這個我不合意。’凡他所不合意的,他懷著顧戀而舍;凡他所合意的,他則貪著、迷醉、沉溺,不見過患,無出離之慧而受用……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者為貪求利養、恭敬、名聲之故而受持苦行:‘諸王、諸王大臣、剎帝利、婆羅門、居士、外道們將恭敬我。’……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。

60. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca [yaṃ hi (sī. pī.)] khvassa nakkhamati, taṃ sāpekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ gadhito [gathito (sī. pī.)] mucchito ajjhāpanno anādīnavadassāvī anissaraṇapañño paribhuñjati…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
61已對照

“再者,尼拘陀,苦行者是貶斥某位沙門或婆羅門者:‘這個活命豐足者(sambahulājīva)算什麼?什麼都吃!這就是:根種子、莖種子、節種子、芽種子、以種子為種子的第五種;[他的]牙床簡直是霹靂之輪(asanivicakka dantakūṭa)[,無所不食];人們卻還憑“沙門”這名號[把他當作沙門]!’……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者看見某位沙門或婆羅門在諸家中受恭敬、受尊重、受敬重、受供養。看見後他這樣想:‘他們竟對這個活命豐足者在諸家中恭敬、尊重、敬重、供養;而對我這活命粗陋的苦行者,在諸家中卻不恭敬、不尊重、不敬重、不供養。’他便這樣在諸家中生起嫉與慳……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。

61. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā apasādetā [apasāretā (ka.)] hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo [bahulājīvo (sī. pī.)] sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garukariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa evaṃ hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu uppādetā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
62PTS 3.45已對照

“再者,尼拘陀,苦行者是坐於人視線所及之處者……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者顯示自己[的功德]而在諸家中游行:‘這也在我的苦行中,這也在我的苦行中。’……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者暗中做某件隱秘的事。被問‘這個你合意嗎’時,明明不合意,他卻說‘合意’;明明合意,他卻說‘不合意’。他這樣便成了故意說妄語者……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,當如來或如來弟子說法時,苦行者對那確實存在、應當認可的理趣卻不認可……乃至……尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。

62. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī āpāthakanisādī hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ idampi me tapasmi’nti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī kiñcideva paṭicchannaṃ sevati. So ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Iti so sampajānamusā bhāsitā hoti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ nānujānāti…pe… ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
63緬 3.37已對照

“再者,尼拘陀,苦行者是忿者、怨恨者。尼拘陀,凡苦行者是忿者、怨恨者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。“再者,尼拘陀,苦行者是覆蔑者(makkhī)、攀齊者(paḷāsī)……乃至……是嫉者、慳者……是諂者(saṭha)、誑者(māyāvī)……是頑固者、過慢者……是有惡欲者、落入諸惡欲支配者……是持邪見者、具邊執見者……是執取己見者、堅固執持者、難以舍遣者。尼拘陀,凡苦行者是執取己見者、堅固執持者、難以舍遣者——尼拘陀,這也是苦行者的隨煩惱。 “尼拘陀,你認為如何:這些於苦行厭離是隨煩惱呢,還是非隨煩惱?”“尊者,這些於苦行厭離確實是隨煩惱,並非非隨煩惱。尊者,而且有這樣的情形:於此某位苦行者可能具足所有這些隨煩惱;何況只具足其中一二呢?”

63. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī kodhano hoti upanāhī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī makkhī hoti paḷāsī [palāsī (sī. syā. pī.)] …pe… issukī hoti maccharī… saṭho hoti māyāvī… thaddho hoti atimānī… pāpiccho hoti pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… micchādiṭṭhiko hoti antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Ayampi kho, nigrodha, tapassino upakkileso hoti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadime tapojigucchā [tapojigucchāya (?)] upakkilesā vā anupakkilesā vā’’ti? ‘‘Addhā kho ime, bhante, tapojigucchā [tapojigucchāya (?)] upakkilesā [upakkilesā hoti (ka.)], no anupakkilesā. Ṭhānaṃ kho panetaṃ, bhante, vijjati yaṃ idhekacco tapassī sabbeheva imehi upakkilesehi samannāgato assa; ko pana vādo aññataraññatarenā’’ti.
Parisuddhapapaṭikappattakathā
64PTS 3.46已對照

得清淨外皮之說 “尼拘陀,於此,苦行者受持苦行;他並不因那苦行而心生滿意、思願圓滿。尼拘陀,凡苦行者受持苦行、不因那苦行而心生滿意、思願圓滿者——他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他並不因那苦行而稱揚自己、貶抑他人……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他並不因那苦行而陶醉、不迷醉、不陷入放逸……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。

64. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Yampi, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
65緬 3.38已對照

“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,卻不因利養、恭敬、名聲而心生滿意、思願圓滿……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,卻不因利養、恭敬、名聲而稱揚自己、貶抑他人……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者受持苦行;他因那苦行而生起利養、恭敬、名聲,卻不因利養、恭敬、名聲而陶醉、不迷醉、不陷入放逸……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。

‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
65. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attamano hoti na paripuṇṇasaṅkappo…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na attānukkaṃseti na paraṃ vambheti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tapaṃ samādiyati, so tena tapasā lābhasakkārasilokaṃ abhinibbatteti, so tena lābhasakkārasilokena na majjati na mucchati na pamādamāpajjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
66已對照

“再者,尼拘陀,苦行者於諸食物不作分別:‘這個我合意,這個我不合意。’凡他所不合意的,他不懷顧戀而舍;凡他所合意的,他不貪著、不迷醉、不沉溺,見其過患,以出離之慧而受用……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者不為貪求利養、恭敬、名聲之故而受持苦行:‘諸王、諸王大臣、剎帝利、婆羅門、居士、外道們將恭敬我。’……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。

66. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī bhojanesu na vodāsaṃ āpajjati – ‘idaṃ me khamati, idaṃ me nakkhamatī’ti. So yañca khvassa nakkhamati, taṃ anapekkho pajahati. Yaṃ panassa khamati, taṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na tapaṃ samādiyati lābhasakkārasilokanikantihetu – ‘sakkarissanti maṃ rājāno rājamahāmattā khattiyā brāhmaṇā gahapatikā titthiyā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
67PTS 3.47緬 3.39已對照

“再者,尼拘陀,苦行者不是貶斥某位沙門或婆羅門者:‘這個活命豐足者(sambahulājīva)算什麼?什麼都吃!這就是:根種子、莖種子、節種子、芽種子、以種子為種子的第五種;[他的]牙床簡直是霹靂之輪(asanivicakka dantakūṭa)[,無所不食];人們卻還憑“沙門”這名號[把他當作沙門]!’……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者看見某位沙門或婆羅門在諸家中受恭敬、受尊重、受敬重、受供養。看見後他並不這樣想:‘他們竟對這個活命豐足者在諸家中恭敬、尊重、敬重、供養;而對我這活命粗陋的苦行者,在諸家中卻不恭敬、不尊重、不敬重、不供養。’他便不這樣在諸家中生起嫉與慳……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。

67. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā nāpasādetā hoti – ‘kiṃ panāyaṃ sambahulājīvo sabbaṃ saṃbhakkheti. Seyyathidaṃ – mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījameva pañcamaṃ, asanivicakkaṃ dantakūṭaṃ, samaṇappavādenā’ti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī passati aññataraṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kulesu sakkariyamānaṃ garu kariyamānaṃ māniyamānaṃ pūjiyamānaṃ. Disvā tassa na evaṃ hoti – ‘imañhi nāma sambahulājīvaṃ kulesu sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti. Maṃ pana tapassiṃ lūkhājīviṃ kulesu na sakkaronti na garuṃ karonti na mānenti na pūjentī’ti, iti so issāmacchariyaṃ kulesu nuppādetā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
68已對照

“再者,尼拘陀,苦行者不是坐於人視線所及之處者……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者不顯示自己[的功德]而在諸家中游行:‘這也在我的苦行中,這也在我的苦行中。’……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者不做任何隱秘的事;被問‘這個你合意嗎’時,不合意便說‘不合意’,合意便說‘合意’。他這樣便不是故意說妄語者……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,當如來或如來弟子說法時,苦行者對那確實存在、應當認可的理趣就予以認可……乃至……他就這樣在這一點上是清淨的。

68. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na āpāthakanisādī hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na attānaṃ adassayamāno kulesu carati – ‘idampi me tapasmiṃ, idampi me tapasmi’nti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī na kañcideva paṭicchannaṃ sevati, so – ‘khamati te ida’nti puṭṭho samāno akkhamamānaṃ āha – ‘nakkhamatī’ti. Khamamānaṃ āha – ‘khamatī’ti. Iti so sampajānamusā na bhāsitā hoti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā dhammaṃ desentassa santaṃyeva pariyāyaṃ anuññeyyaṃ anujānāti…pe… evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
69PTS 3.48緬 3.40已對照

“再者,尼拘陀,苦行者是不忿者、不怨恨者。尼拘陀,凡苦行者是不忿者、不怨恨者——他就這樣在這一點上是清淨的。“再者,尼拘陀,苦行者是不覆者、不惱者……乃至……是不嫉者、不慳者……是不諂者、不誑者……是不頑固者、無過慢者……不是有惡欲者,不落入諸惡欲的支配……不是持邪見者,不具邊執見……不是執取己見者、不堅固執持、易於舍遣。尼拘陀,凡苦行者不是執取己見者、不堅固執持、易於舍遣者——他就這樣在這一點上是清淨的。 “尼拘陀,你認為如何:既然如此,苦行厭離算是清淨的呢,還是不清淨的?”“尊者,既然如此,苦行厭離確實是清淨的,並非不清淨;而且是得最上、得心材的。”“尼拘陀,苦行厭離並不因此便算得最上、得心材;不過是得外皮(papaṭikā)罷了。”

69. ‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī. Yampi, nigrodha, tapassī akkodhano hoti anupanāhī evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Puna caparaṃ, nigrodha, tapassī amakkhī hoti apaḷāsī…pe… anissukī hoti amaccharī… asaṭho hoti amāyāvī… atthaddho hoti anatimānī… na pāpiccho hoti na pāpikānaṃ icchānaṃ vasaṃ gato… na micchādiṭṭhiko hoti na antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato… na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Yampi, nigrodha, tapassī na sandiṭṭhiparāmāsī hoti na ādhānaggāhī suppaṭinissaggī. Evaṃ so tasmiṃ ṭhāne parisuddho hoti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho papaṭikappattā [pappaṭikapattā (ka.)] hotī’’ti.
Parisuddhatacappattakathā
70PTS 3.49已對照

得清淨樹皮之說

“尊者,那麼苦行厭離到什麼程度才算得最上、得心材呢?善哉,尊者,願世尊令我於苦行厭離得最上,令[我]得心材。”“尼拘陀,於此,苦行者是為四禁戒律儀所防護者(cātuyāmasaṃvarasaṃvuta)。尼拘陀,苦行者怎樣是為四禁戒律儀所防護者呢?尼拘陀,於此,苦行者不殺生,不令[他人]殺生,也不贊同殺生者;不取不與之物,不令[他人]取不與之物,也不贊同取不與之物者;不說妄語,不令[他人]說妄語,也不贊同說妄語者;不希求『所修得的』(bhāvita),不令[他人]希求,也不贊同希求者。尼拘陀,苦行者就這樣是為四禁戒律儀所防護者。

70. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti? Idha, nigrodha, tapassī na pāṇaṃ atipāteti [atipāpeti (ka. sī. pī. ka.)], na pāṇaṃ atipātayati, na pāṇamatipātayato samanuñño hoti. Na adinnaṃ ādiyati, na adinnaṃ ādiyāpeti, na adinnaṃ ādiyato samanuñño hoti. Na musā bhaṇati, na musā bhaṇāpeti, na musā bhaṇato samanuñño hoti. Na bhāvitamāsīsati [na bhāvitamāsiṃ sati (sī. syā. pī.)], na bhāvitamāsīsāpeti, na bhāvitamāsīsato samanuñño hoti. Evaṃ kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti.
已對照

“尼拘陀,苦行者既是為四禁戒律儀所防護者,這[以下所說的]便是他因苦行者之性[而有的增進]:他[將那戒]輾轉增上,不退還於在家的下劣[生活]。他親近僻靜的坐臥處(senāsana)——林野(arañña)、樹下、山嶽、峽谷、山洞、墳場、叢林、露地、草堆。他於食後從托缽處返回,結跏趺而坐,保持其身正直,使念現起於面前。他舍斷對世間的貪欲(abhijjhā),以離貪欲之心而住,使心從貪欲中淨化。舍斷瞋恚(byāpāda)與惱恨,以無瞋之心而住,懷著利益、悲憫一切眾生生命之心,使心從瞋恚與惱恨中淨化。舍斷昏沉睡眠(thinamiddha),離昏沉睡眠而住,有光明想,具念、正知,使心從昏沉睡眠中淨化。舍斷掉舉追悔(uddhaccakukkucca),不掉舉而住,內心寂靜,使心從掉舉追悔中淨化。舍斷疑(vicikicchā),度脫疑惑而住,對諸善法不再猶豫,使心從疑中淨化。

‘‘Yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ. So pacchābhattaṃ piṇḍapātappaṭikkanto nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti. Byāpādappadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādappadosā cittaṃ parisodheti. Thinamiddhaṃ [thīnamiddhaṃ (sī. syā. pī.)] pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti. Uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti. Vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
71PTS 3.50緬 3.41已對照

“他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、使慧羸弱的[五蓋]——之後,以與慈(mettā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣(vipula)、大(mahaggata)、無量(appamāṇa)、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。以與悲(karuṇā)俱的心……乃至……以與喜(muditā)俱的心……乃至……以與舍(upekkhā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。 “尼拘陀,你認為如何:既然如此,苦行厭離算是清淨的呢,還是不清淨的?”“尊者,既然如此,苦行厭離確實是清淨的,並非不清淨;而且是得最上、得心材的。”“尼拘陀,苦行厭離並不因此便算得最上、得心材;不過是得樹皮(taca)罷了。”

71. ‘‘So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho tacappattā hotī’’ti.
Parisuddhaphegguppattakathā
72PTS 3.51緬 3.42已對照

得清淨邊材之說 “尊者,那麼苦行厭離到什麼程度才算得最上、得心材呢?善哉,尊者,願世尊令我於苦行厭離得最上,令[我]得心材。”“尼拘陀,於此,苦行者是為四禁戒律儀所防護者。尼拘陀,苦行者怎樣是為四禁戒律儀所防護者呢……乃至……尼拘陀,苦行者既是為四禁戒律儀所防護者,這[以下所說的]便是他因苦行者之性[而有的增進]:他[將那戒]輾轉增上,不退還於在家的下劣[生活]。他親近僻靜的坐臥處……乃至……他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、使慧羸弱的[五蓋]——之後,以與慈俱的心……乃至……以與悲俱的心……乃至……以與喜俱的心……乃至……以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿[一切世間]而住。他憶念種種宿住,這就是:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十萬生,許多壞劫、許多成劫、許多成壞劫——‘我在那裡名叫某某,姓某某,容色如此,飲食如此,感受如此的苦樂,壽量如此;我從那裡死沒,又生於某處;在那裡我名叫某某,姓某某,容色如此,飲食如此,感受如此的苦樂,壽量如此;我從那裡死沒,便生到這裡。’他這樣帶著行相、帶著細節憶念種種宿住。 “尼拘陀,你認為如何:既然如此,苦行厭離算是清淨的呢,還是不清淨的?”“尊者,既然如此,苦行厭離確實是清淨的,並非不清淨;而且是得最上、得心材的。”“尼拘陀,苦行厭離並不因此便算得最上、得心材;不過是得邊材(pheggu)罷了。”

72. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ, tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti, no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti. ‘‘Na kho, nigrodha, ettāvatā tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca; api ca kho phegguppattā hotī’’ti.
Parisuddhaaggappattasārappattakathā
73PTS 3.52緬 3.43已對照

得清淨最上、得心材之說 “尊者,那麼苦行厭離到什麼程度才算得最上、得心材呢?善哉,尊者,願世尊令我於苦行厭離得最上,令[我]得心材。”“尼拘陀,於此,苦行者是為四禁戒律儀所防護者。尼拘陀,苦行者怎樣是為四禁戒律儀所防護者呢……乃至……尼拘陀,苦行者既是為四禁戒律儀所防護者,這[以下所說的]便是他因苦行者之性[而有的增進]:他[將那戒]輾轉增上,不退還於在家的下劣[生活]。他親近僻靜的坐臥處……乃至……他舍斷這五蓋——心的隨煩惱、使慧羸弱的[五蓋]——之後,以與慈俱的心……乃至……以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿[一切世間]而住。他憶念種種宿住,這就是:一生、二生、三生、四生、五生……乃至……他這樣帶著行相、帶著細節憶念種種宿住。他以清淨、超人的天眼(dibbacakkhu),見到眾生的死沒與投生,[見到他們]低劣、殊勝,美麗、醜陋,善趣、惡趣,了知眾生隨業而行:‘這些尊者眾生具足身惡行、具足語惡行、具足意惡行,誹謗諸聖者,是持邪見者、受持邪見業者;他們身壞命終之後,投生於苦界、惡趣、墮處、地獄。而這些尊者眾生具足身善行、具足語善行、具足意善行,不誹謗諸聖者,是持正見者、受持正見業者;他們身壞命終之後,投生於善趣、天界。’他這樣以清淨、超人的天眼,見到眾生的死沒與投生,[見到他們]低劣、殊勝,美麗、醜陋,善趣、惡趣,了知眾生隨業而行。“尼拘陀,你認為如何:既然如此,苦行厭離算是清淨的呢,還是不清淨的?”“尊者,既然如此,苦行厭離確實是清淨的,並非不清淨;而且是得最上、得心材的。”

73. ‘‘Kittāvatā pana, bhante, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca? Sādhu me, bhante, bhagavā tapojigucchāya aggaññeva pāpetu, sāraññeva pāpetū’’ti. ‘‘Idha, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti. Kathañca, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti…pe… yato kho, nigrodha, tapassī cātuyāmasaṃvarasaṃvuto hoti, aduṃ cassa hoti tapassitāya. So abhiharati no hīnāyāvattati. So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati…pe… so ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe mettāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo…pe… iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti – ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāti.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha, yadi evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā vā hoti aparisuddhā vā’’ti? ‘‘Addhā kho, bhante, evaṃ sante tapojigucchā parisuddhā hoti no aparisuddhā, aggappattā ca sārappattā cā’’ti.
74已對照

“尼拘陀,到這個程度,苦行厭離才算得最上、得心材。尼拘陀,因此,你先前對我所說的——‘尊者,世尊的那個法叫什麼?世尊以它教導弟子,而被世尊所教導的弟子們得了安慰,承認[已成就]那作為最上依止的根本梵行’——尼拘陀,那個處所[即我用以教導弟子之法]比這更上(uttaritara)、更殊勝(paṇītatara);我以它教導弟子,而被我所教導的弟子們得了安慰,承認[已成就]那作為最上依止的根本梵行。”這樣說時,那些遊方者喧譁起來,發出高聲、大聲:“我們連同我們的師承,在這裡都迷失了!我們不知道還有比這更上的了。”

74. ‘‘Ettāvatā kho, nigrodha, tapojigucchā aggappattā ca hoti sārappattā ca. Iti kho, nigrodha [iti nigrodha (syā.)], yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘ko nāma so, bhante, bhagavato dhammo, yena bhagavā sāvake vineti, yena bhagavatā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’nti. Iti kho taṃ, nigrodha, ṭhānaṃ uttaritarañca paṇītatarañca, yenāhaṃ sāvake vinemi, yena mayā sāvakā vinītā assāsappattā paṭijānanti ajjhāsayaṃ ādibrahmacariya’’nti.
Evaṃ vutte, te paribbājakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘ettha mayaṃ anassāma sācariyakā, na mayaṃ ito bhiyyo uttaritaraṃ pajānāmā’’ti.
Nigrodhassa pajjhāyanaṃ
75PTS 3.53緬 3.44已對照

尼拘陀的沉鬱 當散陀那居士知道“這些外道遊方者如今一味地想聽聞世尊之所說,傾耳而聽,起了求知之心”時,便對遊方者尼拘陀這樣說:“尼拘陀尊者,你先前對我所說的——‘居士,你可知道,沙門喬達摩與誰交談?與誰展開論議?與誰較量慧的明辨?沙門喬達摩的慧已在空閒處中喪失了;沙門喬達摩不能入於會眾,不堪與人交談;他只親近邊遠之處;就像一頭獨眼的母牛隻沿著邊緣走動、只親近邊遠之處。同樣地,沙門喬達摩的慧也已在空閒處中喪失了;沙門喬達摩不能入於會眾,不堪與人交談;他只親近邊遠之處。居士,來吧!倘若沙門喬達摩來到這會眾中,我們只用一個問題就能使他沮喪;我想,我們簡直能像捆一隻空瓶那樣把他圍困住。’尊者,這位阿羅漢、正等正覺者的世尊如今已來到此處了;那就請讓他不能入於會眾吧,請讓他成為那沿邊緣走動的獨眼母牛吧,請只用一個問題就使他沮喪吧,請像捆一隻空瓶那樣把他圍困住吧。”這樣說時,遊方者尼拘陀默然、神情沮喪、垂肩、低頭、沉鬱而無言以對地坐著。

75. Yadā aññāsi sandhāno gahapati – ‘‘aññadatthu kho dānime aññatitthiyā paribbājakā bhagavato bhāsitaṃ sussūsanti, sotaṃ odahanti, aññācittaṃ upaṭṭhāpentī’’ti. Atha [atha naṃ (ka.)] nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘iti kho, bhante nigrodha, yaṃ maṃ tvaṃ avacāsi – ‘yagghe, gahapati, jāneyyāsi, kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati, kena sākacchaṃ samāpajjati, kena paññāveyyattiyaṃ samāpajjati, suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya, so antamantāneva sevati; seyyathāpi nāma gokāṇā pariyantacārinī antamantāneva sevati. Evameva suññāgārahatā samaṇassa gotamassa paññā, aparisāvacaro samaṇo gotamo nālaṃ sallāpāya; so antamantāneva sevati; iṅgha, gahapati, samaṇo gotamo imaṃ parisaṃ āgaccheyya, ekapañheneva naṃ saṃsādeyyāma, tucchakumbhīva naṃ maññe orodheyyāmā’ti. Ayaṃ kho so, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho idhānuppatto, aparisāvacaraṃ pana naṃ karotha, gokāṇaṃ pariyantacāriniṃ karotha, ekapañheneva naṃ saṃsādetha, tucchakumbhīva naṃ orodhethā’’ti. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi.
76PTS 3.54緬 3.45已對照

於是世尊知道遊方者尼拘陀默然、神情沮喪、垂肩、低頭、沉鬱而無言以對,便對遊方者尼拘陀這樣說:“尼拘陀,你果真說過這話嗎?”“尊者,我確實說過這話,[那是]如愚者、如痴者、如不善者[所說]。”“尼拘陀,你認為如何:你可曾聽年長、年老的遊方者、諸師與師之師們這樣說過——‘過去世那些阿羅漢、正等正覺者的世尊們,是聚集、集會時喧譁著、發出高聲、大聲,從事種種畜生論而住的嗎?這就是:國王論、盜賊論……乃至……如此有無論——就像你如今連同你的師承一樣?還是說,那些世尊們是親近林野、叢林中僻遠的坐臥處,[那些坐臥處]寂靜、無喧囂、離人風、隱於人、宜於宴默——就像我如今這樣?’” “尊者,我曾聽聞此事。我曾聽年長、年老的遊方者、諸師與師之師們這樣說——‘過去世那些阿羅漢、正等正覺者的世尊們,並不是聚集、集會時喧譁著、發出高聲、大聲,從事種種畜生論而住的。這就是:國王論、盜賊論……乃至……如此有無論——像我如今連同我的師承這樣。那些世尊們是親近林野、叢林中僻遠的坐臥處,[那些坐臥處]寂靜、無喧囂、離人風、隱於人、宜於宴默——就像世尊如今這樣。’” “尼拘陀,你是有智之人、又是長者,你難道不曾這樣想過嗎——‘那位世尊是覺者,為[令人]覺而說法;那位世尊是已調伏者,為[令人]調伏而說法;那位世尊是寂靜者,為[令人]寂靜而說法;那位世尊是已度者,為[令人]度而說法;那位世尊是已般涅槃者,為[令人]般涅槃而說法。’”

76. Atha kho bhagavā nigrodhaṃ paribbājakaṃ tuṇhībhūtaṃ maṅkubhūtaṃ pattakkhandhaṃ adhomukhaṃ pajjhāyantaṃ appaṭibhānaṃ viditvā nigrodhaṃ paribbājakaṃ etadavoca – ‘‘saccaṃ kira, nigrodha, bhāsitā te esā vācā’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhante, bhāsitā me esā vācā, yathābālena yathāmūḷhena yathāakusalenā’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, nigrodha. Kinti te sutaṃ paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, evaṃ su te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā. Seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako. Udāhu, evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpāhaṃ etarahī’ti.
‘‘Sutaṃ metaṃ, bhante. Paribbājakānaṃ vuḍḍhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘ye te ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, na evaṃ su [nāssu (sī. pī.)] te bhagavanto saṃgamma samāgamma unnādino uccāsaddamahāsaddā anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ anuyuttā viharanti. Seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… itibhavābhavakathaṃ iti vā, seyyathāpāhaṃ etarahi sācariyako. Evaṃ su te bhagavanto araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevanti appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni, seyyathāpi bhagavā etarahī’’’ti.
‘‘Tassa te, nigrodha, viññussa sato mahallakassa na etadahosi – ‘buddho so bhagavā bodhāya dhammaṃ deseti, danto so bhagavā damathāya dhammaṃ deseti, santo so bhagavā samathāya dhammaṃ deseti, tiṇṇo so bhagavā taraṇāya dhammaṃ deseti, parinibbuto so bhagavā parinibbānāya dhammaṃ desetī’’’ti?
Brahmacariyapariyosānasacchikiriyā
77PTS 3.56緬 3.46已對照

梵行終點之作證 這樣說時,遊方者尼拘陀對世尊這樣說:“尊者,罪過戰勝了我,如愚者、如痴者、如不善者——我竟這樣對世尊說話。尊者,願世尊接受我的罪過為罪過,以便在將來防護。”“確實,尼拘陀,罪過戰勝了你,如愚者、如痴者、如不善者——你竟這樣對我說話。但是,尼拘陀,由於你見罪過為罪過而如法悔改,我們接受你的悔過。尼拘陀,凡是見罪過為罪過而如法悔改、於將來防護者,這在聖者之律中就是增長。 “尼拘陀,而我是這樣說的——‘讓一位有智之人前來,[他]不諂、不誑、心性正直,我教導[他],我為[他]說法。他若照所教導的那樣行道,那麼善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的——他將就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點,歷時七年。尼拘陀,且不說七年。‘讓一位有智之人前來,[他]不諂、不誑、心性正直,我教導[他],我為[他]說法。他若照所教導的那樣行道,那麼善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的——他將就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點,歷時六年。五年……四年……三年……二年……一年。尼拘陀,且不說一年。‘讓一位有智之人前來,[他]不諂、不誑、心性正直,我教導[他],我為[他]說法。他若照所教導的那樣行道,那麼善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的——他將就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點,歷時七個月。尼拘陀,且不說七個月……六個月……五個月……四個月……三個月……二個月……一個月……半個月。尼拘陀,且不說半個月。‘讓一位有智之人前來,[他]不諂、不誑、心性正直,我教導[他],我為[他]說法。他若照所教導的那樣行道,那麼善男子們正是為此而正確地從家出家、成為無家者的——他將就在現法中自己以證智證知、成就並住於那無上的梵行終點,歷時七天。’

77. Evaṃ vutte, nigrodho paribbājako bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yvāhaṃ evaṃ bhagavantaṃ avacāsiṃ. Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti. ‘‘Taggha tvaṃ [taṃ (sī. syā. pī.)], nigrodha, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yo maṃ tvaṃ evaṃ avacāsi. Yato ca kho tvaṃ, nigrodha, accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi, taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma. Vuddhi hesā, nigrodha, ariyassa vinaye, yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjati. Ahaṃ kho pana, nigrodha, evaṃ vadāmi –
‘Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā [yathānusiṭṭhaṃ (?)] paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattavassāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta vassāni. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati cha vassāni. Pañca vassāni… cattāri vassāni… tīṇi vassāni… dve vassāni… ekaṃ vassaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, ekaṃ vassaṃ. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati satta māsāni. Tiṭṭhantu, nigrodha, satta māsāni… cha māsāni… pañca māsāni … cattāri māsāni… tīṇi māsāni… dve māsāni… ekaṃ māsaṃ… aḍḍhamāsaṃ. Tiṭṭhatu, nigrodha, aḍḍhamāso. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṃ dhammaṃ desemi. Yathānusiṭṭhaṃ tathā paṭipajjamāno, yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti, tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissati sattāhaṃ’.
Paribbājakānaṃ pajjhāyanaṃ
78PTS 3.57緬 3.47已對照

諸遊方者的沉鬱 “尼拘陀,你或許會這樣想:‘沙門喬達摩是想要弟子才這樣說的。’尼拘陀,不應這樣看。誰是你們的師,就讓他仍是你們的師。尼拘陀,你或許會這樣想:‘沙門喬達摩是想使我們脫離誦本(uddesa)才這樣說的。’尼拘陀,不應這樣看。什麼是你們的誦本,就讓它仍是你們的誦本。尼拘陀,你或許會這樣想:‘沙門喬達摩是想使我們脫離活命(ājīva)才這樣說的。’尼拘陀,不應這樣看。什麼是你們的活命,就讓它仍是你們的活命。尼拘陀,你或許會這樣想:‘凡我們連同師承所有的、不善而被稱為不善的諸法,沙門喬達摩是想把我們安立於其中才這樣說的。’尼拘陀,不應這樣看。你們那些法,就讓它們仍是不善的,也仍是你們連同師承所稱為不善的。尼拘陀,你或許會這樣想:‘凡我們連同師承所有的、善而被稱為善的諸法,沙門喬達摩是想使我們離開它們才這樣說的。’尼拘陀,不應這樣看。你們那些法,就讓它們仍是善的,也仍是你們連同師承所稱為善的。尼拘陀,我這樣說,既不是想要弟子,也不是想使你們脫離誦本,也不是想使你們脫離活命,也不是想把你們安立於那些你們連同師承所有的、不善而被稱為不善的諸法,也不是想使你們離開那些你們連同師承所有的、善而被稱為善的諸法。尼拘陀,然而確實有一些不善法未曾斷除,是雜染的、導致再有的、有熱惱的、有苦異熟的、招致未來生老死的,我為斷除這些法而說法。你們若如此行道,雜染諸法將被斷除,淨白諸法將增長,你們將就在現法中自己以證智證知、成就並住于慧的圓滿與廣大。”

78. ‘‘Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘antevāsikamyatā no samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo [te (sī. syā.)] ācariyo, so eva vo ācariyo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘uddesā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo uddeso so eva vo uddeso hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ājīvā no cāvetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Yo eva vo ājīvo, so eva vo ājīvo hotu. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Akusalā ceva vo te dhammā [vodhammā (ka.), te dhammā (syā.)] hontu akusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Siyā kho pana te, nigrodha, evamassa – ‘ye no dhammā kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo samaṇo gotamo evamāhā’ti. Na kho panetaṃ, nigrodha, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Kusalā ceva vo te dhammā hontu kusalasaṅkhātā ca sācariyakānaṃ. Iti khvāhaṃ, nigrodha, neva antevāsikamyatā evaṃ vadāmi, napi uddesā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ājīvā cāvetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā [napi ye kho dhammā (sī.), napi ye te dhammā (syā.), napi ye ca vo dhammā (ka.)] akusalā akusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tesu patiṭṭhāpetukāmo evaṃ vadāmi, napi ye vo dhammā [napi ye kho dhammā (sī.), napi ye te dhammā (syā.), napi ye ca vo dhammā (ka.)] kusalā kusalasaṅkhātā sācariyakānaṃ, tehi vivecetukāmo evaṃ vadāmi. Santi ca kho, nigrodha, akusalā dhammā appahīnā saṃkilesikā ponobbhavikā [ponobhavikā (ka.)] sadarā [saddarā (pī. ka.), sadarathā (syā. ka.)] dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā, yesāhaṃ pahānāya dhammaṃ desemi. Yathāpaṭipannānaṃ vo saṃkilesikā dhammā pahīyissanti, vodānīyā dhammā abhivaḍḍhissanti, paññāpāripūriṃ vepullattañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’’ti.
79已對照

這樣說時,那些遊方者默然、神情沮喪、垂肩、低頭、沉鬱而無言以對地坐著,就像心被魔所纏縛一般。於是世尊這樣想:“這些愚痴人全都被波旬(Pāpimā)所觸。以至於連一個人也不會這樣想——‘來吧,我們哪怕只為求知,也在沙門喬達摩座下修梵行吧;七天又算得了什麼呢?’”於是世尊在優曇婆羅的遊方者園作了獅子吼(sīhanāda),騰空而起,現身於靈鷲山上。而散陀那居士當即便進入了王舍城。 第二《優曇婆羅經》完。

79. Evaṃ vutte, te paribbājakā tuṇhībhūtā maṅkubhūtā pattakkhandhā adhomukhā pajjhāyantā appaṭibhānā nisīdiṃsu yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittā. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘sabbe pime moghapurisā phuṭṭhā pāpimatā. Yatra hi nāma ekassapi na evaṃ bhavissati – ‘handa mayaṃ aññāṇatthampi samaṇe gotame brahmacariyaṃ carāma, kiṃ karissati sattāho’’’ti? Atha kho bhagavā udumbarikāya paribbājakārāme sīhanādaṃ naditvā vehāsaṃ abbhuggantvā gijjhakūṭe pabbate paccupaṭṭhāsi [paccuṭṭhāsi (sī. syā. pī.)]. Sandhāno pana gahapati tāvadeva rājagahaṃ pāvisīti.
Udumbarikasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ.