快樂巴利palinanda.cc

長部第13經 · 三吠陀經 Tevijjasuttaṃ

本經目錄13. 三明經(Tevijjasutta)道與非道之論對青年婆私吒的詰問國中第一美女之喻梯子之喻阿致羅筏底河之喻相應之論梵天界之道的教說

518PTS 1.235緬 1.222已對照

13. 三明經(Tevijjasutta)

如是我聞:一時,世尊在憍薩羅國(Kosala)遊行,與約五百位比丘(bhikkhu)組成的大比丘僧團一起,抵達一座名為摩那薩迦多(Manasākaṭa)的憍薩羅國婆羅門村。在那裡,世尊住在摩那薩迦多北面、阿致羅筏底河(Aciravatī)岸邊的芒果林中。

518. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena manasākaṭaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā manasākaṭe viharati uttarena manasākaṭassa aciravatiyā nadiyā tīre ambavane.
519已對照

那時,有眾多聲名遠播的大富婆羅門(brāhmaṇamahāsāla)住在摩那薩迦多,即:旃吉婆羅門(Caṅkī)、多梨車婆羅門(Tārukkha)、沸伽羅娑羅婆羅門(Pokkharasāti)、生聞婆羅門(Jāṇussoṇi)、都提耶婆羅門(Todeyya),以及其他聲名遠播的大富婆羅門。

519. Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā manasākaṭe paṭivasanti, seyyathidaṃ – caṅkī brāhmaṇo tārukkho brāhmaṇo pokkharasāti brāhmaṇo jāṇusoṇi brāhmaṇo todeyyo brāhmaṇo aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā.
520PTS 1.236已對照

那時,青年(māṇava)婆私吒(Vāseṭṭha)與青年婆羅墮婆闍(Bhāradvāja)在散步(jaṅghavihāra)而隨行經行、隨行遊走時,生起了關於道與非道的談論。青年婆私吒這樣說:“唯有這是直道(ujumagga),這是直趣的通路(añjasāyana),是出離的(niyyānika);它令行此[道]者出離,到達與梵天共住(brahmasahabyatā)——這就是婆羅門沸伽羅娑羅所宣說的[道]。”青年婆羅墮婆闍也這樣說:“唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住——這就是婆羅門多梨車所宣說的[道]。”青年婆私吒既無法說服青年婆羅墮婆闍,青年婆羅墮婆闍也無法說服青年婆私吒。

520. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṃ māṇavānaṃ jaṅghavihāraṃ anucaṅkamantānaṃ anuvicarantānaṃ maggāmagge kathā udapādi. Atha kho vāseṭṭho māṇavo evamāha – ‘‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṃ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā’’ti. Bhāradvājopi māṇavo evamāha – ‘‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṃ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’’ti. Neva kho asakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṃ māṇavaṃ saññāpetuṃ, na pana asakkhi bhāradvājo māṇavopi vāseṭṭhaṃ māṇavaṃ saññāpetuṃ.
521緬 1.223已對照

那時,青年婆私吒對青年婆羅墮婆闍說:“婆羅墮婆闍,這位沙門喬達摩(Gotama)——釋迦(sakya)子,從釋迦家族出家者——住在摩那薩迦多,[即]摩那薩迦多北面、阿致羅筏底河岸邊的芒果林中。關於那位喬達摩尊師,有這樣的善名聲傳揚:‘那位世尊亦即是阿羅漢(arahant)、正等正覺者(sammāsambuddha)、明行具足(vijjācaraṇasampanna)、善逝(sugata)、世間解(lokavidū)、無上者、調御丈夫(anuttara purisadammasārathi)、天人導師(satthā devamanussānaṃ)、佛陀(buddha)、世尊。’來吧,婆羅墮婆闍賢友,我們前往沙門喬達摩之處;前往之後,就此義問沙門喬達摩。沙門喬達摩怎樣為我們解答,我們就那樣受持。”“好的,賢友。”青年婆羅墮婆闍應諾了青年婆私吒。

521. Atha kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ kho, bhāradvāja, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito manasākaṭe viharati uttarena manasākaṭassa aciravatiyā nadiyā tīre ambavane. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’’ti. Āyāma, bho bhāradvāja, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā etamatthaṃ samaṇaṃ gotamaṃ pucchissāma. Yathā no samaṇo gotamo byākarissati, tathā naṃ dhāressāmā’’ti. ‘‘Evaṃ, bho’’ti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.
Maggāmaggakathā
522已對照

道與非道之論

那時,青年婆私吒與青年婆羅墮婆闍前往世尊之處;前往之後,與世尊互相問候;交換了友好、可唸的問候話語之後,坐在一旁。坐在一旁的青年婆私吒對世尊說:“喬達摩尊師,此處,我們在散步而隨行經行、隨行遊走時,生起了關於道與非道的談論。我這樣說:‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住——這就是婆羅門沸伽羅娑羅所宣說的[道]。’青年婆羅墮婆闍這樣說:‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住——這就是婆羅門多梨車所宣說的[道]。’喬達摩尊師,在這[一點]上正有爭執(viggaha),有諍論(vivāda),有異說(nānāvāda)。”

522. Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu. Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ekamantaṃ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bho gotama, amhākaṃ jaṅghavihāraṃ anucaṅkamantānaṃ anuvicarantānaṃ maggāmagge kathā udapādi. Ahaṃ evaṃ vadāmi – ‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṃ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā’ti. Bhāradvājo māṇavo evamāha – ‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṃ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’ti. Ettha, bho gotama, attheva viggaho, atthi vivādo, atthi nānāvādo’’ti.
523PTS 1.237已對照

“婆私吒,相傳你是這樣說的:‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住——這就是婆羅門沸伽羅娑羅所宣說的[道]。’而青年婆羅墮婆闍這樣說:‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住——這就是婆羅門多梨車所宣說的[道]。’那麼,婆私吒,你們的爭執在於什麼,諍論在於什麼,異說在於什麼呢?”

523. ‘‘Iti kira, vāseṭṭha, tvaṃ evaṃ vadesi – ‘‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṃ akkhāto brāhmaṇena pokkharasātinā’’ti. Bhāradvājo māṇavo evamāha – ‘‘ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāya, yvāyaṃ akkhāto brāhmaṇena tārukkhenā’’ti. Atha kismiṃ pana vo, vāseṭṭha, viggaho, kismiṃ vivādo, kismiṃ nānāvādo’’ti?
524緬 1.224已對照

“喬達摩尊師,在於道與非道。喬達摩尊師,儘管婆羅門們施設種種不同的道——阿達梨耶婆羅門(addhariyā)、帝提利耶婆羅門(tittiriyā)、瞻多迦婆羅門(chandokā)、婆呼阿利闍婆羅門(bavhārijjhā)——然而那一切[道]都是出離的,[都]令行此[道]者出離,到達與梵天共住。”“喬達摩尊師,猶如在村莊或市鎮附近縱然有許多不同的道路,然而那一切道路都匯歸於那村莊;正是如此,喬達摩尊師,儘管婆羅門們施設種種不同的道——阿達梨耶婆羅門、帝提利耶婆羅門、瞻多迦婆羅門、婆呼阿利闍婆羅門——然而那一切[道]都是出離的,[都]令行此[道]者出離,到達與梵天共住。”

524. ‘‘Maggāmagge, bho gotama. Kiñcāpi, bho gotama, brāhmaṇā nānāmagge paññapenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāya.
‘‘Seyyathāpi, bho gotama, gāmassa vā nigamassa vā avidūre bahūni cepi nānāmaggāni bhavanti, atha kho sabbāni tāni gāmasamosaraṇāni bhavanti; evameva kho, bho gotama, kiñcāpi brāhmaṇā nānāmagge paññapenti, addhariyā brāhmaṇā tittiriyā brāhmaṇā chandokā brāhmaṇā bavhārijjhā brāhmaṇā, atha kho sabbāni tāni niyyānikā niyyanti takkarassa brahmasahabyatāyā’’ti.
Vāseṭṭhamāṇavānuyogo
525PTS 1.238已對照

對青年婆私吒的詰問

“婆私吒,你說[它們]令[人]出離嗎?”“喬達摩尊師,我說[它們]令[人]出離。”“婆私吒,你說[它們]令[人]出離嗎?”“喬達摩尊師,我說[它們]令[人]出離。”“婆私吒,你說[它們]令[人]出離嗎?”“喬達摩尊師,我說[它們]令[人]出離。”“那麼,婆私吒,精通三吠陀的婆羅門中,是否有哪怕一位婆羅門曾親眼見過梵天呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”“那麼,婆私吒,精通三吠陀的婆羅門中,是否有哪怕一位老師曾親眼見過梵天呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”“那麼,婆私吒,精通三吠陀的婆羅門中,是否有哪怕一位老師的老師曾親眼見過梵天呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”“那麼,婆私吒,精通三吠陀的婆羅門中,乃至上溯七代的師承(ācariyāmahayuga)中,是否有誰曾親眼見過梵天呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”

525. ‘‘Niyyantīti vāseṭṭha vadesi’’? ‘‘Niyyantīti, bho gotama, vadāmi’’. ‘‘Niyyantīti, vāseṭṭha, vadesi’’? ‘‘Niyyantīti, bho gotama, vadāmi’’. ‘‘Niyyantīti, vāseṭṭha, vadesi’’? ‘‘Niyyantī’’ti, bho gotama, vadāmi’’.
‘‘Kiṃ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
‘‘Kiṃ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
‘‘Kiṃ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
‘‘Kiṃ pana, vāseṭṭha, atthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ yāva sattamā ācariyāmahayugā [sattamācariyamahayugā (syā.)] yena brahmā sakkhidiṭṭho’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
526已對照

“那麼,婆私吒,精通三吠陀的婆羅門中那些古時的仙人,是聖典(manta)的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今精通三吠陀的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦(Aṭṭhaka)、婆摩迦(Vāmaka)、婆摩提婆(Vāmadeva)、毗舍蜜多(Vessāmitta)、耶摩得祗(Yamataggi)、鴦耆羅娑(Aṅgīrasa)、婆羅墮婆闍(Bhāradvāja)、婆私吒(Vāseṭṭha)、迦葉(Kassapa)、婆求(Bhagu)——他們是否也曾這樣說過:‘我們知道這個,我們見到這個,梵天在何處、梵天由何[路可往]、梵天於何方’呢?”“並沒有,喬達摩尊師。”

526. ‘‘Kiṃ pana, vāseṭṭha, yepi tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ [samīhitaṃ (syā.)], tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu. Tepi evamāhaṃsu – ‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṃ vā brahmā’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
527PTS 1.239緬 1.225已對照

“婆私吒,相傳如此:精通三吠陀的婆羅門中,沒有哪怕一位婆羅門曾親眼見過梵天;精通三吠陀的婆羅門中,沒有哪怕一位老師曾親眼見過梵天;精通三吠陀的婆羅門中,沒有哪怕一位老師的老師曾親眼見過梵天;精通三吠陀的婆羅門中,乃至上溯七代的師承中,沒有誰曾親眼見過梵天。相傳,精通三吠陀的婆羅門中那些古時的仙人,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今精通三吠陀的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鴦耆羅娑、婆羅墮婆闍、婆私吒、迦葉、婆求——他們也不曾這樣說過:‘我們知道這個,我們見到這個,梵天在何處、梵天由何[路可往]、梵天於何方’。而正是那些精通三吠陀的婆羅門卻這樣說:‘我們為[人]教示通往我們所不知、所不見者的共住之道。唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住。’”

527. ‘‘Iti kira, vāseṭṭha, natthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ekabrāhmaṇopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho. Natthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ekācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho. Natthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ekācariyapācariyopi, yena brahmā sakkhidiṭṭho. Natthi koci tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ yāva sattamā ācariyāmahayugā yena brahmā sakkhidiṭṭho. Yepi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṃsu – ‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṃ vā brahmā’ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘yaṃ na jānāma, yaṃ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṃ desema. Ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’’’ti.
528已對照

“婆私吒,你認為如何:既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話,豈不成了無實效可言的(appāṭihīrakata)嗎?”“確實如此,喬達摩尊師,既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話就成了無實效可言的。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門竟要為[人]教示通往他們所不知、所不見者的共住之道,[說]‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住’——這是不可能的。”

528. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bho gotama, evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
‘‘Sādhu, vāseṭṭha, te vata [teva (ka.)], vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṃ na jānanti, yaṃ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṃ desessanti. ‘Ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
529PTS 1.240已對照

“婆私吒,猶如一列盲人(andhaveṇi)輾轉相連:最前的看不見,中間的看不見,最後的也看不見。正是如此,婆私吒,我以為精通三吠陀的婆羅門所說的話正如盲人行列之喻:最前的看不見,中間的看不見,最後的也看不見。精通三吠陀的婆羅門的這些話,只成了可笑的,只成了徒有其名的,只成了空虛的,只成了虛妄的。”

529. ‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, andhaveṇi paramparasaṃsattā purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati. Evameva kho, vāseṭṭha, andhaveṇūpamaṃ maññe tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ bhāsitaṃ, purimopi na passati, majjhimopi na passati, pacchimopi na passati. Tesamidaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ bhāsitaṃ hassakaññeva sampajjati, nāmakaññeva sampajjati, rittakaññeva sampajjati, tucchakaññeva sampajjati.
530緬 1.226已對照

“婆私吒,你認為如何:精通三吠陀的婆羅門以及其他眾多的人,可看得見月亮與太陽,[看得見]月亮與太陽從何時升起、於何時落下,[並且]祈求、讚歎、合掌禮敬而隨之繞行嗎?”“是的,喬達摩尊師,精通三吠陀的婆羅門以及其他眾多的人看得見月亮與太陽,[看得見]月亮與太陽從何時升起、於何時落下,[並且]祈求、讚歎、合掌禮敬而隨之繞行。”

530. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantī’’ti?
‘‘Evaṃ, bho gotama, passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattantī’’ti.
531已對照

“婆私吒,你認為如何:精通三吠陀的婆羅門以及其他眾多的人所看見的月亮與太陽,[所看見的]月亮與太陽從何時升起、於何時落下,[並且]祈求、讚歎、合掌禮敬而隨之繞行——精通三吠陀的婆羅門能夠教示通往與月亮、太陽共住之道,[說]‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與月亮、太陽共住’嗎?”“並不能,喬達摩尊師。”“婆私吒,相傳如此:精通三吠陀的婆羅門以及其他眾多的人所看見的月亮與太陽,[所看見的]月亮與太陽從何時升起、於何時落下,[並且]祈求、讚歎、合掌禮敬而隨之繞行——就連他們也不能教示通往與月亮、太陽共住之道,[說]‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與月亮、太陽共住’。”

531. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, yaṃ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti, pahonti tevijjā brāhmaṇā candimasūriyānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetuṃ – ‘‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa candimasūriyānaṃ sahabyatāyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
‘‘Iti kira, vāseṭṭha, yaṃ passanti tevijjā brāhmaṇā candimasūriye, aññe cāpi bahujanā, yato ca candimasūriyā uggacchanti, yattha ca ogacchanti, āyācanti thomayanti pañjalikā namassamānā anuparivattanti, tesampi nappahonti candimasūriyānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetuṃ – ‘‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa candimasūriyānaṃ sahabyatāyā’’ti.
532PTS 1.241緬 1.227已對照

“然而相傳,精通三吠陀的婆羅門並不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門的老師們也不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門的老師的老師們也不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門乃至上溯七代的師承們也不曾親眼見過梵天。相傳,精通三吠陀的婆羅門中那些古時的仙人,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今精通三吠陀的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鴦耆羅娑、婆羅墮婆闍、婆私吒、迦葉、婆求——他們也不曾這樣說過:‘我們知道這個,我們見到這個,梵天在何處、梵天由何[路可往]、梵天於何方’。而正是那些精通三吠陀的婆羅門卻這樣說:‘我們為[人]教示通往我們所不知、所不見者的共住之道。唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住。’”

532. ‘‘Iti pana [kiṃ pana (sī. syā. pī.)] na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ yāva sattamā [sattamehi (?)] ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho. Yepi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṃsu – ‘‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṃ vā brahmā’’ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘yaṃ na jānāma, yaṃ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṃ desema – ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’’ti.
533已對照

“婆私吒,你認為如何:既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話,豈不成了無實效可言的嗎?”“確實如此,喬達摩尊師,既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話就成了無實效可言的。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門竟要為[人]教示通往他們所不知、所不見者的共住之道,[說]‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住’——這是不可能的。”

533. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bho gotama, evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
‘‘Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṃ na jānanti, yaṃ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṃ desessanti – ‘‘ayameva ujumaggo, ayamañjasāyano niyyāniko, niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Janapadakalyāṇīupamā
534PTS 1.242已對照

國中第一美女之喻

“婆私吒,猶如有人這樣說:‘我愛慕、我欲求這國中的第一美女(janapadakalyāṇī)。’人們便對他說:‘喂,人啊!你所愛慕、所欲求的那位國中第一美女,你可知道她是剎帝利女(khattiyī)、婆羅門女、吠舍女(vessī)還是首陀羅女(suddī)呢?’這樣被問時,他會說‘不知道’。”“人們又對他說:‘喂,人啊!你所愛慕、所欲求的那位國中第一美女,你可知道她名叫什麼、姓什麼,是高、是矮還是中等身量,是黑、是褐還是金色膚色,住在哪個村莊、市鎮或城市呢?’這樣被問時,他會說‘不知道’。人們又對他說:‘喂,人啊!那麼你所愛慕、所欲求的,正是你所不知、所不見的[人]嗎?’這樣被問時,他會說‘是的’。”

534. ‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, puriso evaṃ vadeyya – ‘‘ahaṃ yā imasmiṃ janapade janapadakalyāṇī, taṃ icchāmi, taṃ kāmemī’’ti. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ janapadakalyāṇiṃ icchasi kāmesi, jānāsi taṃ janapadakalyāṇiṃ – khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vā’’ti? Iti puṭṭho ‘‘no’’ti vadeyya.
‘‘Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ janapadakalyāṇiṃ icchasi kāmesi, jānāsi taṃ janapadakalyāṇiṃ – evaṃnāmā evaṃgottāti vā, dīghā vā rassā vā majjhimā vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī vāti, amukasmiṃ gāme vā nigame vā nagare vā’’ti? Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ na jānāsi na passasi, taṃ tvaṃ icchasi kāmesī’’ti? Iti puṭṭho ‘‘āmā’’ti vadeyya.
535已對照

“婆私吒,你認為如何:既然如此,那個人所說的話,豈不成了無實效可言的嗎?”“確實如此,喬達摩尊師,既然如此,那個人所說的話就成了無實效可言的。”

535. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bho gotama, evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
536緬 1.228已對照

“正是如此,婆私吒,相傳,精通三吠陀的婆羅門並不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門的老師們也不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門的老師的老師們也不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門乃至上溯七代的師承們也不曾親眼見過梵天。相傳,精通三吠陀的婆羅門中那些古時的仙人,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今精通三吠陀的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鴦耆羅娑、婆羅墮婆闍、婆私吒、迦葉、婆求——他們也不曾這樣說過:‘我們知道這個,我們見到這個,梵天在何處、梵天由何[路可往]、梵天於何方’。而正是那些精通三吠陀的婆羅門卻這樣說:‘我們為[人]教示通往我們所不知、所不見者的共住之道。唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住。’”

536. ‘‘Evameva kho, vāseṭṭha, na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho. Napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho. Yepi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṃsu – ‘‘mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṃ vā brahmā’’ti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘yaṃ na jānāma, yaṃ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṃ desema – ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’’ti.
537PTS 1.243已對照

“婆私吒,你認為如何:既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話,豈不成了無實效可言的嗎?”“確實如此,喬達摩尊師,既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話就成了無實效可言的。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門竟要為[人]教示通往他們所不知、所不見者的共住之道,[說]‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住’——這是不可能的。”

537. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bho gotama, evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
‘‘Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṃ na jānanti, yaṃ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṃ desessanti – ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Nisseṇīupamā
538緬 1.229已對照

梯子之喻

“婆私吒,猶如有人在四衢大道上造一架梯子,為了登上樓閣。人們便對他說:‘喂,人啊!你為了登上樓閣而造這架梯子,你可知道那座樓閣是在東方、南方、西方還是北方,是高、是低還是中等呢?’這樣被問時,他會說‘不知道’。”“人們又對他說:‘喂,人啊!那麼你正是為了登上你所不知、所不見的那座樓閣而造梯子嗎?’這樣被問時,他會說‘是的’。”

538. ‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, puriso cātumahāpathe nisseṇiṃ kareyya – pāsādassa ārohaṇāya. Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ambho purisa, yassa tvaṃ [yaṃ tvaṃ (syā.)] pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṃ karosi, jānāsi taṃ pāsādaṃ – puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya ucco vā nīco vā majjhimo vā’’ti? Iti puṭṭho ‘‘no’’ti vadeyya.
‘‘Tamenaṃ evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘ambho purisa, yaṃ tvaṃ na jānāsi, na passasi, tassa tvaṃ pāsādassa ārohaṇāya nisseṇiṃ karosī’’ti? Iti puṭṭho ‘‘āmā’’ti vadeyya.
539已對照

“婆私吒,你認為如何:既然如此,那個人所說的話,豈不成了無實效可言的嗎?”“確實如此,喬達摩尊師,既然如此,那個人所說的話就成了無實效可言的。”

539. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bho gotama, evaṃ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
540PTS 1.244已對照

“正是如此,婆私吒,相傳,精通三吠陀的婆羅門並不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門的老師們也不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門的老師的老師們也不曾親眼見過梵天;相傳,精通三吠陀的婆羅門乃至上溯七代的師承們也不曾親眼見過梵天。相傳,精通三吠陀的婆羅門中那些古時的仙人,是聖典的創作者、聖典的傳出者,他們所唱誦、宣說、彙集的古聖典句,如今精通三吠陀的婆羅門們仍隨之唱誦、隨之誦說——隨說其所說,隨教其所教——[那些仙人]即:阿吒迦、婆摩迦、婆摩提婆、毗舍蜜多、耶摩得祗、鴦耆羅娑、婆羅墮婆闍、婆私吒、迦葉、婆求——他們也不曾這樣說過:‘我們知道這個,我們見到這個,梵天在何處、梵天由何[路可往]、梵天於何方’。而正是那些精通三吠陀的婆羅門卻這樣說:‘我們為[人]教示通往我們所不知、所不見者的共住之道。唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住。’”

540. ‘‘Evameva kho, vāseṭṭha, na kira tevijjehi brāhmaṇehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ ācariyapācariyehi brahmā sakkhidiṭṭho, napi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ yāva sattamā ācariyāmahayugehi brahmā sakkhidiṭṭho. Yepi kira tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi tevijjā brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti, tadanubhāsanti, bhāsitamanubhāsanti, vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṃsu – mayametaṃ jānāma, mayametaṃ passāma, yattha vā brahmā, yena vā brahmā, yahiṃ vā brahmāti. Teva tevijjā brāhmaṇā evamāhaṃsu – ‘‘yaṃ na jānāma, yaṃ na passāma, tassa sahabyatāya maggaṃ desema, ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasahabyatāyā’’ti.
541緬 1.230已對照

“婆私吒,你認為如何:既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話,豈不成了無實效可言的嗎?”“確實如此,喬達摩尊師,既然如此,精通三吠陀的婆羅門所說的話就成了無實效可言的。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門竟要為[人]教示通往他們所不知、所不見者的共住之道,[說]‘唯有這是直道,這是直趣的通路,是出離的;它令行此[道]者出離,到達與梵天共住’——這是不可能的。”

541. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, nanu evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti? ‘‘Addhā kho, bho gotama, evaṃ sante tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ appāṭihīrakataṃ bhāsitaṃ sampajjatī’’ti.
‘‘Sādhu, vāseṭṭha. Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā yaṃ na jānanti, yaṃ na passanti, tassa sahabyatāya maggaṃ desessanti. Ayameva ujumaggo ayamañjasāyano niyyāniko niyyāti takkarassa brahmasabyatāyāti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Aciravatīnadīupamā
542已對照

阿致羅筏底河之喻

“婆私吒,猶如這條阿致羅筏底河水滿盈,與岸齊平,烏鴉可飲(kākapeyyā)。這時來了一個人,他求彼岸、尋彼岸、趣彼岸,欲渡到彼岸。他站在此岸,呼喚彼岸:‘來吧,彼岸啊,到此岸來!來吧,彼岸啊,到此岸來!’”

542. ‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṃ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā. Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṃ taritukāmo. So orime tīre ṭhito pārimaṃ tīraṃ avheyya – ‘‘ehi pārāpāraṃ, ehi pārāpāra’’nti.
543已對照

“婆私吒,你認為如何:阿致羅筏底河的彼岸,會因那人呼喚之故、祈求之故、期望之故、歡喜之故而來到此岸嗎?”“並不會,喬達摩尊師。”

543. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, api nu tassa purisassa avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā aciravatiyā nadiyā pārimaṃ tīraṃ orimaṃ tīraṃ āgaccheyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
544PTS 1.245已對照

“正是如此,婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門捨棄了令[人]成為婆羅門的諸法而行,受持了令[人]不成為婆羅門的諸法而行,卻這樣說:‘我們呼喚因陀羅(Inda),我們呼喚蘇摩(Soma),我們呼喚婆樓那(Varuṇa),我們呼喚伊舍那(Īsāna),我們呼喚波闍波提(Pajāpati),我們呼喚梵天(Brahmā),我們呼喚瑪希帝(Mahiddhi),我們呼喚閻摩(Yama)。’”“婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門捨棄了令[人]成為婆羅門的諸法而行,受持了令[人]不成為婆羅門的諸法而行,[卻]因呼喚之故、祈求之故、期望之故、歡喜之故,於身壞命終之後往生與諸梵天共住——這是不可能的。”

544. ‘‘Evameva kho, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā evamāhaṃsu – ‘‘indamavhayāma, somamavhayāma, varuṇamavhayāma, īsānamavhayāma, pajāpatimavhayāma, brahmamavhayāma, mahiddhimavhayāma, yamamavhayāmā’’ti.
‘‘Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā avhāyanahetu vā āyācanahetu vā patthanahetu vā abhinandanahetu vā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmānaṃ sahabyūpagā bhavissantī’’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
545已對照

“婆私吒,猶如這條阿致羅筏底河水滿盈,與岸齊平,烏鴉可飲。這時來了一個人,他求彼岸、尋彼岸、趣彼岸,欲渡到彼岸。他在此岸被人用堅固的鐐銬(andu)把雙手反縛於背後,緊緊捆縛著。”“婆私吒,你認為如何:那個人能從阿致羅筏底河的此岸到達彼岸嗎?”“並不能,喬達摩尊師。”

545. ‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṃ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā. Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṃ taritukāmo. So orime tīre daḷhāya anduyā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ baddho.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, api nu so puriso aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṃ tīraṃ gaccheyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
546PTS 1.246緬 1.231已對照

“正是如此,婆私吒,這五欲功德(kāmaguṇa)在聖者之律中既稱為鐐銬(andu),也稱為束縛(bandhana)。哪五種呢?眼所識的諸色,是可喜的(iṭṭha)、可樂的(kanta)、可意的(manāpa)、可愛的(piyarūpa)、與欲相應的(kāmūpasaṃhita)、能引生貪染的(rajanīya);耳所識的諸聲……乃至……鼻所識的諸香……舌所識的諸味……身所識的諸觸,是可喜的、可樂的、可意的、可愛的、與欲相應的、能引生貪染的。”“婆私吒,這五欲功德在聖者之律中既稱為鐐銬,也稱為束縛。婆私吒,精通三吠陀的婆羅門對這五欲功德貪著、迷醉、沉溺,不見過患,無出離之慧而受用。婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門捨棄了令[人]成為婆羅門的諸法而行,受持了令[人]不成為婆羅門的諸法而行,[又]對五欲功德貪著、迷醉、沉溺,不見過患,無出離之慧而受用,為欲的鐐銬與束縛所縛,[卻]於身壞命終之後往生與諸梵天共住——這是不可能的。”

546. ‘‘Evameva kho, vāseṭṭha, pañcime kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti, bandhanantipi vuccanti. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā.
‘‘Ime kho, vāseṭṭha, pañca kāmaguṇā ariyassa vinaye andūtipi vuccanti, bandhanantipi vuccanti. Ime kho vāseṭṭha pañca kāmaguṇe tevijjā brāhmaṇā gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti. Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā, te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā, te dhamme samādāya vattamānā pañca kāmaguṇe gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjantā kāmandubandhanabaddhā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmānaṃ sahabyūpagā bhavissantī’’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
547已對照

“婆私吒,猶如這條阿致羅筏底河水滿盈,與岸齊平,烏鴉可飲。這時來了一個人,他求彼岸、尋彼岸、趣彼岸,欲渡到彼岸。他在此岸連頭蒙覆而臥。”“婆私吒,你認為如何:那個人能從阿致羅筏底河的此岸到達彼岸嗎?”“並不能,喬達摩尊師。”

547. ‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, ayaṃ aciravatī nadī pūrā udakassa samatittikā kākapeyyā. Atha puriso āgaccheyya pāratthiko pāragavesī pāragāmī pāraṃ taritukāmo. So orime tīre sasīsaṃ pārupitvā nipajjeyya.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, api nu so puriso aciravatiyā nadiyā orimā tīrā pārimaṃ tīraṃ gaccheyyā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
548已對照

“正是如此,婆私吒,這五蓋在聖者之律中既稱為障礙(āvaraṇa),也稱為蓋(nīvaraṇa),也稱為覆蔽(onāhana),也稱為遍覆(pariyonāhana)。哪五種呢?欲欲蓋(kāmacchandanīvaraṇa)、瞋恚蓋(byāpādanīvaraṇa)、昏沉睡眠蓋(thinamiddhanīvaraṇa)、掉舉追悔蓋(uddhaccakukkuccanīvaraṇa)、疑蓋(vicikicchānīvaraṇa)。婆私吒,這五蓋在聖者之律中既稱為障礙,也稱為蓋,也稱為覆蔽,也稱為遍覆。”

548. ‘‘Evameva kho, vāseṭṭha, pañcime nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti. Katame pañca? Kāmacchandanīvaraṇaṃ, byāpādanīvaraṇaṃ, thinamiddhanīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ, vicikicchānīvaraṇaṃ. Ime kho, vāseṭṭha, pañca nīvaraṇā ariyassa vinaye āvaraṇātipi vuccanti, nīvaraṇātipi vuccanti, onāhanātipi vuccanti, pariyonāhanātipi vuccanti.
549PTS 1.247緬 1.232已對照

“婆私吒,精通三吠陀的婆羅門正為這五蓋所障蔽、所遮蓋、所覆蔽、所遍覆。婆私吒,那些精通三吠陀的婆羅門捨棄了令[人]成為婆羅門的諸法而行,受持了令[人]不成為婆羅門的諸法而行,[又]為五蓋所障蔽、所遮蓋、所覆蔽、所遍覆,[卻]於身壞命終之後往生與諸梵天共住——這是不可能的。”

549. ‘‘Imehi kho, vāseṭṭha, pañcahi nīvaraṇehi tevijjā brāhmaṇā āvuṭā nivuṭā onaddhā [ophuṭā (sī. ka.), ophutā (syā.)] pariyonaddhā. Te vata, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā ye dhammā brāhmaṇakārakā te dhamme pahāya vattamānā, ye dhammā abrāhmaṇakārakā te dhamme samādāya vattamānā pañcahi nīvaraṇehi āvuṭā nivuṭā onaddhā pariyonaddhā [pariyonaddhā, te (syā. ka.)] kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmānaṃ sahabyūpagā bhavissantī’’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
Saṃsandanakathā
550已對照

相應之論

“婆私吒,你認為如何:從年長、耆宿的婆羅門、老師與老師的老師們的談說中,你聽到的是什麼——梵天是有執取的(sapariggaha),還是無執取的(apariggaha)?”“是無執取的,喬達摩尊師。”“是有怨心的,還是無怨心的?”“是無怨心的,喬達摩尊師。”“是有惱害心的,還是無惱害心的?”“是無惱害心的,喬達摩尊師。”“是有雜染心的,還是無雜染心的?”“是無雜染心的,喬達摩尊師。”“是得自在的,還是不得自在的?”“是得自在的,喬達摩尊師。”“婆私吒,你認為如何:精通三吠陀的婆羅門是有執取的,還是無執取的?”“是有執取的,喬達摩尊師。”“是有怨心的,還是無怨心的?”“是有怨心的,喬達摩尊師。”“是有惱害心的,還是無惱害心的?”“是有惱害心的,喬達摩尊師。”“是有雜染心的,還是無雜染心的?”“是有雜染心的,喬達摩尊師。”“是得自在的,還是不得自在的?”“是不得自在的,喬達摩尊師。”

550. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ, sapariggaho vā brahmā apariggaho vā’’ti? ‘‘Apariggaho, bho gotama’’. ‘‘Saveracitto vā averacitto vā’’ti? ‘‘Averacitto, bho gotama’’. ‘‘Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vā’’ti? ‘‘Abyāpajjacitto, bho gotama’’. ‘‘Saṃkiliṭṭhacitto vā asaṃkiliṭṭhacitto vā’’ti? ‘‘Asaṃkiliṭṭhacitto, bho gotama’’. ‘‘Vasavattī vā avasavattī vā’’ti? ‘‘Vasavattī, bho gotama’’.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, sapariggahā vā tevijjā brāhmaṇā apariggahā vā’’ti? ‘‘Sapariggahā, bho gotama’’. ‘‘Saveracittā vā averacittā vā’’ti? ‘‘Saveracittā, bho gotama’’. ‘‘Sabyāpajjacittā vā abyāpajjacittā vā’’ti? ‘‘Sabyāpajjacittā, bho gotama’’. ‘‘Saṃkiliṭṭhacittā vā asaṃkiliṭṭhacittā vā’’ti? ‘‘Saṃkiliṭṭhacittā, bho gotama’’. ‘‘Vasavattī vā avasavattī vā’’ti? ‘‘Avasavattī, bho gotama’’.
551PTS 1.248緬 1.233已對照

“婆私吒,相傳如此:精通三吠陀的婆羅門是有執取的,而梵天是無執取的。那麼,有執取的精通三吠陀的婆羅門與無執取的梵天,二者能相合、相應(saṃsandati sameti)嗎?”“並不能,喬達摩尊師。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那些有執取的精通三吠陀的婆羅門,於身壞命終之後往生與無執取的梵天共住——這是不可能的。”“婆私吒,相傳如此:精通三吠陀的婆羅門是有怨心的,而梵天是無怨心的……乃至……精通三吠陀的婆羅門是有惱害心的,而梵天是無惱害心的……精通三吠陀的婆羅門是有雜染心的,而梵天是無雜染心的……精通三吠陀的婆羅門是不得自在的,而梵天是得自在的。那麼,不得自在的精通三吠陀的婆羅門與得自在的梵天,二者能相合、相應嗎?”“並不能,喬達摩尊師。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那些不得自在的精通三吠陀的婆羅門,於身壞命終之後往生與得自在的梵天共住——這是不可能的。”

551. ‘‘Iti kira, vāseṭṭha, sapariggahā tevijjā brāhmaṇā apariggaho brahmā. Api nu kho sapariggahānaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ apariggahena brahmunā saddhiṃ saṃsandati sametī’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, sapariggahā tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpagā bhavissantī’’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
‘‘Iti kira, vāseṭṭha, saveracittā tevijjā brāhmaṇā, averacitto brahmā…pe… sabyāpajjacittā tevijjā brāhmaṇā abyāpajjacitto brahmā… saṃkiliṭṭhacittā tevijjā brāhmaṇā asaṃkiliṭṭhacitto brahmā… avasavattī tevijjā brāhmaṇā vasavattī brahmā, api nu kho avasavattīnaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ vasavattinā brahmunā saddhiṃ saṃsandati sametī’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Sādhu, vāseṭṭha, te vata, vāseṭṭha, avasavattī tevijjā brāhmaṇā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpagā bhavissantī’’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
552已對照

“婆私吒,然而這些精通三吠陀的婆羅門就在此[通往梵天界之道]上趨近[非道]而下陷,下陷之後遭到肢體離散,[還]自以為渡的是較幹之處。因此,精通三吠陀的婆羅門的這[三吠陀教典]既稱為『三吠陀曠野』,也稱為『三吠陀荒林』,也稱為『三吠陀災禍』。”

552. ‘‘Idha kho pana te, vāseṭṭha, tevijjā brāhmaṇā āsīditvā [ādisitvā (ka.)] saṃsīdanti, saṃsīditvā visāraṃ [visādaṃ (sī. pī.), visattaṃ (syā.)] pāpuṇanti, sukkhataraṃ [sukkhataraṇaṃ (ka.)] maññe taranti. Tasmā idaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ tevijjāiriṇantipi vuccati, tevijjāvivanantipi vuccati, tevijjābyasanantipi vuccatī’’ti.
553已對照

如是說時,青年婆私吒對世尊說:“喬達摩尊師,我曾聽說:沙門喬達摩知道通往與梵天共住之道。”“婆私吒,你認為如何:摩那薩迦多離這裡近,摩那薩迦多離這裡不遠吧?”“是的,喬達摩尊師,摩那薩迦多離這裡近,摩那薩迦多離這裡不遠。”

553. Evaṃ vutte, vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho gotama, samaṇo gotamo brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ jānātī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha. Āsanne ito manasākaṭaṃ, na ito dūre manasākaṭa’’nti? ‘‘Evaṃ, bho gotama, āsanne ito manasākaṭaṃ, na ito dūre manasākaṭa’’nti.
554PTS 1.249已對照

“婆私吒,你認為如何:假使有個人生於摩那薩迦多、長於摩那薩迦多,人們就在他剛離開摩那薩迦多時問他通往摩那薩迦多的道路。婆私吒,那個生於摩那薩迦多、長於摩那薩迦多的人,被問到通往摩那薩迦多的道路時,會有遲疑(dandhāyitatta)或惶惑(vitthāyitatta)嗎?”“並不會,喬達摩尊師。”“這是什麼緣故呢?”“喬達摩尊師,因為那個人生於摩那薩迦多、長於摩那薩迦多,通往摩那薩迦多的一切道路他都熟知。”“婆私吒,那個生於摩那薩迦多、長於摩那薩迦多的人,被問到通往摩那薩迦多的道路時,或許還會有遲疑或惶惑;但如來被問到梵天界或通往梵天界之行道時,絕不會有遲疑或惶惑。婆私吒,我了知梵天,也了知梵天界與通往梵天界之行道,並且了知[人]如何行道而往生梵天界。”

554. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, idhassa puriso manasākaṭe jātasaṃvaddho. Tamenaṃ manasākaṭato tāvadeva avasaṭaṃ manasākaṭassa maggaṃ puccheyyuṃ. Siyā nu kho, vāseṭṭha, tassa purisassa manasākaṭe jātasaṃvaddhassa manasākaṭassa maggaṃ puṭṭhassa dandhāyitattaṃ vā vitthāyitattaṃ vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Amu hi, bho gotama, puriso manasākaṭe jātasaṃvaddho, tassa sabbāneva manasākaṭassa maggāni suviditānī’’ti.
‘‘Siyā kho, vāseṭṭha, tassa purisassa manasākaṭe jātasaṃvaddhassa manasākaṭassa maggaṃ puṭṭhassa dandhāyitattaṃ vā vitthāyitattaṃ vā, na tveva tathāgatassa brahmaloke vā brahmalokagāminiyā vā paṭipadāya puṭṭhassa dandhāyitattaṃ vā vitthāyitattaṃ vā. Brahmānaṃ cāhaṃ, vāseṭṭha, pajānāmi brahmalokañca brahmalokagāminiñca paṭipadaṃ, yathā paṭipanno ca brahmalokaṃ upapanno, tañca pajānāmī’’ti.
555緬 1.234已對照

如是說時,青年婆私吒對世尊說:“喬達摩尊師,我曾聽說:沙門喬達摩教示通往與梵天共住之道。願喬達摩尊師善為[我們]教示通往與梵天共住之道,願喬達摩尊師救拔婆羅門的子民!”“那麼,婆私吒,你諦聽,好好作意,我要說了。”“是的,尊師。”青年婆私吒應諾了世尊。

555. Evaṃ vutte, vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘sutaṃ metaṃ, bho gotama, samaṇo gotamo brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetī’’ti. ‘‘Sādhu no bhavaṃ gotamo brahmānaṃ sahabyatāya maggaṃ desetu ullumpatu bhavaṃ gotamo brāhmaṇiṃ paja’’nti. ‘‘Tena hi, vāseṭṭha, suṇāhi; sādhukaṃ manasi karohi; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ bho’’ti kho vāseṭṭho māṇavo bhagavato paccassosi.
Brahmalokamaggadesanā
556PTS 1.250緬 1.235已對照

梵天界之道的教說

世尊這樣說:“婆私吒,於此,如來(Tathāgata)出現於世間,是阿羅漢、正等正覺者……乃至……[如第 190–212 段那樣廣說]。婆私吒,比丘就是這樣具足戒的……乃至……當他觀見自己已舍斷這五蓋時,愉悅生起;愉悅者,喜(pīti)生起;意有喜者,身輕安;身輕安者,感受樂(sukha);有樂者,心得定(samādhi)。”“他以與慈(mettā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與慈俱的心,廣(vipula)、大(mahaggata)、無量(appamāṇa)、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。”“婆私吒,猶如有力的吹螺者(saṅkhadhama)毫不費力便能令四方[聽聞]知曉;正是如此,婆私吒,如是修習的慈心解脫(mettā cetovimutti),凡有限量所作之業(pamāṇakataṃ kammaṃ),都不會殘留於其中,都不會停留於其中。婆私吒,這也是通往與梵天共住之道。”“再者,婆私吒,比丘以與悲(karuṇā)俱的心……乃至……以與喜(muditā)俱的心……乃至……以與舍(upekkhā)俱的心遍滿一方而住,第二[方]亦然,第三[方]亦然,第四[方]亦然。如是於上、下、四方,於一切處,以一切為己,以與舍俱的心,廣、大、無量、無怨、無惱害,遍滿一切世間而住。”“婆私吒,猶如有力的吹螺者毫不費力便能令四方[聽聞]知曉;正是如此,婆私吒,如是修習的舍心解脫,凡有限量所作之業,都不會殘留於其中,都不會停留於其中。婆私吒,這就是通往與梵天共住之道。”

556. Bhagavā etadavoca – ‘‘idha, vāseṭṭha, tathāgato loke uppajjati arahaṃ, sammāsambuddho…pe… (yathā 190-212 anucchedesu evaṃ vitthāretabbaṃ). Evaṃ kho, vāseṭṭha, bhikkhu sīlasampanno hoti…pe… tassime pañca nīvaraṇe pahīne attani samanupassato pāmojjaṃ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, sukhino cittaṃ samādhiyati.
‘‘So mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya; evameva kho, vāseṭṭha, evaṃ bhāvitāya mettāya cetovimuttiyā yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati. Ayampi kho, vāseṭṭha, brahmānaṃ sahabyatāya maggo.
‘‘Puna caparaṃ, vāseṭṭha, bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
‘‘Seyyathāpi, vāseṭṭha, balavā saṅkhadhamo appakasireneva catuddisā viññāpeyya. Evameva kho, vāseṭṭha, evaṃ bhāvitāya upekkhāya cetovimuttiyā yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ na taṃ tatrāvasissati, na taṃ tatrāvatiṭṭhati. Ayaṃ kho, vāseṭṭha, brahmānaṃ sahabyatāya maggo.
557PTS 1.252已對照

“婆私吒,你認為如何:如是安住的比丘是有執取的,還是無執取的?”“是無執取的,喬達摩尊師。”“是有怨心的,還是無怨心的?”“是無怨心的,喬達摩尊師。”“是有惱害心的,還是無惱害心的?”“是無惱害心的,喬達摩尊師。”“是有雜染心的,還是無雜染心的?”“是無雜染心的,喬達摩尊師。”“是得自在的,還是不得自在的?”“是得自在的,喬達摩尊師。”“婆私吒,相傳如此:比丘是無執取的,梵天也是無執取的。那麼,無執取的比丘與無執取的梵天,二者能相合、相應嗎?”“能的,喬達摩尊師。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那位無執取的比丘,於身壞命終之後往生與無執取的梵天共住——這是可能的。”

557. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, vāseṭṭha, evaṃvihārī bhikkhu sapariggaho vā apariggaho vā’’ti? ‘‘Apariggaho, bho gotama’’. ‘‘Saveracitto vā averacitto vā’’ti? ‘‘Averacitto, bho gotama’’. ‘‘Sabyāpajjacitto vā abyāpajjacitto vā’’ti? ‘‘Abyāpajjacitto, bho gotama’’. ‘‘Saṃkiliṭṭhacitto vā asaṃkiliṭṭhacitto vā’’ti? ‘‘Asaṃkiliṭṭhacitto, bho gotama’’. ‘‘Vasavattī vā avasavattī vā’’ti? ‘‘Vasavattī, bho gotama’’.
‘‘Iti kira, vāseṭṭha, apariggaho bhikkhu, apariggaho brahmā. Api nu kho apariggahassa bhikkhuno apariggahena brahmunā saddhiṃ saṃsandati sametī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho gotama’’. ‘‘Sādhu, vāseṭṭha, so vata vāseṭṭha apariggaho bhikkhu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apariggahassa brahmuno sahabyūpago bhavissatī’’ti, ṭhānametaṃ vijjati.
558已對照

“婆私吒,相傳如此:比丘是無怨心的,梵天也是無怨心的……乃至……比丘是無惱害心的,梵天也是無惱害心的……比丘是無雜染心的,梵天也是無雜染心的……比丘是得自在的,梵天也是得自在的。那麼,得自在的比丘與得自在的梵天,二者能相合、相應嗎?”“能的,喬達摩尊師。”“善哉,婆私吒!婆私吒,那位得自在的比丘,於身壞命終之後往生與得自在的梵天共住——這是可能的。”

558. ‘‘Iti kira, vāseṭṭha, averacitto bhikkhu, averacitto brahmā…pe… abyāpajjacitto bhikkhu, abyāpajjacitto brahmā… asaṃkiliṭṭhacitto bhikkhu, asaṃkiliṭṭhacitto brahmā… vasavattī bhikkhu, vasavattī brahmā, api nu kho vasavattissa bhikkhuno vasavattinā brahmunā saddhiṃ saṃsandati sametī’’ti? ‘‘Evaṃ, bho gotama’’. ‘‘Sādhu, vāseṭṭha, so vata, vāseṭṭha, vasavattī bhikkhu kāyassa bhedā paraṃ maraṇā vasavattissa brahmuno sahabyūpago bhavissatīti, ṭhānametaṃ vijjatī’’ti.
559PTS 1.253緬 1.236已對照

如是說時,青年婆私吒與青年婆羅墮婆闍對世尊說:“奇哉!喬達摩尊師,奇哉!喬達摩尊師。喬達摩尊師,猶如把倒覆的扶起,把遮蔽的揭開,為迷路者指示道路,在黑暗中持來油燈,使有眼者得見諸色。正是如此,喬達摩尊師以種種方式開顯了法。我們這就皈依(saraṇa)喬達摩尊師、法(dhamma)與比丘僧團(bhikkhusaṅgha)。願喬達摩尊師憶持我們為優婆塞,從今日起,終生皈依。”《三明經》第十三終。《戒蘊品》終。其攝頌為:

梵網、沙門果、阿摩晝,

種德、究羅檀頭、摩訶利、闍利耶;

獅子吼、布吒婆樓、須婆、給瓦達,

露遮、三明——共十三。

《戒蘊品》巴利聖典終。

559. Evaṃ vutte, vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama! Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti. Evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāma, dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsake no bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṃ gate’’ti.
Tevijjasuttaṃ niṭṭhitaṃ terasamaṃ.
Sīlakkhandhavaggo niṭṭhito.
Tassuddānaṃ –
Brahmāsāmaññaambaṭṭha,
Soṇakūṭamahālijālinī;
Sīhapoṭṭhapādasubho kevaṭṭo,
Lohiccatevijjā terasāti.
Sīlakkhandhavaggapāḷi niṭṭhitā.
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa