快樂巴利palinanda.cc

長部第19經 · 大典尊經 Mahāgovindasuttaṃ

本經目錄八種如實讚歎

293PTS 2.220緬 2.178已對照

六、大典尊經(Mahāgovindasutta) 如是我聞:一時,世尊住在王舍城的靈鷲山(Gijjhakūṭa)。那時,乾闥婆子五髻(Pañcasikha gandhabbaputta)於夜將盡時,容色殊勝,遍照整座靈鷲山,來到世尊之處;到了之後,禮敬世尊,站在一旁。站在一旁的乾闥婆子五髻對世尊這樣說:“尊者,凡是我在三十三天諸天面前當面聽聞、當面領受的,我要稟告世尊。”世尊說:“五髻,你告訴我吧。”

293. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho pañcasikho gandhabbaputto abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ gijjhakūṭaṃ pabbataṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Ekamantaṃ ṭhito kho pañcasikho gandhabbaputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘yaṃ kho me, bhante, devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ, ārocemi taṃ bhagavato’’ti. ‘‘Ārocehi me tvaṃ, pañcasikhā’’ti bhagavā avoca.
Devasabhā
294PTS 2.221緬 2.179已對照

天眾之會 “尊者,在前些日子、更前的日子,在自恣的十五日布薩日、圓滿的滿月之夜,三十三天的一切諸天都在善法堂(Sudhammā sabhā)中集坐會合,廣大的天眾也四面圍坐,四大王也各在四方就座:在東方,持國(Dhataraṭṭha)大王面向西而坐,以諸天在前;在南方,增長(Virūḷhaka)大王面向北而坐,以諸天在前;在西方,廣目(Virūpakkha)大王面向東而坐,以諸天在前;在北方,毗沙門(Vessavaṇa)大王面向南而坐,以諸天在前。尊者,當三十三天的一切諸天在善法堂中集坐會合、廣大的天眾四面圍坐、四大王各在四方就座時,這是他們的座位;然後才是我們的座位。尊者,那些在世尊[座下]行了梵行、新近往生三十三天眾中的諸天,他們以容色與名聲勝過其他諸天。尊者,因此三十三天的諸天心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅:‘諸位,天眾果然增滿,阿修羅眾卻在減少!’

294. ‘‘Purimāni, bhante, divasāni purimatarāni tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā kevalakappā ca devā tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ sannisinnā honti sannipatitā; mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti, cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti; puratthimāya disāya dhataraṭṭho mahārājā pacchimābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā; dakkhiṇāya disāya virūḷhako mahārājā uttarābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā; pacchimāya disāya virūpakkho mahārājā puratthābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā; uttarāya disāya vessavaṇo mahārājā dakkhiṇābhimukho nisinno hoti deve purakkhatvā. Yadā bhante, kevalakappā ca devā tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ sannisinnā honti sannipatitā, mahatī ca dibbaparisā samantato nisinnā honti, cattāro ca mahārājāno catuddisā nisinnā honti, idaṃ nesaṃ hoti āsanasmiṃ; atha pacchā amhākaṃ āsanaṃ hoti.
‘‘Ye te, bhante, devā bhagavati brahmacariyaṃ caritvā adhunūpapannā tāvatiṃsakāyaṃ, te aññe deve atirocanti vaṇṇena ceva yasasā ca. Tena sudaṃ, bhante, devā tāvatiṃsā attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā; ‘dibbā vata, bho, kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’ti.
295PTS 2.222已對照

“尊者,那時諸天之主帝釋(Sakka devānaminda)知道三十三天諸天的淨悅,便以這些偈隨喜—— “諸位,三十三天連同帝釋實在歡喜, 禮敬如來與法的善妙性。 見到新生的諸天有容色、有名聲, 在善逝[座下]行了梵行而來到此處。 他們以容色、名聲與壽量勝過其他[諸天], 是廣慧者的弟子,在此已達殊勝。 三十三天連同帝釋見此而歡喜, 禮敬如來與法的善妙性。” “尊者,因此三十三天的諸天更加心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅:‘諸位,天眾果然增滿,阿修羅眾卻在減少!’”

295. ‘‘Atha kho, bhante, sakko devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sampasādaṃ viditvā imāhi gāthāhi anumodi –
‘Modanti vata bho devā, tāvatiṃsā sahindakā;
Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammataṃ.
Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine;
Sugatasmiṃ brahmacariyaṃ, caritvāna idhāgate.
Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā;
Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha.
Idaṃ disvāna nandanti, tāvatiṃsā sahindakā;
Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammata’nti.
‘‘Tena sudaṃ, bhante, devā tāvatiṃsā bhiyyoso mattāya attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā; ‘dibbā vata, bho, kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’’’ti.
Aṭṭha yathābhuccavaṇṇā
296PTS 2.223緬 2.180已對照

八種如實讚歎 “尊者,那時諸天之主帝釋知道三十三天諸天的淨悅,便告訴三十三天諸天:‘諸位賢者,你們想聽那位世尊的八種如實讚歎(aṭṭha yathābhuccā vaṇṇā)嗎?’‘賢者,我們想聽那位世尊的八種如實讚歎。’尊者,於是諸天之主帝釋向三十三天諸天宣說了世尊的八種如實讚歎—— ‘諸位三十三天賢者,你們認為如何?那位世尊為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂而行道,[其行道]是何等[廣大]啊!像這樣為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂而行道、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。 ‘而法是那位世尊所善說的,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。像這樣宣說引導之法、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。 ‘而“這是善”為那位世尊所善施設,“這是不善”[亦]善施設;“這是有罪的,這是無罪的;這是應親近的,這是不應親近的;這是低劣的,這是殊勝的;這是有黑白對分的”[亦]善施設。像這樣施設善、不善,有罪、無罪,應親近、不應親近,低劣、殊勝,有黑白對分諸法、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。 ‘而那位世尊為弟子們善施設了導向涅槃之道,涅槃與道相合。譬如恆河(Gaṅgā)水與耶牟那(Yamunā)河水相合、相會;同樣地,那位世尊為弟子們善施設的導向涅槃之道,涅槃與道也相合。像這樣施設導向涅槃之道、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。 ‘而那位世尊的利養已成就,名聲已成就,我想連剎帝利們也滿懷愛重而住;然而那位世尊進食是離驕慢的。像這樣離驕慢而進食、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。 ‘而那位世尊已得同伴——即諸正行道的有學與諸已盡漏、已住[梵行]者;[然而]世尊摒除他們,專修獨一之樂而住。像這樣專修獨一之樂、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。 ‘而那位世尊怎麼說就怎麼做,怎麼做就怎麼說;如是,怎麼說就怎麼做,怎麼做就怎麼說。像這樣法隨法行、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。 ‘而那位世尊已度疑惑、離了猶豫,以初梵行[即聖道]圓滿了意向。像這樣已度疑惑、離了猶豫、以初梵行[即聖道]圓滿意向、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。’

296. ‘‘Atha kho, bhante, sakko devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sampasādaṃ viditvā deve tāvatiṃse āmantesi – ‘iccheyyātha no tumhe, mārisā, tassa bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sotu’nti? ‘Icchāma mayaṃ, mārisa, tassa bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sotu’nti. Atha kho, bhante, sakko devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi – ‘taṃ kiṃ maññanti, bhonto devā tāvatiṃsā? Yāvañca so bhagavā bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Evaṃ bahujanahitāya paṭipannaṃ bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
‘‘Svākkhāto kho pana tena bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhi. Evaṃ opaneyyikassa dhammassa desetāraṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
‘‘Idaṃ kusalanti kho pana tena bhagavatā supaññattaṃ, idaṃ akusalanti supaññattaṃ. Idaṃ sāvajjaṃ idaṃ anavajjaṃ, idaṃ sevitabbaṃ idaṃ na sevitabbaṃ, idaṃ hīnaṃ idaṃ paṇītaṃ, idaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāganti supaññattaṃ. Evaṃ kusalākusalasāvajjānavajjasevitabbāsevitabbahīna-paṇītakaṇhasukkasappaṭibhāgānaṃ dhammānaṃ paññapetāraṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
‘‘Supaññattā kho pana tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā, saṃsandati nibbānañca paṭipadā ca. Seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saṃsandati sameti, evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā, saṃsandati nibbānañca paṭipadā ca. Evaṃ nibbānagāminiyā paṭipadāya paññapetāraṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
‘‘Abhinipphanno [abhinippanno (pī. ka.)] kho pana tassa bhagavato lābho abhinipphanno siloko, yāva maññe khattiyā sampiyāyamānarūpā viharanti, vigatamado kho pana so bhagavā āhāraṃ āhāreti. Evaṃ vigatamadaṃ āhāraṃ āharayamānaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
‘‘Laddhasahāyo kho pana so bhagavā sekhānañceva paṭipannānaṃ khīṇāsavānañca vusitavataṃ. Te bhagavā apanujja ekārāmataṃ anuyutto viharati. Evaṃ ekārāmataṃ anuyuttaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
‘‘Yathāvādī kho pana so bhagavā tathākārī, yathākārī tathāvādī, iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī. Evaṃ dhammānudhammappaṭipannaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
‘‘Tiṇṇavicikiccho kho pana so bhagavā vigatakathaṃkatho pariyositasaṅkappo ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ. Evaṃ tiṇṇavicikicchaṃ vigatakathaṃkathaṃ pariyositasaṅkappaṃ ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā’ti.
297已對照

“尊者,諸天之主帝釋就這樣向三十三天諸天宣說了世尊的八種如實讚歎。尊者,三十三天諸天聽聞世尊的八種如實讚歎,因此更加心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅。尊者,那時其中有些天這樣說:‘諸位賢者,若有四位正等正覺者出現於世,如那位世尊那樣說法,那該多好啊!那將是為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂。’有些天這樣說:‘諸位賢者,四位正等正覺者且置;諸位賢者,若有三位正等正覺者出現於世,如那位世尊那樣說法,那該多好啊!那將是為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂。’有些天這樣說:‘諸位賢者,三位正等正覺者且置;諸位賢者,若有兩位正等正覺者出現於世,如那位世尊那樣說法,那該多好啊!那將是為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂。’

297. ‘‘Ime kho, bhante, sakko devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi. Tena sudaṃ, bhante, devā tāvatiṃsā bhiyyoso mattāya attamanā honti pamuditā pītisomanassajātā bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sutvā. Tatra, bhante, ekacce devā evamāhaṃsu – ‘aho vata, mārisā, cattāro sammāsambuddhā loke uppajjeyyuṃ dhammañca deseyyuṃ yathariva bhagavā. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Ekacce devā evamāhaṃsu – ‘tiṭṭhantu, mārisā, cattāro sammāsambuddhā, aho vata, mārisā, tayo sammāsambuddhā loke uppajjeyyuṃ dhammañca deseyyuṃ yathariva bhagavā. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Ekacce devā evamāhaṃsu – ‘tiṭṭhantu, mārisā, tayo sammāsambuddhā, aho vata, mārisā, dve sammāsambuddhā loke uppajjeyyuṃ dhammañca deseyyuṃ yathariva bhagavā. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti.
298PTS 2.225緬 2.182已對照

“尊者,如是說時,諸天之主帝釋對三十三天諸天這樣說:‘諸位賢者,這是不可能、沒有機會的——於一個世界中,有兩位阿羅漢、正等正覺者不前不後地出現,這是沒有可能的。諸位賢者,願那位世尊少病少惱、長久住世!那將是為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂。’尊者,那時,三十三天諸天為之在善法堂中集坐會合的那件事,他們思量了那件事、商議了那件事之後,四大王於那件事上便是受教之言者;四大王於那件事上也便是受隨教之言者,各各住立於自己的座位上,未曾離去——

298. ‘‘Evaṃ vutte, bhante, sakko devānamindo deve tāvatiṃse etadavoca – ‘aṭṭhānaṃ kho etaṃ, mārisā, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Aho vata, mārisā, so bhagavā appābādho appātaṅko ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya. Tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’nti. Atha kho, bhante, yenatthena devā tāvatiṃsā sudhammāyaṃ sabhāyaṃ sannisinnā honti sannipatitā, taṃ atthaṃ cintayitvā taṃ atthaṃ mantayitvā vuttavacanāpi taṃ cattāro mahārājāno tasmiṃ atthe honti. Paccānusiṭṭhavacanāpi taṃ cattāro mahārājāno tasmiṃ atthe honti, sakesu sakesu āsanesu ṭhitā avipakkantā.
已對照

“諸王受了教言,領受了教誡,

Te vuttavākyā rājāno, paṭiggayhānusāsaniṃ;
已對照

心意明淨、寂靜,住立於自己的座位上。”

Vippasannamanā santā, aṭṭhaṃsu samhi āsaneti.
299已對照

“尊者,那時北方生起了廣大的光,顯現了光明,超過了諸天的天威力。尊者,那時諸天之主帝釋告訴三十三天諸天:‘諸位賢者,正如所見的這些相——生起廣大的光、顯現光明——梵天將要顯現。這正是梵天顯現的前相,即:生起光、顯現光明。 “正如所見的諸相,梵天將要顯現; 這是梵天之相:廣大的光明。”

299. ‘‘Atha kho, bhante, uttarāya disāya uḷāro āloko sañjāyi, obhāso pāturahosi atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Atha kho, bhante, sakko devānamindo deve tāvatiṃse āmantesi – ‘yathā kho, mārisā, nimittāni dissanti, uḷāro āloko sañjāyati, obhāso pātubhavati, brahmā pātubhavissati; brahmuno hetaṃ pubbanimittaṃ pātubhāvāya, yadidaṃ āloko sañjāyati obhāso pātubhavatīti.
‘Yathā nimittā dissanti, brahmā pātubhavissati;
Brahmuno hetaṃ nimittaṃ, obhāso vipulo mahā’ti.
Sanaṅkumārakathā
300PTS 2.226緬 2.183已對照

常童子之說 “尊者,於是三十三天諸天各自坐在自己的座位上:‘我們要了知這光明,將是什麼果報,作證之後才走。’四大王也各自坐在自己的座位上:‘我們要了知這光明,將是什麼果報,作證之後才走。’三十三天諸天聽了這[話],成為一心:‘我們要了知這光明,將是什麼果報,作證之後才走。’ “尊者,每當常童子(Sanaṅkumāra)梵天向三十三天諸天顯現時,他都是化作粗大的自體而顯現。尊者,梵天本來的容色是三十三天諸天的眼路所不能及的。尊者,每當常童子梵天向三十三天諸天顯現時,他以容色與名聲勝過其他諸天。尊者,猶如金像勝過人像;同樣地,尊者,每當常童子梵天向三十三天諸天顯現時,他以容色與名聲勝過其他諸天。尊者,每當常童子梵天向三十三天諸天顯現時,那會眾中沒有一位天禮敬他、起身相迎或以座相請,全都默然、合掌結跏趺而坐:‘常童子梵天此刻想要哪一位天的座位,他就將坐在那位天的座位上。’ “尊者,常童子梵天坐在哪一位天的座位上,那位天便獲得廣大的欣悅,那位天便獲得廣大的喜悅。尊者,猶如已灌頂的剎帝利王剛受王位的灌頂,便獲得廣大的欣悅、廣大的喜悅;同樣地,尊者,常童子梵天坐在哪一位天的座位上,那位天便獲得廣大的欣悅、廣大的喜悅。尊者,那時常童子梵天知道三十三天諸天的淨悅,便隱沒[身形],以這些偈隨喜—— “諸位,三十三天連同帝釋實在歡喜, 禮敬如來與法的善妙性。 見到新生的諸天有容色、有名聲, 在善逝[座下]行了梵行而來到此處。 他們以容色、名聲與壽量勝過其他[諸天], 是廣慧者的弟子,在此已達殊勝。 三十三天連同帝釋見此而歡喜, 禮敬如來與法的善妙性。”

300. ‘‘Atha kho, bhante, devā tāvatiṃsā yathāsakesu āsanesu nisīdiṃsu – ‘obhāsametaṃ ñassāma, yaṃvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṃ gamissāmā’ti. Cattāropi mahārājāno yathāsakesu āsanesu nisīdiṃsu – ‘obhāsametaṃ ñassāma, yaṃvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṃ gamissāmā’ti. Idaṃ sutvā devā tāvatiṃsā ekaggā samāpajjiṃsu – ‘obhāsametaṃ ñassāma, yaṃvipāko bhavissati, sacchikatvāva naṃ gamissāmā’ti.
‘‘Yadā, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati, oḷārikaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā pātubhavati. Yo kho pana, bhante, brahmuno pakativaṇṇo, anabhisambhavanīyo so devānaṃ tāvatiṃsānaṃ cakkhupathasmiṃ. Yadā, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati, so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Seyyathāpi, bhante, sovaṇṇo viggaho mānusaṃ viggahaṃ atirocati, evameva kho, bhante, yadā brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati, so aññe deve atirocati vaṇṇena ceva yasasā ca. Yadā, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pātubhavati, na tassaṃ parisāyaṃ koci devo abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti. Sabbeva tuṇhībhūtā pañjalikā pallaṅkena nisīdanti – ‘yassadāni devassa pallaṅkaṃ icchissati brahmā sanaṅkumāro, tassa devassa pallaṅke nisīdissatī’ti. Yassa kho pana, bhante, devassa brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṃ so labhati devo vedapaṭilābhaṃ, uḷāraṃ so labhati devo somanassapaṭilābhaṃ. Seyyathāpi, bhante, rājā khattiyo muddhāvasitto adhunābhisitto rajjena, uḷāraṃ so labhati vedapaṭilābhaṃ, uḷāraṃ so labhati somanassapaṭilābhaṃ, evameva kho, bhante, yassa devassa brahmā sanaṅkumāro pallaṅke nisīdati, uḷāraṃ so labhati devo vedapaṭilābhaṃ, uḷāraṃ so labhati devo somanassapaṭilābhaṃ. Atha, bhante, brahmā sanaṅkumāro devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sampasādaṃ viditvā antarahito imāhi gāthāhi anumodi –
‘Modanti vata bho devā, tāvatiṃsā sahindakā;
Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammataṃ.
‘Nave deve ca passantā, vaṇṇavante yasassine;
Sugatasmiṃ brahmacariyaṃ, caritvāna idhāgate.
‘Te aññe atirocanti, vaṇṇena yasasāyunā;
Sāvakā bhūripaññassa, visesūpagatā idha.
‘Idaṃ disvāna nandanti, tāvatiṃsā sahindakā;
Tathāgataṃ namassantā, dhammassa ca sudhammata’nti.
301PTS 2.228緬 2.184已對照

“尊者,常童子梵天說了這個意思。尊者,常童子梵天說這個意思時,其聲具足八支:清晰、可解、柔美、悅耳、圓滿、不散、深沉、洪亮。尊者,常童子梵天隨其會眾[之量]以聲令知,而其聲不出會眾之外。尊者,凡其聲如此具足八支者,便稱為‘梵音’。尊者,那時三十三天諸天對常童子梵天這樣說:‘善哉,大梵天,我們正是這樣審慮而歡喜的;而且諸天之主帝釋也說了那位世尊的八種如實讚歎,我們也正是這樣審慮而歡喜的。’”

301. ‘‘Imamatthaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro abhāsittha. Imamatthaṃ, bhante, brahmuno sanaṅkumārassa bhāsato aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti vissaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca. Yathāparisaṃ kho pana, bhante, brahmā sanaṅkumāro sarena viññāpeti, na cassa bahiddhā parisāya ghoso niccharati. Yassa kho pana, bhante, evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgato saro hoti, so vuccati ‘brahmassaro’ti. Atha kho, bhante, devā tāvatiṃsā brahmānaṃ sanaṅkumāraṃ etadavocuṃ – ‘sādhu, mahābrahme, etadeva mayaṃ saṅkhāya modāma; atthi ca sakkena devānamindena tassa bhagavato aṭṭha yathābhuccā vaṇṇā bhāsitā; te ca mayaṃ saṅkhāya modāmā’ti.
Aṭṭha yathābhuccavaṇṇā
302已對照

八種如實讚歎

“尊者,那時常童子梵天對諸天之主帝釋這樣說:‘善哉,諸天之主,願我們也聽聽那位世尊的八種如實讚歎。’尊者,諸天之主帝釋[答]‘就這樣,大梵天’,便向常童子梵天宣說了世尊的八種如實讚歎——

302. ‘‘Atha, bhante, brahmā sanaṅkumāro sakkaṃ devānamindaṃ etadavoca – ‘sādhu, devānaminda, mayampi tassa bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe suṇeyyāmā’ti. ‘Evaṃ mahābrahme’ti kho, bhante, sakko devānamindo brahmuno sanaṅkumārassa bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi.
已對照

‘尊者大梵天認為如何?那位世尊為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂而行道,[其行道]是何等[廣大]啊!像這樣為眾人的利益、為眾人的安樂、為憐憫世間、為諸天與人的利益、福利與安樂而行道、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。

‘‘Taṃ kiṃ maññati, bhavaṃ mahābrahmā? Yāvañca so bhagavā bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Evaṃ bahujanahitāya paṭipannaṃ bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
已對照

‘而法是那位世尊所善說的,是現見的、無時的、來見的、引導的、智者應各自證知的。像這樣宣說引導之法、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。

‘‘Svākkhāto kho pana tena bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṃ veditabbo viññūhi. Evaṃ opaneyyikassa dhammassa desetāraṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
PTS 2.229已對照

‘而“這是善”為那位世尊所善施設,“這是不善”[亦]善施設;“這是有罪的,這是無罪的;這是應親近的,這是不應親近的;這是低劣的,這是殊勝的;這是有黑白對分的”[亦]善施設。像這樣施設善、不善,有罪、無罪,應親近、不應親近,低劣、殊勝,有黑白對分諸法、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。

‘‘Idaṃ kusala’nti kho pana tena bhagavatā supaññattaṃ, ‘idaṃ akusala’nti supaññattaṃ, ‘idaṃ sāvajjaṃ idaṃ anavajjaṃ, idaṃ sevitabbaṃ idaṃ na sevitabbaṃ, idaṃ hīnaṃ idaṃ paṇītaṃ, idaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāga’nti supaññattaṃ. Evaṃ kusalākusalasāvajjānavajjasevitabbāsevitabbahīnapaṇītakaṇhasukkasappaṭibhāgānaṃ dhammānaṃ paññāpetāraṃ. Imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
緬 2.185已對照

‘而那位世尊為弟子們善施設了導向涅槃之道,涅槃與道相合。譬如恆河水與耶牟那河水相合、相會;同樣地,那位世尊為弟子們善施設的導向涅槃之道,涅槃與道也相合。像這樣施設導向涅槃之道、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。

‘‘Supaññattā kho pana tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati nibbānañca paṭipadā ca. Seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saṃsandati sameti, evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati nibbānañca paṭipadā ca. Evaṃ nibbānagāminiyā paṭipadāya paññāpetāraṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
已對照

‘而那位世尊的利養已成就,名聲已成就,我想連剎帝利們也滿懷愛重而住;然而那位世尊進食是離驕慢的。像這樣離驕慢而進食、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。

‘‘Abhinipphanno kho pana tassa bhagavato lābho abhinipphanno siloko, yāva maññe khattiyā sampiyāyamānarūpā viharanti. Vigatamado kho pana so bhagavā āhāraṃ āhāreti. Evaṃ vigatamadaṃ āhāraṃ āharayamānaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
已對照

‘而那位世尊已得同伴——即諸正行道的有學與諸已盡漏、已住[梵行]者;[然而]世尊摒除他們,專修獨一之樂而住。像這樣專修獨一之樂、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。

‘‘Laddhasahāyo kho pana so bhagavā sekhānañceva paṭipannānaṃ khīṇāsavānañca vusitavataṃ, te bhagavā apanujja ekārāmataṃ anuyutto viharati. Evaṃ ekārāmataṃ anuyuttaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
已對照

‘而那位世尊怎麼說就怎麼做,怎麼做就怎麼說;如是,怎麼說就怎麼做,怎麼做就怎麼說。像這樣法隨法行、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。

‘‘Yathāvādī kho pana so bhagavā tathākārī, yathākārī tathāvādī; iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī. Evaṃ dhammānudhammappaṭippannaṃ imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā.
PTS 2.230已對照

‘而那位世尊已度疑惑、離了猶豫,以初梵行[即聖道]圓滿了意向。像這樣已度疑惑、離了猶豫、以初梵行[即聖道]圓滿意向、具足這一支的導師,我們於過去世不曾見到,於今也不曾見到,唯除那位世尊。’

‘‘Tiṇṇavicikiccho kho pana so bhagavā vigatakathaṃkatho pariyositasaṅkappo ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ. Evaṃ tiṇṇavicikicchaṃ vigatakathaṃkathaṃ pariyositasaṅkappaṃ ajjhāsayaṃ ādibrahmacariyaṃ. Imināpaṅgena samannāgataṃ satthāraṃ neva atītaṃse samanupassāma, na panetarahi, aññatra tena bhagavatā’ti.
303緬 2.186已對照

“尊者,諸天之主帝釋就這樣向常童子梵天宣說了世尊的八種如實讚歎。尊者,常童子梵天聽聞世尊的八種如實讚歎,因此心滿意足、歡欣,生起喜與喜悅。尊者,那時常童子梵天化作粗大的自體,化作童子相,如五髻那樣向三十三天諸天顯現。他騰上虛空,在空中、虛空中結跏趺而坐。尊者,猶如有力之人在善敷的座上或平坦的地面上結跏趺而坐;同樣地,尊者,常童子梵天騰上虛空,在空中、虛空中結跏趺而坐之後,告訴三十三天諸天——

303. ‘‘Ime kho, bhante, sakko devānamindo brahmuno sanaṅkumārassa bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe payirudāhāsi. Tena sudaṃ, bhante, brahmā sanaṅkumāro attamano hoti pamudito pītisomanassajāto bhagavato aṭṭha yathābhucce vaṇṇe sutvā. Atha, bhante, brahmā sanaṅkumāro oḷārikaṃ attabhāvaṃ abhinimminitvā kumāravaṇṇī hutvā pañcasikho devānaṃ tāvatiṃsānaṃ pāturahosi. So vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīdi. Seyyathāpi, bhante, balavā puriso supaccatthate vā pallaṅke same vā bhūmibhāge pallaṅkena nisīdeyya, evameva kho, bhante, brahmā sanaṅkumāro vehāsaṃ abbhuggantvā ākāse antalikkhe pallaṅkena nisīditvā deve tāvatiṃse āmantesi –
Govindabrāhmaṇavatthu
304PTS 2.231已對照

典尊婆羅門的事 ‘諸位三十三天賢者,你們認為如何?在那麼長久的歲月裡,那位世尊一直都是大慧者。 ‘諸位,從前有一位名叫地主(Disampati)的王。地主王有一位名叫典尊(Govinda)的婆羅門,是[他的]國師。地主王有一個兒子,是名叫勒努(Reṇu)的王子。典尊婆羅門有一個兒子,是名叫光護(Jotipāla)的學童子。這樣,王子勒努、學童子光護,以及另外六位剎帝利——這八人是朋友。諸位,後來經過若干日夜,典尊婆羅門命終了。典尊婆羅門命終時,地主王悲嘆道:“諸位,正當我們把一切事務妥善交託給典尊婆羅門、具足並擁有五欲功德而享樂之時,我們的典尊婆羅門卻命終了。”如是說時,諸位,王子勒努對地主王這樣說:“陛下,關於典尊婆羅門的命終,請您不要過度悲嘆。陛下,典尊婆羅門有一位名叫光護的學童子,比父親更賢智,也比父親更能通達事理;凡是他父親所教誡的諸事,也都可以由光護學童子來教誡。”“王子,是這樣嗎?”“陛下,是這樣的。”

304. ‘‘Taṃ kiṃ maññanti, bhonto devā tāvatiṃsā, yāva dīgharattaṃ mahāpaññova so bhagavā ahosi. Bhūtapubbaṃ, bho, rājā disampati nāma ahosi. Disampatissa rañño govindo nāma brāhmaṇo purohito ahosi. Disampatissa rañño reṇu nāma kumāro putto ahosi. Govindassa brāhmaṇassa jotipālo nāma māṇavo putto ahosi. Iti reṇu ca rājaputto jotipālo ca māṇavo aññe ca cha khattiyā iccete aṭṭha sahāyā ahesuṃ. Atha kho, bho, ahorattānaṃ accayena govindo brāhmaṇo kālamakāsi. Govinde brāhmaṇe kālaṅkate rājā disampati paridevesi – ‘‘yasmiṃ vata, bho, mayaṃ samaye govinde brāhmaṇe sabbakiccāni sammā vossajjitvā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārema, tasmiṃ no samaye govindo brāhmaṇo kālaṅkato’’ti. Evaṃ vutte bho reṇu rājaputto rājānaṃ disampatiṃ etadavoca – ‘‘mā kho tvaṃ, deva, govinde brāhmaṇe kālaṅkate atibāḷhaṃ paridevesi. Atthi, deva, govindassa brāhmaṇassa jotipālo nāma māṇavo putto paṇḍitataro ceva pitarā, alamatthadasataro ceva pitarā; yepissa pitā atthe anusāsi, tepi jotipālasseva māṇavassa anusāsaniyā’’ti. ‘‘Evaṃ kumārā’’ti? ‘‘Evaṃ devā’’ti.
Mahāgovindavatthu
305PTS 2.232緬 2.187已對照

大典尊的事 ‘諸位,那時地主王喚來某個人:“來,喂,你到那位名叫光護的學童子那裡去;到了之後,對光護學童子這樣說:‘願吉祥歸於光護尊師!地主王召請光護學童子尊師,地主王想見光護學童子尊師。’”諸位,那個人[答]“是的,陛下”,應諾地主王之後,便到光護學童子那裡去;到了之後,對光護學童子這樣說:“願吉祥歸於光護尊師!地主王召請光護學童子尊師,地主王想見光護學童子尊師。”諸位,光護學童子[答]“是的,尊師”,應諾那個人之後,便到地主王那裡去;到了之後,與地主王互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。諸位,地主王對坐在一旁的光護學童子這樣說:“願光護尊師教誡我們,請光護尊師不要拒絕對我們的教誡。我要把你安立在父親的職位上,為你行典尊之職的灌頂。”諸位,那位光護學童子[答]“是的,尊師”,應諾了地主王。諸位,於是地主王為光護學童子行了典尊之職的灌頂,把他安立在父親的職位上。受了典尊之職的灌頂、被安立於父親職位的光護學童子,凡是他父親所教誡的諸事,他也教誡;凡是他父親所不教誡的諸事,他也教誡;凡是他父親所能辦成的諸務,他也辦成;凡是他父親所不能辦成的諸務,他也辦成。人們便這樣說他:“諸位,這婆羅門真是典尊啊!諸位,這婆羅門真是大典尊啊!”諸位,就以這個理趣,光護學童子生起了“典尊、大典尊”的稱號。

305. ‘‘Atha kho, bho, rājā disampati aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa, yena jotipālo nāma māṇavo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā jotipālaṃ māṇavaṃ evaṃ vadehi – ‘bhavamatthu bhavantaṃ jotipālaṃ, rājā disampati bhavantaṃ jotipālaṃ māṇavaṃ āmantayati, rājā disampati bhoto jotipālassa māṇavassa dassanakāmo’’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho, bho, so puriso disampatissa rañño paṭissutvā yena jotipālo māṇavo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jotipālaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘bhavamatthu bhavantaṃ jotipālaṃ, rājā disampati bhavantaṃ jotipālaṃ māṇavaṃ āmantayati, rājā disampati bhoto jotipālassa māṇavassa dassanakāmo’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho bho jotipālo māṇavo tassa purisassa paṭissutvā yena rājā disampati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā disampatinā raññā saddhiṃ sammodi; sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho, bho, jotipālaṃ māṇavaṃ rājā disampati etadavoca – ‘‘anusāsatu no bhavaṃ jotipālo, mā no bhavaṃ jotipālo anusāsaniyā paccabyāhāsi. Pettike taṃ ṭhāne ṭhapessāmi, govindiye abhisiñcissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho, bho, so jotipālo māṇavo disampatissa rañño paccassosi. Atha kho, bho, rājā disampati jotipālaṃ māṇavaṃ govindiye abhisiñci, taṃ pettike ṭhāne ṭhapesi. Abhisitto jotipālo māṇavo govindiye pettike ṭhāne ṭhapito yepissa pitā atthe anusāsi tepi atthe anusāsati, yepissa pitā atthe nānusāsi, tepi atthe anusāsati; yepissa pitā kammante abhisambhosi, tepi kammante abhisambhoti, yepissa pitā kammante nābhisambhosi, tepi kammante abhisambhoti. Tamenaṃ manussā evamāhaṃsu – ‘‘govindo vata, bho, brāhmaṇo, mahāgovindo vata, bho, brāhmaṇo’’ti. Iminā kho evaṃ, bho, pariyāyena jotipālassa māṇavassa govindo mahāgovindotveva samaññā udapādi.
Rajjasaṃvibhajanaṃ
306PTS 2.233緬 2.188已對照

分國 ‘諸位,那時大典尊婆羅門到那六位剎帝利那裡去;到了之後,對那六位剎帝利這樣說:“諸位,地主王已經衰老、年邁、耄耋、歷程已過、達於壽限了;諸位,誰又知道壽命[還有多久]呢?可能會有這樣的事:地主王命終時,立王者們會為勒努王子行王位灌頂。諸位,來吧,你們到勒努王子那裡去;到了之後,對勒努王子這樣說:“我們是勒努尊師的朋友,是可愛的、可意的、不相違逆的;尊師樂我們即樂,尊師苦我們即苦。諸位,地主王已經衰老、年邁、耄耋、歷程已過、達於壽限了;諸位,誰又知道壽命[還有多久]呢?可能會有這樣的事:地主王命終時,立王者們會為勒努尊師行王位灌頂。倘若勒努尊師得到王位,請與我們分享王國。””諸位,那六位剎帝利[答]“是的,諸位”,應諾大典尊婆羅門之後,便到勒努王子那裡去;到了之後,對勒努王子這樣說:“我們是勒努尊師的朋友,是可愛的、可意的、不相違逆的;尊師樂我們即樂,尊師苦我們即苦。諸位,地主王已經衰老、年邁、耄耋、歷程已過、達於壽限了;諸位,誰又知道壽命[還有多久]呢?可能會有這樣的事:地主王命終時,立王者們會為勒努尊師行王位灌頂。倘若勒努尊師得到王位,請與我們分享王國。”“諸位,在我的領國中,除諸位尊師之外,還有誰能得安樂呢?諸位,倘若我得到王位,我將與諸位分享王國。”

306. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca – ‘‘disampati kho, bho, rājā jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto, ko nu kho pana, bho, jānāti jīvitaṃ? Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro reṇuṃ rājaputtaṃ rajje abhisiñceyyuṃ. Āyantu, bhonto, yena reṇu rājaputto tenupasaṅkamatha; upasaṅkamitvā reṇuṃ rājaputtaṃ evaṃ vadetha – ‘‘mayaṃ kho bhoto reṇussa sahāyā piyā manāpā appaṭikūlā, yaṃsukho bhavaṃ taṃsukhā mayaṃ, yaṃdukkho bhavaṃ taṃdukkhā mayaṃ. Disampati kho, bho, rājā jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto, ko nu kho pana, bho, jānāti jīvitaṃ? Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro bhavantaṃ reṇuṃ rajje abhisiñceyyuṃ. Sace bhavaṃ reṇu rajjaṃ labhetha, saṃvibhajetha no rajjenā’’ti. ‘‘Evaṃ bho’’ti kho, bho, te cha khattiyā mahāgovindassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena reṇu rājaputto tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā reṇuṃ rājaputtaṃ etadavocuṃ – ‘‘mayaṃ kho bhoto reṇussa sahāyā piyā manāpā appaṭikūlā; yaṃsukho bhavaṃ taṃsukhā mayaṃ, yaṃdukkho bhavaṃ taṃdukkhā mayaṃ. Disampati kho, bho, rājā jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto, ko nu kho pana bho jānāti jīvitaṃ? Ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati, yaṃ disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro bhavantaṃ reṇuṃ rajje abhisiñceyyuṃ. Sace bhavaṃ reṇu rajjaṃ labhetha, saṃvibhajetha no rajjenā’’ti. ‘‘Ko nu kho, bho, añño mama vijite sukho bhavetha [sukhā bhaveyyātha (ka.), sukhaṃ bhaveyyātha, sukhamedheyyātha (sī. pī.),sukha medhetha (?)], aññatra bhavantebhi? Sacāhaṃ, bho, rajjaṃ labhissāmi, saṃvibhajissāmi vo rajjenā’’’ti.
307PTS 2.234已對照

‘諸位,後來經過若干日夜,地主王命終了。地主王命終時,立王者們為勒努王子行了王位灌頂。勒努受了王位灌頂,具足並擁有五欲功德而享樂。諸位,那時大典尊婆羅門到那六位剎帝利那裡去;到了之後,對那六位剎帝利這樣說:“諸位,地主王已經命終了。勒努受了王位灌頂,具足並擁有五欲功德而享樂。諸位,誰又知道呢——諸欲是令人沉醉的!諸位,來吧,你們到勒努王那裡去;到了之後,對勒努王這樣說:‘諸位,地主王已經命終了,勒努尊師已受王位灌頂,尊師還記得那句話嗎?’”

307. ‘‘Atha kho, bho, ahorattānaṃ accayena rājā disampati kālamakāsi. Disampatimhi raññe kālaṅkate rājakattāro reṇuṃ rājaputtaṃ rajje abhisiñciṃsu. Abhisitto reṇu rajjena pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca – ‘‘disampati kho, bho, rājā kālaṅkato. Abhisitto reṇu rajjena pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Ko nu kho pana, bho, jānāti, madanīyā kāmā? Āyantu, bhonto, yena reṇu rājā tenupasaṅkamatha; upasaṅkamitvā reṇuṃ rājānaṃ evaṃ vadetha – disampati kho, bho, rājā kālaṅkato, abhisitto bhavaṃ reṇu rajjena, sarati bhavaṃ taṃ vacana’’’nti?
308PTS 2.235緬 2.189已對照

‘諸位,那六位剎帝利[答]“是的,諸位”,應諾大典尊婆羅門之後,便到勒努王那裡去;到了之後,對勒努王這樣說:“諸位,地主王已經命終了,勒努尊師已受王位灌頂,尊師還記得那句話嗎?”“諸位,我記得那句話。諸位,可是誰能夠把這北面寬長、南面如車轅之口的大地平均而善加分作七份呢?”“諸位,除了大典尊婆羅門,還有誰能夠呢?”諸位,於是勒努王喚來某個人:“來,喂,你到大典尊婆羅門那裡去;到了之後,對大典尊婆羅門這樣說:‘尊者,勒努王召請您。’”諸位,那個人[答]“是的,陛下”,應諾勒努王之後,便到大典尊婆羅門那裡去;到了之後,對大典尊婆羅門這樣說:“尊者,勒努王召請您。”諸位,大典尊婆羅門[答]“是的,尊師”,應諾那個人之後,便到勒努王那裡去;到了之後,與勒努王互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。諸位,勒努王對坐在一旁的大典尊婆羅門這樣說:“願典尊尊師來把這北面寬長、南面如車轅之口的大地平均而善加分作七份。”大典尊婆羅門[答]“是的,尊師”,應諾勒努王之後,便把這北面寬長、南面如車轅之口的大地平均而善加分作七份。他把一切都佈置成車轅之口的形狀。其中,勒努王的國土正在中央。

308. ‘‘‘Evaṃ, bho’’ti kho, bho, te cha khattiyā mahāgovindassa brāhmaṇassa paṭissutvā yena reṇu rājā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā reṇuṃ rājānaṃ etadavocuṃ – ‘‘disampati kho, bho, rājā kālaṅkato, abhisitto bhavaṃ reṇu rajjena, sarati bhavaṃ taṃ vacana’’nti? ‘‘Sarāmahaṃ, bho, taṃ vacanaṃ [vacananti (syā. ka.)]. Ko nu kho, bho, pahoti imaṃ mahāpathaviṃ uttarena āyataṃ dakkhiṇena sakaṭamukhaṃ sattadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajitu’’nti? ‘‘Ko nu kho, bho, añño pahoti, aññatra mahāgovindena brāhmaṇenā’’ti? Atha kho, bho, reṇu rājā aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa, yena mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ evaṃ vadehi – ‘rājā taṃ, bhante, reṇu āmantetī’’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho, bho, so puriso reṇussa rañño paṭissutvā yena mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ etadavoca – ‘‘rājā taṃ, bhante, reṇu āmantetī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo tassa purisassa paṭissutvā yena reṇu rājā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā reṇunā raññā saddhiṃ sammodi. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho, bho, mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ reṇu rājā etadavoca – ‘‘etu, bhavaṃ govindo, imaṃ mahāpathaviṃ uttarena āyataṃ dakkhiṇena sakaṭamukhaṃ sattadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhajatū’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho mahāgovindo brāhmaṇo reṇussa rañño paṭissutvā imaṃ mahāpathaviṃ uttarena āyataṃ dakkhiṇena sakaṭamukhaṃ sattadhā samaṃ suvibhattaṃ vibhaji. Sabbāni sakaṭamukhāni paṭṭhapesi [aṭṭhapesi (sī. pī.)]. Tatra sudaṃ majjhe reṇussa rañño janapado hoti.
309已對照

‘羯陵伽人的檀多補羅,阿薩迦人的補單那;

309. Dantapuraṃ kaliṅgānaṃ [kāliṅgānaṃ (syā. pī. ka.)], assakānañca potanaṃ.
已對照

阿槃提人的摩醯沙他,蘇毗羅人的盧盧迦;

Mahesayaṃ [māhissati (sī. syā. pī.)] avantīnaṃ, sovīrānañca rorukaṃ.
已對照

毗提訶人的彌薩羅,鴦伽人所建的瞻波;

Mithilā ca videhānaṃ, campā aṅgesu māpitā;
已對照

迦屍人的波羅奈——這些都是典尊所建。

Bārāṇasī ca kāsīnaṃ, ete govindamāpitāti.
310PTS 2.236緬 2.190已對照

‘諸位,那時那六位剎帝利各以自己所得而心滿意足,思願圓滿:“凡是我們所希望的、所期望的、所意欲的、所渴求的,我們都已得到了。” ‘薩多菩與梵授,毗舍浮與婆羅多, 勒努及兩位持國——那時便是七位婆羅多族[王]。’ 第一誦分終。

310. ‘‘Atha kho, bho, te cha khattiyā yathāsakena lābhena attamanā ahesuṃ paripuṇṇasaṅkappā – ‘‘yaṃ vata no ahosi icchitaṃ, yaṃ ākaṅkhitaṃ, yaṃ adhippetaṃ, yaṃ abhipatthitaṃ, taṃ no laddha’’nti.
‘‘Sattabhū brahmadatto ca, vessabhū bharato saha;
Reṇu dve dhataraṭṭhā ca, tadāsuṃ satta bhāradhā’ti.
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
Kittisaddaabbhuggamanaṃ
311已對照

名聲的傳揚 ‘諸位,那時那六位剎帝利到大典尊婆羅門那裡去;到了之後,對大典尊婆羅門這樣說:“正如典尊尊師是勒努王的朋友,是可愛的、可意的、不相違逆的;同樣地,典尊尊師也是我們的朋友,是可愛的、可意的、不相違逆的。願典尊尊師教誡我們,請典尊尊師不要拒絕對我們的教誡。”大典尊婆羅門[答]“是的,諸位”,應諾了那六位剎帝利。諸位,於是大典尊婆羅門教誡那七位受頂上灌頂的剎帝利王治理王國,又教七位大富婆羅門與七百位已行沐浴禮者誦習聖典。

311. ‘‘Atha kho, bho, te cha khattiyā yena mahāgovindo brāhmaṇo tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ etadavocuṃ – ‘‘yathā kho bhavaṃ govindo reṇussa rañño sahāyo piyo manāpo appaṭikūlo. Evameva kho bhavaṃ govindo amhākampi sahāyo piyo manāpo appaṭikūlo, anusāsatu no bhavaṃ govindo; mā no bhavaṃ govindo anusāsaniyā paccabyāhāsī’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho mahāgovindo brāhmaṇo tesaṃ channaṃ khattiyānaṃ paccassosi. Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo satta ca rājāno khattiye muddhāvasitte rajje [muddhābhisitte rajjena (syā.)] anusāsi, satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni mante vācesi.
312PTS 2.237緬 2.191已對照

‘諸位,後來過了一段時候,大典尊婆羅門有這樣美好的名聲傳揚開來:“大典尊婆羅門確實親見梵天,大典尊婆羅門確實與梵天交談、對話、商議。”諸位,那時大典尊婆羅門這樣想:“我有這樣美好的名聲傳揚開來:‘大典尊婆羅門確實親見梵天,大典尊婆羅門確實與梵天交談、對話、商議。’然而我並不親見梵天,不與梵天交談,不與梵天對話,不與梵天商議。而我曾聽年長、年邁的諸婆羅門、諸師與師之師們這樣說:‘凡在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪者,他便親見梵天,與梵天交談,與梵天對話,與梵天商議。’我何不在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪呢?”

312. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindassa brāhmaṇassa aparena samayena evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchi [abbhuggañchi (sī. pī.)] – ‘‘sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati, sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’’ti. Atha kho, bho, mahāgovindassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘mayhaṃ kho evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati, sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti. Na kho panāhaṃ brahmānaṃ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi. Sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati, so brahmānaṃ passati brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti. Yaṃnūnāhaṃ vassike cattāro māse paṭisallīyeyyaṃ, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyeyya’’nti.
313已對照

‘諸位,於是大典尊婆羅門到勒努王那裡去;到了之後,對勒努王這樣說:“諸位,我有這樣美好的名聲傳揚開來:‘大典尊婆羅門確實親見梵天,大典尊婆羅門確實與梵天交談、對話、商議。’然而,諸位,我並不親見梵天,不與梵天交談,不與梵天對話,不與梵天商議。而我曾聽年長、年邁的諸婆羅門、諸師與師之師們這樣說:‘凡在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪者,他便親見梵天,與梵天交談,與梵天對話,與梵天商議。’諸位,我想在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪;除一人送食之外,任何人都不要來我這裡。”“典尊尊師如今認為是時候,[就請便]吧。”

313. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena reṇu rājā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā reṇuṃ rājānaṃ etadavoca – ‘‘mayhaṃ kho, bho, evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati, sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti. Na kho panāhaṃ, bho, brahmānaṃ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi. Sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati, so brahmānaṃ passati, brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti. Icchāmahaṃ, bho, vassike cattāro māse paṭisallīyituṃ, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyituṃ; namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā’’ti. ‘‘Yassadāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatī’’ti.
314PTS 2.238已對照

‘諸位,於是大典尊婆羅門到那六位剎帝利那裡去;到了之後,對那六位剎帝利這樣說:“諸位,我有這樣美好的名聲傳揚開來:‘大典尊婆羅門確實親見梵天,大典尊婆羅門確實與梵天交談、對話、商議。’然而,諸位,我並不親見梵天,不與梵天交談,不與梵天對話,不與梵天商議。而我曾聽年長、年邁的諸婆羅門、諸師與師之師們這樣說:‘凡在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪者,他便親見梵天,與梵天交談,與梵天對話,與梵天商議。’諸位,我想在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪;除一人送食之外,任何人都不要來我這裡。”“典尊尊師如今認為是時候,[就請便]吧。”

314. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca – ‘‘mayhaṃ kho, bho, evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati, sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti. Na kho panāhaṃ, bho, brahmānaṃ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi. Sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ, ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati, so brahmānaṃ passati brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti. Icchāmahaṃ, bho, vassike cattāro māse paṭisallīyituṃ, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyituṃ; namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā’’ti. ‘‘Yassadāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatī’’’ti.
315緬 2.192已對照

‘諸位,於是大典尊婆羅門到那七位大富婆羅門與七百位已行沐浴禮者那裡去;到了之後,對那七位大富婆羅門與七百位已行沐浴禮者這樣說:“諸位,我有這樣美好的名聲傳揚開來:‘大典尊婆羅門確實親見梵天,大典尊婆羅門確實與梵天交談、對話、商議。’然而,諸位,我並不親見梵天,不與梵天交談,不與梵天對話,不與梵天商議。而我曾聽年長、年邁的諸婆羅門、諸師與師之師們這樣說:‘凡在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪者,他便親見梵天,與梵天交談,與梵天對話,與梵天商議。’那麼,諸位,請你們照所聽聞、所受持的聖典詳加誦習,也互相教授聖典;諸位,我想在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪;除一人送食之外,任何人都不要來我這裡。”“典尊尊師如今認為是時候,[就請便]吧。”

315. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena te satta ca brāhmaṇamahāsālā satta ca nhātakasatāni tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni etadavoca – ‘‘mayhaṃ kho, bho, evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati, sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti. Na kho panāhaṃ, bho, brahmānaṃ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi. Sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati, so brahmānaṃ passati, brahmunā sākaccheti, brahmunā sallapati, brahmunā mantetī’ti. Tena hi, bho, yathāsute yathāpariyatte mante vitthārena sajjhāyaṃ karotha, aññamaññañca mante vācetha; icchāmahaṃ, bho, vassike cattāro māse paṭisallīyituṃ, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyituṃ; namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā’’ti. ‘‘Yassa dāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatī’’ti.
316PTS 2.239已對照

‘諸位,那時大典尊婆羅門到那四十位容貌相似的妻子那裡去;到了之後,對那四十位容貌相似的妻子這樣說:“諸位夫人,我有這樣美好的名聲傳揚開來:‘大典尊婆羅門確實親見梵天,大典尊婆羅門確實與梵天交談、對話、商議。’然而,諸位夫人,我並不親見梵天,不與梵天交談,不與梵天對話,不與梵天商議。而我曾聽年長、年邁的諸婆羅門、諸師與師之師們這樣說:‘凡在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪者,他便親見梵天,與梵天交談,與梵天對話,與梵天商議。’諸位夫人,我想在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪;除一人送食之外,任何人都不要來我這裡。”“典尊尊師如今認為是時候,[就請便]吧。”

316. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena cattārīsā bhariyā sādisiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā cattārīsā bhariyā sādisiyo etadavoca – ‘‘mayhaṃ kho, bhotī, evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ passati, sakkhi mahāgovindo brāhmaṇo brahmunā sākaccheti sallapati mantetī’ti. Na kho panāhaṃ, bhotī, brahmānaṃ passāmi, na brahmunā sākacchemi, na brahmunā sallapāmi, na brahmunā mantemi. Sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati, so brahmānaṃ passati, brahmunā sākaccheti, brahmunā sallapati, brahmunā mantetīti, icchāmahaṃ, bhotī, vassike cattāro māse paṭisallīyituṃ, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyituṃ; namhi kenaci upasaṅkamitabbo aññatra ekena bhattābhihārenā’’ti. ‘‘Yassa dāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatī’’’ti.
317緬 2.193已對照

‘諸位,那時大典尊婆羅門在城的東面建造了一座新的集會堂,在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪;除一人送食之外,沒有任何人到他那裡去。諸位,那時四個月過去,大典尊婆羅門卻生起了不滿,生起了憂慮:“我曾聽年長、年邁的諸婆羅門、諸師與師之師們這樣說:‘凡在雨季四個月中宴默獨處、修悲禪者,他便親見梵天,與梵天交談,與梵天對話,與梵天商議。’然而我並不親見梵天,不與梵天交談,不與梵天對話,不與梵天商議。”

317. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo puratthimena nagarassa navaṃ sandhāgāraṃ kārāpetvā vassike cattāro māse paṭisallīyi, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyi; nāssudha koci upasaṅkamati [upasaṅkami (pī.)] aññatra ekena bhattābhihārena. Atha kho, bho, mahāgovindassa brāhmaṇassa catunnaṃ māsānaṃ accayena ahudeva ukkaṇṭhanā ahu paritassanā – ‘‘sutaṃ kho pana metaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ‘yo vassike cattāro māse paṭisallīyati, karuṇaṃ jhānaṃ jhāyati, so brahmānaṃ passati, brahmunā sākaccheti brahmunā sallapati brahmunā mantetī’ti. Na kho panāhaṃ brahmānaṃ passāmi, na brahmunā sākacchemi na brahmunā sallapāmi na brahmunā mantemī’’’ti.
Brahmunā sākacchā
318PTS 2.240已對照

與梵天的對談 ‘諸位,那時常童子梵天以心了知大典尊婆羅門心中的尋思,猶如有力之人伸出彎曲的臂、或彎回伸出的臂那樣,從梵天界隱沒,出現在大典尊婆羅門面前。諸位,那時大典尊婆羅門生起了怖畏、生起了悚懼、生起了身毛豎立,如同見到從未見過之色時那樣。諸位,於是那怖畏、戰慄、身毛豎立的大典尊婆羅門以偈對常童子梵天說—— “有容色、有名聲、有威光, 賢者啊,你究竟是誰? 我們不知而問你, 我們要怎樣才認得你?” “他們確實知道我是童子, 於梵天界是自古常存者; 一切諸天都認得我, 典尊,你也這樣認得我吧。” “座位、水與洗足水, 以及獻給梵天的蜜煮菜蔬; 我們請問尊者所受之供, 願尊者受納我們的供養。” “典尊,你所說的供養, 我們接受; 為現法的利益,也為來世的安樂—— [今]已給你機會,凡有所願求,儘管問吧。”

318. ‘‘Atha kho, bho, brahmā sanaṅkumāro mahāgovindassa brāhmaṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva, brahmaloke antarahito mahāgovindassa brāhmaṇassa sammukhe pāturahosi. Atha kho, bho, mahāgovindassa brāhmaṇassa ahudeva bhayaṃ ahu chambhitattaṃ ahu lomahaṃso yathā taṃ adiṭṭhapubbaṃ rūpaṃ disvā. Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto brahmānaṃ sanaṅkumāraṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘‘Vaṇṇavā yasavā sirimā, ko nu tvamasi mārisa;
Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ maya’’nti.
‘‘Maṃ ve kumāraṃ jānanti, brahmaloke sanantanaṃ [sanantica (ka.)];
Sabbe jānanti maṃ devā, evaṃ govinda jānahi’’.
‘‘‘Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, madhusākañca [madhupākañca (sī. syā. pī.)] brahmuno;
Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ’’.
‘‘Paṭiggaṇhāma te agghaṃ, yaṃ tvaṃ govinda bhāsasi;
Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāya sukhāya ca;
Katāvakāso pucchassu, yaṃ kiñci abhipatthita’’nti.
319PTS 2.241緬 2.194已對照

‘諸位,那時大典尊婆羅門這樣想:“我已被常童子梵天給了機會。我該問常童子梵天現法的義利呢,還是來世的義利呢?”諸位,那時大典尊婆羅門又這樣想:“我於現法諸義利是善巧的,別人也來問我現法的義利。我何不向常童子梵天單問來世的義利呢?”諸位,於是大典尊婆羅門以偈對常童子梵天說—— “我問常童子梵天: 有疑者向於他人所知無疑者[請問]—— 住於何處、於何處修學, 會死之人才能證得不死的梵天界?” “婆羅門啊,捨棄了於人間的我所, 成為獨一者,勝解於悲, 沒有腥臭,遠離淫慾; 住於此處、於此處修學, 會死之人便能證得不死的梵天界。”

319. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘‘katāvakāso khomhi brahmunā sanaṅkumārena. Kiṃ nu kho ahaṃ brahmānaṃ sanaṅkumāraṃ puccheyyaṃ diṭṭhadhammikaṃ vā atthaṃ samparāyikaṃ vā’ti? Atha kho, bho, mahāgovindassa brāhmaṇassa etadahosi – ‘kusalo kho ahaṃ diṭṭhadhammikānaṃ atthānaṃ, aññepi maṃ diṭṭhadhammikaṃ atthaṃ pucchanti. Yaṃnūnāhaṃ brahmānaṃ sanaṅkumāraṃ samparāyikaññeva atthaṃ puccheyya’nti. Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo brahmānaṃ sanaṅkumāraṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘‘Pucchāmi brahmānaṃ sanaṅkumāraṃ,
Kaṅkhī akaṅkhiṃ paravediyesu;
Katthaṭṭhito kimhi ca sikkhamāno,
Pappoti macco amataṃ brahmaloka’’nti.
‘‘Hitvā mamattaṃ manujesu brahme,
Ekodibhūto karuṇedhimutto [karuṇādhimutto (sī. syā. pī.)];
Nirāmagandho virato methunasmā,
Etthaṭṭhito ettha ca sikkhamāno;
Pappoti macco amataṃ brahmaloka’’nti.
320PTS 2.242緬 2.195已對照

‘“‘捨棄我所’——尊師[之意]我已領會。此中,某人捨棄或少或多的財聚,捨棄或少或多的親族圈,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者:這樣,‘捨棄我所’——尊師[之意]我已領會。‘成為獨一者’——尊師[之意]我已領會。此中,某人親近僻靜的坐臥處,即林野、樹下、山嶽、山谷、山洞、冢間、林藪、露地、草堆:這樣,‘成為獨一者’——尊師[之意]我已領會。‘勝解於悲’——尊師[之意]我已領會。此中,某人以與悲俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與悲俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住:這樣,‘勝解於悲’——尊師[之意]我已領會。至於尊師所說的諸腥臭,我卻還沒有領會。” “梵天啊,人間的諸腥臭是什麼? 智者啊,我不知道這些,請在此告訴我: 眾生為何所覆蔽而發出腐臭, 成為墮惡趣者、被遮於梵天界之外者?” “忿、妄語、詐偽與背友, 慳吝、過慢與嫉妒, 欲求、貪惜與惱害他人, 貪、瞋、驕與痴—— 繫著於這些者,並非無腥臭, 是墮惡趣者、被遮於梵天界之外者。” ‘“依我對尊師所說諸腥臭的領會,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。尊師,我要從家出家、成為無家者。”“典尊尊師如今認為是時候,[就請便]吧。”

320. ‘‘Hitvā mamatta’nti ahaṃ bhoto ājānāmi. Idhekacco appaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya mahantaṃ vā bhogakkhandhaṃ pahāya appaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya mahantaṃ vā ñātiparivaṭṭaṃ pahāya kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, ‘iti hitvā mamatta’nti ahaṃ bhoto ājānāmi. ‘Ekodibhūto’ti ahaṃ bhoto ājānāmi. Idhekacco vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ, iti ekodibhūto’ti ahaṃ bhoto ājānāmi. ‘Karuṇedhimutto’ti ahaṃ bhoto ājānāmi. Idhekacco karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadhotiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Iti ‘karuṇedhimutto’ti ahaṃ bhoto ājānāmi. Āmagandhe ca kho ahaṃ bhoto bhāsamānassa na ājānāmi.
‘‘Ke āmagandhā manujesu brahme,
Ete avidvā idha brūhi dhīra;
Kenāvaṭā [kenāvuṭā (syā.)] vāti pajā kurutu [kururū (syā.), kuruṭṭharū (pī.), kurūru (?)],
Āpāyikā nivutabrahmalokā’’ti.
‘‘Kodho mosavajjaṃ nikati ca dubbho,
Kadariyatā atimāno usūyā;
Icchā vivicchā paraheṭhanā ca,
Lobho ca doso ca mado ca moho;
Etesu yuttā anirāmagandhā,
Āpāyikā nivutabrahmalokā’’ti.
‘‘Yathā kho ahaṃ bhoto āmagandhe bhāsamānassa ājānāmi. Te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti. ‘‘Yassadāni bhavaṃ govindo kālaṃ maññatī’’ti.
Reṇurājaāmantanā
321PTS 2.244緬 2.196已對照

勸告勒努王 ‘諸位,那時大典尊婆羅門到勒努王那裡去;到了之後,對勒努王這樣說:“如今請尊師另覓一位國師,來教誡尊師的王國。尊師,我想從家出家、成為無家者。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。尊師,我要從家出家、成為無家者。” “我稟告國王, 稟告大地之主勒努: 願你自知[治理]王國, 我不樂於國師之職。” “若你於諸欲有所短缺, 我為你補足; 誰害你,我為你阻攔, 我是大地的將軍; 你是父,我是子, 典尊,請不要捨棄我們。” “我於諸欲無所短缺, 也沒有人害我; 只因聽了非人之語, 所以我不樂於在家。” “那非人是什麼容色? 他對你說了什麼義? 聽了什麼,你就捨棄我們—— 捨棄了家,也捨棄了我們這全體?” “我先前[入於獨處]、[四月已過], 正想要舉行祭祀之時, 火已經燃起, 周圍鋪著古沙草的葉子。” “那時梵天向我顯現, 是從梵天界來的自古常存者; 他為我解答了問題, 聽了那[答],我不樂於在家。” “典尊,你所說的話, 我相信; 聽了非人之語, 怎會另作他說?” “典尊,我們要隨順你, 願尊師作我們的導師; 猶如琉璃摩尼, 無瑕、無垢而美好—— 我們也要這樣清淨地 在典尊的教誡中行。” ‘“若典尊尊師從家出家、成為無家者,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”’

321. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena reṇu rājā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā reṇuṃ rājānaṃ etadavoca – ‘‘aññaṃ dāni bhavaṃ purohitaṃ pariyesatu, yo bhoto rajjaṃ anusāsissati. Icchāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti.
‘‘Āmantayāmi rājānaṃ, reṇuṃ bhūmipatiṃ ahaṃ;
Tvaṃ pajānassu rajjena, nāhaṃ porohicce rame’’.
‘‘Sace te ūnaṃ kāmehi, ahaṃ paripūrayāmi te;
Yo taṃ hiṃsati vāremi, bhūmisenāpati ahaṃ;
Tuvaṃ pitā ahaṃ putto, mā no govinda pājahi’’ [pājehi (aṭṭhakathāyaṃ saṃvaṇṇitapāṭhantaraṃ)].
‘‘Namatthi ūnaṃ kāmehi, hiṃsitā me na vijjati;
Amanussavaco sutvā, tasmāhaṃ na gahe rame’’.
‘‘Amanusso kathaṃvaṇṇo, kiṃ te atthaṃ abhāsatha;
Yañca sutvā jahāsi no, gehe amhe ca kevalī’’.
‘‘Upavutthassa me pubbe, yiṭṭhukāmassa me sato;
Aggi pajjalito āsi, kusapattaparitthato’’.
‘‘Tato me brahmā pāturahu, brahmalokā sanantano;
So me pañhaṃ viyākāsi, taṃ sutvā na gahe rame’’.
‘‘Saddahāmi ahaṃ bhoto, yaṃ tvaṃ govinda bhāsasi;
Amanussavaco sutvā, kathaṃ vattetha aññathā.
‘‘Te taṃ anuvattissāma, satthā govinda no bhavaṃ;
Maṇi yathā veḷuriyo, akāco vimalo subho;
Evaṃ suddhā carissāma, govindassānusāsane’’ti.
‘‘‘Sace bhavaṃ govindo agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma. Atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti.
Cha khattiyaāmantanā
322PTS 2.245緬 2.197已對照

六位剎帝利的勸請 ‘諸位,那時大典尊婆羅門到那六位剎帝利那裡去;到了之後,對那六位剎帝利這樣說:“如今請諸位尊師另覓一位國師,來教誡諸位尊師的王國。諸位,我想從家出家、成為無家者。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。”諸位,於是那六位剎帝利退到一邊,這樣共同商議:“這些婆羅門都是貪財的;我們何不以財物試探大典尊婆羅門?”他們到大典尊婆羅門那裡,這樣說:“尊師,這七個王國中有豐厚的財物,尊師需要多少,就取來多少。”“夠了,諸位,我自己也有豐厚的財物,正是承蒙諸位而有的。我要捨棄這一切,從家出家、成為無家者。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。”諸位,於是那六位剎帝利又退到一邊,這樣共同商議:“這些婆羅門都是貪女色的;我們何不以女子試探大典尊婆羅門?”他們到大典尊婆羅門那裡,這樣說:“尊師,這七個王國中有眾多女子,尊師需要多少,就帶來多少。”“夠了,諸位,我自己也有四十位容貌相似的妻子。我要捨棄她們一切,從家出家、成為無家者。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。”

322. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena te cha khattiyā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te cha khattiye etadavoca – ‘‘aññaṃ dāni bhavanto purohitaṃ pariyesantu, yo bhavantānaṃ rajje anusāsissati. Icchāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti. Atha kho, bho, te cha khattiyā ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘‘ime kho brāhmaṇā nāma dhanaluddhā; yaṃnūna mayaṃ mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ dhanena sikkheyyāmā’’ti. Te mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘‘saṃvijjati kho, bho, imesu sattasu rajjesu pahūtaṃ sāpateyyaṃ, tato bhoto yāvatakena attho, tāvatakaṃ āharīyata’’nti. ‘‘Alaṃ, bho, mamapidaṃ pahūtaṃ sāpateyyaṃ bhavantānaṃyeva vāhasā. Tamahaṃ sabbaṃ pahāya agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmi. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti. Atha kho, bho, te cha khattiyā ekamantaṃ apakkamma evaṃ samacintesuṃ – ‘‘ime kho brāhmaṇā nāma itthiluddhā; yaṃnūna mayaṃ mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ itthīhi sikkheyyāmā’’ti. Te mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ upasaṅkamitvā evamāhaṃsu – ‘‘saṃvijjanti kho, bho, imesu sattasu rajjesu pahūtā itthiyo, tato bhoto yāvatikāhi attho, tāvatikā ānīyata’’nti. ‘‘Alaṃ, bho, mamapimā [mamapitā (ka.), mamapi (sī.)] cattārīsā bhariyā sādisiyo. Tāpāhaṃ sabbā pahāya agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmi. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriyanti’’.
323PTS 2.246緬 2.198已對照

‘“若典尊尊師從家出家、成為無家者,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。” “若你們捨棄諸欲—— 凡夫於其中所染著者, 那就發起精勤、堅固起來, 以忍力善自攝持。 這是道,是正直之道, 這是道,是無上之道; 正法為諸善士所守護, 可往生梵天界。” ‘“那麼,請典尊尊師等待七年。七年過後,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”“諸位,[時間]太久了,我不能等諸位尊師七年。諸位,誰又知道諸命[還有多久]呢!來世是必去的,應當以慧覺知,應當作善,應當行梵行,生者沒有不死的。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。” ‘“那麼,請典尊尊師等待六年……乃至……等待五年……等待四年……等待三年……等待兩年……等待一年。一年過後,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”“諸位,[時間]太久了,我不能等諸位尊師一年。諸位,誰又知道諸命[還有多久]呢!來世是必去的,應當以慧覺知,應當作善,應當行梵行,生者沒有不死的。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。” ‘“那麼,請典尊尊師等待七個月。七個月過後,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”“諸位,[時間]太久了,我不能等諸位尊師七個月。諸位,誰又知道諸命[還有多久]呢!來世是必去的,應當以慧覺知,應當作善,應當行梵行,生者沒有不死的。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。” ‘“那麼,請典尊尊師等待六個月……乃至……等待五個月……等待四個月……等待三個月……等待兩個月……等待一個月……等待半個月。半個月過後,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”“諸位,[時間]太久了,我不能等諸位尊師半個月。諸位,誰又知道諸命[還有多久]呢!來世是必去的,應當以慧覺知,應當作善,應當行梵行,生者沒有不死的。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。” ‘“那麼,請典尊尊師等待七日,讓我們把王國教誡給自己的兒子與兄弟們。七日過後,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”“諸位,七日不久,我會等諸位尊師七日。”’

323. ‘‘Sace bhavaṃ govindo agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatīti.
‘‘Sace jahatha kāmāni, yattha satto puthujjano;
Ārambhavho daḷhā hotha, khantibalasamāhitā.
‘‘Esa maggo ujumaggo, esa maggo anuttaro;
Saddhammo sabbhi rakkhito, brahmalokūpapattiyāti.
‘‘Tena hi bhavaṃ govindo satta vassāni āgametu. Sattannaṃ vassānaṃ accayena mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti.
‘‘‘Aticiraṃ kho, bho, satta vassāni, nāhaṃ sakkomi, bhavante, satta vassāni āgametuṃ. Ko nu kho pana, bho, jānāti jīvitānaṃ! Gamanīyo samparāyo, mantāyaṃ [mantāya (bahūsu)] boddhabbaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ, natthi jātassa amaraṇaṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’’nti. ‘‘Tena hi bhavaṃ govindo chabbassāni āgametu…pe… pañca vassāni āgametu… cattāri vassāni āgametu… tīṇi vassāni āgametu… dve vassāni āgametu… ekaṃ vassaṃ āgametu, ekassa vassassa accayena mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti.
‘‘‘Aticiraṃ kho, bho, ekaṃ vassaṃ, nāhaṃ sakkomi bhavante ekaṃ vassaṃ āgametuṃ. Ko nu kho pana, bho, jānāti jīvitānaṃ! Gamanīyo samparāyo, mantāyaṃ boddhabbaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ, natthi jātassa amaraṇaṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti. ‘‘Tena hi bhavaṃ govindo satta māsāni āgametu, sattannaṃ māsānaṃ accayena mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti.
‘‘‘Aticiraṃ kho, bho, satta māsāni, nāhaṃ sakkomi bhavante satta māsāni āgametuṃ. Ko nu kho pana, bho, jānāti jīvitānaṃ. Gamanīyo samparāyo, mantāyaṃ boddhabbaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ, natthi jātassa amaraṇaṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti.
‘‘‘Tena hi bhavaṃ govindo cha māsāni āgametu…pe… pañca māsāni āgametu… cattāri māsāni āgametu… tīṇi māsāni āgametu… dve māsāni āgametu… ekaṃ māsaṃ āgametu… addhamāsaṃ āgametu, addhamāsassa accayena mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti.
‘‘‘Aticiraṃ kho, bho, addhamāso, nāhaṃ sakkomi bhavante addhamāsaṃ āgametuṃ. Ko nu kho pana, bho, jānāti jīvitānaṃ! Gamanīyo samparāyo, mantāyaṃ boddhabbaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ, caritabbaṃ brahmacariyaṃ, natthi jātassa amaraṇaṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti. ‘‘Tena hi bhavaṃ govindo sattāhaṃ āgametu, yāva mayaṃ sake puttabhātaro rajjena [rajje (syā.)] anusāsissāma, sattāhassa accayena mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti. ‘‘Na ciraṃ kho, bho, sattāhaṃ, āgamessāmahaṃ bhavante sattāha’’nti.
Brāhmaṇamahāsālādīnaṃ āmantanā
324PTS 2.249已對照

勸告大富婆羅門等 ‘諸位,那時大典尊婆羅門到那七位大富婆羅門與七百位已行沐浴禮者那裡去;到了之後,對那七位大富婆羅門與七百位已行沐浴禮者這樣說:“如今請諸位尊師另覓一位老師,來教諸位尊師誦習聖典。諸位,我想從家出家、成為無家者。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。”“請典尊尊師不要從家出家、成為無家者。諸位,出家是威勢微小、少利養的;而婆羅門性是威勢廣大、大利養的。”“請諸位尊師不要這樣說:‘出家是威勢微小、少利養的,婆羅門性是威勢廣大、大利養的。’諸位,除了我,還有誰更有威勢廣大、更有大利養呢!諸位,我如今於諸王中猶如王,於諸婆羅門中猶如梵天,於諸居士中猶如天神。我要捨棄這一切,從家出家、成為無家者。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位,我要從家出家、成為無家者。”“若典尊尊師從家出家、成為無家者,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”

324. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena te satta ca brāhmaṇamahāsālā satta ca nhātakasatāni tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te satta ca brāhmaṇamahāsāle satta ca nhātakasatāni etadavoca – ‘‘aññaṃ dāni bhavanto ācariyaṃ pariyesantu, yo bhavantānaṃ mante vācessati. Icchāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa. Te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā, pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti. ‘‘Mā bhavaṃ govindo agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. Pabbajjā, bho, appesakkhā ca appalābhā ca; brahmaññaṃ mahesakkhañca mahālābhañcā’’ti. ‘‘Mā bhavanto evaṃ avacuttha – ‘‘pabbajjā appesakkhā ca appalābhā ca, brahmaññaṃ mahesakkhañca mahālābhañcā’’ti. Ko nu kho, bho, aññatra mayā mahesakkhataro vā mahālābhataro vā! Ahañhi, bho, etarahi rājāva raññaṃ brahmāva brāhmaṇānaṃ [brahmānaṃ (sī. pī. ka.)] devatāva gahapatikānaṃ. Tamahaṃ sabbaṃ pahāya agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmi. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṃ, bho, agārasmā anagāriya’’nti. ‘‘Sace bhavaṃ govindo agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti.
Bhariyānaṃ āmantanā
325緬 2.200已對照

告知諸妻 ‘諸位,那時大典尊婆羅門到那四十位容貌相似的妻子那裡去;到了之後,對那四十位容貌相似的妻子這樣說:“諸位夫人中,凡想[回去]的,就回自己的親族家去,或另覓丈夫吧。諸位夫人,我想從家出家、成為無家者。依我所聽聞的梵天所說的諸腥臭,那些[腥臭]不是住在家中的人所易於調伏的。諸位夫人,我要從家出家、成為無家者。”“你正是我們這些想要親族者的親族,你正是我們這些想要丈夫者的丈夫。若典尊尊師從家出家、成為無家者,我們也要從家出家、成為無家者;那麼你所去的趣,也將是我們所去的趣。”

325. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo yena cattārīsā bhariyā sādisiyo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā cattārīsā bhariyā sādisiyo etadavoca – ‘‘yā bhotīnaṃ icchati, sakāni vā ñātikulāni gacchatu aññaṃ vā bhattāraṃ pariyesatu. Icchāmahaṃ, bhotī, agārasmā anagāriyaṃ pabbajituṃ. Yathā kho pana me sutaṃ brahmuno āmagandhe bhāsamānassa, te na sunimmadayā agāraṃ ajjhāvasatā. Pabbajissāmahaṃ, bhotī, agārasmā anagāriya’’nti. ‘‘Tvaññeva no ñāti ñātikāmānaṃ, tvaṃ pana bhattā bhattukāmānaṃ. Sace bhavaṃ govindo agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, mayampi agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāma, atha yā te gati, sā no gati bhavissatī’’ti.
Mahāgovindapabbajjā
326PTS 2.250已對照

大典尊的出家 ‘諸位,那時大典尊婆羅門於那七日過後,剃除鬚髮,披上袈裟衣,從家出家、成為無家者。大典尊婆羅門出家之後,七位受頂上灌頂的剎帝利王、七位大富婆羅門、七百位已行沐浴禮者、四十位容貌相似的妻子、數千剎帝利、數千婆羅門、數千居士,以及眾多後宮的女子,都剃除鬚髮,披上袈裟衣,隨著從家出家、成為無家者的大典尊婆羅門一同出家。諸位,大典尊婆羅門便被那眾會圍繞著,在村落、市鎮、王都間遊行。諸位,當時大典尊婆羅門所到的村落或市鎮,在那裡他於諸王中猶如王,於諸婆羅門中猶如梵天,於諸居士中猶如天神。當時人們打噴嚏或絆跌時,都這樣說:“禮敬大典尊婆羅門!禮敬七[王]之國師!”

326. ‘‘Atha kho, bho, mahāgovindo brāhmaṇo tassa sattāhassa accayena kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji. Pabbajitaṃ pana mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ satta ca rājāno khattiyā muddhāvasittā satta ca brāhmaṇamahāsālā satta ca nhātakasatāni cattārīsā ca bhariyā sādisiyo anekāni ca khattiyasahassāni anekāni ca brāhmaṇasahassāni anekāni ca gahapatisahassāni anekehi ca itthāgārehi itthiyo kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā mahāgovindaṃ brāhmaṇaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajitaṃ anupabbajiṃsu. Tāya sudaṃ, bho, parisāya parivuto mahāgovindo brāhmaṇo gāmanigamarājadhānīsu cārikaṃ carati. Yaṃ kho pana, bho, tena samayena mahāgovindo brāhmaṇo gāmaṃ vā nigamaṃ vā upasaṅkamati, tattha rājāva hoti raññaṃ, brahmāva brāhmaṇānaṃ, devatāva gahapatikānaṃ. Tena kho pana samayena manussā khipanti vā upakkhalanti vā te evamāhaṃsu – ‘‘namatthu mahāgovindassa brāhmaṇassa, namatthu satta purohitassā’’’ti.
327已對照

‘諸位,大典尊婆羅門以與慈(mettā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。以與悲俱的心……乃至……以與喜俱的心……乃至……以與舍俱的心……乃至……無惱害,遍滿[一切世間]而住;併為弟子們宣說與梵天界共住之道。

327. ‘‘Mahāgovindo, bho, brāhmaṇo mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihāsi. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā…pe… abyāpajjena pharitvā vihāsi sāvakānañca brahmalokasahabyatāya maggaṃ desesi.
328PTS 2.251緬 2.201已對照

‘諸位,當時凡是完全領會大典尊婆羅門全部教說的弟子,他們身壞命終之後,往生善趣梵天界。凡是不完全領會全部教說的,他們身壞命終之後,有些往生他化自在天諸天的同伴中,有些往生化樂天諸天的同伴中,有些往生兜率天諸天的同伴中,有些往生夜摩天諸天的同伴中,有些往生三十三天諸天的同伴中,有些往生四大王天諸天的同伴中;凡是充滿最低劣之眾者,也充滿乾闥婆眾。諸位,如是,對所有那些良家子而言,出家都不是空過的,不是徒然的,是有果的,是有報的。’”

328. ‘‘Ye kho pana, bho, tena samayena mahāgovindassa brāhmaṇassa sāvakā sabbena sabbaṃ sāsanaṃ ājāniṃsu. Te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ brahmalokaṃ upapajjiṃsu. Ye na sabbena sabbaṃ sāsanaṃ ājāniṃsu, te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā appekacce paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjiṃsu; appekacce nimmānaratīnaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjiṃsu; appekacce tusitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjiṃsu; appekacce yāmānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjiṃsu; appekacce tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjiṃsu; appekacce cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjiṃsu; ye sabbanihīnaṃ kāyaṃ paripūresuṃ te gandhabbakāyaṃ paripūresuṃ. Iti kho, bho [pana (syā. ka.)], sabbesaṃyeva tesaṃ kulaputtānaṃ amoghā pabbajjā ahosi avañjhā saphalā saudrayā’’’ti.
329已對照

“世尊記得那件事嗎?”“五髻,我記得。我那時就是大典尊婆羅門。我為那些弟子宣說了與梵天界共住之道。然而,五髻,我那時的梵行不導向厭離、不導向離欲、不導向滅、不導向寂止、不導向證智、不導向正覺、不導向涅槃,只導向往生梵天界。五髻,而我如今的這個梵行,則一向導向厭離、離欲、滅、寂止、證智、正覺、涅槃。

329. ‘‘Sarati taṃ bhagavā’’ti? ‘‘Sarāmahaṃ, pañcasikha. Ahaṃ tena samayena mahāgovindo brāhmaṇo ahosiṃ. Ahaṃ tesaṃ sāvakānaṃ brahmalokasahabyatāya maggaṃ desesiṃ. Taṃ kho pana me, pañcasikha, brahmacariyaṃ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati, yāvadeva brahmalokūpapattiyā.
已對照

“五髻,什麼是那一向導向厭離、離欲、滅、寂止、證智、正覺、涅槃的梵行呢?就是這八支聖道,即:正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定。五髻,這就是那一向導向厭離、離欲、滅、寂止、證智、正覺、涅槃的梵行。

Idaṃ kho pana me, pañcasikha, brahmacariyaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. Katamañca taṃ, pañcasikha, brahmacariyaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Idaṃ kho taṃ, pañcasikha, brahmacariyaṃ ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.
330PTS 2.252緬 2.202已對照

“五髻,我的弟子中,凡是完全領會我全部教說的,他們由諸漏滅盡,於現法中自以證智作證、具足而住於無漏的心解脫、慧解脫;凡是不完全領會我全部教說的,他們以五下分結的滅盡而為化生者,將在那裡般涅槃,不再從彼世間還來。凡是不完全領會我全部教說的,有些以三結的滅盡、貪瞋痴的薄弱而為斯陀含,只再來此世間一次便將作苦的邊際。凡是不完全領會我全部教說的,有些以三結的滅盡而為須陀洹,不墮惡趣,決定趣向正覺。五髻,如是,對所有這些良家子而言,出家都不是空過的,不是徒然的,是有果的,是有報的。” 世尊說了這[話]。乾闥婆子五髻滿意,歡喜、隨喜世尊所說,禮敬世尊,右繞之後,就在那裡隱沒了。 《大典尊經》第六[經]終。

330. ‘‘Ye kho pana me, pañcasikha, sāvakā sabbena sabbaṃ sāsanaṃ ājānanti, te āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti; ye na sabbena sabbaṃ sāsanaṃ ājānanti, te pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā honti tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā. Ye na sabbena sabbaṃ sāsanaṃ ājānanti, appekacce tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino honti sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti [karonti (sī. pī.)]. Ye na sabbena sabbaṃ sāsanaṃ ājānanti, appekacce tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā honti avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā. Iti kho, pañcasikha, sabbesaṃyeva imesaṃ kulaputtānaṃ amoghā pabbajjā [pabbajā ahosi (ka.)] avañjhā saphalā saudrayā’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamano pañcasikho gandhabbaputto bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tatthevantaradhāyīti.
Mahāgovindasuttaṃ niṭṭhitaṃ chaṭṭhaṃ.