快樂巴利palinanda.cc

長部第14經 · 大本經 Mahāpadānasuttaṃ

1PTS 2.1緬 2.1已對照

如是我聞:一時,世尊住在舍衛城(Sāvatthī)祇樹林(Jetavana)給孤獨(Anāthapiṇḍika)園的迦利梨小屋(karerikuṭikā)中。那時,眾多比丘在飯食後、從托缽歸來,集坐會合於迦利梨圓亭(karerimaṇḍalamāḷa)中,生起了與宿住(pubbenivāsa)相關的法談:“宿住即是如此,宿住即是如此。”

1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme karerikuṭikāyaṃ. Atha kho sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘‘itipi pubbenivāso, itipi pubbenivāso’’ti.
2PTS 2.2已對照

世尊以清淨、超人的天耳界(dibbā sotadhātu),聽見了那些比丘的這番談論。於是世尊從座而起,來到迦利梨圓亭;來到之後,坐在敷設好的座位上。坐下後,世尊對比丘們說:“諸比丘,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”這樣說時,那些比丘對世尊說:“尊者,在此,我們飯食後、從托缽歸來,集坐會合於迦利梨圓亭中,生起了與宿住相關的法談:‘宿住即是如此,宿住即是如此。’尊者,這就是我們尚未說完的談論,這時世尊到來了。”

2. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya tesaṃ bhikkhūnaṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?
Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘itipi pubbenivāso itipi pubbenivāso’ti. Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā. Atha bhagavā anuppatto’’ti.
3緬 2.2已對照

“諸比丘,你們想聽與宿住相關的法談嗎?”“世尊,正是時候;善逝,正是時候。願世尊作與宿住相關的法談,比丘們聽聞世尊[所說]之後將會受持。”“那麼,諸比丘,你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘回答世尊。世尊這樣說:

3. ‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā [bhagavato vacanaṃ sutvā (syā.)] bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha,sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
4已對照

“諸比丘,距今九十一劫,毗婆屍(Vipassī)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,距今三十一劫,屍棄(Sikhī)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,就在那三十一劫中,毗舍浮(Vessabhū)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,就在這賢劫中,拘留孫(Kakusandha)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,就在這賢劫中,拘那含牟尼(Koṇāgamana)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,就在這賢劫中,迦葉(Kassapa)世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,就在這賢劫中,我今為阿羅漢、正等正覺者出現於世間。

4. ‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ [ekanavuto kappo (syā. kaṃ. pī.)] vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Ito so, bhikkhave, ekatiṃse kappe [ekatiṃ sakappo (sī.) ekatiṃ so kappo (syā. kaṃ. pī.)] yaṃ sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Tasmiññeva kho, bhikkhave, ekatiṃse kappe vessabhū bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva [imasmiṃ (katthacī)] kho, bhikkhave, bhaddakappe kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe koṇāgamano bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno.
5PTS 2.3已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者生為剎帝利,出生於剎帝利家族。諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者生為剎帝利,出生於剎帝利家族。諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者生為剎帝利,出生於剎帝利家族。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者生為婆羅門,出生於婆羅門家族。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者生為婆羅門,出生於婆羅門家族。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者生為婆羅門,出生於婆羅門家族。諸比丘,我今為阿羅漢、正等正覺者,生為剎帝利,出生於剎帝利家族。

5. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosiṃ, khattiyakule uppanno.
6緬 2.3已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為憍陳如。諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為憍陳如。諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為憍陳如。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為迦葉。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為迦葉。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為迦葉。諸比丘,我今為阿羅漢、正等正覺者,姓為喬達摩(Gotama)。

6. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho gotamo gottena ahosiṃ.
7PTS 2.4已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為八萬歲。諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為七萬歲。諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為六萬歲。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為四萬歲。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為三萬歲。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為二萬歲。諸比丘,我今的壽量少、微、輕;長壽的人,也不過一百歲,或稍多一些。

7. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sattativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa saṭṭhivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa cattālīsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tiṃsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vīsativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ; yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo.
8已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者在波吒梨樹(pāṭali)下正覺。諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者在芬陀利樹(puṇḍarīka)下正覺。諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者在沙拉樹(sāla)下正覺。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者在西利薩樹(sirīsa)下正覺。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者在優曇婆羅樹(udumbara)下正覺。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者在尼拘陀樹(nigrodha)下正覺。諸比丘,我今為阿羅漢、正等正覺者,在阿薩他樹(assattha)下正覺。

8. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho puṇḍarīkassa mūle abhisambuddho. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sālassa mūle abhisambuddho. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sirīsassa mūle abhisambuddho. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho udumbarassa mūle abhisambuddho. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho nigrodhassa mūle abhisambuddho. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho assatthassa mūle abhisambuddho.
9PTS 2.5緬 2.4已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為騫茶與帝須(Khaṇḍa, Tissa)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為阿毗浮與三婆婆(Abhibhū, Sambhava)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為索納與優多羅(Soṇa, Uttara)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為維杜拉與僧耆婆(Vidhura, Sañjīva)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為弼優與優多羅(Bhiyyosa, Uttara)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為帝須與婆羅墮婆闍(Tissa, Bhāradvāja)的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,我今有名為舍利弗與目犍連(Sāriputta, Moggallāna)的一對弟子,是最上的賢善一對。

9. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa soṇuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ.
10PTS 2.6緬 2.5已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有三次弟子的集會。一次弟子的集會有六百八十萬比丘;一次弟子的集會有十萬比丘;一次弟子的集會有八萬比丘。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的這三次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。“諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者有三次弟子的集會。一次弟子的集會有十萬比丘;一次弟子的集會有八萬比丘;一次弟子的集會有七萬比丘。諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者的這三次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。“諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者有三次弟子的集會。一次弟子的集會有八萬比丘;一次弟子的集會有七萬比丘;一次弟子的集會有六萬比丘。諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者的這三次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。“諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者有一次弟子的集會,有四萬比丘。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者的這一次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。“諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者有一次弟子的集會,有三萬比丘。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者的這一次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。“諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者有一次弟子的集會,有二萬比丘。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者的這一次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。“諸比丘,我今有一次弟子的集會,有一千二百五十位比丘。諸比丘,我的這一次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。

10. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi saṭṭhibhikkhusahassāni. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi cattālīsabhikkhusahassāni. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi tiṃsabhikkhusahassāni. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi vīsatibhikkhusahassāni. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Mayhaṃ, bhikkhave, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.
11緬 2.6已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為阿育(Asoka)的比丘為侍者,是最上的侍者。諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為差摩迦羅(Khemaṅkara)的比丘為侍者,是最上的侍者。諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為優波散多(Upasanta)的比丘為侍者,是最上的侍者。諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為布提迦(Buddhija)的比丘為侍者,是最上的侍者。諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為索提迦(Sotthija)的比丘為侍者,是最上的侍者。諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為薩巴密答(Sabbamitta)的比丘為侍者,是最上的侍者。諸比丘,我今有名為阿難(Ānanda)的比丘為侍者,是最上的侍者。

11. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khemaṅkaro nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa upasanto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa buddhijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sotthijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sabbamitto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.
12PTS 2.7緬 2.7已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為槃頭(Bandhumā)的國王,母親是名為槃頭婆提(Bandhumatī)的王后,為生母。槃頭王的王都是名為槃頭婆提的城。“諸比丘,屍棄世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為阿盧納(Aruṇa)的國王,母親是名為巴跋瓦帝(Pabhāvatī)的王后,為生母。阿盧納王的王都是名為阿樓那婆提(Aruṇavatī)的城。“諸比丘,毗舍浮世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為蘇巴帝答(Suppatita)的國王,母親是名為婆舍跋提(Vassavatī)的王后,為生母。蘇巴帝答王的王都是名為阿諾馬(Anoma)的城。“諸比丘,拘留孫世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為阿吉達答(Aggidatta)的婆羅門,母親是名為毗舍佉(Visākhā)的婆羅門女,為生母。諸比丘,當時有一位名為柯馬(Khema)的國王,柯馬王的王都是名為柯馬瓦帝(Khemavatī)的城。“諸比丘,拘那含牟尼世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為亞雅達答(Yaññadatta)的婆羅門,母親是名為優多羅(Uttarā)的婆羅門女,為生母。諸比丘,當時有一位名為索跋(Sobha)的國王,索跋王的王都是名為索跋瓦帝(Sobhavatī)的城。“諸比丘,迦葉世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為梵授(Brahmadatta)的婆羅門,母親是名為達那瓦帝(Dhanavatī)的婆羅門女,為生母。諸比丘,當時有一位名為基基(Kikī)的國王,基基王的王都是名為波羅奈(Bārāṇasī)的城。“諸比丘,我今的父親是名為淨飯(Suddhodana,古譯「淨飯王」)的國王,母親是名為摩耶(Māyā)的王后,為生母。王都是名為迦毘羅衛(Kapilavatthu)的城。”世尊這樣說。說了這話之後,善逝從座而起,進入住處。

12. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti [janettī (syā.)]. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aruṇo nāma rājā pitā ahosi. Pabhāvatī nāma devī mātā ahosi janetti. Aruṇassa rañño aruṇavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa suppatito nāma [suppatīto nāma (syā.)] rājā pitā ahosi. Vassavatī nāma [yasavatī nāma (syā. pī.)] devī mātā ahosi janetti. Suppatitassa rañño anomaṃ nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aggidatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Visākhā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena khemo nāma rājā ahosi. Khemassa rañño khemavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Uttarā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena sobho nāma rājā ahosi. Sobhassa rañño sobhavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kikī nāma [kiṃ kī nāma (syā.)] rājā ahosi. Kikissa rañño bārāṇasī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.
13PTS 2.8緬 2.8已對照

在世尊離去不久,那些比丘生起了這樣的談論:“賢友們,真是稀有!賢友們,真是未曾有!如來有大神通力、大威力,以至於如來對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,能隨念其生,能隨念其名,能隨念其姓,能隨念其壽量,能隨念其一對弟子,能隨念其弟子的集會——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫’。”“賢友們,究竟是如來自己善通達了這法界(dhammadhātu),由於善通達了這法界,如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫’。還是諸天把這件事告知了如來,因此如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫’。”那些比丘的這番談論就這樣尚未說完。

13. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato ayamantarākathā udapādi – ‘‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti.
‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti, udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti. Ayañca hidaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ antarākathā vippakatā hoti.
14PTS 2.10緬 2.9已對照

那時,世尊在傍晚時分從靜坐中起身,來到迦利梨圓亭;來到之後,坐在敷設好的座位上。坐下後,世尊對比丘們說:“諸比丘,你們現在為了什麼談論而集坐在這裡?你們尚未說完的談論又是什麼呢?”這樣說時,那些比丘對世尊說:“尊者,在此,在世尊離去不久,我們生起了這樣的談論:‘賢友們,真是稀有!賢友們,真是未曾有!如來有大神通力、大威力,以至於如來對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,能隨念其生,能隨念其名,能隨念其姓,能隨念其壽量,能隨念其一對弟子,能隨念其弟子的集會——“那些世尊有如是生”,又“那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫”。賢友們,究竟是如來自己善通達了這法界,由於善通達了這法界,如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——“那些世尊有如是生”,又“那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫”。還是諸天把這件事告知了如來,因此如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——“那些世尊有如是生”,又“那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫”。’尊者,這就是我們尚未說完的談論,這時世尊到來了。”

14. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?
Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato ayaṃ antarākathā udapādi – ‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto’’ti.
15PTS 2.11已對照

“諸比丘,正是如來善通達了這法界,由於善通達了這法界,如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫’。諸天也把這件事告知了如來,因此如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫’。”“諸比丘,你們想更進一步聽與宿住相關的法談嗎?”“世尊,正是時候;善逝,正是時候。願世尊更進一步作與宿住相關的法談,比丘們聽聞世尊[所說]之後將會受持。”“那麼,諸比丘,你們要諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊者。”那些比丘回答世尊。世尊這樣說:

15. ‘‘Tathāgatassevesā, bhikkhave, dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti. Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti.
‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
16PTS 2.12緬 2.10已對照

“諸比丘,距今九十一劫,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者生為剎帝利,出生於剎帝利家族。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為憍陳如。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為八萬歲。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者在波吒梨樹下正覺。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為騫茶與帝須的一對弟子,是最上的賢善一對。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有三次弟子的集會。一次弟子的集會有六百八十萬比丘;一次弟子的集會有十萬比丘;一次弟子的集會有八萬比丘。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的這三次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為阿育的比丘為侍者,是最上的侍者。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為槃頭的國王,母親是名為槃頭婆提的王后,為生母。槃頭王的王都是名為槃頭婆提的城。

16. ‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.
Bodhisattadhammatā
17已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍(Vipassī)菩薩從兜率(Tusita)天身死沒之後,正念正知地入於母胎。此中,這就是法性。

17. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkami. Ayamettha dhammatā.
18已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩從兜率天身死沒而入於母胎時,在有諸天、魔、梵天的世間,有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾中,顯現出無量、廣大的光明,超越諸天的天威力。即使是那些世間之間的空隙——空曠、無遮、黑暗、幽暗,連有如此大神通力、如此大威力的日月也不能以其光照及之處——在那裡也顯現出無量、廣大的光明,超越諸天的天威力。在那裡受生的眾生,也因這光明而互相認知:‘諸位,原來這裡還有別的眾生受生啊!’而且這一萬個世界(dasasahassī lokadhātu)震動、遍震動、極震動,無量、廣大的光明顯現於世間,超越諸天的天威力。此中,這就是法性。

18. ‘‘Dhammatā, esā, bhikkhave, yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṃ okkamati. Atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati. Appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.
19緬 2.11已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩入於母胎時,有四位天子前來從四方守護他:‘不要讓任何人或非人惱害這位菩薩或菩薩之母。’此中,這就是法性。

19. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, cattāro naṃ devaputtā catuddisaṃ [cātuddisaṃ (syā.)] rakkhāya upagacchanti – ‘mā naṃ bodhisattaṃ vā bodhisattamātaraṃ vā manusso vā amanusso vā koci vā viheṭhesī’ti. Ayamettha dhammatā.
20PTS 2.13已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩入於母胎時,菩薩之母自然持戒:離殺生、離不與取、離欲邪行、離虛妄語、離[導致]放逸之因的谷酒、花果酒[等]酒類。此中,這就是法性。

20. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, pakatiyā sīlavatī bodhisattamātā hoti, viratā pāṇātipātā, viratā adinnādānā, viratā kāmesumicchācārā, viratā musāvādā, viratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Ayamettha dhammatā.
21已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩入於母胎時,菩薩之母不會對男子生起與欲功德相應的意念,而且任何心懷染愛的男子都不能侵犯菩薩之母。此中,這就是法性。

21. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu purisesu mānasaṃ uppajjati kāmaguṇūpasaṃhitaṃ, anatikkamanīyā ca bodhisattamātā hoti kenaci purisena rattacittena. Ayamettha dhammatā.
22已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩入於母胎時,菩薩之母得到五欲功德(kāmaguṇa);她具足、擁有五欲功德而享樂。此中,這就是法性。

22. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, lābhinī bodhisattamātā hoti pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ. Sā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāreti. Ayamettha dhammatā.
23PTS 2.14緬 2.12已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩入於母胎時,菩薩之母不生任何疾病,菩薩之母安樂而身不疲倦;菩薩之母能透過腹部看見胎中的菩薩,肢體大小具足,諸根不缺。諸比丘,猶如一顆琉璃寶珠(maṇi veḷuriya),美麗、純正,有八個切面,善加琢磨,透明、澄澈、無濁,具足一切行相;其中穿著藍色、黃色、紅色、白色或淡黃色的線。有位具眼之人把它放在手中觀察:‘這是一顆琉璃寶珠,美麗、純正,有八個切面,善加琢磨,透明、澄澈、無濁,具足一切行相;其中穿著藍色、黃色、紅色、白色或淡黃色的線。’正是如此,諸比丘,當菩薩入於母胎時,菩薩之母不生任何疾病,菩薩之母安樂而身不疲倦;菩薩之母能透過腹部看見胎中的菩薩,肢體大小具足,諸根不缺。此中,這就是法性。

23. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati. Sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatrāssa [tatrassa (syā.)] suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā. Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya – ‘ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā’ti. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati, sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Ayamettha dhammatā.
24已對照

“諸比丘,這是法性:菩薩出生七日之後,菩薩之母命終,往生兜率天身。此中,這就是法性。

24. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sattāhajāte bodhisatte bodhisattamātā kālaṅkaroti tusitaṃ kāyaṃ upapajjati. Ayamettha dhammatā.
25已對照

“諸比丘,這是法性:其他婦女懷胎九個月或十個月才分娩,菩薩之母分娩菩薩卻不是這樣;菩薩之母正是懷胎十個月才分娩菩薩。此中,這就是法性。

25. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nava vā dasa vā māse gabbhaṃ kucchinā pariharitvā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Daseva māsāni bodhisattaṃ bodhisattamātā kucchinā pariharitvā vijāyati. Ayamettha dhammatā.
26已對照

“諸比丘,這是法性:其他婦女或坐或臥而分娩,菩薩之母分娩菩薩卻不是這樣;菩薩之母是站立著分娩菩薩的。此中,這就是法性。

26. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nisinnā vā nipannā vā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ṭhitāva bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ayamettha dhammatā.
27已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩從母胎出生時,先由諸天接住,後由人接住。此中,這就是法性。

27. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, devā paṭhamaṃ paṭiggaṇhanti, pacchā manussā. Ayamettha dhammatā.
28已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩從母胎出生時,菩薩尚未觸及地面,就有四位天子接住他,安置於母親面前[說]:‘王后,請歡喜,你生了一位有威勢廣大的兒子。’此中,這就是法性。

28. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, appattova bodhisatto pathaviṃ hoti, cattāro naṃ devaputtā paṭiggahetvā mātu purato ṭhapenti – ‘attamanā, devi, hohi; mahesakkho te putto uppanno’ti. Ayamettha dhammatā.
29PTS 2.15緬 2.13已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩從母胎出生時,他潔淨而出,不為水所染,不為痰所染,不為血所染,不為任何不淨之物所染,清淨而潔淨。諸比丘,猶如把寶珠放在迦屍(Kāsi)細布上,寶珠不會汙染迦屍細布,迦屍細布也不會汙染寶珠。這是什麼緣故呢?因為兩者都清淨。正是如此,諸比丘,當菩薩從母胎出生時,他潔淨而出,不為水所染,不為痰所染,不為血所染,不為任何不淨之物所染,清淨而潔淨。此中,這就是法性。

29. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito udena [uddena (syā.), udarena (katthaci)] amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho [visuddho (syā.)] visado. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇiratanaṃ kāsike vatthe nikkhittaṃ neva maṇiratanaṃ kāsikaṃ vatthaṃ makkheti, nāpi kāsikaṃ vatthaṃ maṇiratanaṃ makkheti. Taṃ kissa hetu? Ubhinnaṃ suddhattā. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito, udena amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho visado. Ayamettha dhammatā.
30已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩從母胎出生時,空中顯現兩道水流,一道涼,一道熱,用以為菩薩與母親作沐浴之事。此中,這就是法性。

30. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, dve udakassa dhārā antalikkhā pātubhavanti – ekā sītassa ekā uṇhassa yena bodhisattassa udakakiccaṃ karonti mātu ca. Ayamettha dhammatā.
31已對照

“諸比丘,這是法性:菩薩剛一出生,就以兩足平正地站立於地,面向北方,在白傘的遮護下邁開七步,遍觀一切方位,說出最上之語:‘我於世間為最上,我於世間為最尊,我於世間為最勝;此是最後之生,今不再有後有。’此中,這就是法性。

31. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sampatijāto bodhisatto samehi pādehi patiṭṭhahitvā uttarābhimukho [uttarenābhimukho (syā.) uttarenamukho (ka.)] sattapadavītihārena gacchati setamhi chatte anudhāriyamāne, sabbā ca disā anuviloketi, āsabhiṃ vācaṃ bhāsati ‘aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa, ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’ti. Ayamettha dhammatā.
32已對照

“諸比丘,這是法性:當菩薩從母胎出生時,在有諸天、魔、梵天的世間,有沙門、婆羅門、諸天與人的人眾中,顯現出無量、廣大的光明,超越諸天的天威力。即使是那些世間之間的空隙——空曠、無遮、黑暗、幽暗,連有如此大神通力、如此大威力的日月也不能以其光照及之處——在那裡也顯現出無量、廣大的光明,超越諸天的天威力。在那裡受生的眾生,也因這光明而互相認知:‘諸位,原來這裡還有別的眾生受生啊!’而且這一萬個世界(dasasahassī lokadhātu)震動、遍震動、極震動,無量、廣大的光明顯現於世間,超越諸天的天威力。此中,這就是法性。”

32. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati, atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.
Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇā
33PTS 2.16緬 2.14已對照

“諸比丘,毗婆屍王子出生之後,[人們]稟告槃頭(Bandhumā)王:‘陛下,您的兒子出生了,願陛下看看他。’諸比丘,槃頭王見了毗婆屍王子;見了之後,召來佔相婆羅門(nemitta brāhmaṇa),對他們說:‘願諸位佔相婆羅門看看這位王子。’諸比丘,佔相婆羅門們見了毗婆屍王子;見了之後,對槃頭王說:‘陛下,請歡喜,您生了一位有威勢廣大的兒子。大王,這是您的所得;大王,這是您的善得——您的家族中出生了這樣的兒子。陛下,這位王子具足三十二大丈夫相(dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇa),具足這些[相]的大丈夫只有兩種趣向,而無其他:如果他居住在家,將成為轉輪王,是如法的法王,領有四方,得勝利,達成國土安定,具足七寶。他擁有這七寶,即:輪寶、象寶、馬寶、摩尼寶、女寶、居士寶,將軍寶為第七。他有一千多個兒子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敵軍。他不以刀杖,而以法征服這片以海洋為邊際的大地後安住。然而,如果他從在家出家而成為無家者,將成為阿羅漢、正等正覺者,是世間揭開覆障者。

33. ‘‘Jāte kho pana, bhikkhave, vipassimhi kumāre bandhumato rañño paṭivedesuṃ – ‘putto te, deva [deva te (ka.)], jāto, taṃ devo passatū’ti. Addasā kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassiṃ kumāraṃ, disvā nemitte brāhmaṇe āmantāpetvā etadavoca – ‘passantu bhonto nemittā brāhmaṇā kumāra’nti. Addasaṃsu kho, bhikkhave, nemittā brāhmaṇā vipassiṃ kumāraṃ, disvā bandhumantaṃ rājānaṃ etadavocuṃ – ‘attamano, deva, hohi, mahesakkho te putto uppanno, lābhā te, mahārāja, suladdhaṃ te, mahārāja, yassa te kule evarūpo putto uppanno. Ayañhi, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
34PTS 2.17已對照

“‘陛下,這位王子具足哪些三十二大丈夫相,具足這些[相]的大丈夫只有兩種趣向,而無其他:如果他居住在家,將成為轉輪王,是如法的法王,領有四方,得勝利,達成國土安定,具足七寶。他擁有這七寶,即:輪寶、象寶、馬寶、摩尼寶、女寶、居士寶,將軍寶為第七。他有一千多個兒子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敵軍。他不以刀杖,而以法征服這片以海洋為邊際的大地後安住。然而,如果他從在家出家而成為無家者,將成為阿羅漢、正等正覺者,是世間揭開覆障者。

34. ‘Katamehi cāyaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāpī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.
35PTS 2.18緬 2.15已對照

“‘陛下,這位王子足善安立。陛下,正因為這位王子足善安立,這也是這位大丈夫的大丈夫相。‘陛下,這位王子兩足掌下生有輪,具千輻、有輞、有轂,一切行相圓滿。陛下,正因為這位王子兩足掌下生有輪,具千輻、有輞、有轂,一切行相圓滿,這也是這位大丈夫的大丈夫相。‘陛下,這位王子足跟廣長……‘陛下,這位王子指長……‘陛下,這位王子手足柔軟細嫩……‘陛下,這位王子手足有網縵……‘陛下,這位王子足踝高隆……‘陛下,這位王子脛如鹿王(eṇijaṅgha)……‘陛下,這位王子站立而不彎身,就能以兩手掌觸摩、摩挲雙膝……‘陛下,這位王子陰藏相(kosohita vatthaguyha)……‘陛下,這位王子身金色,皮膚如黃金……‘陛下,這位王子皮膚細滑;由於皮膚細滑,塵垢不著於身……‘陛下,這位王子一孔一毛;諸毛一一生於一一毛孔……‘陛下,這位王子毛端上向;所生諸毛端上向,紺青色,如眼藥之色,捲曲成環,右旋而生……‘陛下,這位王子身直如梵天……‘陛下,這位王子七處隆滿……‘陛下,這位王子上半身如獅子……‘陛下,這位王子兩肩之間充滿……‘陛下,這位王子身圓如尼拘陀樹,他的身高與兩臂張開之長相等,兩臂張開之長與身高相等……‘陛下,這位王子肩項均圓……‘陛下,這位王子得味中最上之味……‘陛下,這位王子頷如獅子……‘陛下,這位王子有四十齒……‘陛下,這位王子齒齊平……‘陛下,這位王子齒無間隙……‘陛下,這位王子牙極白……‘陛下,這位王子廣長舌(pahūtajivha)……‘陛下,這位王子梵音聲,語如迦陵頻伽鳥(karavīka,古譯「迦陵頻伽」)……‘陛下,這位王子眼紺青……‘陛下,這位王子睫如牛犢……‘陛下,這位王子兩眉之間生有白毫,潔白柔軟,如細綿。陛下,正因為這位王子兩眉之間生有白毫,潔白柔軟,如細綿,這也是這位大丈夫的大丈夫相。‘陛下,這位王子頂如纏首巾。陛下,正因為這位王子頂如纏首巾,這也是這位大丈夫的大丈夫相。

35. ‘Ayañhi, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘Imassa, deva [imassa hi deva (?)], kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi, imassa deva, kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘Ayañhi deva, kumāro āyatapaṇhī…pe…
‘Ayañhi, deva, kumāro dīghaṅgulī…
‘Ayañhi, deva, kumāro mudutalunahatthapādo…
‘Ayañhi, deva kumāro jālahatthapādo…
‘Ayañhi, deva, kumāro ussaṅkhapādo…
‘Ayañhi, deva, kumāro eṇijaṅgho…
‘Ayañhi, deva, kumāro ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati [parāmasati (ka.)] parimajjati…
‘Ayañhi, deva, kumāro kosohitavatthaguyho…
‘Ayañhi, deva, kumāro suvaṇṇavaṇṇo kañcanasannibhattaco…
‘Ayañhi, deva, kumāro sukhumacchavī; sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati [upalippati (syā.)] …
‘Ayañhi, deva, kumāro ekekalomo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni…
‘Ayañhi, deva, kumāro uddhaggalomo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni…
‘Ayañhi, deva, kumāro brahmujugatto…
‘Ayañhi, deva, kumāro sattussado…
‘Ayañhi, deva, kumāro sīhapubbaddhakāyo…
‘Ayañhi, deva, kumāro citantaraṃso [pitantaraṃso (syā.)] …
‘Ayañhi, deva, kumāro nigrodhaparimaṇḍalo yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo, tāvatakvassa kāyo…
‘Ayañhi, deva, kumāro samavaṭṭakkhandho…
‘Ayañhi, deva, kumāro rasaggasaggī…
‘Ayañhi, deva, kumāro sīhahanu…
‘Ayañhi, deva, kumāro cattālīsadanto…
‘Ayañhi, deva, kumāro samadanto…
‘Ayañhi, deva, kumāro aviraḷadanto…
‘Ayañhi, deva, kumāro susukkadāṭho…
‘Ayañhi, deva, kumāro pahūtajivho…
‘Ayañhi, deva, kumāro brahmassaro karavīkabhāṇī…
‘Ayañhi, deva, kumāro abhinīlanetto…
‘Ayañhi, deva, kumāro gopakhumo…
Imassa, deva, kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā. Yampi imassa deva kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā, idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
‘Ayañhi, deva, kumāro uṇhīsasīso. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro uṇhīsasīso, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.
36緬 2.17已對照

“‘陛下,這位王子具足這三十二大丈夫相,具足這些[相]的大丈夫只有兩種趣向,而無其他:如果他居住在家,將成為轉輪王,是如法的法王,領有四方,得勝利,達成國土安定,具足七寶。他擁有這七寶,即:輪寶、象寶、馬寶、摩尼寶、女寶、居士寶,將軍寶為第七。他有一千多個兒子,都是勇健者,具英雄之姿,能摧破敵軍。他不以刀杖,而以法征服這片以海洋為邊際的大地後安住。然而,如果他從在家出家而成為無家者,將成為阿羅漢、正等正覺者,是世間揭開覆障者。’”

36. ‘Imehi kho ayaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena [dhammena samena (syā.)] abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado’ti.
Vipassīsamaññā
37PTS 2.20已對照

“諸比丘,那時,槃頭王給佔相婆羅門們披上新衣,以一切所欲之物令他們滿足。諸比丘,那時,槃頭王為毗婆屍王子安排了乳母:一些餵乳,一些沐浴,一些抱持,一些以懷抱撫育。諸比丘,毗婆屍王子出生之後,日夜為他撐著白傘:‘不要讓寒、熱、草、塵或露水惱害他。’諸比丘,毗婆屍王子出生之後,為眾人所愛、所喜。諸比丘,猶如青蓮(uppala)、白蓮(paduma)或紅蓮(puṇḍarīka)為眾人所愛、所喜;正是如此,諸比丘,毗婆屍王子為眾人所愛、所喜。他就這樣從一個人的懷抱傳到另一個人的懷抱。

37. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā nemitte brāhmaṇe ahatehi vatthehi acchādāpetvā [acchādetvā (syā.)] sabbakāmehi santappesi. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa dhātiyo upaṭṭhāpesi. Aññā khīraṃ pāyenti, aññā nhāpenti, aññā dhārenti, aññā aṅkena pariharanti. Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa setacchattaṃ dhārayittha divā ceva rattiñca – ‘mā naṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā ussāvo vā bādhayitthā’ti. Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Seyyathāpi, bhikkhave, uppalaṃ vā padumaṃ vā puṇḍarīkaṃ vā bahuno janassa piyaṃ manāpaṃ; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Svāssudaṃ aṅkeneva aṅkaṃ parihariyati.
38已對照

“諸比丘,毗婆屍王子出生之後,其聲美妙、悅耳、甘美、可愛。諸比丘,猶如雪山(Himavanta)上有一種名為迦陵頻伽(karavīka)的鳥類,其聲美妙、悅耳、甘美、可愛;正是如此,諸比丘,毗婆屍王子其聲美妙、悅耳、甘美、可愛。

38. ‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca [kumāro brahmassaro mañjussaro ca (sī. ka.)] ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca. Seyyathāpi, bhikkhave, himavante pabbate karavīkā nāma sakuṇajāti mañjussarā ca vaggussarā ca madhurassarā ca pemaniyassarā ca; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca.
39已對照

“諸比丘,毗婆屍王子出生之後,由業異熟所生的天眼(dibbacakkhu)顯現了,憑著它,他晝夜都能遍見周圍一由旬(yojana)之地。

39. ‘‘Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa kammavipākajaṃ dibbacakkhu pāturahosi yena sudaṃ [yena dūraṃ (syā.)] samantā yojanaṃ passati divā ceva rattiñca.
40已對照

“諸比丘,毗婆屍王子出生之後,凝視而不眨眼,猶如三十三天(Tāvatiṃsa)的諸天。諸比丘,因為[人們說]‘王子凝視而不眨眼’,所以毗婆屍王子就生起了‘毗婆屍、毗婆屍’這個名稱。

40. ‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro animisanto pekkhati seyyathāpi devā tāvatiṃsā. ‘Animisanto kumāro pekkhatī’ti kho, bhikkhave [animisanto pekkhati, jātassa kho pana bhikkhave (ka.)], vipassissa kumārassa ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
41PTS 2.21緬 2.18已對照

“諸比丘,那時,槃頭王坐於斷事[之座]時,讓毗婆屍王子坐在膝上,為他解說案情。諸比丘,那時,毗婆屍王子坐在父親膝上,一一審察而依理裁斷案情。諸比丘,因為[人們說]‘王子一一審察而依理裁斷案情’,所以毗婆屍王子的‘毗婆屍、毗婆屍’這個名稱就更加廣為流傳了。

41. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā atthakaraṇe [aṭṭa karaṇe (syā.)] nisinno vipassiṃ kumāraṃ aṅke nisīdāpetvā atthe anusāsati. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pituaṅke nisinno viceyya viceyya atthe panāyati ñāyena [aṭṭe panāyati ñāṇena (syā.)]. Viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.
42已對照

“諸比丘,那時,槃頭王為毗婆屍王子建造了三座宮殿:一座雨季[所居],一座冬季[所居],一座夏季[所居];併為他備辦五欲功德。諸比丘,毗婆屍王子就在雨季宮中,四個月間為無男子的[樂師]樂隊所娛樂,不曾走下宮殿。”第一誦品。

42. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa tayo pāsāde kārāpesi, ekaṃ vassikaṃ ekaṃ hemantikaṃ ekaṃ gimhikaṃ; pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro vassike pāsāde cattāro māse [vassike pāsāde vassike] nippurisehi tūriyehi paricārayamāno na heṭṭhāpāsādaṃ orohatī’’ti.
Paṭhamabhāṇavāro.
Jiṇṇapuriso
43已對照

“諸比丘,那時,經過許多年、許多百年、許多千年之後,毗婆屍王子對車伕說:‘親愛的車伕,請備好一輛輛好車,我們去園林地,觀賞美好的地方。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便備好一輛輛好車,稟告毗婆屍王子:‘殿下,您的一輛輛好車已經備好,現在請您認為適時[而行]。’諸比丘,那時,毗婆屍王子登上一輛好車,乘著一輛輛好車出發前往園林地。

43. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ [bhadraṃ yānaṃ (syā.), bhaddaṃ yānaṃ (pī.) cattāro māse (sī. pī.)] abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.
44PTS 2.22緬 2.19已對照

“諸比丘,毗婆屍王子在前往園林地時,看見一個年老的人:如屋椽般佝僂,身軀彎曲,以杖為依,顫抖而行,病弱,青春已逝。見了之後,他對車伕說:‘親愛的車伕,這個人是怎麼了?他的頭髮也不像別人,他的身體也不像別人。’‘殿下,這就是所謂的老人。’‘親愛的車伕,什麼叫做老人呢?’‘殿下,這就是所謂的老人:他如今活不了多久了。’‘親愛的車伕,那麼我也是老法、不能超越老嗎?’‘殿下,您和我們大家都是老法、不能超越老。’‘那麼,親愛的車伕,今天園林地就夠了,就從這裡返回內宮吧。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便從那裡返回內宮。諸比丘,毗婆屍王子回到內宮後,苦惱、憂悶而沉思:‘唉,所謂的生真是可厭!因為對已生者,老將會顯現。’

44. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ [bhaggaṃ (syā.)] daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’nti. ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma. Na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā. Itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’ti!
45PTS 2.23已對照

“諸比丘,那時,槃頭王召來車伕,對他說:‘親愛的車伕,王子在園林地歡喜嗎?親愛的車伕,王子在園林地滿意嗎?’‘陛下,王子在園林地並不歡喜;陛下,王子在園林地並不滿意。’‘那麼,親愛的車伕,王子在前往園林地時看見了什麼?’‘陛下,王子在前往園林地時,看見一個年老的人:如屋椽般佝僂,身軀彎曲,以杖為依,顫抖而行,病弱,青春已逝。見了之後,他對我說:“親愛的車伕,這個人是怎麼了?他的頭髮也不像別人,他的身體也不像別人。”“殿下,這就是所謂的老人。”“親愛的車伕,什麼叫做老人呢?”“殿下,這就是所謂的老人:他如今活不了多久了。”“親愛的車伕,那麼我也是老法、不能超越老嗎?”“殿下,您和我們大家都是老法、不能超越老。”“那麼,親愛的車伕,今天園林地就夠了,就從這裡返回內宮吧。”陛下,我回答毗婆屍王子:“是的,殿下。”便從那裡返回內宮。陛下,那位王子回到內宮後,苦惱、憂悶而沉思:“唉,所謂的生真是可厭!因為對已生者,老將會顯現。”’”

45. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha? Kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’’ti.
‘‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’’’ti.
Byādhitapuriso
46緬 2.20已對照

“諸比丘,那時,槃頭王想:‘但願毗婆屍王子不要不治國;但願毗婆屍王子不要從在家出家而成為無家者;但願佔相婆羅門們的話不要成真。’諸比丘,那時,槃頭王為毗婆屍王子更加倍地備辦五欲功德:‘要讓毗婆屍王子治國,要讓毗婆屍王子不從在家出家而成為無家者,要讓佔相婆羅門們的話落空。’“諸比丘,毗婆屍王子就在那裡具足、擁有五欲功德而享樂。諸比丘,那時,毗婆屍王子經過許多年……乃至……

46. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi –
‘Mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…
47PTS 2.24已對照

“諸比丘,毗婆屍王子在前往園林地時,看見一個患病的人:受苦,重病,倒臥在自己的屎尿之中,由旁人扶起,由旁人安置躺下。見了之後,他對車伕說:‘親愛的車伕,這個人是怎麼了?他的兩眼也不像別人,他的聲音也不像別人。’‘殿下,這就是所謂的病人。’‘親愛的車伕,什麼叫做病人呢?’‘殿下,這就是所謂的病人:但願他能從那病中痊癒。’‘親愛的車伕,那麼我也是病法、不能超越病嗎?’‘殿下,您和我們大家都是病法、不能超越病。’‘那麼,親愛的車伕,今天園林地就夠了,就從這裡返回內宮吧。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便從那裡返回內宮。諸比丘,毗婆屍王子回到內宮後,苦惱、憂悶而沉思:‘唉,所謂的生真是可厭!因為對已生者,老將會顯現,病將會顯現。’

47. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ [sayamānaṃ (syā. ka.)] aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa [siropissa (syā.)] na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’ti.
48PTS 2.25緬 2.21已對照

“諸比丘,那時,槃頭王召來車伕,對他說:‘親愛的車伕,王子在園林地歡喜嗎?親愛的車伕,王子在園林地滿意嗎?’‘陛下,王子在園林地並不歡喜;陛下,王子在園林地並不滿意。’‘那麼,親愛的車伕,王子在前往園林地時看見了什麼?’‘陛下,王子在前往園林地時,看見一個患病的人:受苦,重病,倒臥在自己的屎尿之中,由旁人扶起,由旁人安置躺下。見了之後,他對我說:“親愛的車伕,這個人是怎麼了?他的兩眼也不像別人,他的聲音也不像別人。”“殿下,這就是所謂的病人。”“親愛的車伕,什麼叫做病人呢?”“殿下,這就是所謂的病人:但願他能從那病中痊癒。”“親愛的車伕,那麼我也是病法、不能超越病嗎?”“殿下,您和我們大家都是病法、不能超越病。”“那麼,親愛的車伕,今天園林地就夠了,就從這裡返回內宮吧。”陛下,我回答毗婆屍王子:“是的,殿下。”便從那裡返回內宮。陛下,那位王子回到內宮後,苦惱、憂悶而沉思:“唉,所謂的生真是可厭!因為對已生者,老將會顯現,病將會顯現。”’”

48. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’’’ti.
Kālaṅkatapuriso
49已對照

“諸比丘,那時,槃頭王想:‘但願毗婆屍王子不要不治國;但願毗婆屍王子不要從在家出家而成為無家者;但願佔相婆羅門們的話不要成真。’諸比丘,那時,槃頭王為毗婆屍王子更加倍地備辦五欲功德:‘要讓毗婆屍王子治國,要讓毗婆屍王子不從在家出家而成為無家者,要讓佔相婆羅門們的話落空。’“諸比丘,毗婆屍王子就在那裡具足、擁有五欲功德而享樂。諸比丘,那時,毗婆屍王子經過許多年……乃至……

49. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…
50PTS 2.26緬 2.22已對照

“諸比丘,毗婆屍王子在前往園林地時,看見一大群人聚集,並以種種顏色的布製作輿架。見了之後,他對車伕說:‘親愛的車伕,為什麼那一大群人聚集,並以種種顏色的布製作輿架呢?’‘殿下,這就是所謂的命終者。’‘那麼,親愛的車伕,把車駛到那位命終者那裡去。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便把車駛到那位命終者那裡。諸比丘,毗婆屍王子看見了那已逝、已命終者;見了之後,他對車伕說:‘親愛的車伕,什麼叫做命終者呢?’‘殿下,這就是所謂的命終者:如今母親、父親或其他親族血親都見不到他了,他也見不到母親、父親或其他親族血親了。’‘親愛的車伕,那麼我也是死法、不能超越死嗎?父王、母后或其他親族血親也將見不到我嗎?我也將見不到父王、母后或其他親族血親嗎?’‘殿下,您和我們大家都是死法、不能超越死;父王、母后或其他親族血親也將見不到您,您也將見不到父王、母后或其他親族血親。’‘那麼,親愛的車伕,今天園林地就夠了,就從這裡返回內宮吧。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便從那裡返回內宮。諸比丘,毗婆屍王子回到內宮後,苦惱、憂悶而沉思:‘唉,所謂的生真是可厭!因為對已生者,老將會顯現,病將會顯現,死將會顯現。’

50. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ nu kho, so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’ti.
51PTS 2.27緬 2.23已對照

“諸比丘,那時,槃頭王召來車伕,對他說:‘親愛的車伕,王子在園林地歡喜嗎?親愛的車伕,王子在園林地滿意嗎?’‘陛下,王子在園林地並不歡喜;陛下,王子在園林地並不滿意。’‘那麼,親愛的車伕,王子在前往園林地時看見了什麼?’‘陛下,王子在前往園林地時,看見一大群人聚集,並以種種顏色的布製作輿架。見了之後,他對我說:“親愛的車伕,為什麼那一大群人聚集,並以種種顏色的布製作輿架呢?”“殿下,這就是所謂的命終者。”“那麼,親愛的車伕,把車駛到那位命終者那裡去。”陛下,我回答毗婆屍王子:“是的,殿下。”便把車駛到那位命終者那裡。陛下,王子看見了那已逝、已命終者;見了之後,他對我說:“親愛的車伕,什麼叫做命終者呢?”“殿下,這就是所謂的命終者:如今母親、父親或其他親族血親都見不到他了,他也見不到母親、父親或其他親族血親了。”“親愛的車伕,那麼我也是死法、不能超越死嗎?父王、母后或其他親族血親也將見不到我嗎?我也將見不到父王、母后或其他親族血親嗎?”“殿下,您和我們大家都是死法、不能超越死;父王、母后或其他親族血親也將見不到您,您也將見不到父王、母后或其他親族血親。”“那麼,親愛的車伕,今天園林地就夠了,就從這裡返回內宮吧。”陛下,我回答毗婆屍王子:“是的,殿下。”便從那裡返回內宮。陛下,那位王子回到內宮後,苦惱、憂悶而沉思:“唉,所謂的生真是可厭!因為對已生者,老將會顯現,病將會顯現,死將會顯現。”’”

51. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’’ti? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesiṃ. Addasā kho, deva, kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā, tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’’’ti.
Pabbajito
52PTS 2.28緬 2.24已對照

“諸比丘,那時,槃頭王想:‘但願毗婆屍王子不要不治國;但願毗婆屍王子不要從在家出家而成為無家者;但願佔相婆羅門們的話不要成真。’諸比丘,那時,槃頭王為毗婆屍王子更加倍地備辦五欲功德:‘要讓毗婆屍王子治國,要讓毗婆屍王子不從在家出家而成為無家者,要讓佔相婆羅門們的話落空。’“諸比丘,毗婆屍王子就在那裡具足、擁有五欲功德而享樂。諸比丘,那時,經過許多年、許多百年、許多千年之後,毗婆屍王子對車伕說:‘親愛的車伕,請備好一輛輛好車,我們去園林地,觀賞美好的地方。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便備好一輛輛好車,稟告毗婆屍王子:‘殿下,您的一輛輛好車已經備好,現在請您認為適時[而行]。’諸比丘,那時,毗婆屍王子登上一輛好車,乘著一輛輛好車出發前往園林地。

52. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.
‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni, uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.
53PTS 2.29已對照

“諸比丘,毗婆屍王子在前往園林地時,看見一個剃髮、著袈裟衣的出家人。見了之後,他對車伕說:‘親愛的車伕,這個人是怎麼了?他的頭也不像別人,他的衣服也不像別人。’‘殿下,這就是所謂的出家人。’‘親愛的車伕,什麼叫做出家人呢?’‘殿下,這就是所謂的出家人:善哉法行,善哉平等行,善哉善業,善哉福業,善哉不害,善哉悲愍眾生。’‘親愛的車伕,那位所謂的出家人真好:善哉法行,善哉平等行,善哉善業,善哉福業,善哉不害,善哉悲愍眾生。那麼,親愛的車伕,把車駛到那位出家人那裡去。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便把車駛到那位出家人那裡。諸比丘,那時,毗婆屍王子對那位出家人說:‘朋友,你是怎麼了?你的頭也不像別人,你的衣服也不像別人。’‘殿下,我是所謂的出家人。’‘朋友,什麼叫做出家人呢?’‘殿下,我是所謂的出家人:善哉法行,善哉平等行,善哉善業,善哉福業,善哉不害,善哉悲愍眾生。’‘朋友,你真好,是所謂的出家人:善哉法行,善哉平等行,善哉善業,善哉福業,善哉不害,善哉悲愍眾生。’

53. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ bhaṇḍuṃ pabbajitaṃ kāsāyavasanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Sīsaṃpissa na yathā aññesaṃ, vatthānipissa na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, pabbajito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā [sammacariyā (ka.)] sādhu kusalakiriyā [kusalacariyā (syā.)] sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho so, samma sārathi, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā. Tena hi, samma sārathi, yena so pabbajito tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so pabbajito tena rathaṃ pesesi. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro taṃ pabbajitaṃ etadavoca – ‘tvaṃ pana, samma, kiṃkato, sīsampi te na yathā aññesaṃ, vatthānipi te na yathā aññesa’nti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ pana tvaṃ, samma, pabbajito nāmā’ti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho tvaṃ, samma, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti.
Bodhisattapabbajjā
54緬 2.25已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍王子對車伕說:‘那麼,親愛的車伕,你把車帶上,就從這裡返回內宮吧。而我就在這裡剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者。’諸比丘,車伕回答毗婆屍王子:‘是的,殿下。’便帶著車從那裡返回內宮。而毗婆屍王子就在那裡剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者。

54. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro sārathiṃ āmantesi – ‘tena hi, samma sārathi, rathaṃ ādāya itova antepuraṃ paccaniyyāhi. Ahaṃ pana idheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā rathaṃ ādāya tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Vipassī pana kumāro tattheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji.
Mahājanakāyaanupabbajjā
55PTS 2.30已對照

“諸比丘,槃頭婆提王都的一大群人,八萬四千生眾,聽說:‘據說毗婆屍王子已剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者了。’聽了之後,他們想:‘那個法與律必定不是低劣的,那種出家必定不是低劣的——毗婆屍王子竟在其中剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者。連毗婆屍王子都要剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者,何況我們呢?’“諸比丘,那時,那一大群人,八萬四千生眾,剃除鬚髮,披上袈裟衣,隨著已從在家出家而成為無家者的毗婆屍菩薩一同出家。諸比丘,毗婆屍菩薩就被那一眾圍繞著,在村落、市鎮、鄉國、王都之間遊行。

55. ‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsīti pāṇasahassāni – ‘vipassī kira kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā [orikā (sī. syā.)] pabbajjā, yattha vipassī kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Vipassīpi nāma kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, kimaṅgaṃ [kimaṅga (sī.)] pana maya’nti.
‘‘Atha kho, so bhikkhave, mahājanakāyo [mahājanakāyo (syā.)] caturāsīti pāṇasahassāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vipassiṃ bodhisattaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajitaṃ anupabbajiṃsu. Tāya sudaṃ, bhikkhave, parisāya parivuto vipassī bodhisatto gāmanigamajanapadarājadhānīsu cārikaṃ carati.
56緬 2.26已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘我這樣雜居而住,是不適宜的。我何不獨自遠離大眾而住呢?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩後來便獨自遠離大眾而住;那八萬四千位出家者走了另一條路,毗婆屍菩薩走了另一條路。

56. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho metaṃ [na kho panetaṃ (syā.)] patirūpaṃ yohaṃ ākiṇṇo viharāmi, yaṃnūnāhaṃ eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihāsi, aññeneva tāni caturāsīti pabbajitasahassāni agamaṃsu, aññena maggena vipassī bodhisatto.
Bodhisattaabhiniveso
57PTS 2.31已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩已至[菩提場]安住、獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘這世間實在陷入了苦:生、老、死,又死沒、又受生;然而對於這苦——[即]老死——卻不了知出離。究竟何時才能了知這苦——[即]老死——的出離呢?’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有老死?以什麼為緣而有老死?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有生時才有老死,以生為緣而有老死。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有生?以什麼為緣而有生?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有有時才有生,以有為緣而有生。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有有?以什麼為緣而有有?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有取時才有有,以取為緣而有有。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有取?以什麼為緣而有取?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有愛時才有取,以愛為緣而有取。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有愛?以什麼為緣而有愛?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有受時才有愛,以受為緣而有愛。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有受?以什麼為緣而有受?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有觸時才有受,以觸為緣而有受。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有觸?以什麼為緣而有觸?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有六處時才有觸,以六處為緣而有觸。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有六處?以什麼為緣而有六處?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有名色時才有六處,以名色為緣而有六處。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有名色?以什麼為緣而有名色?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有識時才有名色,以識為緣而有名色。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘有什麼時才有識?以什麼為緣而有識?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘有名色時才有識,以名色為緣而有識。’

57. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa vāsūpagatassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno, jāyati ca jīyati ca mīyati ca [jiyyati ca miyyati ca (ka.)] cavati ca upapajjati ca, atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassa, kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṃ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti?
58PTS 2.32緬 2.27已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘這識從名色折返,不再往前去。到此為止而有生、有老、有死、有死沒、有受生,即:以名色為緣而有識,以識為緣而有名色,以名色為緣而有六處,以六處為緣而有觸,以觸為緣而有受,以受為緣而有愛,以愛為緣而有取,以取為緣而有有,以有為緣而有生,以生為緣而有老死、愁、悲、苦、憂、惱生起。這樣,這整個苦蘊就集起了。’

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jāti hoti, kiṃpaccayā jātī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho sati jāti hoti, bhavapaccayā jātī’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati bhavo hoti, kiṃpaccayā bhavo’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho sati bhavo hoti, upādānapaccayā bhavo’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati upādānaṃ hoti, kiṃpaccayā upādāna’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho sati upādānaṃ hoti, taṇhāpaccayā upādāna’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati taṇhā hoti, kiṃpaccayā taṇhā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho sati taṇhā hoti, vedanāpaccayā taṇhā’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati vedanā hoti, kiṃpaccayā vedanā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho sati vedanā hoti, phassapaccayā vedanā’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati phasso hoti, kiṃpaccayā phasso’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho sati phasso hoti, saḷāyatanapaccayā phasso’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati saḷāyatanaṃ hoti, kiṃpaccayā saḷāyatana’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati saḷāyatanaṃ hoti, nāmarūpapaccayā saḷāyatana’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati nāmarūpaṃ hoti, kiṃpaccayā nāmarūpa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṃ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati viññāṇaṃ hoti, kiṃpaccayā viññāṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṃ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti.
58. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘paccudāvattati kho idaṃ viññāṇaṃ nāmarūpamhā, nāparaṃ gacchati. Ettāvatā jāyetha vā jiyyetha vā miyyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’.
59已對照

“諸比丘,‘集、集’——毗婆屍菩薩於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

59. ‘‘‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
60已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有老死?以什麼的滅而有老死的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有生時就沒有老死,以生的滅而有老死的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有生?以什麼的滅而有生的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有有時就沒有生,以有的滅而有生的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有有?以什麼的滅而有有的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有取時就沒有有,以取的滅而有有的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有取?以什麼的滅而有取的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有愛時就沒有取,以愛的滅而有取的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有愛?以什麼的滅而有愛的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有受時就沒有愛,以受的滅而有愛的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有受?以什麼的滅而有受的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有觸時就沒有受,以觸的滅而有受的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有觸?以什麼的滅而有觸的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有六處時就沒有觸,以六處的滅而有觸的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有六處?以什麼的滅而有六處的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有名色時就沒有六處,以名色的滅而有六處的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有名色?以什麼的滅而有名色的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有識時就沒有名色,以識的滅而有名色的滅。’“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘沒有什麼時就沒有識?以什麼的滅而有識的滅?’諸比丘,那時,毗婆屍菩薩由如理作意而有慧的現觀:‘沒有名色時就沒有識,以名色的滅而有識的滅。’

60. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti.
61PTS 2.34緬 2.29已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩想:‘我已證得這條通向正覺之道,即:以名色之滅而有識之滅,以識之滅而有名色之滅,以名色之滅而有六處之滅,以六處之滅而有觸之滅,以觸之滅而有受之滅,以受之滅而有愛之滅,以愛之滅而有取之滅,以取之滅而有有之滅,以有之滅而有生之滅,以生之滅而有老死、愁、悲、苦、憂、惱之滅。這樣,這整個苦蘊就滅了。’

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jāti na hoti, kissa nirodhā jātinirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho asati jāti na hoti, bhavanirodhā jātinirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati bhavo na hoti, kissa nirodhā bhavanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho asati bhavo na hoti, upādānanirodhā bhavanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati upādānaṃ na hoti, kissa nirodhā upādānanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho asati upādānaṃ na hoti, taṇhānirodhā upādānanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati taṇhā na hoti, kissa nirodhā taṇhānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho asati taṇhā na hoti, vedanānirodhā taṇhānirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati vedanā na hoti, kissa nirodhā vedanānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho asati vedanā na hoti, phassanirodhā vedanānirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati phasso na hoti, kissa nirodhā phassanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho asati phasso na hoti, saḷāyatananirodhā phassanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, kissa nirodhā saḷāyatananirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati nāmarūpaṃ na hoti, kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho asati nāmarūpaṃ na hoti, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’ti.
‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati viññāṇaṃ na hoti, kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati viññāṇaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’ti.
61. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ maggo sambodhāya yadidaṃ – nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti’.
62已對照

“諸比丘,‘滅、滅’——毗婆屍菩薩於前所未聞之法生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光。

62. ‘‘‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
63已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍菩薩後來於五取蘊住於隨觀生滅:‘這是色,這是色的集,這是色的滅沒;這是受,這是受的集,這是受的滅沒;這是想,這是想的集,這是想的滅沒;這是行,這是行的集,這是行的滅沒;這是識,這是識的集,這是識的滅沒。’當他於五取蘊住於隨觀生滅時,不久,心便由不執取而從諸漏解脫。”第二誦品。

63. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī vihāsi – ‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti, tassa pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato na cirasseva anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccī’’ti.
Dutiyabhāṇavāro.
Brahmayācanakathā
64PTS 2.36緬 2.31已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者想:‘我何不說法呢?’諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者想:‘我所證得的這法甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境(atakkāvacara)、微妙、唯智者能體驗。然而這世人樂於執著(ālaya)、喜於執著、欣於執著。對於樂於執著、喜於執著、欣於執著的世人,這一處實難見,即此緣性、緣起(idappaccayatā paṭiccasamuppāda);這一處也實難見,即一切行的止息、一切依(upadhi)的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。假如我說法,而別人不了知我,那對我是疲勞,那對我是疲惱。’

64. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti.
65已對照

“諸比丘,而且這些前所未聞的稀有之偈,顯現於毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者[心中]——‘我所證得實為艱難,如今何須宣說; 為貪與瞋所纏者,難以覺悟此法。 [此法]逆流而行,微妙、甚深、難見、精細; 為貪所染者不得見,為黑暗之蘊所覆。’“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者如是省察時,心傾向於無所為,不傾向於說法。

65. ‘‘Apissu, bhikkhave, vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –
‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;
Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.
‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;
Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’ti.
‘‘Itiha, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya.
66PTS 2.37緬 2.32已對照

“諸比丘,那時,某位大梵天以心了知毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者心中的思慮,便想:‘諸位,世間要毀滅了!諸位,世間要敗壞了!因為毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的心竟傾向於無所為,不傾向於說法。’諸比丘,那時,那位大梵天猶如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那樣,從梵天界隱沒,出現在毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者面前。諸比丘,那時,那位大梵天把上衣偏袒一肩,右膝著地,向毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者合掌,對毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者說:‘尊者,願世尊說法,願善逝說法!有少塵垢性的眾生,因不聞法而衰退;[若得聞法,]他們將成為法的了知者。’

66. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññatarassa mahābrahmuno vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi – ‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṃ namati [nami (syā. ka.), namissati (?)], no dhammadesanāyā’ti. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā [nidahanto (syā.)] yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi [santī (syā.)] sattā apparajakkhajātikā; assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
67PTS 2.38已對照

“諸比丘,這樣說時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者對那位大梵天說:‘梵天,我也曾這樣想:“我何不說法呢?”梵天,我又這樣想:“我所證得的這法甚深、難見、難覺悟、寂靜、殊勝、超越思辨之境(atakkāvacara)、微妙、唯智者能體驗。然而這世人樂於執著(ālaya)、喜於執著、欣於執著。對於樂於執著、喜於執著、欣於執著的世人,這一處實難見,即此緣性、緣起(idappaccayatā paṭiccasamuppāda);這一處也實難見,即一切行的止息、一切依(upadhi)的舍離、愛盡、離貪、滅、涅槃。假如我說法,而別人不了知我,那對我是疲勞,那對我是疲惱。”梵天,而且這些前所未聞的稀有之偈,也曾顯現於我[心中]——“我所證得實為艱難,如今何須宣說; 為貪與瞋所纏者,難以覺悟此法。 [此法]逆流而行,微妙、甚深、難見、精細; 為貪所染者不得見,為黑暗之蘊所覆。”梵天,我如是省察時,心傾向於無所為,不傾向於說法。’

67. ‘‘Evaṃ vutte [atha kho (ka.)], bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ etadavoca – ‘mayhampi kho, brahme, etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’’nti. Tassa mayhaṃ, brahme, etadahosi – ‘‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’’ti. Apissu maṃ, brahme, imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –
‘‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;
Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.
‘‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;
Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’’ti.
‘Itiha me, brahme, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāyā’ti.
68已對照

“諸比丘,那位大梵天第二次……乃至……諸比丘,那位大梵天第三次對毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者說:‘尊者,願世尊說法,願善逝說法!有少塵垢性的眾生,因不聞法而衰退;[若得聞法,]他們將成為法的了知者。’

68. ‘‘Dutiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā…pe… tatiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
69PTS 2.39緬 2.33已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者知道了梵天的勸請,又因為對眾生的悲愍,便以佛眼觀察世間。諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以佛眼觀察世間時,看見諸眾生有少塵垢者、多塵垢者,利根者、鈍根者,善行相者、惡行相者,易教者、難教者;有一些住於見後世罪過之怖畏,有一些不住於見後世罪過之怖畏。諸比丘,猶如在青蓮池、白蓮池或紅蓮池中,有些青蓮、白蓮或紅蓮生於水中、長於水中,未出水面,沉沒水中而生長;有些青蓮、白蓮或紅蓮生於水中、長於水中,與水面齊平而立;有些青蓮、白蓮或紅蓮生於水中、長於水中,出於水面而立,不為水所染。正是如此,諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以佛眼觀察世間時,看見諸眾生有少塵垢者、多塵垢者,利根者、鈍根者,善行相者、惡行相者,易教者、難教者;有一些住於見後世罪過之怖畏,有一些不住於見後世罪過之怖畏。

69. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brahmuno ca ajjhesanaṃ viditvā sattesu ca kāruññataṃ paṭicca buddhacakkhunā lokaṃ volokesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye [duviññāpaye bhabbe abhabbe (syā.)] appekacce paralokavajjabhayadassāvine [dassāvino (sī. syā. kaṃ. ka.)] viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine [dassāvino (sī. syā. kaṃ. ka.)] viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena. Evameva kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
70已對照

“諸比丘,那時,那位大梵天以心了知毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者心中的思慮,便以偈對毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者說—— ‘猶如立於石山之頂者,能遍觀四周的眾人; 如是,善慧者、普眼者啊,請登上法所成之殿[而觀]。 自身已離憂者,請垂觀那沉沒於憂、為生老所制伏的眾人。 起來吧,英雄、戰勝者!商隊之主、無債者啊,請遊行於世間。 願世尊說法,[必]將有了知者。’

70. ‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –
‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato;
Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu.
‘Sokāvatiṇṇaṃ [sokāvakiṇṇaṃ (syā.)] janatamapetasoko,
Avekkhassu jātijarābhibhūtaṃ;
Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma,
Satthavāha aṇaṇa vicara loke.
Desassu [desetu (syā. pī.)] bhagavā dhammaṃ,
Aññātāro bhavissantī’ti.
71PTS 2.40緬 2.34已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以偈對那位大梵天說—— ‘為彼等開啟了不死之門:諸有耳者,請發其信! 梵天,我因覺有惱害之想,才未在人間宣說這熟習而殊勝的法。’“諸比丘,那時,那位大梵天想:‘我已使毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者允可說法了。’便禮敬毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者,右繞之後,就在那裡隱沒。

71. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –
‘Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,
Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ;
Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ,
Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’ti.
‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ‘katāvakāso khomhi vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammadesanāyā’ti vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.
Aggasāvakayugaṃ
72已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者想:‘我應當先為誰說法呢?誰將迅速了知這法呢?’諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者想:‘這位騫茶(Khaṇḍa)王子與國師之子帝須(Tissa)住在槃頭婆提王都,是賢智、明達、有慧、長久以來少塵垢性的人。我何不先為騫茶王子與國師之子帝須說法呢?他們將迅速了知這法。’

72. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘ayaṃ kho khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasanti paṇḍitā viyattā medhāvino dīgharattaṃ apparajakkhajātikā. Yaṃnūnāhaṃ khaṇḍassa ca rājaputtassa, tissassa ca purohitaputtassa paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, te imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissantī’ti.
73緬 2.35已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者猶如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那樣,從菩提樹下隱沒,出現於槃頭婆提王都的柯馬鹿野苑(Khema migadāya)。諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者對守苑人說:‘親愛的守苑人,你去,進入槃頭婆提王都,對騫茶王子與國師之子帝須這樣說:尊者,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者已到達槃頭婆提王都,住在柯馬鹿野苑,他想見你們。’諸比丘,守苑人回答毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者:‘是的,尊者。’便進入槃頭婆提王都,對騫茶王子與國師之子帝須說:‘尊者,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者已到達槃頭婆提王都,住在柯馬鹿野苑,他想見你們。’

73. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva bodhirukkhamūle antarahito bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye pāturahosi. Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dāyapālaṃ [migadāyapālaṃ (syā.)] āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma dāyapāla, bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ evaṃ vadehi – vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, so tumhākaṃ dassanakāmo’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, bhikkhave, dāyapālo vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ etadavoca – ‘vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati; so tumhākaṃ dassanakāmo’ti.
74PTS 2.41已對照

“諸比丘,那時,騫茶王子與國師之子帝須命人備好一輛輛好車,登上一輛好車,乘著一輛輛好車從槃頭婆提王都出發,朝柯馬鹿野苑而去。他們乘車走到車所能通行之處後,便下車步行,來到毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者之處;來到之後,禮敬毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者,坐在一旁。

74. ‘‘Atha kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi bandhumatiyā rājadhāniyā niyyiṃsu. Yena khemo migadāyo tena pāyiṃsu. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikāva [padikāva (syā.)] yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
75已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者為他們說次第之論(anupubbiṃ kathaṃ),即施論(dānakathā)、戒論(sīlakathā)、生天論(saggakathā);開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道他們已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,騫茶王子與國師之子帝須就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼(dhammacakkhu):‘凡任何集法,一切皆是滅法。’

75. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ [ānupubbikathaṃ (sī. pī.)] kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva khaṇḍassa ca rājaputtassa tissassa ca purohitaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
76PTS 2.42緬 2.36已對照

“諸比丘,他們已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,對毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者說:‘奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,世尊以種種方式開顯了法。尊者,我們皈依(saraṇa)世尊與法。尊者,願我們能在世尊座下得到出家,得到具足戒。’

76. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’nti.
77已對照

“諸比丘,騫茶王子與國師之子帝須在毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者座下得到了出家,得到了具足戒。毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以法語對他們開示、勸導、激勵、令歡喜;開顯諸行的過患、低劣、雜染,以及涅槃的功德。當他們被毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以法語開示、勸導、激勵、令歡喜時,不久,心便由不執取而從諸漏解脫。

77. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto, tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne [nekkhamme (syā.)] ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
Mahājanakāyapabbajjā
78PTS 2.43已對照

“諸比丘,槃頭婆提王都的一大群人,八萬四千生眾,聽說:‘據說毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者已到達槃頭婆提王都,住在柯馬鹿野苑。又據說騫茶王子與國師之子帝須已在毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者座下剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者了。’聽了之後,他們想:‘那個法與律必定不是低劣的,那種出家必定不是低劣的——騫茶王子與國師之子帝須竟在其中剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者。連騫茶王子與國師之子帝須都要剃除鬚髮,披上袈裟衣,從在家出家而成為無家者,何況我們呢?’諸比丘,於是那一大群人,八萬四千生眾,從槃頭婆提王都出發,前往柯馬鹿野苑、前往毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者之處;來到之後,禮敬毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者,坐在一旁。

78. ‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati. Khaṇḍo ca kira rājaputto tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’ti. Sutvāna nesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā. Khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissanti, kimaṅgaṃ pana maya’nti. Atha kho so, bhikkhave, mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni bandhumatiyā rājadhāniyā nikkhamitvā yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
79緬 2.37已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者為他們說次第之論(anupubbiṃ kathaṃ),即施論(dānakathā)、戒論(sīlakathā)、生天論(saggakathā);開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道他們已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,那八萬四千生眾就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼(dhammacakkhu):‘凡任何集法,一切皆是滅法。’

79. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipāṇasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
80已對照

“諸比丘,他們已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,對毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者說:‘奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,世尊以種種方式開顯了法。尊者,我們皈依世尊、法與比丘僧團。尊者,願我們能在世尊座下得到出家,得到具足戒。’

80. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca [( ) natthi aṭṭhakathāyaṃ, pāḷiyaṃ pana sabbatthapi dissati]. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.
81PTS 2.44已對照

“諸比丘,那八萬四千生眾在毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者座下得到了出家,得到了具足戒。毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以法語對他們開示、勸導、激勵、令歡喜;開顯諸行的過患、低劣、雜染,以及涅槃的功德。當他們被毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以法語開示、勸導、激勵、令歡喜時,不久,心便由不執取而從諸漏解脫。

81. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipāṇasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ, alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
Purimapabbajitānaṃ dhammābhisamayo
82緬 2.38已對照

“諸比丘,那先前的八萬四千位出家者聽說:‘據說毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者已到達槃頭婆提王都,住在柯馬鹿野苑,並且據說正在說法。’諸比丘,於是那八萬四千位出家者前往槃頭婆提王都、前往柯馬鹿野苑、前往毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者之處;來到之後,禮敬毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者,坐在一旁。

82. ‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, tāni purimāni caturāsītipabbajitasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, dhammañca kira desetī’ti. Atha kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni yena bandhumatī rājadhānī yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
83已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者為他們說次第之論(anupubbiṃ kathaṃ),即施論(dānakathā)、戒論(sīlakathā)、生天論(saggakathā);開顯諸欲的過患、低劣、雜染,以及出離的功德。當世尊知道他們已心堪能、心柔軟、心離蓋、心踴躍、心淨信時,便開顯諸佛自所稱揚的說法:苦、集、滅、道。猶如清淨、離諸黑點的布能完好地接受染色;正是如此,那八萬四千位出家者就在那個座位上生起了遠塵離垢的法眼(dhammacakkhu):‘凡任何集法,一切皆是滅法。’

83. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipabbajitasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.
84PTS 2.45已對照

“諸比丘,他們已見法、已得法、已知法、已深入法,已度疑、已離惑,獲得無所畏,於導師的教法中不依他緣,對毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者說:‘奇哉!尊者,奇哉!尊者。尊者,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,世尊以種種方式開顯了法。尊者,我們皈依世尊、法與比丘僧團。尊者,願我們能在世尊座下得到出家,得到具足戒。’

84. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.
85緬 2.39已對照

“諸比丘,那八萬四千位出家者在毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者座下得到了出家,得到了具足戒。毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以法語對他們開示、勸導、激勵、令歡喜;開顯諸行的過患、低劣、雜染,以及涅槃的功德。當他們被毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者以法語開示、勸導、激勵、令歡喜時,不久,心便由不執取而從諸漏解脫。

85. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.
Cārikāanujānanaṃ
86PTS 2.46已對照

“諸比丘,那時,槃頭婆提王都住著一個大比丘僧團,有六百八十萬比丘。諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:‘如今槃頭婆提王都住著一個大比丘僧團,有六百八十萬比丘。我何不允許比丘們:“諸比丘,你們遊行去吧,為眾人的利益,為眾人的安樂,出於對世間的悲愍,為諸天與人的義利、利益與安樂;不要兩人同行一路。諸比丘,你們要教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。有少塵垢性的眾生,因不聞法而衰退;[若得聞法,]他們將成為法的了知者。此外,每過六年,應當來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉(pātimokkha)。”

86. ‘‘Tena kho pana, bhikkhave, samayena bandhumatiyā rājadhāniyā mahābhikkhusaṅgho paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’’’ti.
87PTS 2.47緬 2.40已對照

“諸比丘,那時,某位大梵天以心了知毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者心中的思慮,便猶如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那樣,從梵天界隱沒,出現在毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者面前。諸比丘,那時,那位大梵天把上衣偏袒一肩,向毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者合掌,對毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者說:‘正是這樣,世尊;正是這樣,善逝。尊者,如今槃頭婆提王都住著一個大比丘僧團,有六百八十萬比丘。尊者,願世尊允許比丘們:“諸比丘,你們遊行去吧,為眾人的利益,為眾人的安樂,出於對世間的悲愍,為諸天與人的義利、利益與安樂;不要兩人同行一路。諸比丘,你們要教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。有少塵垢性的眾生,因不聞法而衰退;[若得聞法,]他們將成為法的了知者。”尊者,我們也會這樣安排,使比丘們每過六年就來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉。’諸比丘,那位大梵天說了這話;說了這話之後,禮敬毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者,右繞之後,就在那裡隱沒。

87. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya. Evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’’ti [aññātāro (ssabbattha)]. Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.
88PTS 2.48緬 2.41已對照

“諸比丘,那時,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者在傍晚時分從靜坐中起身,對比丘們說:‘諸比丘,我在此獨處靜坐時,心中生起了這樣的思慮:如今槃頭婆提王都住著一個大比丘僧團,有六百八十萬比丘。我何不允許比丘們:“諸比丘,你們遊行去吧,為眾人的利益,為眾人的安樂,出於對世間的悲愍,為諸天與人的義利、利益與安樂;不要兩人同行一路。諸比丘,你們要教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。有少塵垢性的眾生,因不聞法而衰退;[若得聞法,]他們將成為法的了知者。此外,每過六年,應當來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉(pātimokkha)。”‘諸比丘,那時,某位大梵天以心了知我心中的思慮,便猶如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那樣,從梵天界隱沒,出現在我面前。諸比丘,那時,那位大梵天把上衣偏袒一肩,向我合掌,對我說:“正是這樣,世尊;正是這樣,善逝。尊者,如今槃頭婆提王都住著一個大比丘僧團,有六百八十萬比丘。尊者,願世尊允許比丘們:‘諸比丘,你們遊行去吧,為眾人的利益,為眾人的安樂,出於對世間的悲愍,為諸天與人的義利、利益與安樂;不要兩人同行一路。諸比丘,你們要教導……乃至……有少塵垢性的眾生,因不聞法而衰退;[若得聞法,]他們將成為法的了知者。’尊者,我們也會這樣安排,使比丘們每過六年就來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉。”諸比丘,那位大梵天說了這話;說了這話之後,禮敬我,右繞之後,就在那裡隱沒。’‘諸比丘,我允許[你們]:你們遊行去吧,為眾人的利益,為眾人的安樂,出於對世間的悲愍,為諸天與人的義利、利益與安樂;不要兩人同行一路。諸比丘,你們要教導初善、中善、後善的,具足義理與文句的法,顯示完全圓滿、遍淨的梵行。有少塵垢性的眾生,因不聞法而衰退;[若得聞法,]他們將成為法的了知者。此外,諸比丘,每過六年,應當來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉。’諸比丘,那時,比丘們大多在一日之內就出發去各地遊行了。

88. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘idha mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti.
‘‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā maṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ…pe… santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti. Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma, yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi’.
‘‘‘Anujānāmi, bhikkhave, caratha cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, bhikkhave, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho, bhikkhave, bhikkhū yebhuyyena ekāheneva janapadacārikaṃ pakkamiṃsu.
89PTS 2.49已對照

“那時,在閻浮提(Jambudīpa)有八萬四千座住處。當一年過去時,諸天神發聲宣告:‘諸位尊駕,一年已經過去,如今還剩五年;五年之後,應當來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉。’當兩年過去時……當三年過去時……當四年過去時……當五年過去時,諸天神發聲宣告:‘諸位尊駕,五年已經過去,如今還剩一年;一年之後,應當來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉。’當六年過去時,諸天神發聲宣告:‘諸位尊駕,六年已經過去,如今正是來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉的時候了。’諸比丘,那時,那些比丘有的以自己的神通力,有的以諸天神的神通力,在一日之內就來到槃頭婆提王都誦波羅提木叉。

89. ‘‘Tena kho pana samayena jambudīpe caturāsīti āvāsasahassāni honti. Ekamhi hi vasse nikkhante devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantaṃ kho, mārisā, ekaṃ vassaṃ; pañca dāni vassāni sesāni; pañcannaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Dvīsu vassesu nikkhantesu… tīsu vassesu nikkhantesu… catūsu vassesu nikkhantesu… pañcasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho, mārisā, pañcavassāni; ekaṃ dāni vassaṃ sesaṃ; ekassa vassassa accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Chasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho, mārisā, chabbassāni, samayo dāni bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamituṃ pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho te, bhikkhave, bhikkhū appekacce sakena iddhānubhāvena appekacce devatānaṃ iddhānubhāvena ekāheneva bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamiṃsu pātimokkhuddesāyāti [pātimokkhuddesāya (?)].
90PTS 2.50緬 2.42已對照

“諸比丘,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者就在那裡於比丘僧團中如是誦波羅提木叉—— ‘忍辱、堪忍是最上的苦行,諸佛說涅槃為最上; 害他者非是出家人,惱他者不成為沙門。 一切惡莫作,具足於諸善; 淨化自己心,此是諸佛教。 不誹謗、不傷害,于波羅提木叉中防護; 於食知量,[受用]邊遠的坐臥處; 致力於增上心,此是諸佛教。’

90. ‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhikkhusaṅghe evaṃ pātimokkhaṃ uddisati –
‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā,
Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;
Na hi pabbajito parūpaghātī,
Na samaṇo [samaṇo (sī. syā. pī.)] hoti paraṃ viheṭhayanto.
‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;
Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ.
‘Anūpavādo anūpaghāto [anupavādo anupaghāto (pī. ka.)], pātimokkhe ca saṃvaro;
Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;
Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhānasāsana’nti.
Devatārocanaṃ
91PTS 2.51緬 2.43已對照

“諸比丘,有一次,我住在鬱伽羅(Ukkaṭṭhā)的吉祥林(Subhagavana)沙拉樹王之下。諸比丘,那時,我獨處靜坐,心中生起了這樣的思慮:‘在這漫長的時期中,我未曾住過的眾生居,除淨居天(Suddhāvāsa)諸天[之處]以外,是不易得的。我何不前往淨居天諸天之處呢?’諸比丘,於是我猶如有力之人伸展屈曲的手臂、或屈曲伸展的手臂那樣,從鬱伽羅的吉祥林沙拉樹王之下隱沒,出現於無煩天(Aviha)諸天之中。諸比丘,在那天眾之中,有數千天神、數十萬天神來到我這裡;來到之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的那些天神對我說:‘尊駕,距今九十一劫,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者生為剎帝利,出生於剎帝利家族。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為憍陳如。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為八萬歲。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者在波吒梨樹下正覺。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為騫茶與帝須的一對弟子,是最上的賢善一對。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有三次弟子的集會。一次弟子的集會有六百八十萬比丘;一次弟子的集會有十萬比丘;一次弟子的集會有八萬比丘。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的這三次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為阿育的比丘為侍者,是最上的侍者。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為槃頭的國王,母親是名為槃頭婆提的王后,為生母。槃頭王的王都是名為槃頭婆提的城。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的出離是這樣的,出家是這樣的,精勤是這樣的,正覺是這樣的,轉法輪是這樣的。尊駕,我們曾在毗婆屍世尊[的教法]中修習梵行,對諸欲離欲欲,如今受生於此。’……乃至……“諸比丘,就在那同一天眾之中,有數千天神、數十萬天神來到我這裡;來到之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的那些天神對我說:‘尊駕,就在這賢劫中,世尊如今為阿羅漢、正等正覺者出現於世間。尊駕,世尊生為剎帝利,出生於剎帝利家族。尊駕,世尊姓為喬達摩。尊駕,世尊的壽量少、微、輕;長壽的人,也不過一百歲,或稍多一些。尊駕,世尊在阿薩他樹下正覺。尊駕,世尊有名為舍利弗與目犍連的一對弟子,是最上的賢善一對。尊駕,世尊有一次弟子的集會,有一千二百五十位比丘。尊駕,世尊的這一次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。尊駕,世尊有名為阿難的比丘為侍者,是最上的侍者。尊駕,世尊的父親是名為淨飯的國王,母親是名為摩耶的王后,為生母。王都是名為迦毘羅衛的城。尊駕,世尊的出離是這樣的,出家是這樣的,精勤是這樣的,正覺是這樣的,轉法輪是這樣的。尊駕,我們曾在世尊[的教法]中修習梵行,對諸欲離欲欲,如今受生於此。’

91. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhikkhave, samayaṃ ukkaṭṭhāyaṃ viharāmi subhagavane sālarājamūle. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho so sattāvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo [anajjhāvuṭṭhapubbo (ka. sī. ka.)] iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehi. Yaṃnūnāhaṃ yena suddhāvāsā devā tenupasaṅkameyya’nti. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva ukkaṭṭhāyaṃ subhagavane sālarājamūle antarahito avihesu devesu pāturahosiṃ. Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni [anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (syā.)] yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisa, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti …pe…
‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni [anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (syā. evamuparipi)] yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
92緬 2.45已對照

“諸比丘,於是我與無煩天諸天一同前往無熱天(Atappa)諸天之處……乃至……諸比丘,於是我與無煩天諸天、無熱天諸天一同前往善現天(Sudassa)諸天之處。諸比丘,於是我與無煩天諸天、無熱天諸天、善現天諸天一同前往善見天(Sudassī)諸天之處。諸比丘,於是我與無煩天諸天、無熱天諸天、善現天諸天、善見天諸天一同前往色究竟天(Akaniṭṭha)諸天之處。諸比丘,在那天眾之中,有數千天神、數十萬天神來到我這裡;來到之後,禮敬我,站在一旁。“諸比丘,站在一旁的那些天神對我說:‘尊駕,距今九十一劫,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者出現於世間。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者生為剎帝利,出生於剎帝利家族。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者姓為憍陳如。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的壽量為八萬歲。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者在波吒梨樹下正覺。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為騫茶與帝須的一對弟子,是最上的賢善一對。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有三次弟子的集會。一次弟子的集會有六百八十萬比丘;一次弟子的集會有十萬比丘;一次弟子的集會有八萬比丘。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的這三次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者有名為阿育的比丘為侍者,是最上的侍者。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的父親是名為槃頭的國王,母親是名為槃頭婆提的王后,為生母。槃頭王的王都是名為槃頭婆提的城。尊駕,毗婆屍世尊、阿羅漢、正等正覺者的出離是這樣的,出家是這樣的,精勤是這樣的,正覺是這樣的,轉法輪是這樣的。尊駕,我們曾在毗婆屍世尊[的教法]中修習梵行,對諸欲離欲欲,如今受生於此。’諸比丘,就在那同一天眾之中,有數千天神、數十萬天神來到我這裡;來到之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的那些天神對我說:‘尊駕,距今三十一劫,屍棄世尊……乃至……尊駕,我們曾在屍棄世尊[的教法]中……乃至……尊駕,就在那三十一劫中,毗舍浮世尊……乃至……尊駕,我們曾在毗舍浮世尊[的教法]中……乃至……尊駕,就在這賢劫中,拘留孫、拘那含牟尼、迦葉世尊……乃至……尊駕,我們曾在拘留孫、拘那含牟尼、迦葉世尊[的教法]中修習梵行,對諸欲離欲欲,如今受生於此。’

92. ‘‘Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi devehi saddhiṃ yena atappā devā tenupasaṅkamiṃ…pe… atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi saddhiṃ yena sudassā devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi saddhiṃ yena sudassī devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi sudassīhi ca devehi saddhiṃ yena akaniṭṭhā devā tenupasaṅkamiṃ. Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu.
‘‘Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi. Khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti. Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ sikhī bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, sikhimhi bhagavati tasmiññeva kho mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ vessabhū bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, vessabhumhi bhagavati…pe… imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe kakusandho koṇāgamano kassapo bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, kakusandhamhi koṇāgamanamhi kassapamhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
93PTS 2.53緬 2.46已對照

“諸比丘,就在那同一天眾之中,有數千天神、數十萬天神來到我這裡;來到之後,禮敬我,站在一旁。諸比丘,站在一旁的那些天神對我說:‘尊駕,就在這賢劫中,世尊如今為阿羅漢、正等正覺者出現於世間。尊駕,世尊生為剎帝利,出生於剎帝利家族。尊駕,世尊姓為喬達摩。尊駕,世尊的壽量少、微、輕;長壽的人,也不過一百歲,或稍多一些。尊駕,世尊在阿薩他樹下正覺。尊駕,世尊有名為舍利弗與目犍連的一對弟子,是最上的賢善一對。尊駕,世尊有一次弟子的集會,有一千二百五十位比丘。尊駕,世尊的這一次弟子的集會,[與會者]全都是漏盡者。尊駕,世尊有名為阿難的比丘為侍者,是最上的侍者。尊駕,世尊的父親是名為淨飯的國王,母親是名為摩耶的王后,為生母。王都是名為迦毘羅衛的城。尊駕,世尊的出離是這樣的,出家是這樣的,精勤是這樣的,正覺是這樣的,轉法輪是這樣的。尊駕,我們曾在世尊[的教法]中修習梵行,對諸欲離欲欲,如今受生於此。’

93. ‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā, khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko ahosi. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi, evaṃ pabbajjā, evaṃ padhānaṃ, evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.
94PTS 2.54已對照

“諸比丘,正是如此,如來善通達了這法界,由於善通達了這法界,如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫’。“諸天也把這件事告知了如來,因此如來才對於過去已般涅槃、已斷妄衍、已斷[輪迴之]路、已盡輪迴、已越一切苦的諸佛,隨念其生,隨念其名,隨念其姓,隨念其壽量,隨念其一對弟子,隨念其弟子的集會——‘那些世尊有如是生’,又‘那些世尊有如是名、如是姓、如是戒、如是法、如是慧、如是住、如是解脫’。”世尊說了這[經]。那些比丘滿意、歡喜世尊之所說。《大本經》第一,終。

94. ‘‘Iti kho, bhikkhave, tathāgatassevesā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipīti.
‘‘Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipī’’ti.
Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
Mahāpadānasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.